{"id":53030,"date":"2026-11-18T14:56:46","date_gmt":"2026-11-18T13:56:46","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/"},"modified":"2026-11-18T14:56:46","modified_gmt":"2026-11-18T13:56:46","slug":"mikhail-botvinnik","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/","title":{"rendered":"Mikhail Botvinnik"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik\">Mikhail Botvinnik<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"vector-page-toolbar\">\n<div class=\"vector-page-toolbar-container\">\n<div id=\"left-navigation\">\n<nav aria-label=\"Espaces de noms\">\n<div id=\"p-associated-pages\" class=\"vector-menu vector-menu-tabs mw-portlet mw-portlet-associated-pages\">\n<div class=\"vector-menu-content\">\n<form>\n<div class=\"cdx-radio\"><\/div>\n<\/form>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"bodyContent\" class=\"vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer\" aria-labelledby=\"firstHeading\" data-mw-ve-target-container=\"\">\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-body-content\">\n<div class=\"mw-content-ltr mw-parser-output\" dir=\"ltr\" lang=\"fr\" data-mw-parsoid-version=\"0.24.0.0-alpha18\" data-mw-html-version=\"2.8.0\">\n<section id=\"mwAQ\" data-mw-section-id=\"0\">\n<div id=\"mwAg\" class=\"infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large \" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Infobox Biographie2\\n &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Infobox_Biographie2&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;charte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;joueur d'\u00e9checs&quot;},&quot;nom&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mikha\u00efl Botvinnik&quot;},&quot;image&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mikhail Botvinnik 1962.jpg&quot;},&quot;l\u00e9gende&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Botvinnik en 1962&quot;},&quot;taille image&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;nom de naissance&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;date de naissance&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{date de naissance|17|ao\u00fbt|1911}}&quot;},&quot;lieu de naissance&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;date de d\u00e9c\u00e8s&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{date de d\u00e9c\u00e8s|5|mai|1995|17|ao\u00fbt|1911}}&quot;},&quot;\u00e2ge au d\u00e9c\u00e8s&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;lieu de d\u00e9c\u00e8s&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Moscou]]&quot;},&quot;nationalit\u00e9&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;\u00e9l\u00e8ve&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Anatoly Karpov]] [[Gary Kasparov]] [[Vladimir Kramnik]]&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Grand ma\u00eetre international]]&quot;},&quot;champion du monde&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1948\u20131957&lt;br \/&gt;1958\u20131960&lt;br \/&gt;1961\u20131963&quot;},&quot;meilleur classement Elo&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{formatnum:2660}} (janvier 1971)&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div>\n<div class=\"images\"><span class=\"mw-default-size\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\/250px-Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\/500px-Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"250\" height=\"310\" data-file-width=\"1265\" data-file-height=\"1568\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"legend\" style=\"text-align: center;\">Botvinnik en 1962<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div id=\"mwAg\" class=\"infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large \" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Infobox Biographie2\\n &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Infobox_Biographie2&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;charte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;joueur d'\u00e9checs&quot;},&quot;nom&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mikha\u00efl Botvinnik&quot;},&quot;image&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mikhail Botvinnik 1962.jpg&quot;},&quot;l\u00e9gende&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Botvinnik en 1962&quot;},&quot;taille image&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;nom de naissance&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;date de naissance&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{date de naissance|17|ao\u00fbt|1911}}&quot;},&quot;lieu de naissance&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;date de d\u00e9c\u00e8s&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{date de d\u00e9c\u00e8s|5|mai|1995|17|ao\u00fbt|1911}}&quot;},&quot;\u00e2ge au d\u00e9c\u00e8s&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;lieu de d\u00e9c\u00e8s&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Moscou]]&quot;},&quot;nationalit\u00e9&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;\u00e9l\u00e8ve&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Anatoly Karpov]] [[Gary Kasparov]] [[Vladimir Kramnik]]&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Grand ma\u00eetre international]]&quot;},&quot;champion du monde&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1948\u20131957&lt;br \/&gt;1958\u20131960&lt;br \/&gt;1961\u20131963&quot;},&quot;meilleur classement Elo&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{formatnum:2660}} (janvier 1971)&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<table>\n<caption>Biographie<\/caption>\n<tbody>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Naissance<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><time class=\"nowrap date-lien bday\" datetime=\"1911-08-17\" data-sort-value=\"1911-08-17\"><a title=\"17 ao\u00fbt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/17_ao%C3%BBt\" rel=\"mw:WikiLink\">17<\/a><a title=\"Ao\u00fbt 1911\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ao%C3%BBt_1911\" rel=\"mw:WikiLink\">ao\u00fbt<\/a><a title=\"1911 en litt\u00e9rature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1911_en_litt%C3%A9rature\" rel=\"mw:WikiLink\">1911<\/a><\/time><br \/>\n<span class=\"wd_p19\"><a title=\"Repino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Repino\" rel=\"mw:WikiLink\">Repino<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">D\u00e9c\u00e8s<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><time class=\"nowrap date-lien dday\" datetime=\"1995-05-05\" data-sort-value=\"1995-05-05\"><a title=\"5 mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/5_mai\" rel=\"mw:WikiLink\">5<\/a><a title=\"Mai 1995\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mai_1995\" rel=\"mw:WikiLink\">mai<\/a><a title=\"1995 en litt\u00e9rature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1995_en_litt%C3%A9rature\" rel=\"mw:WikiLink\">1995<\/a><\/time>&nbsp;(\u00e0 83&nbsp;ans)<br \/>\n<a title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\" rel=\"mw:WikiLink\">Moscou<\/a><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">S\u00e9pulture<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p119\"><a title=\"Cimeti\u00e8re de Novodievitchi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_de_Novodievitchi\" rel=\"mw:WikiLink\">Cimeti\u00e8re de Novodievitchi<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Nom dans la langue maternelle<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p1559\"><span class=\"lang-ru\" lang=\"ru\">\u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u0301\u043b \u041c\u043e\u0438\u0441\u0435\u0301\u0435\u0432\u0438\u0447 \u0411\u043e\u0442\u0432\u0438\u0301\u043d\u043d\u0438\u043a<\/span><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Nationalit\u00e9s<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p27\"><a title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\" rel=\"mw:WikiLink\">sovi\u00e9tique<\/a><br \/>\n<a title=\"Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russie\" rel=\"mw:WikiLink\">russe<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Formation<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p69\"><a title=\"Universit\u00e9 polytechnique de Saint-P\u00e9tersbourg Pierre-le-Grand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_polytechnique_de_Saint-P%C3%A9tersbourg_Pierre-le-Grand\" rel=\"mw:WikiLink\">Universit\u00e9 polytechnique de Saint-P\u00e9tersbourg Pierre-le-Grand<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Activit\u00e9s<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p106\"><a title=\"\u00c9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89checs\" rel=\"mw:WikiLink\">Joueur d&rsquo;\u00e9checs<\/a>, ing\u00e9nieur \u00e9lectricien,&nbsp;<a title=\"Probl\u00e9miste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A9miste\" rel=\"mw:WikiLink\">probl\u00e9miste<\/a>,&nbsp;<a title=\"\u00c9crivain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89crivain\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9crivain<\/a>,&nbsp;<a title=\"\u00c9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89checs\" rel=\"mw:WikiLink\">entra\u00eeneur d&rsquo;\u00e9checs<\/a>,&nbsp;<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\" rel=\"mw:WikiLink\">ing\u00e9nieur<\/a>,&nbsp;<a title=\"Grand ma\u00eetre international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_ma%C3%AEtre_international\" rel=\"mw:WikiLink\">grand ma\u00eetre international<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Conjoint<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p26\">Gayane Davidovna Ananova&nbsp;<small>(<a class=\"extiw\" title=\"d:Q109323561\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q109323561\" rel=\"mw:WikiLink\/Interwiki\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Voir l'\u00e9l\u00e9ment Wikidata correspondant\">d<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<table>\n<caption>Autres informations<\/caption>\n<tbody>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Parti politique<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p102\"><a title=\"Parti communiste de l'Union sovi\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_de_l'Union_sovi%C3%A9tique\" rel=\"mw:WikiLink\">Parti communiste de l&rsquo;Union sovi\u00e9tique<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Sport<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p641\"><a title=\"\u00c9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89checs\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9checs<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Titres aux \u00e9checs<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p2962\">Ma\u00eetre du sport de l&rsquo;URSS (jeu d&rsquo;\u00e9checs)&nbsp;<small>(<a class=\"extiw\" title=\"d:Q16674680\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q16674680\" rel=\"mw:WikiLink\/Interwiki\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Voir l'\u00e9l\u00e9ment Wikidata correspondant\">d<\/span><\/a>)<\/small><small>(\u00e0 partir de&nbsp;<time class=\"date-lien\" datetime=\"1927\" data-sort-value=\"1927\"><a title=\"1927\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1927\" rel=\"mw:WikiLink\">1927<\/a><\/time>)<\/small>,&nbsp;<a title=\"Grand ma\u00eetre international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_ma%C3%AEtre_international\" rel=\"mw:WikiLink\">grand ma\u00eetre international<\/a><small>(\u00e0 partir de&nbsp;<time class=\"date-lien\" datetime=\"1950\" data-sort-value=\"1950\"><a title=\"1950\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1950\" rel=\"mw:WikiLink\">1950<\/a><\/time>)<\/small>,&nbsp;<a title=\"Juge international pour la composition \u00e9chiqu\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juge_international_pour_la_composition_%C3%A9chiqu%C3%A9enne\" rel=\"mw:WikiLink\">juge international pour la composition \u00e9chiqu\u00e9enne<\/a><small>(\u00e0 partir de&nbsp;<time class=\"date-lien\" datetime=\"1956\" data-sort-value=\"1956\"><a title=\"1956\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1956\" rel=\"mw:WikiLink\">1956<\/a><\/time>)<\/small><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Ma\u00eetre<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p1066\"><a title=\"Alexandre Iline-Jenevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Iline-Jenevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Iline-Jenevski<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">\u00c9l\u00e8ve<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Anatoly