{"id":56733,"date":"2026-11-18T15:39:40","date_gmt":"2026-11-18T14:39:40","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/"},"modified":"2026-11-18T15:39:40","modified_gmt":"2026-11-18T14:39:40","slug":"la-polygraphie-du-cavalier","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/","title":{"rendered":"La Polygraphie du Cavalier"},"content":{"rendered":"<form action=\"https:\/\/www.paypal.com\/donate\" method=\"post\" target=\"_top\"><input name=\"hosted_button_id\" type=\"hidden\" value=\"QSSRVLDUKP2MG\" \/><br \/>\n<input title=\"PayPal - The safer, easier way to pay online!\" alt=\"Bouton Faites un don avec PayPal\" name=\"submit\" src=\"https:\/\/www.paypalobjects.com\/fr_FR\/FR\/i\/btn\/btn_donateCC_LG.gif\" type=\"image\" \/><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.paypal.com\/fr_FR\/i\/scr\/pixel.gif\" alt=\"\" width=\"1\" height=\"1\" border=\"0\" \/><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.paypal.com\/fr_FR\/i\/scr\/pixel.gif\" alt=\"\" width=\"1\" height=\"1\" border=\"0\" \/>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<b>probl\u00e8me du cavalier<\/b>\u00a0(ou encore\u00a0<a title=\"Polygraphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polygraphie\">polygraphie<\/a>\u00a0ou algorithme du cavalier ou cavalier d&rsquo;Euler) est un probl\u00e8me math\u00e9matico-logique fond\u00e9 sur les\u00a0<a title=\"R\u00e8gles du jeu d'\u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A8gles_du_jeu_d%27%C3%A9checs#D%C3%A9placements\">d\u00e9placements du cavalier<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"\u00c9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89checs\">jeu d&rsquo;\u00e9checs<\/a>\u00a0: un\u00a0<a title=\"Cavalier (\u00e9checs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_(%C3%A9checs)\">cavalier<\/a>\u00a0partant d&rsquo;une case quelconque doit visiter chaque case sans y repasser.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Variantes\">Variantes<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Selon_les_pi\u00e8ces\"><span id=\"Selon_les_pi.C3.A8ces\"><\/span>Selon les pi\u00e8ces<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si le but est g\u00e9n\u00e9ralement de parcourir toutes les cases du plateau avec un cavalier, une variante a \u00e9t\u00e9 \u00e9tudi\u00e9e au\u00a0<a title=\"Moyen-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen-Orient\">Moyen-Orient<\/a>\u00a0m\u00e9di\u00e9val o\u00f9 la pi\u00e8ce alterne entre un mouvement de cavalier et un mouvement en diagonale (<span title=\"Voir la section Monde arabe\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#Monde_arabe\">voir\u00a0<i>infra<\/i><\/a><\/span>).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Selon_les_formes_de_plateau\">Selon les formes de plateau<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le probl\u00e8me a initialement port\u00e9 sur le parcours d&rsquo;un \u00e9chiquier carr\u00e9 de 64 cases ou sur un demi-\u00e9chiquier de 32 cases\u00a0; mais il a par la suite \u00e9t\u00e9 \u00e9tudi\u00e9 pour d&rsquo;autres dimensions et \u00e9galement pour des formes non-rectangulaires, dont des croix.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Selon_les_parcours\">Selon les parcours<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le parcours peut \u00eatre ouvert ou se refermer sur lui-m\u00eame, auquel cas on parle de\u00a0<i>tour du cavalier<\/i>. On peut aussi chercher des solutions avec des sym\u00e9tries particuli\u00e8res ou encore les plus longues solutions sans croisement<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-traditional\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Circuit du cavalier sur un \u00e9chiquier de taille 24 \u00d7 24 obtenu par un r\u00e9seau de neurones.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Knight%27s_Tour_24x24.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c9\/Knight%27s_Tour_24x24.svg\/120px-Knight%27s_Tour_24x24.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c9\/Knight%27s_Tour_24x24.svg\/180px-Knight%27s_Tour_24x24.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c9\/Knight%27s_Tour_24x24.svg\/240px-Knight%27s_Tour_24x24.svg.png 2x\" alt=\"Circuit du cavalier sur un \u00e9chiquier de taille 24 \u00d7 24 obtenu par un r\u00e9seau de neurones.\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"240\" data-file-height=\"240\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: justify;\">Circuit du cavalier sur un \u00e9chiquier de taille 24 \u00d7 24 obtenu par un\u00a0<a title=\"R\u00e9seau de neurones artificiels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9seau_de_neurones_artificiels\">r\u00e9seau de neurones<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Parcours ouvert sur un \u00e9chiquier de taille 130 x 130 obtenu en utilisant l'heuristique de Warnsdorf.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Knight%27s_Tour_of_130x130_Square_Board.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Knight%27s_Tour_of_130x130_Square_Board.png\/120px-Knight%27s_Tour_of_130x130_Square_Board.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Knight%27s_Tour_of_130x130_Square_Board.png\/250px-Knight%27s_Tour_of_130x130_Square_Board.png 1.5x\" alt=\"Parcours ouvert sur un \u00e9chiquier de taille 130 x 130 obtenu en utilisant l'heuristique de Warnsdorf.\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"2345\" data-file-height=\"2345\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: justify;\">Parcours ouvert sur un \u00e9chiquier de taille 130 x 130 obtenu en utilisant l&rsquo;heuristique de Warnsdorf.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Parcours ouvert sur un \u00e9chiquier de taille 5 x 5.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Knights-Tour-Animation.gif?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Knights-Tour-Animation.gif\/120px-Knights-Tour-Animation.gif\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Knights-Tour-Animation.gif\/180px-Knights-Tour-Animation.gif 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/c\/ca\/Knights-Tour-Animation.gif 2x\" alt=\"Parcours ouvert sur un \u00e9chiquier de taille 5 x 5.\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"220\" data-file-height=\"220\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: justify;\">Parcours ouvert sur un \u00e9chiquier de taille 5 x 5.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Tour de cavalier sur un plateau en forme de croix.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Little_night%27s_tour-solution.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3b\/Little_night%27s_tour-solution.png\/120px-Little_night%27s_tour-solution.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3b\/Little_night%27s_tour-solution.png\/178px-Little_night%27s_tour-solution.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/3\/3b\/Little_night%27s_tour-solution.png 2x\" alt=\"Tour de cavalier sur un plateau en forme de croix.\" width=\"119\" height=\"120\" data-file-width=\"189\" data-file-height=\"191\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Tour de cavalier sur un plateau en forme de croix.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Circuit ferm\u00e9 sans croisement maximal sur un \u00e9chiquier de taille 49 ; sa longueur est de 24 sauts.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:UncrossedKnightsPath7x7.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/UncrossedKnightsPath7x7.svg\/120px-UncrossedKnightsPath7x7.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/UncrossedKnightsPath7x7.svg\/250px-UncrossedKnightsPath7x7.svg.png 1.5x\" alt=\"Circuit ferm\u00e9 sans croisement maximal sur un \u00e9chiquier de taille 49 ; sa longueur est de 24 sauts.\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"702\" data-file-height=\"702\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Circuit ferm\u00e9 sans croisement maximal sur un \u00e9chiquier de taille 49\u00a0; sa longueur est de 24 sauts.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Parcours ouvert sans croisement maximal sur un \u00e9chiquier de taille 64 ; sa longueur est de 35 sauts.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:UncrossedKnightsPath8x8.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2f\/UncrossedKnightsPath8x8.svg\/120px-UncrossedKnightsPath8x8.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2f\/UncrossedKnightsPath8x8.svg\/250px-UncrossedKnightsPath8x8.svg.png 1.5x\" alt=\"Parcours ouvert sans croisement maximal sur un \u00e9chiquier de taille 64 ; sa longueur est de 35 sauts.\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"802\" data-file-height=\"802\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Parcours ouvert sans croisement maximal sur un \u00e9chiquier de taille 64\u00a0; sa longueur est de 35 sauts.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Histoire\">Histoire<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Inde\">Inde<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">On en trouve la premi\u00e8re occurrence dans un trait\u00e9 d&rsquo;ornement po\u00e9tique indien, le\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"Kavyalankara (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kavyalankara&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kavyalankara<\/a><\/i>\u00a0du po\u00e8te\u00a0<a title=\"Rudrata\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rudrata\">Rudrata<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une solution au probl\u00e8me du parcours de l&rsquo;int\u00e9gralit\u00e9 d&rsquo;un demi-\u00e9chiquier de 32 cases a \u00e9t\u00e9 trouv\u00e9e dans un manuscrit datant du d\u00e9but du\u00a0<a title=\"Xe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0; cette solution pouvant facilement \u00eatre adapt\u00e9e pour obtenir par juxtaposition le parcours complet d&rsquo;un \u00e9chiquier de 64 cases<sup id=\"cite_ref-Sesiano_p163_3-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Sesiano_p163-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette solution n&rsquo;est pas un circuit car elle ne permet pas de revenir au point de d\u00e9part.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une encyclop\u00e9die indienne datant du\u00a0<a title=\"XVIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0donne un exemple de parcours ferm\u00e9 sur un \u00e9chiquier de 64 cases<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Charles Claude Ange Monneron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Claude_Ange_Monneron\">Charles Monneron<\/a>\u00a0rapporte d&rsquo;Inde une autre solution au probl\u00e8me, qui sera imprim\u00e9e par la suite dans l&rsquo;<a title=\"Encyclop\u00e9die ou Dictionnaire raisonn\u00e9 des sciences, des arts et des m\u00e9tiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_ou_Dictionnaire_raisonn%C3%A9_des_sciences,_des_arts_et_des_m%C3%A9tiers\">Encyclop\u00e9die<\/a><sup id=\"cite_ref-Sesiano_p161_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Sesiano_p161-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Solution du parcours sur un demi \u00e9chiquier (900 ap. J.-C.).<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>26<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>16<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>23<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>31<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>12<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>18<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td><b>32<\/b><\/td>\n<td>7<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>5<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Parcours ferm\u00e9 indien du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>2<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>23<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>7<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>26<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>52<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>63<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>29<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>9<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>42<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>44<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>12<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>41<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>61<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>31<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>20<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>58<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>46<\/td>\n<td>39<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>55<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>34<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Parcours ouvert \u00e0 extr\u00e9mit\u00e9s accol\u00e9es rapport\u00e9 par Monneron.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>17<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>6<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>40<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>23<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>19<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td>48<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>54<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>35<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>15<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>10<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>42<\/td>\n<td>55<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>63<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td>34<\/td>\n<td>25<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>29<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>46<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>56<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>31<\/td>\n<td>58<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>33<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le rajah\u00a0<a class=\"new\" title=\"Krishnaraja Wadiyar III (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Krishnaraja_Wadiyar_III&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Krishnaraja Wadiyar III<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Krishnaraja Wadiyar III\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Krishnaraja_Wadiyar_III\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Krishnaraja Wadiyar III\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0s&rsquo;est int\u00e9ress\u00e9 au sujet dans la premi\u00e8re moiti\u00e9 du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, on lui doit l&rsquo;un des premiers parcours de cavalier connus dont la num\u00e9rotation des cases forme un carr\u00e9 magique<sup id=\"cite_ref-mayhematics_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-mayhematics-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Monde_arabe\">Monde arabe<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Circuit_ferm\u00e9\"><span id=\"Circuit_ferm.C3.A9\"><\/span>Circuit ferm\u00e9<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Marche_du_cavalier_selon_al-Adli_ar-Rumi.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Marche_du_cavalier_selon_al-Adli_ar-Rumi.png\/250px-Marche_du_cavalier_selon_al-Adli_ar-Rumi.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/d\/d3\/Marche_du_cavalier_selon_al-Adli_ar-Rumi.png 1.5x\" width=\"250\" height=\"263\" data-file-width=\"280\" data-file-height=\"294\" \/><\/a><figcaption>Solution de al-Adli ar-Rumi.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i>cavalier d&rsquo;Euler<\/i>\u00a0est connu depuis fort longtemps. Vers\u00a0<a title=\"840\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/840\">840<\/a>, le joueur et th\u00e9oricien d&rsquo;\u00e9checs arabe\u00a0<a title=\"Al-Adli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Al-Adli\">al-Adli ar-Rumi<\/a>\u00a0en donne d\u00e9j\u00e0 une solution.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Des moyens\u00a0<a title=\"Mn\u00e9motechnique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mn%C3%A9motechnique\">mn\u00e9motechniques<\/a>\u00a0permettant de retenir une solution au circuit du cavalier sont attest\u00e9s dans un manuscrit copi\u00e9 en\u00a0<a title=\"1141\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1141\">1141<\/a>, lequel reprend des textes datant au plus du\u00a0<a title=\"Xe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0; il s&rsquo;agit de po\u00e8mes de 64\u00a0<a title=\"Vers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vers\">vers<\/a>\u00a0dont chacun est associ\u00e9 aux coordonn\u00e9es d&rsquo;une case de l&rsquo;\u00e9chiquier<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quatre tels po\u00e8mes sont connus, ce qui permet de conclure que le probl\u00e8me du circuit du cavalier \u00e9tait populaire dans le monde arabo-musulman, et qu&rsquo;aucune m\u00e9thode g\u00e9n\u00e9rale de construction d&rsquo;un tel parcours n&rsquo;\u00e9tait connue<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Autres_r\u00e8gles_de_parcours\"><span id=\"Autres_r.C3.A8gles_de_parcours\"><\/span>Autres r\u00e8gles de parcours<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les savants arabes ont \u00e9galement \u00e9tudi\u00e9 un probl\u00e8me voisin dans lequel la pi\u00e8ce \u00e0 d\u00e9placer adopte alternativement le d\u00e9placement du cavalier et celui d&rsquo;une autre pi\u00e8ce, conseiller ou \u00e9l\u00e9phant, du\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Chatrang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chatrang\">chatrang<\/a><\/i>\u00a0(la version des \u00e9checs pratiqu\u00e9e dans le monde arabe m\u00e9di\u00e9val). Le conseiller (anc\u00eatre de la\u00a0<a title=\"Dame (\u00e9checs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dame_(%C3%A9checs)\">dame<\/a>) et l&rsquo;\u00e9l\u00e9phant (anc\u00eatre du\u00a0<a title=\"Fou (\u00e9checs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fou_(%C3%A9checs)\">fou<\/a>) se d\u00e9pla\u00e7ant respectivement d&rsquo;une case en diagonale et de deux cases en diagonale<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des po\u00e8mes ont \u00e9galement \u00e9t\u00e9 compos\u00e9s pour en m\u00e9moriser des solutions<sup id=\"cite_ref-Sesiano_p161_5-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Sesiano_p161-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"50%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Parcours ferm\u00e9 arabe d&rsquo;un cavalier-\u00e9l\u00e9phant.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>49<\/td>\n<td>42<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>34<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>11<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>47<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>33<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>41<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>35<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>55<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>46<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>13<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>61<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>63<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>7<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>19<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td>58<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>31<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>25<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>17<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>23<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>27<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>59<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"50%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Parcours ferm\u00e9 arabe d&rsquo;un cavalier-conseiller.