Karpov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatoly_Karpov\" rel=\"mw:WikiLink\">Anatoly Karpov<\/a>&nbsp;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Gary Kasparov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gary_Kasparov\" rel=\"mw:WikiLink\">Gary Kasparov<\/a>&nbsp;<a title=\"Vladimir Kramnik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Kramnik\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Kramnik<\/a><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Distinctions<\/th>\n<td class=\"\">\n<div>\n<div class=\"toccolours mw-collapsible mw-collapsed mw-made-collapsible\">\n<p><b>Liste d\u00e9taill\u00e9e<\/b><\/p>\n<div class=\"mw-collapsible-content\" hidden=\"until-found\">\n<p><span class=\"wd_p166\"><small><wbr \/><\/small><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p class=\"navbar noprint bordered navigation-not-searchable \">\n<\/div>\n<p id=\"mwAw\" style=\"text-align: justify;\"><b id=\"mwBA\">Mikha\u00efl Mo\u00efsse\u00efevitch Botvinnik<\/b>&nbsp;(en&nbsp;<a id=\"mwBQ\" title=\"Russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russe\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lang-ru&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lang-ru&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u043b \u041c\u043e\u0438\u0441\u0435\u0435\u0432\u0438\u0447 \u0411\u043e\u0442\u0432\u0438\u043d\u043d\u0438\u043a&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">russe<\/a>&nbsp;:&nbsp;<span id=\"mwBg\" class=\"lang-ru\" lang=\"ru\">\u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u043b \u041c\u043e\u0438\u0441\u0435\u0435\u0432\u0438\u0447 \u0411\u043e\u0442\u0432\u0438\u043d\u043d\u0438\u043a<\/span>) est un joueur d&rsquo;<a id=\"mwBw\" title=\"\u00c9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89checs\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9checs<\/a>&nbsp;sovi\u00e9tique, par ailleurs&nbsp;<a id=\"mwCA\" title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\" rel=\"mw:WikiLink\">ing\u00e9nieur<\/a>&nbsp;<a id=\"mwCQ\" title=\"\u00c9lectricien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectricien\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9lectricien<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwCg\" title=\"Informaticien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Informaticien\" rel=\"mw:WikiLink\">informaticien<\/a>, n\u00e9 le&nbsp;<time id=\"mwCw\" class=\"nowrap bday\" datetime=\"1911-08-17\" data-sort-value=\"1911-08-17\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date de naissance&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date_de_naissance&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;17&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ao\u00fbt&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1911&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">17 ao\u00fbt 1911<\/time>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwDA\" title=\"Repino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Repino\" rel=\"mw:WikiLink\">Kuokkala<\/a>, aujourd&rsquo;hui&nbsp;<a id=\"mwDQ\" title=\"Repino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Repino\" rel=\"mw:WikiLink\">Repino<\/a>, au nord-ouest de&nbsp;<a id=\"mwDg\" title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwDw\" class=\"mw-redirect\" title=\"Gouvernement de Vyborg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gouvernement_de_Vyborg\" rel=\"mw:WikiLink\">Gouvernement de Vyborg<\/a>&nbsp;dans le&nbsp;<a id=\"mwEA\" title=\"Grand-duch\u00e9 de Finlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand-duch%C3%A9_de_Finlande\" rel=\"mw:WikiLink\">Grand-duch\u00e9 de Finlande<\/a>&nbsp;et mort&nbsp;<time id=\"mwEQ\" class=\"nowrap dday\" datetime=\"1995-05-05\" data-sort-value=\"1995-05-05\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date de d\u00e9c\u00e8s&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date_de_d\u00e9c\u00e8s&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;mai&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1995&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">5 mai 1995<\/time>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwEg\" title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\" rel=\"mw:WikiLink\">Moscou<\/a>.<\/p>\n<p id=\"mwEw\" style=\"text-align: justify;\">Il fut&nbsp;<a id=\"mwFA\" title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">champion du monde du jeu d&rsquo;\u00e9checs<\/a>&nbsp;de 1948 \u00e0 1957, de 1958 \u00e0 1960 et de 1961 \u00e0 1963. Il a \u00e9t\u00e9 l&rsquo;un des rares joueurs \u00e0 se distinguer dans une autre carri\u00e8re tout en jouant aux \u00e9checs les plus comp\u00e9titifs. Il \u00e9tait \u00e9galement un pionnier des&nbsp;<a id=\"mwFQ\" title=\"Programme d'\u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Programme_d'%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9checs informatiques<\/a>.<\/p>\n<p id=\"mwFg\" style=\"text-align: justify;\">Botvinnik a \u00e9t\u00e9 le premier joueur de classe mondiale \u00e0 se d\u00e9velopper au sein de l&rsquo;<a id=\"mwFw\" class=\"mw-redirect\" title=\"Union sovi\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_sovi%C3%A9tique\" rel=\"mw:WikiLink\">Union sovi\u00e9tique<\/a>, le soumettant \u00e0 des pressions politiques mais lui conf\u00e9rant \u00e9galement une influence consid\u00e9rable au sein des \u00e9checs sovi\u00e9tiques. Il a \u00e9galement jou\u00e9 un r\u00f4le majeur dans l\u2019organisation des \u00e9checs en apportant une contribution importante \u00e0 la conception du syst\u00e8me de&nbsp;<a id=\"mwGA\" title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs<\/a>&nbsp;apr\u00e8s la&nbsp;<a id=\"mwGQ\" title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\" rel=\"mw:WikiLink\">Seconde Guerre mondiale<\/a>. Il devint aussi un membre dirigeant d&rsquo;une \u00e9cole d&rsquo;\u00e9checs en Union sovi\u00e9tique permettant \u00e0 sa nation de dominer les \u00e9checs \u00e0 partir de cette \u00e9poque<span id=\"mwGg\">&nbsp;<\/span>; il est parfois qualifi\u00e9 de \u00ab<span id=\"mwGw\">&nbsp;<\/span>p\u00e8re de l&rsquo;\u00c9cole sovi\u00e9tique<span id=\"mwHA\">&nbsp;<\/span>\u00bb. Parmi ses \u00e9l\u00e8ves les plus illustres de l&rsquo;\u00ab<span id=\"mwHQ\">&nbsp;<\/span>\u00e9cole Botvinnik<span id=\"mwHg\">&nbsp;<\/span>\u00bb qu&rsquo;il a dirig\u00e9e figurent les champions du monde russes&nbsp;<a id=\"mwHw\" title=\"Anatoli Karpov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatoli_Karpov\" rel=\"mw:WikiLink\">Anatoli Karpov<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwIA\" title=\"Garry Kasparov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Garry_Kasparov\" rel=\"mw:WikiLink\">Garry Kasparov<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwIQ\" title=\"Vladimir Kramnik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Kramnik\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Kramnik<\/a>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwIw\" data-mw-section-id=\"1\" aria-labelledby=\"Carri\u00e8re\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Carri\u00e8re\"><span id=\"Carri.C3.A8re\"><\/span>Carri\u00e8re<\/h2>\n<\/div>\n<section id=\"mwJA\" data-mw-section-id=\"2\" aria-labelledby=\"D\u00e9buts_aux_\u00e9checs_(1924-1926)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"D\u00e9buts_aux_\u00e9checs_(1924-1926)\"><span id=\"D.C3.A9buts_aux_.C3.A9checs_.281924-1926.29\"><\/span>D\u00e9buts aux \u00e9checs (1924-1926)<\/h3>\n<\/div>\n<figure id=\"mwJQ\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwJg\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Botvinnik_(1927).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwJw\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/97\/Botvinnik_%281927%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled\" width=\"160\" height=\"288\" data-file-width=\"160\" data-file-height=\"288\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwKA\">Botvinnik en 1927.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwKQ\" style=\"text-align: justify;\">Mikha\u00efl Botvinnik naquit le&nbsp;<time id=\"mwKg\" class=\"nowrap\" datetime=\"1911-08-17\" data-sort-value=\"1911-08-17\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;17&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ao\u00fbt&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1911&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">17 ao\u00fbt 1911<\/time>&nbsp;dans une ville situ\u00e9e actuellement dans le district de&nbsp;<a id=\"mwKw\" title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>. Son p\u00e8re et sa m\u00e8re \u00e9taient dentistes. Bien que d&rsquo;origine juive, les parents de Botvinnik lui interdirent de parler le&nbsp;<a id=\"mwLA\" title=\"Yiddish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yiddish\" rel=\"mw:WikiLink\">yiddish<\/a>&nbsp;et il re\u00e7ut une \u00e9ducation sovi\u00e9tique. Il apprit \u00e0 jouer aux \u00e9checs \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de douze-treize ans, fin&nbsp;<a id=\"mwLQ\" title=\"1923 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1923_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1923<\/a>&nbsp;et il remporta le championnat de son \u00e9cole en&nbsp;<a id=\"mwLg\" title=\"1924 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1924_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1924<\/a>. Il fit d&rsquo;abord parler de lui \u00e0 quatorze ans, en&nbsp;<a id=\"mwLw\" title=\"1925 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1925_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1925<\/a>, en battant le champion du monde&nbsp;<a id=\"mwMA\" title=\"Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Ra%C3%BAl_Capablanca\" rel=\"mw:WikiLink\">Capablanca<\/a>&nbsp;dans une&nbsp;<a id=\"mwMQ\" title=\"Partie simultan\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Partie_simultan%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">simultan\u00e9e<\/a>. Un an plus tard, en&nbsp;<a id=\"mwMg\" title=\"1926 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1926_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1926<\/a>, il r\u00e9ussit \u00e0 se qualifier pour la finale du championnat de L\u00e9ningrad adultes o\u00f9 il finit deuxi\u00e8me. Puis, il fut remarqu\u00e9 tr\u00e8s jeune et soutenu par le \u00ab<span id=\"mwMw\">&nbsp;<\/span>p\u00e8re de l&rsquo;\u00e9cole sovi\u00e9tique d&rsquo;\u00e9checs<span id=\"mwNA\">&nbsp;<\/span>\u00bb,&nbsp;<a id=\"mwNQ\" title=\"Alexandre Iline-Jenevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Iline-Jenevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Iline-Jenevski<\/a>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwNg\" data-mw-section-id=\"3\" aria-labelledby=\"Champion_d'URSS_(1931_et_1933)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Champion_d'URSS_(1931_et_1933)\"><span id=\"Champion_d.27URSS_.281931_et_1933.29\"><\/span>Champion d&rsquo;URSS (1931 et 1933)<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwNw\" style=\"text-align: justify;\">En&nbsp;<a id=\"mwOA\" title=\"1927 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1927_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1927<\/a>, Botvinnik finit cinqui\u00e8me du&nbsp;<a id=\"mwOQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Championnat d'\u00e9checs d'URSS\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_d'%C3%A9checs_d'URSS\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat d&rsquo;URSS<\/a>&nbsp;\u00e0 seize ans et fut proclam\u00e9 ma\u00eetre. Apr\u00e8s une deuxi\u00e8me tentative infructueuse (en&nbsp;<a id=\"mwOg\" title=\"1929 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1929_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1929<\/a>), Botvinnik remporta le championnat d&rsquo;URSS \u00e0 vingt ans, en&nbsp;<a id=\"mwOw\" title=\"1931 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1931_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1931<\/a>, puis \u00e0 nouveau deux ans plus tard, en&nbsp;<a id=\"mwPA\" title=\"1933 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1933_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1933<\/a>.