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>37<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>31<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>15<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>34<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>25<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>13<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>23<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>39<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>29<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>9<\/td>\n<td>42<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>63<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>43<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>46<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>53<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>45<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>55<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>7<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>58<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Occident\">Occident<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Pendant_le_Moyen_\u00c2ge_et_la_Renaissance\"><span id=\"Pendant_le_Moyen_.C3.82ge_et_la_Renaissance\"><\/span>Pendant le Moyen \u00c2ge et la Renaissance<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">On trouve dans un manuscrit\u00a0<a title=\"Anglo-normand (langue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglo-normand_(langue)\">anglo-normand<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"XIVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0un parcours ouvert dont le but est d&rsquo;amener le cavalier d&rsquo;un coin \u00e0 un autre<sup id=\"cite_ref-Sesiano_p163_3-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Sesiano_p163-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Plusieurs autres manuscrits plus tardifs donnent \u00e9galement des parcours ouverts sur des \u00e9chiquiers ou des demi-\u00e9chiquiers<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Solution dat\u00e9e du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>23<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>40<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>10<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>46<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>51<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>27<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>44<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>2<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>42<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>59<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>29<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>58<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>38<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>8<\/td>\n<td>1<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>55<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>17<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>34<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b>.<\/b><\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td><b>31<\/b><\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td><b>63<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Au_d\u00e9but_du_XVIIIe_si\u00e8cle\"><span id=\"Au_d.C3.A9but_du_XVIIIe_si.C3.A8cle\"><\/span>Au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Pierre R\u00e9mond de Montmort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_R%C3%A9mond_de_Montmort\">Pierre R\u00e9mond de Montmort<\/a>\u00a0a \u00e9tudi\u00e9 ce probl\u00e8me, et en donne une solution cit\u00e9e par\u00a0<a title=\"Martin Grandin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Grandin\">Martin Grandin<\/a><sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce dernier reprend \u00e9galement deux autres solutions obtenues par\u00a0<a title=\"Abraham de Moivre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abraham_de_Moivre\">Abraham de Moivre<\/a>\u00a0et par\u00a0<a title=\"Jean-Jacques Dortous de Mairan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Jacques_Dortous_de_Mairan\">de Mairan<\/a><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Solution de R\u00e9mond de Montmort<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>58<\/td>\n<td>23<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>13<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>61<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>55<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>20<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>24<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>63<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>53<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>9<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>50<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>34<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>5<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>37<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>28<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>32<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>47<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>31<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>46<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>42<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Solution de Moivre o\u00f9 le carr\u00e9 central est visit\u00e9 apr\u00e8s la bordure.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>34<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>21<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>23<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>40<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>48<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>13<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>9<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>63<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>26<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>32<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>58<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>3<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>19<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>55<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>42<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>46<\/td>\n<td>31<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>15<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>7<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>28<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Solution ferm\u00e9e de Mairan.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>56<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td><b>32<\/b><\/td>\n<td>29<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>25<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>55<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>6<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>10<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>42<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td><b>31<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>23<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>34<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>46<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>58<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>51<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>59<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>4<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>12<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>63<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>21<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>16<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Les_travaux_d'Euler\"><span id=\"Les_travaux_d.27Euler\"><\/span>Les travaux d&rsquo;Euler<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le math\u00e9maticien\u00a0<a title=\"Leonhard Euler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leonhard_Euler\">Leonhard Euler<\/a>\u00a0reprit l&rsquo;\u00e9tude scientifique en\u00a0<a title=\"1759\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1759\">1759<\/a>. La \u00ab\u00a0Solution d&rsquo;une question curieuse qui ne para\u00eet soumise \u00e0 aucune analyse\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Euler_13-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Euler-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0n&rsquo;est cependant publi\u00e9e qu&rsquo;en\u00a0<a title=\"1766\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1766\">1766<\/a>.\u00a0<a title=\"Cosimo Alessandro Collini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cosimo_Alessandro_Collini\">C\u00f4me Alexandre Collini<\/a>\u00a0en publia une dans le\u00a0<i><a title=\"Journal encyclop\u00e9dique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Journal_encyclop%C3%A9dique\">Journal encyclop\u00e9dique<\/a><\/i>\u00a0en 1773.<\/p>\n<p>Euler y montre la solution de plusieurs probl\u00e8mes<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>:<\/p>\n<ul>\n<li>comment obtenir un trajet complet \u00e0 partir d&rsquo;un trajet partiel\u00a0;<\/li>\n<li>comment transformer un trajet ouvert en trajet ferm\u00e9\u00a0;<\/li>\n<li>comment obtenir un trajet sym\u00e9trique\u00a0;<\/li>\n<li>l&rsquo;obtention de parcours sur des \u00e9chiquiers carr\u00e9s ou rectangulaires de taille variable\u00a0;<\/li>\n<li>l&rsquo;obtention de parcours complets sur des \u00e9chiquiers en forme de croix ou de croix\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"wikt:rhombique\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/rhombique\">rhombiques<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-traditional\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Une solution publi\u00e9e par Euler[13].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cavalier_Euler_Tour.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Cavalier_Euler_Tour.svg\/120px-Cavalier_Euler_Tour.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Cavalier_Euler_Tour.svg\/250px-Cavalier_Euler_Tour.svg.png 1.5x\" alt=\"Une solution publi\u00e9e par Euler[13].\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"292\" data-file-height=\"292\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Une solution publi\u00e9e par Euler<sup id=\"cite_ref-Euler_13-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Euler-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Une solution propos\u00e9e par Euler[13]. Celle-ci est sym\u00e9trique par rapport au centre de l'\u00e9chiquier, et parcourt d'abord la moiti\u00e9 inf\u00e9rieure de ce dernier, puis la partie sup\u00e9rieure.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cavalier_Euler_Tour_Symetrique.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/Cavalier_Euler_Tour_Symetrique.svg\/120px-Cavalier_Euler_Tour_Symetrique.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/Cavalier_Euler_Tour_Symetrique.svg\/250px-Cavalier_Euler_Tour_Symetrique.svg.png 1.5x\" alt=\"Une solution propos\u00e9e par Euler[13]. Celle-ci est sym\u00e9trique par rapport au centre de l'\u00e9chiquier, et parcourt d'abord la moiti\u00e9 inf\u00e9rieure de ce dernier, puis la partie sup\u00e9rieure.