<\/p>\n<p id=\"mwPQ\" style=\"text-align: justify;\"><a id=\"mwPg\" title=\"Alexandre Iline-Jenevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Iline-Jenevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Iline-Jenevski<\/a>&nbsp;organisa en&nbsp;<a id=\"mwPw\" title=\"1933 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1933_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1933<\/a>&nbsp;un match entre Botvinnik et&nbsp;<a id=\"mwQA\" title=\"Salo Flohr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salo_Flohr\" rel=\"mw:WikiLink\">Salo Flohr<\/a>, un des meilleurs joueurs du monde et parmi les plus difficiles \u00e0 battre. Men\u00e9 2-0 dans la premi\u00e8re moiti\u00e9 du match, Botvinnik gagna deux parties en une semaine et r\u00e9ussit \u00e0 faire match nul 6-6 (+2 -2 =8).<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwQQ\" data-mw-section-id=\"4\" aria-labelledby=\"Premiers_succ\u00e8s_internationaux_(1934-1938)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Premiers_succ\u00e8s_internationaux_(1934-1938)\"><span id=\"Premiers_succ.C3.A8s_internationaux_.281934-1938.29\"><\/span>Premiers succ\u00e8s internationaux (1934-1938)<\/h3>\n<\/div>\n<figure id=\"mwQg\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwQw\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Botvinnik_1933m.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwRA\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Botvinnik_1933m.jpg\/250px-Botvinnik_1933m.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/e\/ed\/Botvinnik_1933m.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" width=\"190\" height=\"275\" data-file-width=\"429\" data-file-height=\"621\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwRQ\">Botvinnik lors du match contre&nbsp;<a id=\"mwRg\" title=\"Salo Flohr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salo_Flohr\" rel=\"mw:WikiLink\">Salo Flohr<\/a>&nbsp;en 1933.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"mwRw\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwSA\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Botvinnik_72.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwSQ\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0d\/Botvinnik_72.jpg\/250px-Botvinnik_72.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/0\/0d\/Botvinnik_72.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" width=\"190\" height=\"152\" data-file-width=\"347\" data-file-height=\"277\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwSg\">Botvinnik face \u00e0 Flohr en 1933.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"mwSw\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwTA\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Botvinnik-Lasker_1936.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwTQ\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Botvinnik-Lasker_1936.jpg\/250px-Botvinnik-Lasker_1936.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Botvinnik-Lasker_1936.jpg\/500px-Botvinnik-Lasker_1936.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"190\" height=\"91\" data-file-width=\"563\" data-file-height=\"270\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwTg\">Botvinnik (\u00e0 g.) face \u00e0&nbsp;<a id=\"mwTw\" title=\"Emanuel Lasker\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emanuel_Lasker\" rel=\"mw:WikiLink\">Emanuel Lasker<\/a>&nbsp;\u00e0 Moscou en 1936.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwUA\" style=\"text-align: justify;\">En&nbsp;<a id=\"mwUQ\" title=\"1934 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1934_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1934<\/a>, Botvinnik remporta un succ\u00e8s \u00e0&nbsp;<a id=\"mwUg\" title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">L\u00e9ningrad<\/a>&nbsp;(+5 -1 =5) devant le futur champion du monde&nbsp;<a id=\"mwUw\" title=\"Max Euwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Euwe\" rel=\"mw:WikiLink\">Max Euwe<\/a>, puis il fit son entr\u00e9e sur la sc\u00e8ne internationale, en \u00e9tant le premier sovi\u00e9tique depuis <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/efim-bogoljubov\/\">Bogolioubov<\/a> \u00e0 participer dans un tournoi \u00e0 l&rsquo;\u00e9tranger, \u00e0&nbsp;<a id=\"mwVA\" title=\"Tournoi de Hastings\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Hastings\" rel=\"mw:WikiLink\">Hastings<\/a>&nbsp;en&nbsp;<a id=\"mwVQ\" title=\"1934 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1934_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1934<\/a>-1935 (+3 -2 =4) o\u00f9 il finit cinqui\u00e8me-sixi\u00e8me&nbsp;<i id=\"mwVg\">ex \u00e6quo<\/i>.<\/p>\n<div id=\"mwVw\" class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article d\u00e9taill\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article_d\u00e9taill\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Tournoi d'\u00e9checs de Nottingham 1936&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Tournoi AVRO&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s&nbsp;:&nbsp;<a title=\"Tournoi d'\u00e9checs de Nottingham 1936\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_de_Nottingham_1936\" rel=\"mw:WikiLink\">Tournoi d&rsquo;\u00e9checs de Nottingham 1936<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Tournoi AVRO\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_AVRO\" rel=\"mw:WikiLink\">Tournoi AVRO<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p id=\"mwWA\" style=\"text-align: justify;\">En&nbsp;<a id=\"mwWQ\" title=\"1935 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1935_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1935<\/a>, il remporta le fort tournoi de&nbsp;<a id=\"mwWg\" title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\" rel=\"mw:WikiLink\">Moscou<\/a>&nbsp;(+9 -2 =8) en compagnie de&nbsp;<a id=\"mwWw\" title=\"Salo Flohr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salo_Flohr\" rel=\"mw:WikiLink\">Flohr<\/a>&nbsp;devant les anciens champions du monde&nbsp;<a id=\"mwXA\" title=\"Emanuel Lasker\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emanuel_Lasker\" rel=\"mw:WikiLink\">Lasker<\/a>&nbsp;et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/jose-raul-capablanca\/\">Capablanca<\/a>, puis il termina deuxi\u00e8me (+7 -1 =10) \u00e0 l&rsquo;\u00e9dition suivante en&nbsp;<a id=\"mwXQ\" title=\"1936 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1936_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1936<\/a>&nbsp;derri\u00e8re&nbsp;<a id=\"mwXg\" title=\"Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Ra%C3%BAl_Capablanca\" rel=\"mw:WikiLink\">Capablanca<\/a>, mais les deux joueurs partag\u00e8rent la premi\u00e8re place \u00e0&nbsp;<a id=\"mwXw\" title=\"Nottingham\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nottingham\" rel=\"mw:WikiLink\">Nottingham<\/a>&nbsp;(+6 =8) la m\u00eame ann\u00e9e, devant tous les meilleurs joueurs du monde<span id=\"mwYA\">&nbsp;<\/span>: <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/euwe\/\">Euwe<\/a>, Fine, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/samuel-reshevsky\/\">Reshevsky<\/a>, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/alexandre-alekhine\/\">Alekhine<\/a>, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/salo-flohr\/\">Flohr<\/a>, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/emmanuel-lasker\/\">Lasker<\/a>, Bogoljubov, Tartakover,&nbsp;<a id=\"mwYQ\" title=\"Conel Hugh O'Donel Alexander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conel_Hugh_O'Donel_Alexander\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexander<\/a>, Thomas et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/milan-vidmar\/\">Vidmar<\/a>. Malgr\u00e9 un insucc\u00e8s relatif au&nbsp;<a id=\"mwYg\" title=\"Tournoi AVRO\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_AVRO\" rel=\"mw:WikiLink\">tournoi AVRO<\/a>&nbsp;en&nbsp;<a id=\"mwYw\" title=\"1938 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1938_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1938<\/a>&nbsp;(il termina troisi\u00e8me (+3 -2 =9) derri\u00e8re&nbsp;<a id=\"mwZA\" title=\"Paul Keres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Keres\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul Keres<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwZQ\" title=\"Reuben Fine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reuben_Fine\" rel=\"mw:WikiLink\">Reuben Fine<\/a>&nbsp;mais devant trois champions du monde,&nbsp;<a id=\"mwZg\" title=\"Alexandre Alekhine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Alekhine\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Alekhine<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwZw\" title=\"Max Euwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Euwe\" rel=\"mw:WikiLink\">Max Euwe<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwaA\" title=\"Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Ra%C3%BAl_Capablanca\" rel=\"mw:WikiLink\">Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca<\/a>), beaucoup le consid\u00e9raient comme le concurrent le plus s\u00e9rieux pour le champion fran\u00e7ais. Apr\u00e8s le tournoi, il rencontra&nbsp;<a id=\"mwaQ\" title=\"Alexandre Alekhine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Alekhine\" rel=\"mw:WikiLink\">Alekhine<\/a>&nbsp;et ils convinrent officieusement du principe d&rsquo;un match, mais l&rsquo;\u00e9clatement de la&nbsp;<a id=\"mwag\" title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\" rel=\"mw:WikiLink\">Seconde Guerre mondiale<\/a>&nbsp;mit fin \u00e0 tout espoir. En&nbsp;<a id=\"mwaw\" title=\"1945 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1945_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1945<\/a>, Botvinnik lan\u00e7a \u00e0 nouveau son d\u00e9fi, mais officiellement cette fois.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwbA\" data-mw-section-id=\"5\" aria-labelledby=\"Champion_du_monde_(1948)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Champion_du_monde_(1948)\"><span id=\"Champion_du_monde_.281948.29\"><\/span>Champion du monde (1948)<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwbQ\" style=\"text-align: justify;\">Entre&nbsp;<a id=\"mwbg\" title=\"1941 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1941_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1941<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwbw\" title=\"1948 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1948_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1948<\/a>, Botvinnik remporta tous les tournois auxquels il participa, dont trois&nbsp;<a id=\"mwcA\" class=\"mw-redirect\" title=\"Championnat d'\u00e9checs d'URSS\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_d'%C3%A9checs_d'URSS\" rel=\"mw:WikiLink\">championnats d&rsquo;URSS<\/a>&nbsp;(les championnats d&rsquo;URSS&nbsp;<a id=\"mwcQ\" title=\"1944 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1944_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1944<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwcg\" title=\"1945 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1945_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1945<\/a>&nbsp;et le&nbsp;<span id=\"mwcw\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat absolu&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab&nbsp;championnat absolu&nbsp;\u00bb<\/span>&nbsp;de&nbsp;<a id=\"mwdA\" title=\"1941 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1941_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1941<\/a>&nbsp;qui n&rsquo;est pas comptabilis\u00e9 comme championnat d&rsquo;URSS) et les forts tournois de&nbsp;<a id=\"mwdQ\" title=\"Tournoi d'\u00e9checs de Groningue 1946\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_de_Groningue_1946\" rel=\"mw:WikiLink\">Groningue en 1946<\/a>&nbsp;et de&nbsp;<a id=\"mwdg\" title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\" rel=\"mw:WikiLink\">Moscou<\/a>&nbsp;(le&nbsp;<a id=\"mwdw\" title=\"M\u00e9morial Tchigorine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9morial_Tchigorine\" rel=\"mw:WikiLink\">M\u00e9morial Tchigorine<\/a>) en&nbsp;<a id=\"mweA\" title=\"1947 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1947_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1947<\/a>.<\/p>\n<figure id=\"mweQ\" class=\"mw-default-size\"><span id=\"mweg\"><span class=\"mw-tmh-player video\"><video id=\"mwew_placeholder\" class=\"mw-file-element\" tabindex=\"-1\" poster=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/55\/Schaken_om_de_wereldtitel.ogv\/250px--Schaken_om_de_wereldtitel.ogv.