\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"292\" data-file-height=\"292\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: justify;\">Une solution propos\u00e9e par Euler<sup id=\"cite_ref-Euler_13-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Euler-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Celle-ci est sym\u00e9trique par rapport au centre de l&rsquo;\u00e9chiquier, et parcourt d&rsquo;abord la moiti\u00e9 inf\u00e9rieure de ce dernier, puis la partie sup\u00e9rieure.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Solution du tour sur un \u00e9chiquier 10x10, propos\u00e9e par Euler[13].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cavalier_Euler_Tour10x10.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Cavalier_Euler_Tour10x10.svg\/120px-Cavalier_Euler_Tour10x10.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Cavalier_Euler_Tour10x10.svg\/250px-Cavalier_Euler_Tour10x10.svg.png 1.5x\" alt=\"Solution du tour sur un \u00e9chiquier 10x10, propos\u00e9e par Euler[13].\" width=\"120\" height=\"120\" data-file-width=\"364\" data-file-height=\"364\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Solution du tour sur un \u00e9chiquier 10&#215;10, propos\u00e9e par Euler<sup id=\"cite_ref-Euler_13-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Euler-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Euler a \u00e9galement commis des erreurs, il a ainsi affirm\u00e9 qu&rsquo;aucun trajet ferm\u00e9 n&rsquo;est possible sur un \u00e9chiquier de largeur 3\u00a0; un\u00a0<a title=\"Contre-exemple\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contre-exemple\">contre-exemple<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 donn\u00e9 en 1917 sur un \u00e9chiquier de taille 3\u00d710<sup id=\"cite_ref-delahaye_15-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-delahaye-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"10\">Parcours ferm\u00e9 sur un \u00e9chiquier de taille 3\u00d710<sup id=\"cite_ref-delahaye_15-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-delahaye-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>16<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>26<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td><b>30<\/b><\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>11<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>29<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>23<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>14<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"\u00c9tudes_ult\u00e9rieures\"><span id=\".C3.89tudes_ult.C3.A9rieures\"><\/span>\u00c9tudes ult\u00e9rieures<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone\"><span class=\"mw-valign-text-top noviewer\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Logo_travaux_orange-simple.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/20px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/40px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png 1.5x\" alt=\"\" width=\"15\" height=\"17\" data-file-width=\"190\" data-file-height=\"219\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"bandeau-cell\">Cette section est vide, insuffisamment d\u00e9taill\u00e9e ou incompl\u00e8te.\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Probl\u00e8me du cavalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Probl%C3%A8me_du_cavalier\">Votre aide<\/a>\u00a0est la bienvenue\u00a0!\u00a0<a title=\"Aide:Comment modifier une page\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Comment_modifier_une_page\">Comment faire\u00a0?<\/a><\/div>\n<\/div>\n<p>Au fil des si\u00e8cles, les math\u00e9maticiens \u00e9tudient ce th\u00e8me en variant\u00a0:<\/p>\n<ul>\n<li>les dimensions de l&rsquo;\u00e9chiquier,<\/li>\n<li>le nombre de joueurs,<\/li>\n<li>les propri\u00e9t\u00e9s du parcours,<\/li>\n<li>la fa\u00e7on dont un cavalier se d\u00e9place.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il a \u00e9t\u00e9 propos\u00e9 d&rsquo;\u00e9tudier les parcours du cavalier dans lesquels la somme des num\u00e9ros de passage d&rsquo;une case est constante suivant les lignes et les colonnes<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1888, 83 tels parcours (dont 27 ferm\u00e9s) ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9pos\u00e9s au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Conservatoire National des Arts et M\u00e9tiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conservatoire_National_des_Arts_et_M%C3%A9tiers\">Conservatoire National des Arts et M\u00e9tiers<\/a>\u00a0; aucun de ces parcours ne donne un carr\u00e9 magique car la somme n&rsquo;est pas la m\u00eame en suivant les diagonales<sup id=\"cite_ref-jessie18_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-jessie18-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Un 84<sup>e<\/sup>\u00a0parcours a \u00e9t\u00e9 d\u00e9couvert dans les ann\u00e9es 1970<sup id=\"cite_ref-jessie18_18-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-jessie18-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Une recherche exhaustive a \u00e9tabli en 2003 que sur un \u00e9chiquier il existe en tout 108 parcours diff\u00e9rents formant des carr\u00e9s magiques dont aucun n&rsquo;a de diagonales \u00e9gales<sup id=\"cite_ref-mayhematics_6-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-mayhematics-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"8\">Parcours ferm\u00e9 qui est aussi un carr\u00e9 magique.<br \/>\n(Sauf en ce qui concerne les diagonales)<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>42<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>63<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>3<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td><b>64<\/b><\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>14<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>58<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>23<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>37<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>19<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>24<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>56<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>51<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>5<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>55<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>52<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>26<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>46<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>28<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>35<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>31<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>34<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>10<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td align=\"left\" valign=\"top\" width=\"33.33%\">\n<table class=\"wikitable\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"12\">Parcours ferm\u00e9 sur 12 \u00d7 12 cases qui est aussi un carr\u00e9 magique.<br \/>\n(Y compris en ce qui concerne les diagonales)<sup id=\"cite_ref-numberphile_22-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-numberphile-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b>1<\/b><\/td>\n<td>70<\/td>\n<td>107<\/td>\n<td>112<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>66<\/td>\n<td>103<\/td>\n<td>116<\/td>\n<td>9<\/td>\n<td>64<\/td>\n<td>99<\/td>\n<td>118<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>108<\/td>\n<td>111<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>69<\/td>\n<td>104<\/td>\n<td>115<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>65<\/td>\n<td>100<\/td>\n<td>117<\/td>\n<td>10<\/td>\n<td>63<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>71<\/td>\n<td>106<\/td>\n<td>109<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>113<\/td>\n<td>102<\/td>\n<td>67<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>61<\/td>\n<td>98<\/td>\n<td>119<\/td>\n<td>12<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>110<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>72<\/td>\n<td>105<\/td>\n<td>68<\/td>\n<td>7<\/td>\n<td>114<\/td>\n<td>101<\/td>\n<td>120<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>62<\/td>\n<td>97<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>73<\/td>\n<td>142<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>40<\/td>\n<td>77<\/td>\n<td>140<\/td>\n<td>17<\/td>\n<td>60<\/td>\n<td>93<\/td>\n<td>122<\/td>\n<td>13<\/td>\n<td>58<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>36<\/td>\n<td>39<\/td>\n<td>74<\/td>\n<td>141<\/td>\n<td>32<\/td>\n<td>41<\/td>\n<td>92<\/td>\n<td>121<\/td>\n<td>16<\/td>\n<td>59<\/td>\n<td>96<\/td>\n<td>123<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>143<\/td>\n<td>34<\/td>\n<td>37<\/td>\n<td>76<\/td>\n<td>139<\/td>\n<td>78<\/td>\n<td>55<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>125<\/td>\n<td>94<\/td>\n<td>57<\/td>\n<td>14<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>38<\/td>\n<td>75<\/td>\n<td><b>144<\/b><\/td>\n<td>33<\/td>\n<td>42<\/td>\n<td>31<\/td>\n<td>126<\/td>\n<td>91<\/td>\n<td>56<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>124<\/td>\n<td>95<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>81<\/td>\n<td>136<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>44<\/td>\n<td>79<\/td>\n<td>138<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>54<\/td>\n<td>89<\/td>\n<td>128<\/td>\n<td>21<\/td>\n<td>52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>28<\/td>\n<td>45<\/td>\n<td>80<\/td>\n<td>137<\/td>\n<td>30<\/td>\n<td>43<\/td>\n<td>90<\/td>\n<td>127<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>53<\/td>\n<td>88<\/td>\n<td>129<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>135<\/td>\n<td>82<\/td>\n<td>47<\/td>\n<td>26<\/td>\n<td>133<\/td>\n<td>84<\/td>\n<td>49<\/td>\n<td>24<\/td>\n<td>131<\/td>\n<td>86<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>22<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>46<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>134<\/td>\n<td>83<\/td>\n<td>48<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>132<\/td>\n<td>85<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>23<\/td>\n<td>130<\/td>\n<td>87<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\">En revanche un tel parcours existe pour n&rsquo;importe quel \u00e9chiquier carr\u00e9 dont la taille est un multiple de 4 autre que 4 ou 8<sup id=\"cite_ref-numberphile_22-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-numberphile-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est \u00e0 noter que quelques travaux sont men\u00e9s sur le th\u00e8me du parcours de cavalier au\u00a0<a title=\"XXIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XXIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"21\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XXI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a><sup id=\"cite_ref-delahaye_15-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-delahaye-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Analyse_math\u00e9matique\"><span id=\"Analyse_math.C3.A9matique\"><\/span>Analyse math\u00e9matique<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg\/330px-Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg\/500px-Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg\/960px-Knight%27s_graph_showing_number_of_possible_moves.svg.png 2x\" width=\"270\" height=\"270\" data-file-width=\"2700\" data-file-height=\"2700\" \/><\/a><figcaption>Graphe du cavalier montrant tous les mouvements possibles sur un \u00e9chiquier 8&#215;8\u00a0; le nombre inscrit dans chaque case indique le nombre de cases accessibles depuis celle-ci.