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser\" preload=\"none\" width=\"250\" height=\"205\" data-mw-tmh=\"\" data-durationhint=\"116\" data-mce-fragment=\"1\"><\/video><\/span><\/span><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\"><span id=\"mweg\"><span class=\"mw-tmh-player video\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 1&nbsp;minute et 56&nbsp;secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">1:56<\/span><\/span><\/span><\/span><figcaption id=\"mwfg\">Le&nbsp;<a id=\"mwfw\" title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1948\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1948\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1948<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwgA\" style=\"text-align: justify;\">Le champion du monde en titre&nbsp;<a id=\"mwgQ\" title=\"Alexandre Alekhine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Alekhine\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Alekhine<\/a>&nbsp;d\u00e9c\u00e9da brutalement en&nbsp;<a id=\"mwgg\" title=\"1946\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1946\" rel=\"mw:WikiLink\">1946<\/a>&nbsp;et le titre mondial dut \u00eatre remis en jeu. La&nbsp;<a id=\"mwgw\" title=\"F\u00e9d\u00e9ration internationale des \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9d%C3%A9ration_internationale_des_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">F\u00e9d\u00e9ration internationale des \u00e9checs<\/a>&nbsp;organisa un tournoi avec les meilleurs joueurs du moment<span id=\"mwhA\">&nbsp;<\/span>: deux Occidentaux (trois \u00e9taient pr\u00e9vus, mais&nbsp;<a id=\"mwhQ\" title=\"Reuben Fine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reuben_Fine\" rel=\"mw:WikiLink\">Reuben Fine<\/a>&nbsp;d\u00e9clara forfait, all\u00e9guant des raisons professionnelles) et trois Sovi\u00e9tiques. Il y eut donc&nbsp;<a id=\"mwhg\" title=\"Samuel Reshevsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Samuel_Reshevsky\" rel=\"mw:WikiLink\">Samuel Reshevsky<\/a>, Polonais \u00e9migr\u00e9 aux \u00c9tats-Unis et l&rsquo;ancien champion du monde hollandais&nbsp;<a id=\"mwhw\" title=\"Max Euwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Euwe\" rel=\"mw:WikiLink\">Max Euwe<\/a>&nbsp;pour le bloc de l&rsquo;Ouest, Mikha\u00efl Botvinnik,&nbsp;<a id=\"mwiA\" title=\"Paul Keres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Keres\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul Keres<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwiQ\" title=\"Estonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Estonie\" rel=\"mw:WikiLink\">Estonien<\/a>&nbsp;r\u00e9cemment redevenu Sovi\u00e9tique et&nbsp;<a id=\"mwig\" title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Vassily Smyslov<\/a>&nbsp;pour le&nbsp;<a id=\"mwiw\" title=\"Bloc de l'Est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bloc_de_l'Est\" rel=\"mw:WikiLink\">bloc de l&rsquo;Est<\/a>. Botvinnik l&#8217;emporta ais\u00e9ment avec 14 points sur 20 (+9 -1 =10).<\/p>\n<div id=\"mwjA\" class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article d\u00e9taill\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article_d\u00e9taill\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1948&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9&nbsp;:&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1948\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1948\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1948<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p id=\"mwjQ\" style=\"text-align: justify;\">Cette victoire, qui inaugura une domination sovi\u00e9tique de pr\u00e8s de 50 ans sur le monde des \u00e9checs, eut certainement un impact dans la politique de l&rsquo;<a id=\"mwjg\" title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\" rel=\"mw:WikiLink\">URSS<\/a>&nbsp;vis-\u00e0-vis des \u00e9checs. Dix ans plus tard, on comptait un million de joueurs licenci\u00e9s en&nbsp;<a id=\"mwjw\" title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\" rel=\"mw:WikiLink\">URSS<\/a>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwkA\" data-mw-section-id=\"6\" aria-labelledby=\"1951-1961_:_la_d\u00e9fense_du_titre_mondial\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"1951-1961_:_la_d\u00e9fense_du_titre_mondial\"><span id=\"1951-1961_:_la_d.C3.A9fense_du_titre_mondial\"><\/span>1951-1961<span id=\"mwkQ\">&nbsp;<\/span>: la d\u00e9fense du titre mondial<\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwkg\" data-mw-section-id=\"7\" aria-labelledby=\"Match_contre_Bronstein_(1951)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Match_contre_Bronstein_(1951)\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Match_contre_Bronstein_.281951.29\"><\/span>Match contre Bronstein (1951)<\/h4>\n<\/div>\n<div id=\"mwkw\" class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article d\u00e9taill\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article_d\u00e9taill\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1951&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9&nbsp;:&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1951\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1951\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1951<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p id=\"mwlA\" style=\"text-align: justify;\">En&nbsp;<a id=\"mwlQ\" title=\"1950 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1950_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1950<\/a>, Botvinnik re\u00e7ut le titre de&nbsp;<a id=\"mwlg\" title=\"Grand ma\u00eetre international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_ma%C3%AEtre_international\" rel=\"mw:WikiLink\">grand ma\u00eetre international<\/a>&nbsp;lors de la cr\u00e9ation du titre par la&nbsp;<a id=\"mwlw\" title=\"F\u00e9d\u00e9ration internationale des \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9d%C3%A9ration_internationale_des_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">F\u00e9d\u00e9ration internationale des \u00e9checs<\/a>. De&nbsp;<a id=\"mwmA\" title=\"1948 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1948_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1948<\/a>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwmQ\" title=\"1950 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1950_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1950<\/a>, la F\u00e9d\u00e9ration internationale organisa un&nbsp;<a id=\"mwmg\" title=\"Tournoi interzonal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_interzonal\" rel=\"mw:WikiLink\">tournoi interzonal<\/a>&nbsp;et un&nbsp;<a id=\"mwmw\" title=\"Tournoi des candidats\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_des_candidats\" rel=\"mw:WikiLink\">tournoi des candidats<\/a>&nbsp;pour d\u00e9signer l&rsquo;adversaire de Botvinnik lors du championnat du monde pr\u00e9vu en&nbsp;<a id=\"mwnA\" title=\"1951 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1951_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1951<\/a>. Le cycle des candidats fut remport\u00e9 par&nbsp;<a id=\"mwnQ\" title=\"David Bronstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Bronstein\" rel=\"mw:WikiLink\">David Bronstein<\/a>.<\/p>\n<p id=\"mwng\" style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s sa victoire en&nbsp;<a id=\"mwnw\" title=\"1948 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1948_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1948<\/a>, Botvinnik s&rsquo;abstint de disputer la moindre partie officielle jusqu&rsquo;au match de&nbsp;<a id=\"mwoA\" title=\"1951 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1951_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1951<\/a>&nbsp;contre&nbsp;<a id=\"mwoQ\" title=\"David Bronstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Bronstein\" rel=\"mw:WikiLink\">David Bronstein<\/a>. Contre <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/david-bronstein-2\/\">Bronstein<\/a>, il fut mis en difficult\u00e9<span id=\"mwog\">&nbsp;<\/span>: le jeu original et sans complexe de son adversaire, ainsi que le manque de comp\u00e9tition contraignirent le champion du monde \u00e0 conc\u00e9der le match nul 12-12 (+5 -5 =14). Si Botvinnik domina son adversaire dans les finales, ce dernier commettant plusieurs erreurs grossi\u00e8res, il perdit toutes ses parties en milieu de jeu, le plus souvent dans des phases tactiques.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwow\" data-mw-section-id=\"8\" aria-labelledby=\"Matchs_contre_Smyslov_(1954,_1957_et_1958)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Matchs_contre_Smyslov_(1954,_1957_et_1958)\"><span id=\"Matchs_contre_Smyslov_.281954.2C_1957_et_1958.29\"><\/span>Matchs contre Smyslov (1954, 1957 et 1958)<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwpA\" class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a id=\"mwpQ\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hoogovenschaaktoernooi,_Smyslov_(USSR),_kop,_Bestanddeelnr_925-3008.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwpg\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Hoogovenschaaktoernooi%2C_Smyslov_%28USSR%29%2C_kop%2C_Bestanddeelnr_925-3008.jpg\/250px-Hoogovenschaaktoernooi%2C_Smyslov_%28USSR%29%2C_kop%2C_Bestanddeelnr_925-3008.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Hoogovenschaaktoernooi%2C_Smyslov_%28USSR%29%2C_kop%2C_Bestanddeelnr_925-3008.jpg\/500px-Hoogovenschaaktoernooi%2C_Smyslov_%28USSR%29%2C_kop%2C_Bestanddeelnr_925-3008.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"190\" height=\"285\" data-file-width=\"2462\" data-file-height=\"3698\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwpw\">Vassili Smyslov, le rival de Botvinnik dans les ann\u00e9es 1950.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwqA\" style=\"text-align: justify;\">Dans les ann\u00e9es&nbsp;<a id=\"mwqQ\" title=\"1950 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1950_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1950<\/a>, le champion du monde ne participa plus que rarement aux grands tournois internationaux, enregistrant plus ou moins de succ\u00e8s. Apr\u00e8s une cinqui\u00e8me place au championnat d&rsquo;URSS&nbsp;<a id=\"mwqg\" title=\"1951 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1951_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1951<\/a>&nbsp;remport\u00e9 par&nbsp;<a id=\"mwqw\" title=\"Paul Keres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Keres\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul K\u00e9res<\/a>, Botvinnik rattrapa&nbsp;<a id=\"mwrA\" title=\"Mark Ta\u00efmanov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mark_Ta%C3%AFmanov\" rel=\"mw:WikiLink\">Mark Ta\u00efmanov<\/a>&nbsp;dans la derni\u00e8re ronde du championnat d&rsquo;URSS&nbsp;<a id=\"mwrQ\" title=\"1952 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1952_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1952<\/a>&nbsp;et, vainqueur du match de d\u00e9partage, il remporta son sixi\u00e8me titre apr\u00e8s ceux de&nbsp;<a id=\"mwrg\" title=\"1931 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1931_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1931<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwrw\" title=\"1933 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1933_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1933<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwsA\" title=\"1939 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1939_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1939<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwsQ\" title=\"1944 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1944_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1944<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwsg\" title=\"1945 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1945_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1945<\/a>, record partag\u00e9 avec&nbsp;<a id=\"mwsw\" title=\"Mikha\u00efl Tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Tal\" rel=\"mw:WikiLink\">Mikha\u00efl Tal<\/a>. La m\u00eame ann\u00e9e, il finit troisi\u00e8me&nbsp;<i id=\"mwtA\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;du tournoi de Bucarest&nbsp;<a id=\"mwtQ\" title=\"1952 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1952_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1952<\/a>&nbsp;remport\u00e9 par&nbsp;<a id=\"mwtg\" title=\"Paul Keres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Keres\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul K\u00e9res<\/a>&nbsp;et ne fut pas s\u00e9lectionn\u00e9 dans l&rsquo;\u00e9quipe qui remporta l&rsquo;<a id=\"mwtw\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1954\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1954\" rel=\"mw:WikiLink\">olympiade d&rsquo;\u00e9checs de 1954<\/a>. Apr\u00e8s une troisi\u00e8me place au championnat d&rsquo;URSS&nbsp;<a id=\"mwuA\" title=\"1955 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1955_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1955<\/a>, Botvinnik remporta n\u00e9anmoins une victoire,&nbsp;<i id=\"mwuQ\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec&nbsp;<a id=\"mwug\" title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Smyslov<\/a>&nbsp;au&nbsp;<a id=\"mwuw\" title=\"M\u00e9morial Alekhine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9morial_Alekhine\" rel=\"mw:WikiLink\">m\u00e9morial Alekhine<\/a>&nbsp;en&nbsp;<a id=\"mwvA\" title=\"1956 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1956_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1956<\/a>.