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Lien_avec_la_th\u00e9orie_des_graphes\"><span id=\"Lien_avec_la_th.C3.A9orie_des_graphes\"><\/span>Lien avec la th\u00e9orie des graphes<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La recherche d&rsquo;un tour du cavalier est un cas particulier des\u00a0<a title=\"Graphe hamiltonien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Graphe_hamiltonien\">graphes hamiltoniens<\/a>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie des graphes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_des_graphes\">th\u00e9orie des graphes<\/a>. De plus comme un cavalier passe toujours d&rsquo;une case noire \u00e0 une case blanche et\u00a0<i>vice-versa<\/i>, il s&rsquo;ensuit que le graphe des mouvements du cavalier est un\u00a0<a title=\"Graphe biparti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Graphe_biparti\">graphe biparti<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Existence_d'un_parcours_ouvert_sur_un_\u00e9chiquier_rectangulaire\"><span id=\"Existence_d.27un_parcours_ouvert_sur_un_.C3.A9chiquier_rectangulaire\"><\/span>Existence d&rsquo;un parcours ouvert sur un \u00e9chiquier rectangulaire<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le cas d&rsquo;une recherche d&rsquo;un parcours ne bouclant pas n\u00e9cessairement sur lui-m\u00eame, il a \u00e9t\u00e9 prouv\u00e9 qu&rsquo;il existe une solution pour tout \u00e9chiquier rectangulaire dont la longueur et la largeur sont sup\u00e9rieures ou \u00e9gales \u00e0 5<sup id=\"cite_ref-Cull1978_24-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Cull1978-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Conrad1994_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Conrad1994-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Existence_d'un_circuit_ferm\u00e9_sur_un_\u00e9chiquier_rectangulaire\"><span id=\"Existence_d.27un_circuit_ferm.C3.A9_sur_un_.C3.A9chiquier_rectangulaire\"><\/span>Existence d&rsquo;un circuit ferm\u00e9 sur un \u00e9chiquier rectangulaire<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les tours de cavaliers peuvent se faire sur des damiers de diff\u00e9rente taille et sur des formes diff\u00e9rentes (rectangle, cube, pav\u00e9, spirale infinie, etc.), mais il est n\u00e9cessaire que le nombre de cases soit pair. Dans le cas d&rsquo;un \u00e9chiquier rectangulaire on a le r\u00e9sultat d&rsquo;existence suivant<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>:<\/p>\n<div class=\"theoreme\">\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong class=\"theoreme-nom\">Th\u00e9or\u00e8me de Schwenk<\/strong><span class=\"theoreme-tiret\">\u00a0\u2014\u00a0<\/span>Pour tout \u00e9chiquier\u00a0<span class=\"nowrap\"><i>m<\/i>\u00a0\u00d7\u00a0<i>n<\/i><\/span>\u00a0tel que\u00a0<i>m<\/i>\u00a0soit inf\u00e9rieur ou \u00e9gal \u00e0\u00a0<i>n<\/i>, il existe un tour du cavalier,\u00a0<b>\u00e0 moins<\/b>\u00a0qu&rsquo;une des conditions suivantes (ou plus) ne soit vraie\u00a0:<\/p>\n<ol>\n<li><i>m<\/i>\u00a0et\u00a0<i>n<\/i>\u00a0sont impairs;\u00a0<i>n<\/i>\u00a0est diff\u00e9rent de 1.<\/li>\n<li><i>m<\/i>\u00a0= 1, 2, ou 4\u00a0;\u00a0<i>n<\/i>\u00a0est diff\u00e9rent de 1.<\/li>\n<li><i>m<\/i>\u00a0= 3 et\u00a0<i>n<\/i>\u00a0= 4, 6 ou 8.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Condition_1\">Condition 1<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La condition 1 emp\u00eache l&rsquo;existence d&rsquo;un tour ferm\u00e9, pour de simples raisons de parit\u00e9 et de coloriage. Sur un \u00e9chiquier noir et blanc standard, un cavalier se d\u00e9place du blanc vers le noir ou inversement. Donc un tour ferm\u00e9 doit visiter le m\u00eame nombre de cases noires et blanches, et le nombre des cases visit\u00e9es doit \u00eatre pair. Or si\u00a0<i>m<\/i>\u00a0et\u00a0<i>n<\/i>\u00a0sont impairs, le nombre de cases est impair donc aucun tour ferm\u00e9 n&rsquo;existe. Par contre il peut exister des tours ouverts.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Condition_2\">Condition 2<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon cette condition, il n&rsquo;existe pas de tour ferm\u00e9 si le plus petit c\u00f4t\u00e9 est 1, 2, ou 4.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si\u00a0<i>m<\/i>\u00a0= 1 ou 2, le cavalier ne peut pas atteindre toutes les cases (sauf dans le cas trivial\u00a0<span class=\"nowrap\">1 \u00d7 1<\/span>). On peut aussi montrer l&rsquo;absence de tour ferm\u00e9 dans le cas\u00a0<span class=\"nowrap\">4 \u00d7\u00a0<i>n<\/i><\/span>\u00a0par un argument de coloriage.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Grid4xnColoredSquares.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/Grid4xnColoredSquares.jpg\/250px-Grid4xnColoredSquares.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/6a\/Grid4xnColoredSquares.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"144\" data-file-width=\"337\" data-file-height=\"194\" \/><\/a><figcaption>Le cavalier doit alterner vert et rouge.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Supposons qu&rsquo;il existe un tour ferm\u00e9 sur un \u00e9chiquier 4 \u00d7\u00a0<i>n<\/i>. Appelons\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/6bc2435b217c1a0f46f8a517ffa225c6f9440e81\" alt=\"{\\displaystyle A_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0l&rsquo;ensemble des cases noires et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/3ec73b8bc9abc3efb934f5a6ec2803713771f4bc\" alt=\"{\\displaystyle A_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0l&rsquo;ensemble des cases blanches visit\u00e9es par le tour, sur un \u00e9chiquier noir et blanc standard. Regardons la figure de droite. Appelons\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0l&rsquo;ensemble des cases vertes et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0celui des cases rouges. Elles sont en nombre \u00e9gal. Remarquons que le cavalier passe obligatoirement d&rsquo;une case de\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0\u00e0 une case de\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>. Comme il doit visiter chaque case, il doit aussi passer d&rsquo;une case de\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0\u00e0 une case de\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0(sinon il devrait parcourir deux cases cons\u00e9cutives ou plus de\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0ensuite, ce qui est impossible).<\/p>\n<p>L&rsquo;examen de ce tour hypoth\u00e9tique donne une contradiction\u00a0:<\/p>\n<ol>\n<li>La premi\u00e8re case du tour sera dans\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/6bc2435b217c1a0f46f8a517ffa225c6f9440e81\" alt=\"{\\displaystyle A_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>. Sinon il suffit d&rsquo;intervertir les d\u00e9finitions de\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>.<\/li>\n<li>La seconde case doit \u00eatre dans\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/3ec73b8bc9abc3efb934f5a6ec2803713771f4bc\" alt=\"{\\displaystyle A_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>.<\/li>\n<li>La troisi\u00e8me case doit \u00eatre dans\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/6bc2435b217c1a0f46f8a517ffa225c6f9440e81\" alt=\"{\\displaystyle A_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>.<\/li>\n<li>La quatri\u00e8me case doit \u00eatre dans\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/3ec73b8bc9abc3efb934f5a6ec2803713771f4bc\" alt=\"{\\displaystyle A_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>.<\/li>\n<li>Et ainsi de suite.<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il en d\u00e9coule que les ensembles\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/6bc2435b217c1a0f46f8a517ffa225c6f9440e81\" alt=\"{\\displaystyle A_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B1<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/1fa091eb428443c9c5c5fcf32a69d3665c89e00c\" alt=\"{\\displaystyle B_{1}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0sont confondus, tout comme les ensembles\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">A2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/3ec73b8bc9abc3efb934f5a6ec2803713771f4bc\" alt=\"{\\displaystyle A_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">B2<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/199944d59dcc18842dfd1deab6000a1d1dadcbae\" alt=\"{\\displaystyle B_{2}}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>. C&rsquo;est absurde, donc aucun tour n&rsquo;existe dans le cas\u00a0<span class=\"nowrap\">4 \u00d7\u00a0<i>n<\/i><\/span>, et ce quel que soit\u00a0<i>n<\/i>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Condition_3\">Condition 3<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">On peut prouver la condition 3 au cas par cas. Rechercher un tour ferm\u00e9 dans les cas\u00a0<span class=\"nowrap\">3 \u00d7 4<\/span>,\u00a0<span class=\"nowrap\">3 \u00d7 6<\/span>,\u00a0<span class=\"nowrap\">3 \u00d7 8<\/span>\u00a0\u00e9choue rapidement. Pour les cas\u00a0<span class=\"nowrap\">3 \u00d7\u00a0<i>n<\/i><\/span>, avec\u00a0<i>n<\/i>\u00a0pair et plus grand que 8, on construit les tours ferm\u00e9s par r\u00e9currence, en r\u00e9p\u00e9tant les mouvements.