<\/p>\n<div id=\"mwvQ\" class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article d\u00e9taill\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article_d\u00e9taill\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1954&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1957&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1958&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s&nbsp;:&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1954\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1954\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1954<\/a>,&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1957\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1957\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1957<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1958\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1958\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1958<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p id=\"mwvg\" style=\"text-align: justify;\">En&nbsp;<a id=\"mwvw\" title=\"1954 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1954_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1954<\/a>, Botvinnik d\u00e9fendit son titre contre&nbsp;<a id=\"mwwA\" title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Vassily Smyslov<\/a>&nbsp;et dut encore se contenter d&rsquo;un match nul 12-12 (+7 -7 =10), m\u00eame si le match fut spectaculaire<span id=\"mwwQ\">&nbsp;<\/span>: pas moins de 8 parties cons\u00e9cutives furent gagn\u00e9es par l&rsquo;un ou l&rsquo;autre, ce qui est exceptionnel \u00e0 ce niveau. D\u00e8s lors, on commen\u00e7a \u00e0 s&rsquo;interroger sur le bien-fond\u00e9 de la r\u00e8gle stipulant que le champion du monde conservait son titre en cas de match nul.<\/p>\n<p id=\"mwwg\" style=\"text-align: justify;\">Botvinnik perdit une premi\u00e8re fois son titre en&nbsp;<a id=\"mwww\" title=\"1957\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1957\" rel=\"mw:WikiLink\">1957<\/a>&nbsp;contre&nbsp;<a id=\"mwxA\" title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Vassily Smyslov<\/a>&nbsp;(+3 -6 =13). Il le r\u00e9cup\u00e9ra en&nbsp;<a id=\"mwxQ\" title=\"1958\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1958\" rel=\"mw:WikiLink\">1958<\/a>&nbsp;lors du match revanche (+7 -5 =11).<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwxg\" data-mw-section-id=\"9\" aria-labelledby=\"Matchs_contre_Mikha\u00efl_Tal_(1960_et_1961)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Matchs_contre_Mikha\u00efl_Tal_(1960_et_1961)\"><span id=\"Matchs_contre_Mikha.C3.AFl_Tal_.281960_et_1961.29\"><\/span>Matchs contre Mikha\u00efl Tal (1960 et 1961)<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwxw\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwyA\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Botwinnik_1961_Oberhausen.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwyQ\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5d\/Botwinnik_1961_Oberhausen.jpg\/250px-Botwinnik_1961_Oberhausen.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/5\/5d\/Botwinnik_1961_Oberhausen.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" width=\"190\" height=\"253\" data-file-width=\"360\" data-file-height=\"480\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwyg\">Botvinnik en 1961.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"mwyw\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwzA\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mikhail_Tal_1961_Oberhausen.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwzQ\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Mikhail_Tal_1961_Oberhausen.jpg\/250px-Mikhail_Tal_1961_Oberhausen.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/a\/aa\/Mikhail_Tal_1961_Oberhausen.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" width=\"190\" height=\"228\" data-file-width=\"500\" data-file-height=\"600\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwzg\">Tal en 1961.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwzw\" style=\"text-align: justify;\">Botvinnik perdit son titre une deuxi\u00e8me fois en 1960 face \u00e0&nbsp;<a id=\"mw0A\" title=\"Mikha\u00efl Tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Tal\" rel=\"mw:WikiLink\">Mikha\u00efl Tal<\/a>, \u00e2g\u00e9 alors de 23 ans (+2 -6 =13). Et il le regagna \u00e0 nouveau lors du traditionnel match revanche en 1961 (+10 -5 =6), mais dans des conditions particuli\u00e8res puisque son adversaire connaissait alors de s\u00e9rieux probl\u00e8mes de sant\u00e9.<\/p>\n<div id=\"mw0Q\" class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article d\u00e9taill\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article_d\u00e9taill\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1960&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1961&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\" style=\"text-align: justify;\">Articles d\u00e9taill\u00e9s&nbsp;:&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1960\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1960\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1960<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1961\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1961\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1961<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mw0g\" data-mw-section-id=\"10\" aria-labelledby=\"Fin_de_carri\u00e8re_(1962_\u2013_1970)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Fin_de_carri\u00e8re_(1962_\u2013_1970)\"><span id=\"Fin_de_carri.C3.A8re_.281962_.E2.80.93_1970.29\"><\/span>Fin de carri\u00e8re (1962 \u2013 1970)<\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mw0w\" data-mw-section-id=\"11\" aria-labelledby=\"Match_contre_Petrossian_(1963)\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Match_contre_Petrossian_(1963)\"><span id=\"Match_contre_Petrossian_.281963.29\"><\/span>Match contre Petrossian (1963)<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mw1A\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mw1Q\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tigran_Petrosjan_1961_Oberhausen.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mw1g\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Tigran_Petrosjan_1961_Oberhausen.jpg\/250px-Tigran_Petrosjan_1961_Oberhausen.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/ba\/Tigran_Petrosjan_1961_Oberhausen.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" width=\"190\" height=\"228\" data-file-width=\"500\" data-file-height=\"600\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mw1w\">Tigran Petrossian \u00e0&nbsp;<a id=\"mw2A\" title=\"Oberhausen (Rh\u00e9nanie-du-Nord-Westphalie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oberhausen_(Rh%C3%A9nanie-du-Nord-Westphalie)\" rel=\"mw:WikiLink\">Oberhausen<\/a>&nbsp;en 1961.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mw2Q\" style=\"text-align: justify;\">En 1963, Botvinnik perdit son titre d\u00e9finitivement contre&nbsp;<a id=\"mw2g\" title=\"Tigran Petrossian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tigran_Petrossian\" rel=\"mw:WikiLink\">Tigran Petrossian<\/a>&nbsp;par 9,5 contre 12,5 (+2 -5 =15).<\/p>\n<div id=\"mw2w\" class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article d\u00e9taill\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article_d\u00e9taill\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;championnat du monde d'\u00e9checs 1963&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9&nbsp;:&nbsp;<a title=\"Championnat du monde d'\u00e9checs 1963\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_du_monde_d'%C3%A9checs_1963\" rel=\"mw:WikiLink\">championnat du monde d&rsquo;\u00e9checs 1963<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p id=\"mw3A\" style=\"text-align: justify;\">\u00c0 cette p\u00e9riode, la FIDE supprima le droit de revanche de l&rsquo;ex-champion en titre et Botvinnik, \u00e2g\u00e9 de 52 ans, renon\u00e7a \u00e0 regagner sa couronne. Qualifi\u00e9 d&rsquo;office pour les&nbsp;<a id=\"mw3Q\" title=\"Tournoi des candidats\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_des_candidats\" rel=\"mw:WikiLink\">matchs des candidats<\/a>&nbsp;du cycle suivant en qualit\u00e9 de champion du monde sortant, il d\u00e9clina l&rsquo;offre et fut remplac\u00e9 par&nbsp;<a id=\"mw3g\" title=\"Efim Geller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Efim_Geller\" rel=\"mw:WikiLink\">Efim Geller<\/a>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mw3w\" data-mw-section-id=\"12\" aria-labelledby=\"Victoires_dans_les_tournois_internationaux\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Victoires_dans_les_tournois_internationaux\">Victoires dans les tournois internationaux<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mw4A\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mw4Q\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mw4g\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\/250px-Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\/500px-Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"190\" height=\"236\" data-file-width=\"1265\" data-file-height=\"1568\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mw4w\">Mikha\u00efl Botvinnik en 1962.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mw5A\">Dans les ann\u00e9es&nbsp;<a id=\"mw5Q\" title=\"1960 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1960_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1960<\/a>, il participa aux championnats d&rsquo;URSS par \u00e9quipes et \u00e0 plusieurs tournois internationaux. Il obtint encore la premi\u00e8re place \u00e0<span id=\"mw5g\">&nbsp;<\/span>:<\/p>\n<ul id=\"mw5w\">\n<li id=\"mw6A\"><a id=\"mw6Q\" title=\"1961 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1961_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1961<\/a>-1962<span id=\"mw6g\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mw6w\" title=\"Tournoi de Hastings\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Hastings\" rel=\"mw:WikiLink\">Hastings<\/a>&nbsp;(+7 =2)<\/li>\n<li id=\"mw7A\"><a id=\"mw7Q\" title=\"1962 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1962_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1962<\/a><span id=\"mw7g\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mw7w\" title=\"Stockholm\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stockholm\" rel=\"mw:WikiLink\">Stockholm<\/a><span id=\"mw8A\">&nbsp;<\/span>: 8,5 \/ 9 (+8 =1)<\/li>\n<li id=\"mw8Q\"><a id=\"mw8g\" title=\"1963 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1963_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1963<\/a><span id=\"mw8w\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mw9A\" title=\"Amsterdam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amsterdam\" rel=\"mw:WikiLink\">Amsterdam<\/a>&nbsp;(tournoi GAK)<span id=\"mw9Q\">&nbsp;<\/span>: 4 \/ 5 (+3 =2)<\/li>\n<li id=\"mw9g\"><a id=\"mw9w\" title=\"1965 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1965_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1965<\/a><span id=\"mw-A\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mw-Q\" title=\"Noordwijk (Hollande-M\u00e9ridionale)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noordwijk_(Hollande-M%C3%A9ridionale)\" rel=\"mw:WikiLink\">Noordwijk<\/a>&nbsp;(m\u00e9morial&nbsp;<a id=\"mw-g\" title=\"Dani\u00ebl Noteboom\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dani%C3%ABl_Noteboom\" rel=\"mw:WikiLink\">Noteboom<\/a>)<span id=\"mw-w\">&nbsp;<\/span>: 6 \/ 7 (+5 =2)<\/li>\n<li id=\"mw_A\"><a id=\"mw_Q\" title=\"1966 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1966_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1966<\/a><span id=\"mw_g\">&nbsp;<\/span>: Amsterdam (<a id=\"mw_w\" title=\"Tournoi d'\u00e9checs IBM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_IBM\" rel=\"mw:WikiLink\">tournoi IBM<\/a>)<span id=\"mwAQA\">&nbsp;<\/span>: 7,5 \/ 9 (+7 -1 =1)<\/li>\n<li id=\"mwAQE\"><a id=\"mwAQI\" title=\"1966 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1966_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1966<\/a>-1967<span id=\"mwAQM\">&nbsp;<\/span>: <a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_de_Hastings\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Hastings<\/a> (+5 -1 =3)<\/li>\n<li id=\"mwAQQ\"><a id=\"mwAQU\" title=\"1969 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1969_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1969<\/a><span id=\"mwAQY\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwAQc\" title=\"Tournoi de Wijk aan Zee\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Wijk_aan_Zee\" rel=\"mw:WikiLink\">tournoi de Wijk aan Zee<\/a>&nbsp;(+6 =9)<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwAQg\">En&nbsp;<a id=\"mwAQk\" title=\"1970 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1970_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1970<\/a>, Botvinnik d\u00e9cida d&rsquo;arr\u00eater sa carri\u00e8re de joueur apr\u00e8s que le match pr\u00e9vu contre l&rsquo;Am\u00e9ricain&nbsp;<a id=\"mwAQo\" title=\"Bobby Fischer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bobby_Fischer\" rel=\"mw:WikiLink\">Bobby Fischer<\/a>&nbsp;eut \u00e9t\u00e9 annul\u00e9.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwAQs\" data-mw-section-id=\"13\" aria-labelledby=\"Le_grand_homme_des_\u00e9checs_sovi\u00e9tiques\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Le_grand_homme_des_\u00e9checs_sovi\u00e9tiques\"><span id=\"Le_grand_homme_des_.C3.A9checs_sovi.C3.A9tiques\"><\/span>Le grand homme des \u00e9checs sovi\u00e9tiques<\/h2>\n<\/div>\n<figure id=\"mwAQw\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwAQ0\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:IBM-schaaktoernooi,_de_Rus_dr._ir._M.M._Botwinnik_aan_het_bord,_Bestanddeelnr_919-3429.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAQ4\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/IBM-schaaktoernooi%2C_de_Rus_dr._ir._M.M._Botwinnik_aan_het_bord%2C_Bestanddeelnr_919-3429.jpg\/250px-IBM-schaaktoernooi%2C_de_Rus_dr._ir._M.M._Botwinnik_aan_het_bord%2C_Bestanddeelnr_919-3429.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/IBM-schaaktoernooi%2C_de_Rus_dr._ir._M.M._Botwinnik_aan_het_bord%2C_Bestanddeelnr_919-3429.jpg\/500px-IBM-schaaktoernooi%2C_de_Rus_dr._ir._M.M._Botwinnik_aan_het_bord%2C_Bestanddeelnr_919-3429.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"190\" height=\"288\" data-file-width=\"2406\" data-file-height=\"3648\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwAQ8\">Botvinnik en 1966.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"mwARA\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwARE\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mikhail_Botvinnik_1969.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwARI\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Mikhail_Botvinnik_1969.jpg\/250px-Mikhail_Botvinnik_1969.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Mikhail_Botvinnik_1969.jpg\/500px-Mikhail_Botvinnik_1969.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"190\" height=\"233\" data-file-width=\"2200\" data-file-height=\"2696\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwARM\">Botvinnik en 1969.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwARQ\" style=\"text-align: justify;\">Au-del\u00e0 de ses titres mondiaux, Mikha\u00efl Botvinnik r\u00e9gna sans partage sur les \u00e9checs sovi\u00e9tiques pendant plusieurs d\u00e9cennies, non sans donner naissance \u00e0 de solides inimiti\u00e9s. Celle de&nbsp;<a id=\"mwARU\" title=\"David Bronstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Bronstein\" rel=\"mw:WikiLink\">David Bronstein<\/a>, par exemple, qui a toujours dout\u00e9 de ses capacit\u00e9s r\u00e9elles et lui reprochait d&rsquo;avoir \u00e9t\u00e9 favoris\u00e9 par le pouvoir<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-1&quot;}}\"><a id=\"mwARY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-1\"><span id=\"mwARc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwARg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span id=\"mwARk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Entre autres griefs, il lui reprochait de gagner ses parties surtout apr\u00e8s l&rsquo;ajournement et de les perdre surtout avant.<\/p>\n<p id=\"mwARo\" style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s sa victoire dans le championnat du monde 1948, Botvinnik fit une pause dans les \u00e9checs et se consacra \u00e0 ses \u00e9tudes d&rsquo;ing\u00e9nieur en \u00e9lectricit\u00e9. Il d\u00e9crocha son&nbsp;<a id=\"mwARs\" title=\"Doctorat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Doctorat\" rel=\"mw:WikiLink\">doctorat<\/a>&nbsp;durant les trois ann\u00e9es d&rsquo;interruption de sa carri\u00e8re. En 1970, il dirigea une \u00e9cole d&rsquo;\u00e9checs \u00e0&nbsp;<a id=\"mwARw\" title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\" rel=\"mw:WikiLink\">Moscou<\/a>, dont sont issus notamment (les futurs champions du monde)&nbsp;<a id=\"mwAR0\" title=\"Anatoli Karpov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatoli_Karpov\" rel=\"mw:WikiLink\">Anatoli Karpov<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwAR4\" title=\"Garry Kasparov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Garry_Kasparov\" rel=\"mw:WikiLink\">Garry Kasparov<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwAR8\" title=\"Vladimir Kramnik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Kramnik\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Kramnik<\/a>. Il s&rsquo;investit \u00e9galement beaucoup dans la recherche informatique consacr\u00e9e aux \u00e9checs, cherchant \u00e0 mettre au point une&nbsp;<a id=\"mwASA\" title=\"Intelligence artificielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intelligence_artificielle\" rel=\"mw:WikiLink\">intelligence artificielle<\/a>, sans beaucoup de succ\u00e8s.<\/p>\n<p id=\"mwASE\" style=\"text-align: justify;\">Il a souvent \u00e9t\u00e9 dit par les commentateurs que Botvinnik \u00e9tait le \u00ab<span id=\"mwASI\">&nbsp;<\/span>p\u00e8re de l&rsquo;\u00c9cole sovi\u00e9tique<span id=\"mwASM\">&nbsp;<\/span>\u00bb du jeu d&rsquo;\u00e9checs. On pourrait plut\u00f4t dire qu&rsquo;il est un des piliers du syst\u00e8me de formation, qui a permis aux \u00e9checs sovi\u00e9tiques de dominer jusqu&rsquo;\u00e0 nos jours, y compris apr\u00e8s la&nbsp;<a id=\"mwASQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Chute de l\u2019URSS\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chute_de_l%E2%80%99URSS\" rel=\"mw:WikiLink\">disparition de l&rsquo;URSS<\/a>&nbsp;car la plupart des meilleurs joueurs actuels sont issus de l&rsquo;ancien \u00c9tat et de l&rsquo;ancien syst\u00e8me de formation des jeunes joueurs.<\/p>\n<p id=\"mwASU\" style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;autre part, il est surtout consid\u00e9r\u00e9 comme le ma\u00eetre de la pr\u00e9paration, tant dans les&nbsp;<a id=\"mwASY\" title=\"Ouverture (\u00e9checs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ouverture_(%C3%A9checs)\" rel=\"mw:WikiLink\">ouvertures<\/a>&nbsp;que dans l&rsquo;<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tude_(%C3%A9checs)\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u00e9tude<\/a> de ses propres parties et de ses adversaires. <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/le-xxe-siecle\/garry-kasparov\/\">Garry Kasparov<\/a> t\u00e9moigne de son apport \u00e0 la&nbsp;<a id=\"mwASc\" title=\"Th\u00e9orie (\u00e9checs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_(%C3%A9checs)\" rel=\"mw:WikiLink\">th\u00e9orie des ouvertures<\/a>&nbsp;dans son livre&nbsp;<i id=\"mwASg\">\u00c9checs offensifs<\/i><sup id=\"cite_ref-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-2&quot;}}\"><a id=\"mwASk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-2\"><span id=\"mwASo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwASs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span id=\"mwASw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><span id=\"mwAS0\">&nbsp;<\/span>; si dans l&rsquo;approche classique des \u00e9checs, les noirs sont \u00ab<span id=\"mwAS4\">&nbsp;<\/span>cantonn\u00e9s dans le r\u00f4le du d\u00e9fenseur<span id=\"mwAS8\">&nbsp;<\/span>\u00bb, cherchant surtout \u00e0 \u00e9galiser, Botvinnik a fait partie des \u00ab<span id=\"mwATA\">&nbsp;<\/span>innovateurs<span id=\"mwATE\">&nbsp;<\/span>\u00bb qui ont souhait\u00e9 que les noirs trouvent comment obtenir l&rsquo;avantage<span id=\"mwATI\">&nbsp;<\/span>:<\/p>\n<blockquote id=\"mwATM\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation bloc&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation_bloc&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;En adoptant cette attitude sans compromission, d\u00e8s le d\u00e9but de la partie, on cr\u00e9e le probl\u00e8me de savoir comment obtenir l'initiative.&nbsp;(...) Il&nbsp;porta souvent son choix sur des d\u00e9buts condamn\u00e9s par la th\u00e9orie, se basant sur une analyse approfondie et une compr\u00e9hension exacte des positions engendr\u00e9es. Un nombre important de ses nombreuses victoires est d\u00fb \u00e0 l'emploi de ces syst\u00e8mes \u201cd\u00e9favorables\u201d.&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gary Kasparov&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9checs offensifs.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab&nbsp;En adoptant cette attitude sans compromission, d\u00e8s le d\u00e9but de la partie, on cr\u00e9e le probl\u00e8me de savoir comment obtenir l&rsquo;initiative.&nbsp;(&#8230;) Il&nbsp;porta souvent son choix sur des d\u00e9buts condamn\u00e9s par la th\u00e9orie, se basant sur une analyse approfondie et une compr\u00e9hension exacte des positions engendr\u00e9es. Un nombre important de ses nombreuses victoires est d\u00fb \u00e0 l&#8217;emploi de ces syst\u00e8mes \u201cd\u00e9favorables\u201d.&nbsp;\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p id=\"mwATQ\">\u2014&nbsp;Gary Kasparov,&nbsp;<cite>\u00c9checs offensifs.<\/cite><\/p>\n<p id=\"mwATU\" style=\"text-align: justify;\">Botvinnik n&rsquo;a jamais gagn\u00e9 un match pour remporter le titre de champion du monde, mais a toujours remport\u00e9 comme challenger ses matchs-revanche apr\u00e8s la perte de son titre (<a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/vassily-smyslov\/\">Smyslov<\/a> et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/tal\/\">Tal<\/a>), montrant une capacit\u00e9 d&rsquo;adaptation, de remise en question et d&rsquo;analyse singuli\u00e8res<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-3&quot;}}\"><a id=\"mwATY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-3\"><span id=\"mwATc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwATg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span id=\"mwATk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwATo\" style=\"text-align: justify;\">Enfin, son&nbsp;<a id=\"mwATs\" title=\"Jeu positionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeu_positionnel\" rel=\"mw:WikiLink\">jeu positionnel<\/a>&nbsp;\u00e9tait redoutable mais il \u00e9tait fragile lorsque la partie \u00e9tait compliqu\u00e9e et qu&rsquo;il ne pouvait analyser toutes les cons\u00e9quences, ce qui explique ses difficult\u00e9s face \u00e0&nbsp;<a id=\"mwATw\" title=\"Mikha\u00efl Tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Tal\" rel=\"mw:WikiLink\">Mikha\u00efl Tal<\/a>&nbsp;et David Bronstein. Toutefois, il a r\u00e9ussi quelques chefs-d&rsquo;\u0153uvre d&rsquo;attaque, qui lui ont valu plusieurs prix de beaut\u00e9.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwAT0\" data-mw-section-id=\"14\" aria-labelledby=\"Palmar\u00e8s\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Palmar\u00e8s\"><span id=\"Palmar.C3.A8s\"><\/span>Palmar\u00e8s<\/h2>\n<\/div>\n<section id=\"mwAT4\" data-mw-section-id=\"15\" aria-labelledby=\"Tournois_et_matchs\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Tournois_et_matchs\">Tournois et matchs<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwAT8\" style=\"text-align: justify;\">Les tables suivantes donnent les r\u00e9sultats et les scores de Mikha\u00efl Botvinnik dans les tournois et les matchs<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-4&quot;}}\"><a id=\"mwAUA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-4\"><span id=\"mwAUE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAUI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span id=\"mwAUM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. La notation (+7 \u20133 =1) signifie<span id=\"mwAUQ\">&nbsp;<\/span>: sept victoires, trois d\u00e9faites et une partie nulle.