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Autres_cas\">Autres cas<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nous avons prouv\u00e9 l&rsquo;inexistence d&rsquo;un tour ferm\u00e9 dans les trois conditions mentionn\u00e9es. Prouver l&rsquo;existence d&rsquo;un tel tour dans les autres cas est plus compliqu\u00e9<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Obtention_effective_d'un_parcours_du_cavalier\"><span id=\"Obtention_effective_d.27un_parcours_du_cavalier\"><\/span>Obtention effective d&rsquo;un parcours du cavalier<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone\"><span class=\"mw-valign-text-top noviewer\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Logo_travaux_orange-simple.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/20px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/40px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png 1.5x\" alt=\"\" width=\"15\" height=\"17\" data-file-width=\"190\" data-file-height=\"219\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"bandeau-cell\">Cette section est vide, insuffisamment d\u00e9taill\u00e9e ou incompl\u00e8te.\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Probl\u00e8me du cavalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Probl%C3%A8me_du_cavalier\">Votre aide<\/a>\u00a0est la bienvenue\u00a0!\u00a0<a title=\"Aide:Comment modifier une page\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Comment_modifier_une_page\">Comment faire\u00a0?<\/a><\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour r\u00e9ussir un parcours, il suffit de choisir pour chaque nouveau saut une case libre parmi celle offrant le moins de sauts ult\u00e9rieurs possibles, quitte \u00e0 annuler les derniers coups en cas d&rsquo;impasse\u00a0: c&rsquo;est un exercice classique de programmation.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien que le probl\u00e8me g\u00e9n\u00e9ral de recherche d&rsquo;un circuit hamiltonien dans un graphe soit\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"NP-complet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/NP-complet\">NP-complet<\/a>, le cas particulier du tour du cavalier peut \u00eatre r\u00e9solu en\u00a0<a title=\"Analyse de la complexit\u00e9 des algorithmes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analyse_de_la_complexit%C3%A9_des_algorithmes\">temps lin\u00e9aire<\/a><sup id=\"cite_ref-Conrad1994_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-Conrad1994-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"D\u00e9nombrement_des_solutions\"><span id=\"D.C3.A9nombrement_des_solutions\"><\/span>D\u00e9nombrement des solutions<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il y a 26\u00a0534\u00a0728\u00a0821\u00a0064 circuits ferm\u00e9s diff\u00e9rents sur un \u00e9chiquier carr\u00e9 de 64 cases<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et il y en a 9\u00a0862 sur un \u00e9chiquier carr\u00e9 de 36 cases<sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le nombre de parcours ouverts pour un \u00e9chiquier carr\u00e9 est donn\u00e9 par suite\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"oeis:A165134\" href=\"https:\/\/oeis.org\/A165134\">A165134<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Encyclop\u00e9die en ligne des suites de nombres entiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_en_ligne_des_suites_de_nombres_entiers\">OEIS<\/a>\u00a0:<\/p>\n<table class=\"wikitable\" border=\"1\">\n<tbody>\n<tr>\n<th>Dimension de l&rsquo;\u00e9chiquier\u00a0:<\/th>\n<th>1<\/th>\n<th>2<\/th>\n<th>3<\/th>\n<th>4<\/th>\n<th>5<\/th>\n<th>6<\/th>\n<th>7<\/th>\n<th>8<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Nombre de parcours ouverts\u00a0:<\/td>\n<td>1<\/td>\n<td>0<\/td>\n<td>0<\/td>\n<td>0<\/td>\n<td>1\u00a0728<\/td>\n<td>6\u00a0637\u00a0920<\/td>\n<td>165\u00a0575\u00a0218\u00a0320<\/td>\n<td>19\u00a0591\u00a0828\u00a0170\u00a0979\u00a0904<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Applications\">Applications<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone\"><span class=\"mw-valign-text-top noviewer\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Logo_travaux_orange-simple.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/20px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/40px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png 1.5x\" alt=\"\" width=\"15\" height=\"17\" data-file-width=\"190\" data-file-height=\"219\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"bandeau-cell\">Cette section est vide, insuffisamment d\u00e9taill\u00e9e ou incompl\u00e8te.\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Probl\u00e8me du cavalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Probl%C3%A8me_du_cavalier\">Votre aide<\/a>\u00a0est la bienvenue\u00a0!\u00a0<a title=\"Aide:Comment modifier une page\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Comment_modifier_une_page\">Comment faire\u00a0?<\/a><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cryptographie\">Cryptographie<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone\"><span class=\"mw-valign-text-top noviewer\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Logo_travaux_orange-simple.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/20px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d5\/Logo_travaux_orange-simple.svg\/40px-Logo_travaux_orange-simple.svg.png 1.5x\" alt=\"\" width=\"15\" height=\"17\" data-file-width=\"190\" data-file-height=\"219\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"bandeau-cell\">Cette section est vide, insuffisamment d\u00e9taill\u00e9e ou incompl\u00e8te.\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Probl\u00e8me du cavalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Probl%C3%A8me_du_cavalier\">Votre aide<\/a>\u00a0est la bienvenue\u00a0!\u00a0<a title=\"Aide:Comment modifier une page\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Comment_modifier_une_page\">Comment faire\u00a0?<\/a><\/div>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Le probl\u00e8me du cavalier a \u00e9t\u00e9 propos\u00e9 pour concevoir des sch\u00e9mas de chiffrement en\u00a0<a title=\"Cryptographie visuelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cryptographie_visuelle\">cryptographie visuelle<\/a><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>;<\/li>\n<li>Le probl\u00e8me a aussi \u00e9t\u00e9 propos\u00e9 pour la g\u00e9n\u00e9ration de\u00a0<a title=\"G\u00e9n\u00e9rateur de nombres pseudo-al\u00e9atoires\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9n%C3%A9rateur_de_nombres_pseudo-al%C3%A9atoires\">nombres pseudo-al\u00e9atoires<\/a>\u00a0de qualit\u00e9 cryptographique<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Litt\u00e9rature\"><span id=\"Litt.C3.A9rature\"><\/span>Litt\u00e9rature<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Rudrata\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rudrata\">Rudrata<\/a>, un po\u00e8te du\u00a0<a title=\"Cachemire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cachemire\">Cachemire<\/a>\u00a0de la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"9\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (vers 825-850), propose un probl\u00e8me d&rsquo;Euler r\u00e9dig\u00e9 en vers\u00a0: \u00ab\u00a0Les Ornements de la po\u00e9sie\u00a0\u00bb, \u00e9crit en\u00a0<a title=\"Sanskrit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sanskrit\">sanskrit<\/a>, qui comporte un ensemble de versets bas\u00e9s sur des s\u00e9ries de syllabes en relation avec le parcours cavalier.<\/li>\n<li><a title=\"Mikha\u00efl W. Ramseier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_W._Ramseier\">Mikha\u00efl W. Ramseier<\/a>, dans son roman\u00a0<a title=\"Nigrida\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nigrida\">Nigrida<\/a>, propose une intrigue qui tourne autour d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Cryptogramme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cryptogramme\">cryptogramme<\/a>\u00a0bas\u00e9 sur un\u00a0<a title=\"Chiffre de Vigen\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiffre_de_Vigen%C3%A8re\">chiffre de Vigen\u00e8re<\/a>\u00a0dissimul\u00e9 au sein d&rsquo;un probl\u00e8me du cavalier d&rsquo;Euler.<\/li>\n<li>Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, le groupe d&rsquo;\u00e9crivains\u00a0<a title=\"Oulipo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oulipo\">Oulipo<\/a>\u00a0utilise ce probl\u00e8me. L&rsquo;exemple le plus remarquable est le tour\u00a0<i>10 \u00d7 10<\/i>\u00a0qui d\u00e9termine l&rsquo;ordre des chapitres dans le livre de\u00a0<a title=\"Georges Perec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Perec\">Georges Perec<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a title=\"La Vie mode d'emploi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vie_mode_d%27emploi\">La Vie mode d&#8217;emploi<\/a><\/i>. Le m\u00eame auteur a \u00e9galement utilis\u00e9 un\u00a0<i>9 \u00d7 9<\/i>\u00a0dans\u00a0<i>Deux cent quarante-trois cartes postales en couleurs v\u00e9ritables<\/i>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\">Le th\u00e9or\u00e8me de Schwenk (<span title=\"Voir la section Existence d'un circuit ferm\u00e9 sur un \u00e9chiquier rectangulaire\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#Existence_d'un_circuit_ferm%C3%A9_sur_un_%C3%A9chiquier_rectangulaire\">voir\u00a0<i>infra<\/i><\/a><\/span>) permet en fait d&rsquo;affirmer que les seuls \u00e9chiquiers de largeur 3 pour lesquels il n&rsquo;existe pas de circuit ferm\u00e9 ont pour longueur 2, 4, 6, 8 ou un nombre impair.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"reference-text\">La somme obtenue vaut alors un huiti\u00e8me de la\u00a0<a title=\"Nombre triangulaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nombre_triangulaire\">somme totale des 64 num\u00e9ros<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">64\u00d7652\u00d718=260<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/739456429da2f03b5e26b56af981533b34796e2d\" alt=\"{\\displaystyle {\\frac {64\\times 65}{2}}\\times {\\frac {1}{8}}=260}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\">D&rsquo;autres sources mentionnent d&rsquo;autres d\u00e9couvertes entre 1888 et 1970, il semble que ce soit Jeux et Strat\u00e9gie qui a \u00e9t\u00e9 mal inform\u00e9e<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\">Certains parcours peuvent \u00eatre num\u00e9rot\u00e9s depuis plusieurs cases de d\u00e9part, en prenant cela en compte il y a 140 parcours au total, aux sym\u00e9tries pr\u00e8s.