<\/p>\n<section id=\"mwAUU\" data-mw-section-id=\"16\" aria-labelledby=\"1924_\u00e0_1930_:_champion_de_L\u00e9ningrad\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"1924_\u00e0_1930_:_champion_de_L\u00e9ningrad\"><span id=\"1924_.C3.A0_1930_:_champion_de_L.C3.A9ningrad\"><\/span>1924 \u00e0 1930<span id=\"mwAUY\">&nbsp;<\/span>: champion de L\u00e9ningrad<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwAUc\" style=\"text-align: justify;\">En 1923, peu apr\u00e8s avoir appris les&nbsp;<a id=\"mwAUg\" title=\"R\u00e8gles du jeu d'\u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A8gles_du_jeu_d'%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">r\u00e8gles du jeu d&rsquo;\u00e9checs<\/a>, Botvinnik termina dixi\u00e8me du championnat scolaire de&nbsp;<a id=\"mwAUk\" title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">P\u00e9trograd<\/a>&nbsp;(quinze parties disput\u00e9es, r\u00e9sultats d\u00e9taill\u00e9s non connus).<\/p>\n<table id=\"mwAUo\" class=\"wikitable centre\">\n<tbody id=\"mwAUs\">\n<tr id=\"mwAUw\">\n<th id=\"mwAU0\">Ann\u00e9e<\/th>\n<th id=\"mwAU4\">Vainqueur<\/th>\n<th id=\"mwAU8\"><i id=\"mwAVA\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;ou deuxi\u00e8me \u00e0 cinqui\u00e8me<\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAVE\">\n<td id=\"mwAVI\">1924<\/td>\n<td id=\"mwAVM\">Championnat scolaire de L\u00e9ningrad<span id=\"mwAVQ\">&nbsp;<\/span>: 5 \/ 6 (+5 \u22121)<\/p>\n<hr id=\"mwAVU\"\/>\n<p><a id=\"mwAVY\" title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">L\u00e9ningrad<\/a>&nbsp;(joueurs non class\u00e9s)<span id=\"mwAVc\">&nbsp;<\/span>: 11,5 \/ 13 (+11 \u22121 =1)<\/p>\n<hr id=\"mwAVg\"\/>\n<p>L\u00e9ningrad (tournoi&nbsp;<abbr id=\"mwAVk\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAVo\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;cat\u00e9gories)<span id=\"mwAVs\">&nbsp;<\/span>: 8,5 \/ 11 (+7 \u22121 =3)<\/td>\n<td id=\"mwAVw\">L\u00e9ningrad (tournoi&nbsp;<abbr id=\"mwAV0\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;cat\u00e9gorie inachev\u00e9)<span id=\"mwAV4\">&nbsp;<\/span>: 2,5 \/ 3<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAV8\">\n<td id=\"mwAWA\">1925<\/td>\n<td id=\"mwAWE\">(L\u00e9ningrad) Match contre Lioutov<span id=\"mwAWI\">&nbsp;<\/span>: 3,5\u20131,5 (+3 \u22121 =1)<\/p>\n<hr id=\"mwAWM\"\/>\n<p>L\u00e9ningrad (tournoi&nbsp;<abbr id=\"mwAWQ\" class=\"abbr\" title=\"Premi\u00e8re\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1re&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1re&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAWU\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;cat\u00e9gories)<span id=\"mwAWY\">&nbsp;<\/span>: 10 \/ 11 (+10 \u22121 =0)<\/p>\n<hr id=\"mwAWc\"\/>\n<p>(L\u00e9ningrad) Match contre Rivline<span id=\"mwAWg\">&nbsp;<\/span>: 3-0<\/p>\n<hr id=\"mwAWk\"\/>\n<p>Tournoi de&nbsp;<a id=\"mwAWo\" title=\"Pouchkine (ville)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pouchkine_(ville)\" rel=\"mw:WikiLink\">Tsarsko\u00efe Selo<\/a><span id=\"mwAWs\">&nbsp;<\/span>: 9,5 \/ 10<\/p>\n<hr id=\"mwAWw\"\/>\n<p>(L\u00e9ningrad)&nbsp;<a id=\"mwAW0\" title=\"Partie simultan\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Partie_simultan%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">Partie simultan\u00e9e<\/a>&nbsp;gagn\u00e9e contre Capablanca<\/td>\n<td id=\"mwAW4\">L\u00e9ningrad (<abbr id=\"mwAW8\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAXA\" class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;4e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:4e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAXE\">&nbsp;<\/span>: 7,5 \/ 11 (+7 \u22123 =1)<br id=\"mwAXI\"\/>(tournoi&nbsp;<abbr id=\"mwAXM\" class=\"abbr\" title=\"Premi\u00e8re\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1re&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1re&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>&nbsp;cat\u00e9gorie)<br id=\"mwAXQ\"\/><br id=\"mwAXU\"\/>L\u00e9ningrad (tournoi&nbsp;<abbr id=\"mwAXY\" class=\"abbr\" title=\"Premi\u00e8re\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1re&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1re&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>&nbsp;cat\u00e9gorie inachev\u00e9)<span id=\"mwAXc\">&nbsp;<\/span>: 7 \/ 8<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAXg\">\n<td id=\"mwAXk\">1926<\/td>\n<td id=\"mwAXo\">Demi-finale du championnat de L\u00e9ningrad<span id=\"mwAXs\">&nbsp;<\/span>: 11,5 \/ 12<br id=\"mwAXw\"\/><br id=\"mwAX0\"\/><br id=\"mwAX4\"\/>(Stockholm)<br id=\"mwAX8\"\/>Match Stockholm &#8211; L\u00e9ningrad contre&nbsp;<a id=\"mwAYA\" title=\"G\u00f6sta Stoltz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%B6sta_Stoltz\" rel=\"mw:WikiLink\">Stoltz<\/a><span id=\"mwAYE\">&nbsp;<\/span>: 1,5\u20130,5 (+1 \u22120 =1)<\/td>\n<td id=\"mwAYI\">(L\u00e9ningrad) Match L\u00e9ningrad &#8211; Moscou contre Iordanski<span id=\"mwAYM\">&nbsp;<\/span>: 0,5\u20131,5<\/p>\n<hr id=\"mwAYQ\"\/>\n<p>Championnat de L\u00e9ningrad (<abbr id=\"mwAYU\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAYY\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAYc\">&nbsp;<\/span>: 7 \/ 9 (+6 \u22121 =2)<br id=\"mwAYg\"\/>(victoire de&nbsp;<a id=\"mwAYk\" title=\"Alexandre Iline-Jenevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Iline-Jenevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Iline-Jenevski<\/a>&nbsp;devant&nbsp;<a id=\"mwAYo\" title=\"Ilia Rabinovitch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ilia_Rabinovitch\" rel=\"mw:WikiLink\">Rabinovitch<\/a>)<\/p>\n<hr id=\"mwAYs\"\/>\n<p>Championnat de la province du nord-ouest (L\u00e9ningrad)<br id=\"mwAYw\"\/>Demi-finale (<abbr id=\"mwAY0\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAY4\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAY8\">&nbsp;<\/span>: 9 \/ 11 (+8 \u22121 =2)<br id=\"mwAZA\"\/>Finale (<abbr id=\"mwAZE\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAZI\">&nbsp;<\/span>: 6,5 \/ 10 (+4 \u22121 =5)<br id=\"mwAZM\"\/>(victoire de Rabinovitch devant Iline-Jenevski)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAZQ\">\n<td id=\"mwAZU\">1927<\/td>\n<td id=\"mwAZY\">(Moscou) Match Moscou &#8211; L\u00e9ningrad contre Pantchenko<span id=\"mwAZc\">&nbsp;<\/span>: 1,5\u20130,5<\/p>\n<hr id=\"mwAZg\"\/>\n<p>(L\u00e9ningrad) Match L\u00e9ningrad &#8211; Moscou contre&nbsp;<a id=\"mwAZk\" title=\"Nikola\u00ef Grigoriev\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nikola%C3%AF_Grigoriev\" rel=\"mw:WikiLink\">Grigoriev<\/a><span id=\"mwAZo\">&nbsp;<\/span>: 1,5\u20130,5<\/p>\n<hr id=\"mwAZs\"\/>\n<p>1927-1928<span id=\"mwAZw\">&nbsp;<\/span>: championnat de l&rsquo;union des m\u00e9tallurgistes<br id=\"mwAZ0\"\/>(L\u00e9ningrad)<span id=\"mwAZ4\">&nbsp;<\/span>: 8,5 \/ 11 (+7 \u22121 =3)<\/td>\n<td id=\"mwAZ8\">L\u00e9ningrad (<abbr id=\"mwAaA\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;apr\u00e8s Romanovski)<span id=\"mwAaE\">&nbsp;<\/span>: 7,5 \/ 10 (+6 \u22121 =3)<br id=\"mwAaI\"\/>(<span id=\"mwAaM\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Tournoi national des six&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab&nbsp;Tournoi national des six&nbsp;\u00bb<\/span>)<\/p>\n<hr id=\"mwAaQ\"\/>\n<p>Championnat d&rsquo;URSS (<abbr id=\"mwAaU\" class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:5e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAaY\" class=\"abbr\" title=\"Sixi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:6e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">6<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAac\">&nbsp;<\/span>: 12,5 \/ 20 (+9 \u22124 =7)<br id=\"mwAag\"\/>(Moscou, victoire de Bogartyrtchouk et Romanovski)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAak\">\n<td id=\"mwAao\">1928<\/td>\n<td id=\"mwAas\">(Riga) Match Riga &#8211; L\u00e9ningrad contre Krastyns<span id=\"mwAaw\">&nbsp;<\/span>: 1 \/ 1<\/p>\n<hr id=\"mwAa0\"\/>\n<p>Match scolaire L\u00e9ningrad &#8211;&nbsp;<a id=\"mwAa4\" title=\"Rostov-sur-le-Don\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rostov-sur-le-Don\" rel=\"mw:WikiLink\">Rostov<\/a><span id=\"mwAa8\">&nbsp;<\/span>: 1,5\u20130,5<\/td>\n<td id=\"mwAbA\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAbE\">\n<td id=\"mwAbI\">1929<\/td>\n<td id=\"mwAbM\">1928-1929<span id=\"mwAbQ\">&nbsp;<\/span>: championnat de l&rsquo;union&nbsp;r\u00e9gionale<br id=\"mwAbU\"\/>des ouvriers de l&rsquo;\u00e9ducation (L\u00e9ningrad)<span id=\"mwAbY\">&nbsp;<\/span>: 11,5 \/ 14 (+9 =5)<\/p>\n<hr id=\"mwAbc\"\/>\n<p>Moscou<span id=\"mwAbg\">&nbsp;<\/span>: championnat par \u00e9quipes des universit\u00e9s<span id=\"mwAbk\">&nbsp;<\/span>: 2 \/ 3 (+1 =2)<\/p>\n<hr id=\"mwAbo\"\/>\n<p>Odessa<span id=\"mwAbs\">&nbsp;<\/span>: 7 \/ 8 (+6 =2) (quart de finale du championnat d&rsquo;URSS)<\/td>\n<td id=\"mwAbw\"><br id=\"mwAb0\"\/><br id=\"mwAb4\"\/>Demi-finale du championnat d&rsquo;URSS (<abbr id=\"mwAb8\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAcA\" class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;4e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:4e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAcE\">&nbsp;<\/span>: 2,5 \/ 5 (+2 \u22122 =1)<br id=\"mwAcI\"\/>(<a id=\"mwAcM\" title=\"Odessa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Odessa\" rel=\"mw:WikiLink\">Odessa<\/a>, demi-finale remport\u00e9e par&nbsp;<a id=\"mwAcQ\" title=\"Ilia Kan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ilia_Kan\" rel=\"mw:WikiLink\">Kan<\/a>&nbsp;et Izma\u00eflov)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAcU\">\n<td id=\"mwAcY\">1930<\/td>\n<td id=\"mwAcc\">Tournoi de L\u00e9ningrad<sup id=\"cite_ref-maitres_5-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;maitres&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-maitres-5&quot;}}\"><a id=\"mwAcg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-maitres-5\"><span id=\"mwAck\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAco\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwAcs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><span id=\"mwAcw\">&nbsp;<\/span>: 6,5 \/ 8 (+6 \u22121 =1) (devant Iline-Jenevski)<\/p>\n<hr id=\"mwAc0\"\/>\n<p>(Moscou) Matchs par \u00e9quipes contre&nbsp;<a id=\"mwAc4\" title=\"Ilia Kan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ilia_Kan\" rel=\"mw:WikiLink\">Kan<\/a><span id=\"mwAc8\">&nbsp;<\/span>: 2-0 et 1,5\u20130,5<\/p>\n<hr id=\"mwAdA\"\/>\n<p>1930-1931<span id=\"mwAdE\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<b id=\"mwAdI\">championnat de L\u00e9ningrad<\/b><span id=\"mwAdM\">&nbsp;<\/span>: 14 \/ 17 (+12 \u22121 =4)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/section>\n<section id=\"mwAdQ\" data-mw-section-id=\"17\" aria-labelledby=\"1931_\u00e0_1940_:_champion_d'URSS,_premier_\u00e0_Moscou_et_Nottingham\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"1931_\u00e0_1940_:_champion_d'URSS,_premier_\u00e0_Moscou_et_Nottingham\"><span id=\"1931_.C3.A0_1940_:_champion_d.27URSS.2C_premier_.C3.A0_Moscou_et_Nottingham\"><\/span>1931 \u00e0 1940<span id=\"mwAdU\">&nbsp;<\/span>: champion d&rsquo;URSS, premier \u00e0 Moscou et Nottingham<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwAdY\">En&nbsp;<a id=\"mwAdc\" title=\"1934 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1934_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1934<\/a>, \u00e0 Hastings, Botvinnik participa \u00e0 son premier tournoi international (individuel) \u00e0 l&rsquo;\u00e9tranger.<\/p>\n<figure id=\"mwAdg\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwAdk\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Capablanca-Botvinnik_1936.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAdo\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Capablanca-Botvinnik_1936.jpg\/250px-Capablanca-Botvinnik_1936.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Capablanca-Botvinnik_1936.jpg\/500px-Capablanca-Botvinnik_1936.