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Cet article est partiellement ou en totalit\u00e9 issu de l\u2019article de Wikip\u00e9dia en anglais intitul\u00e9\u00a0<span class=\"plainlinks\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Knight%27s_tour?oldid=806712977\">Knight&rsquo;s tour<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Knight%27s_tour?action=history\">voir la liste des auteurs<\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"reference-text\">La longueur maximale d&rsquo;un parcours ouvert est donn\u00e9 par la suite\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"oeis:A003192\" href=\"https:\/\/oeis.org\/A003192\">A003192<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Encyclop\u00e9die en ligne des suites de nombres entiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_en_ligne_des_suites_de_nombres_entiers\">OEIS<\/a>, et celle d&rsquo;un parcours ferm\u00e9 par la suite\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"oeis:A157416\" href=\"https:\/\/oeis.org\/A157416\">A157416<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Encyclop\u00e9die en ligne des suites de nombres entiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_en_ligne_des_suites_de_nombres_entiers\">OEIS<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\">C. Rajendran, \u00ab\u00a0Caturanga movements described in Rudrata&rsquo;s Kavyalankara\u00a0\u00bb, dans Working-Papers \u00ab\u00a0Indian Views\u00a0\u00bb, F\u00f6rderkreis Scach-Geschichtsforschung e.V., novembre 2001.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Sesiano_p163-3\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0163<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0162<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Sesiano_p161-5\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0161<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-mayhematics-6\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2004\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.mayhematics.com\/t\/1d.htm\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">History of Magic Knight&rsquo;s Tour<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.mayhematics.com%2Ft%2F1d.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">mayhematics<\/span>,\u00a0<time>2004<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0157<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0159<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0160<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0165-167<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0168<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0169<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Euler-13\"><span class=\"reference-text\">Euler,\u00a0<i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/eulerarchive.maa.org\/docs\/originals\/E309.pdf\" rel=\"nofollow\">Solution d&rsquo;une question curieuse qui ne para\u00eet soumise \u00e0 aucune analyse<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Feulerarchive.maa.org%2Fdocs%2Foriginals%2FE309.pdf\">archive<\/a>]<\/small><\/i>, M\u00e9moires de l&rsquo;Acad\u00e9mie Royale des Sciences et Belles Lettres, Ann\u00e9e 1759, vol.15, pp.310-337, Berlin 1766<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_du_cavalier#sesiano\">Sesiano 2015<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-delahaye-15\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Delahaye2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Paul_Delahaye2020\" class=\"ouvrage\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean-Paul Delahaye (math\u00e9maticien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Paul_Delahaye_(math%C3%A9maticien)\">Jean-Paul Delahaye<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Du flou et du faux en math\u00e9matiques<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Pour la Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pour_la_Science\">Pour la Science<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0516,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-10\" data-sort-value=\"2020-10\">octobre 2020<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-jessie18-18\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Berloquin1982\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre_Berloquin1982\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Pierre Berloquin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Berloquin\">Pierre Berloquin<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Man\u0153uvre de cavalerie<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Jeux et Strat\u00e9gie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeux_et_Strat%C3%A9gie\">Jeux et Strat\u00e9gie<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a018,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1982\" data-sort-value=\"1982\">novembre-d\u00e9cembre 1982<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">24-26<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Weisstein2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Eric_W._Weisstein2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Eric W. Weisstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eric_W._Weisstein\">Eric W. Weisstein<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/mathworld.wolfram.com\/news\/2003-08-06\/magictours\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">There Are No Magic Knight&rsquo;s Tours on the Chessboard<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmathworld.wolfram.com%2Fnews%2F2003-08-06%2Fmagictours%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"MathWorld\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/MathWorld\">MathWorld<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2003-08-06\" data-sort-value=\"2003-08-06\">6 ao\u00fbt 2003<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-numberphile-22\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr indicateur-format format-vid\u00e9o\" title=\"Vid\u00e9o au format mpg, avi\u2026\">[vid\u00e9o]<\/abbr>\u00a0<a title=\"Numberphile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Numberphile\">Numberphile<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=RytNZ2btZxE\" rel=\"nofollow\">Magic Chess Tours (with Knights and Kings)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DRytNZ2btZxE\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"YouTube\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/YouTube\">YouTube<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-04-01\" data-sort-value=\"2024-04-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0avril 2024<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.mayhematics.com\/t\/md.htm\" rel=\"nofollow\">12 by 12 Magic Knight&rsquo;s Tours<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.mayhematics.com%2Ft%2Fmd.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cull1978-24\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"CullDe_Curtins1978\" class=\"ouvrage\"><span id=\"P._CullJ._De_Curtins1978\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0P. Cull et J. De Curtins, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Knight&rsquo;s Tour Revisited<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Fibonacci Quarterly<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a016,\u200e\u00a0<time>1978<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">276\u2013285<\/span>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.fq.math.ca\/Scanned\/16-3\/cull.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><\/small><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.fq.math.ca%2FScanned%2F16-3%2Fcull.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Conrad1994-25\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"ConradHindrichsMorsyWegener1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"A._ConradT._HindrichsH._MorsyI._Wegener1994\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0A. Conrad, T. Hindrichs, H. Morsy et I. Wegener, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Solution of the Knight&rsquo;s Hamiltonian Path Problem on Chessboards<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Discrete Applied Mathematics<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a050,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02,\u200e\u00a0<time>1994<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">125\u2013134<\/span>\u00a0<small>(<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.1016\/0166-218X%2892%2900170-Q\" rel=\"nofollow\">10.1016\/0166-218X(92)00170-Q<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Schwenk1991\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Allen_J._Schwenk1991\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Allen J. Schwenk, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Which Rectangular Chessboards Have a Knight\u2019s Tour?<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Mathematics Magazine<\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time>1991<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">325\u2013332<\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Watkins2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"John_J._Watkins2004\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0John J. Watkins,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Across the Board\u00a0: the Mathematics of Chessboard Problems<\/cite>,\u00a0<a title=\"Princeton University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Princeton_University_Press\">Princeton University Press<\/a>,\u00a0<time>2004<\/time>, 257\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-691-11503-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-691-11503-0\"><span class=\"nowrap\">978-0-691-11503-0<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=TtkLIE47DCkC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><\/small><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DTtkLIE47DCkC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"McKay1997\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Brendan_McKay1997\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Brendan McKay, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Knight&rsquo;s Tours on an\u00a0<span class=\"nowrap\">8 \u00d7 8<\/span>\u00a0Chessboard<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Technical Report TR-CS-97-03<\/span><\/i>, Department of Computer Science, Australian National University,\u200e\u00a0<time>1997<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.combinatorics.org\/ojs\/index.php\/eljc\/article\/downloadSuppFile\/v3i1r5\/mckay\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><\/small><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.combinatorics.org%2Fojs%2Findex.php%2Feljc%2Farticle%2FdownloadSuppFile%2Fv3i1r5%2Fmckay\">archive<\/a>]<\/small>)<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Weisstein\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Eric_W._Weisstein\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Eric W. Weisstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eric_W._Weisstein\">Eric W. Weisstein<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/mathworld.wolfram.com\/KnightsTour.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Knight&rsquo;s Tour<\/span><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmathworld.wolfram.com%2FKnightsTour.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"MathWorld\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/MathWorld\">MathWorld<\/a><\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"SinghaKakkarbSinghc2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Manpreet_SinghaAjay_KakkarbManjinder_Singhc2015\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Manpreet Singha, Ajay Kakkarb et Manjinder Singhc, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Image Encryption Scheme Based on Knight\u2019s Tour Problem<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Procedia Computer Science<\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time>2015<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S1877050915032457\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><\/small><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.sciencedirect.com%2Fscience%2Farticle%2Fpii%2FS1877050915032457\">archive<\/a>]<\/small>)<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Shakir_MahmoodShafry_Mohd_Rahim2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ali_Shakir_MahmoodMohd_Shafry_Mohd_Rahim2017\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ali Shakir Mahmood et Mohd Shafry Mohd Rahim, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Generating and Expanding of an Encryption Key Based on the Knight&rsquo;s Tour Problem<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Journal of Theoretical and Applied Information Technology<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a095,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a07,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-04-15\" data-sort-value=\"2017-04-15\">15 avril 2017<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.jatit.org\/volumes\/Vol95No7\/17Vol95No7.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><\/small><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.jatit.org%2Fvolumes%2FVol95No7%2F17Vol95No7.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"sesiano\" class=\"ouvrage\"><small>[Sesiano15]<\/small>\u00a0Jacques Sesiano,\u00a0<cite class=\"italique\">Euler et le parcours du cavalier\u00a0: Avec une annexe sur le th\u00e9or\u00e8me des poly\u00e8dres<\/cite>, Lausanne,\u00a0<a title=\"Presses polytechniques et universitaires romandes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Presses_polytechniques_et_universitaires_romandes\">Presses polytechniques et universitaires romandes<\/a>,\u00a0<time>2015<\/time>, 272\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-88074-857-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-88074-857-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-88074-857-9<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=PGLzDAAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><\/small><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DPGLzDAAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/link-springer-com.bases-doc.univ-lorraine.fr\/content\/pdf\/10.1007%2Fs00283-017-9708-z.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Flink-springer-com.bases-doc.univ-lorraine.fr%2Fcontent%2Fpdf%2F10.1007%252Fs00283-017-9708-z.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.paypal.com\/fr_FR\/i\/scr\/pixel.gif\" alt=\"\" width=\"1\" height=\"1\" border=\"0\" \/><\/p>\n<\/form>\n<form action=\"https:\/\/www.paypal.com\/donate\" method=\"post\" target=\"_top\"><input name=\"hosted_button_id\" type=\"hidden\" value=\"KUYGR8EGYTG64\" \/><\/form>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Le\u00a0probl\u00e8me du cavalier\u00a0(ou encore\u00a0polygraphie\u00a0ou algorithme du cavalier ou cavalier d&rsquo;Euler) est un probl\u00e8me math\u00e9matico-logique fond\u00e9 sur les\u00a0d\u00e9placements du cavalier\u00a0du\u00a0jeu d&rsquo;\u00e9checs\u00a0: un\u00a0cavalier\u00a0partant d&rsquo;une case quelconque doit visiter chaque case sans y repasser. Variantes Selon les pi\u00e8ces Si le but est g\u00e9n\u00e9ralement de parcourir toutes les cases du plateau avec un cavalier, une variante a \u00e9t\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":56732,"parent":55073,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_opa_src":"vel:pages:29252","footnotes":""},"class_list":["post-56733","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>La Polygraphie du Cavalier - Orazio Puglisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"La Polygraphie du Cavalier - Orazio Puglisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"&nbsp; Le\u00a0probl\u00e8me du cavalier\u00a0(ou encore\u00a0polygraphie\u00a0ou algorithme du cavalier ou cavalier d&rsquo;Euler) est un probl\u00e8me math\u00e9matico-logique fond\u00e9 sur les\u00a0d\u00e9placements du cavalier\u00a0du\u00a0jeu d&rsquo;\u00e9checs\u00a0: un\u00a0cavalier\u00a0partant d&rsquo;une case quelconque doit visiter chaque case sans y repasser. Variantes Selon les pi\u00e8ces Si le but est g\u00e9n\u00e9ralement de parcourir toutes les cases du plateau avec un cavalier, une variante a \u00e9t\u00e9 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Orazio Puglisi\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.paypal.com\/fr_FR\/i\/scr\/pixel.gif\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/\",\"name\":\"La Polygraphie du Cavalier - Orazio Puglisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/330px-Knights_tour_anim_2-2.gif\",\"datePublished\":\"2026-11-18T14:39:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/330px-Knights_tour_anim_2-2.gif\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/330px-Knights_tour_anim_2-2.gif\",\"width\":330,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/la-polygraphie-du-cavalier\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Les Echecs\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Tronc commun\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Pr\u00e9parer ses cours\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"T\u00e9l\u00e9chargement de fiches\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/tronc-commun\\\/preparer-ses-cours-2\\\/telechargement-de-fiches\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":6,\"name\":\"La Polygraphie du Cavalier\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/\",\"name\":\"Oraziopuglisi.art\",\"description\":\"Le beau ! Quoi d&#039;autre ?\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c\",\"name\":\"Orazio Puglisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Orazio Puglisi\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"La Polygraphie du Cavalier - Orazio Puglisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"La Polygraphie du Cavalier - Orazio Puglisi","og_description":"&nbsp; Le\u00a0probl\u00e8me du cavalier\u00a0(ou encore\u00a0polygraphie\u00a0ou algorithme du cavalier ou cavalier d&rsquo;Euler) est un probl\u00e8me math\u00e9matico-logique fond\u00e9 sur les\u00a0d\u00e9placements du cavalier\u00a0du\u00a0jeu d&rsquo;\u00e9checs\u00a0: un\u00a0cavalier\u00a0partant d&rsquo;une case quelconque doit visiter chaque case sans y repasser. Variantes Selon les pi\u00e8ces Si le but est g\u00e9n\u00e9ralement de parcourir toutes les cases du plateau avec un cavalier, une variante a \u00e9t\u00e9 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/","og_site_name":"Orazio Puglisi","og_image":[{"url":"https:\/\/www.paypal.com\/fr_FR\/i\/scr\/pixel.gif","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/","name":"La Polygraphie du Cavalier - Orazio Puglisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/330px-Knights_tour_anim_2-2.gif","datePublished":"2026-11-18T14:39:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/#primaryimage","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/330px-Knights_tour_anim_2-2.gif","contentUrl":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/330px-Knights_tour_anim_2-2.gif","width":330,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/la-polygraphie-du-cavalier\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Les Echecs","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Tronc commun","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Pr\u00e9parer ses cours","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"T\u00e9l\u00e9chargement de fiches","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/tronc-commun\/preparer-ses-cours-2\/telechargement-de-fiches\/"},{"@type":"ListItem","position":6,"name":"La Polygraphie du Cavalier"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#website","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/","name":"Oraziopuglisi.art","description":"Le beau ! Quoi d&#039;autre ?","publisher":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#\/schema\/person\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#\/schema\/person\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c","name":"Orazio Puglisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g","caption":"Orazio Puglisi"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g"},"sameAs":["http:\/\/oraziopuglisi.art"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/56733","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=56733"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/56733\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/55073"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/56732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=56733"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}