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"250\" height=\"143\" data-file-width=\"571\" data-file-height=\"327\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwAds\">Botvinnik (\u00e0 droite) face \u00e0 Capablanca \u00e0 Moscou en 1936<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"mwAdw\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwAd0\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Botwinnik-Levenfish_1937.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAd4\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Botwinnik-Levenfish_1937.jpg\/250px-Botwinnik-Levenfish_1937.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/b3\/Botwinnik-Levenfish_1937.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" width=\"250\" height=\"201\" data-file-width=\"268\" data-file-height=\"216\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwAd8\">match contre Levenfisch en 1937<\/figcaption><\/figure>\n<table id=\"mwAeA\" class=\"wikitable centre\">\n<tbody id=\"mwAeE\">\n<tr id=\"mwAeI\">\n<th id=\"mwAeM\">Ann\u00e9e<\/th>\n<th id=\"mwAeQ\">Vainqueur<\/th>\n<th id=\"mwAeU\"><i id=\"mwAeY\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;ou deuxi\u00e8me \u00e0 cinqui\u00e8me<\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAeg\">\n<td id=\"mwAek\">1931<\/td>\n<td id=\"mwAeo\">L\u00e9ningrad<span id=\"mwAes\">&nbsp;<\/span>: tournois par \u00e9quipes de syndicats<span id=\"mwAew\">&nbsp;<\/span>: 4 \/ 4 et 1 \/ 1<\/p>\n<hr id=\"mwAe0\"\/>\n<p><b id=\"mwAe4\">Championnat d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(Moscou)<span id=\"mwAe8\">&nbsp;<\/span>: 13,5 \/ 17 (+12 \u22122 =3)<\/td>\n<td id=\"mwAfA\">Demi-finale du championnat d&rsquo;URSS (<abbr id=\"mwAfE\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;apr\u00e8s Kasparian)<br id=\"mwAfI\"\/>(Moscou)<span id=\"mwAfM\">&nbsp;<\/span>: 6,5 \/ 9 (+6 \u22122 =1)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAfQ\">\n<td id=\"mwAfU\">1932<\/td>\n<td id=\"mwAfY\">Championnat de L\u00e9ningrad<span id=\"mwAfc\">&nbsp;<\/span>: 10 \/ 11 (+9 =2)<\/p>\n<hr id=\"mwAfg\"\/>\n<p>(L\u00e9ningrad) Match L\u00e9ningrad-Kiev<span id=\"mwAfk\">&nbsp;<\/span>: 1 \/ 1<\/p>\n<hr id=\"mwAfo\"\/>\n<p>1932-1933<span id=\"mwAfs\">&nbsp;<\/span>: tournoi de L\u00e9ningrad<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-6&quot;}}\"><a id=\"mwAfw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-6\"><span id=\"mwAf0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAf4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span id=\"mwAf8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><span id=\"mwAgA\">&nbsp;<\/span>: 7 \/ 10 (+6 \u22122 =2)<br id=\"mwAgE\"\/>(tournoi remport\u00e9 devant Iline-Jenevski, Ragozine et Alatortsev)<\/td>\n<td id=\"mwAgI\">(Moscou) Match par radio contre&nbsp;<a id=\"mwAgM\" title=\"Nikola\u00ef Rioumine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nikola%C3%AF_Rioumine\" rel=\"mw:WikiLink\">Rioumine<\/a><span id=\"mwAgQ\">&nbsp;<\/span>: \u00bd-\u00bd<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAgU\">\n<td id=\"mwAgY\">1933<\/td>\n<td id=\"mwAgc\"><b id=\"mwAgg\">Championnat d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(L\u00e9ningrad)<span id=\"mwAgk\">&nbsp;<\/span>: 14 \/ 19 (+11 \u22122 =6)<\/p>\n<hr id=\"mwAgo\"\/>\n<p>L\u00e9ningrad<sup id=\"cite_ref-maitres_5-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;maitres&quot;}}\"><a id=\"mwAgs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-maitres-5\"><span id=\"mwAgw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAg0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwAg4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><span id=\"mwAg8\">&nbsp;<\/span>: 10 \/ 13 (+7 =6) (<i id=\"mwAhA\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec Romanovski)<\/td>\n<td id=\"mwAhE\">(L\u00e9ningrad-Moscou)<br id=\"mwAhI\"\/>Match contre Flohr<span id=\"mwAhM\">&nbsp;<\/span>: 6\u20136 (+2 \u22122 =8)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAhQ\">\n<td id=\"mwAhU\">1934<\/td>\n<td id=\"mwAhY\">Match L\u00e9ningrad-Moscou contre&nbsp;<a id=\"mwAhc\" title=\"Sergue\u00ef Belavenets\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sergue%C3%AF_Belavenets\" rel=\"mw:WikiLink\">Belavenets<\/a><span id=\"mwAhg\">&nbsp;<\/span>: 2-0<\/p>\n<hr id=\"mwAhk\"\/>\n<p>L\u00e9ningrad<span id=\"mwAho\">&nbsp;<\/span>: 7,5 \/ 11 (+5 -1 =5)<br id=\"mwAhs\"\/>(tournoi avec la participation de&nbsp;<a id=\"mwAhw\" title=\"Max Euwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Euwe\" rel=\"mw:WikiLink\">Euwe<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwAh0\" title=\"Hans Kmoch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hans_Kmoch\" rel=\"mw:WikiLink\">Kmoch<\/a>)<\/td>\n<td id=\"mwAh4\" rowspan=\"2\">1934-1935<span id=\"mwAh8\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwAiA\" title=\"Tournoi de Hastings\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Hastings\" rel=\"mw:WikiLink\">Hastings<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwAiE\" class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:5e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAiI\" class=\"abbr\" title=\"Sixi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:6e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">6<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAiM\">&nbsp;<\/span>: 5 \/ 9 (+3 -2 =4)<br id=\"mwAiQ\"\/>(victoire de Euwe, Flohr et Thomas<br id=\"mwAiU\"\/>devant Capablanca et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/andor-lilienthal\/\">Lilienthal<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAiY\">\n<td id=\"mwAic\">1935<\/td>\n<td id=\"mwAig\">Tournoi de Moscou<span id=\"mwAik\">&nbsp;<\/span>: 13 \/ 19 (+9 -2 =8) (<i id=\"mwAio\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec Flohr)<br id=\"mwAis\"\/>(devant Lasker, Capablanca et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/rudolf-spielmann\/\">Spielmann<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAiw\">\n<td id=\"mwAi0\">1936<\/td>\n<td id=\"mwAi4\"><a id=\"mwAi8\" title=\"Nottingham\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nottingham\" rel=\"mw:WikiLink\">Nottingham<\/a><span id=\"mwAjA\">&nbsp;<\/span>: 10 \/ 14 (+6 =8) (<i id=\"mwAjE\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec Capablanca)<br id=\"mwAjI\"\/>(devant Euwe, Fine, Reshevsky, Alekhine, Flohr et Lasker)<\/td>\n<td id=\"mwAjM\">Moscou (<abbr id=\"mwAjQ\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;derri\u00e8re Capablanca)<span id=\"mwAjU\">&nbsp;<\/span>: 12 \/ 18 (+7 -1 =10)<br id=\"mwAjY\"\/><br id=\"mwAjc\"\/><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAjg\">\n<td id=\"mwAjk\">1937<\/td>\n<td id=\"mwAjo\" colspan=\"2\">(Moscou et L\u00e9ningrad) Match pour le championnat d&rsquo;URSS contre Levenfisch<span id=\"mwAjs\">&nbsp;<\/span>: 6,5\u20136,5 (+5 -5 =3)<br id=\"mwAjw\"\/>(Levenfisch conserva son titre de champion d&rsquo;URSS)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAj0\">\n<td id=\"mwAj4\">1938<\/td>\n<td id=\"mwAj8\">L\u00e9ningrad<span id=\"mwAkA\">&nbsp;<\/span>: 14 \/ 17 (+12 -1 =4)<br id=\"mwAkE\"\/>(demi-finale du championnat d&rsquo;URSS&nbsp;<a id=\"mwAkI\" title=\"1939 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1939_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1939<\/a>)<\/td>\n<td id=\"mwAkM\"><b id=\"mwAkQ\"><a id=\"mwAkU\" title=\"Tournoi AVRO\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_AVRO\" rel=\"mw:WikiLink\">Tournoi AVRO<\/a><\/b>&nbsp;(<abbr id=\"mwAkY\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAkc\">&nbsp;<\/span>: 7,5 \/ 14 (+3 -2 =9)<br id=\"mwAkg\"\/>(<a id=\"mwAkk\" title=\"Pays-Bas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays-Bas\" rel=\"mw:WikiLink\">Pays-Bas<\/a>, tournoi remport\u00e9 par <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/paul-keres\/\">Keres<\/a> et Fine)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAko\">\n<td id=\"mwAks\">1939<\/td>\n<td id=\"mwAkw\"><b id=\"mwAk0\">Championnat d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(L\u00e9ningrad)<span id=\"mwAk4\">&nbsp;<\/span>: 12,5 \/ 17 (+8 =9)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAk8\">\n<td id=\"mwAlA\">1940<\/td>\n<td id=\"mwAlE\">(L\u00e9ningrad) Match contre Ragozine<br id=\"mwAlI\"\/>(entrainement)<span id=\"mwAlM\">&nbsp;<\/span>: 8,5\u20133,5 (+5 -0 =7)<\/td>\n<td id=\"mwAlQ\">Championnat d&rsquo;URSS (<abbr id=\"mwAlU\" class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:5e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAlY\" class=\"abbr\" title=\"Sixi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:6e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">6<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAlc\">&nbsp;<\/span>: 11,5 \/ 19 (+8 -4 =7)<br id=\"mwAlg\"\/>(Moscou, victoire de Lilienthal et Bondarevski<br id=\"mwAlk\"\/>devant Smyslov et K\u00e9res)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/section>\n<section id=\"mwAlo\" data-mw-section-id=\"18\" aria-labelledby=\"1941_\u00e0_1948_:_l'ascension_vers_le_championnat_du_monde\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"1941_\u00e0_1948_:_l'ascension_vers_le_championnat_du_monde\"><span id=\"1941_.C3.A0_1948_:_l.27ascension_vers_le_championnat_du_monde\"><\/span>1941 \u00e0 1948<span id=\"mwAls\">&nbsp;<\/span>: l&rsquo;ascension vers le championnat du monde<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwAlw\">De&nbsp;<a id=\"mwAl0\" title=\"1941 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1941_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1941<\/a>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwAl4\" title=\"1948 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1948_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1948<\/a>, Botvinnik remporta tous ses tournois et annula un match contre&nbsp;<a id=\"mwAl8\" title=\"Conel Hugh O'Donel Alexander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conel_Hugh_O'Donel_Alexander\" rel=\"mw:WikiLink\">C. H. O&rsquo;D. Alexander<\/a>.<\/p>\n<table id=\"mwAmA\" class=\"wikitable centre\">\n<tbody id=\"mwAmE\">\n<tr id=\"mwAmI\">\n<th id=\"mwAmM\">Ann\u00e9e<\/th>\n<th id=\"mwAmQ\">Vainqueur ou&nbsp;<i id=\"mwAmU\">ex \u00e6quo<\/i><\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAmY\">\n<td id=\"mwAmc\">1941<\/td>\n<td id=\"mwAmg\" align=\"left\">Match L\u00e9ningrad-Moscou (par t\u00e9l\u00e9phone) contre Lilienthal<span id=\"mwAmk\">&nbsp;<\/span>: 0,5-0,5<\/p>\n<hr id=\"mwAmo\"\/>\n<p><b id=\"mwAms\">Championnat absolu d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(Moscou, tournoi \u00e0 quatre tours)<span id=\"mwAmw\">&nbsp;<\/span>: 13,5 \/ 20 (+9 -2 =9)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAm0\">\n<td id=\"mwAm4\" colspan=\"2\" bgcolor=\"f6f1ea\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAm8\">\n<td id=\"mwAnA\">1943<\/td>\n<td id=\"mwAnE\" align=\"left\"><a id=\"mwAnI\" title=\"Dovjansk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dovjansk\" rel=\"mw:WikiLink\">Sverdlovsk<\/a>&nbsp;(tournoi de ma\u00eetres)<span id=\"mwAnM\">&nbsp;<\/span>: 10,5 \/ 14 (+7 =7)<\/p>\n<hr id=\"mwAnQ\"\/>\n<p>1943-1944<span id=\"mwAnU\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<b id=\"mwAnY\">championnat de Moscou<\/b><span id=\"mwAnc\">&nbsp;<\/span>: 13,5 \/ 16 (+12 -1 =3)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAng\">\n<td id=\"mwAnk\">1944<\/td>\n<td id=\"mwAno\" align=\"left\"><b id=\"mwAns\">Championnat d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(Moscou)<span id=\"mwAnw\">&nbsp;<\/span>: 12,5 \/ 16 (+11 -2 =3)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAn0\">\n<td id=\"mwAn4\">1945<\/td>\n<td id=\"mwAn8\" align=\"left\"><b id=\"mwAoA\">Championnat d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(Moscou)<span id=\"mwAoE\">&nbsp;<\/span>: 15 \/ 17 (+13 =4)<\/p>\n<hr id=\"mwAoI\"\/>\n<p><a id=\"mwAoM\" title=\"Match radio \u00c9tats-Unis \u2013 URSS 1945\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Match_radio_%C3%89tats-Unis_%E2%80%93_URSS_1945\" rel=\"mw:WikiLink\">Match radio URSS &#8211; \u00c9tats-Unis<\/a>&nbsp;contre Denker<span id=\"mwAoQ\">&nbsp;<\/span>: 2\u20130<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAoU\">\n<td id=\"mwAoY\">1946<\/td>\n<td id=\"mwAoc\" align=\"left\"><b id=\"mwAog\"><a id=\"mwAok\" title=\"Tournoi d'\u00e9checs de Groningue 1946\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_de_Groningue_1946\" rel=\"mw:WikiLink\">Tournoi de Groningue<\/a><\/b><span id=\"mwAoo\">&nbsp;<\/span>: 14,5 \/ 19 (+13 -3 =3)<\/p>\n<hr id=\"mwAos\"\/>\n<p>(Moscou) Match URSS &#8211; \u00c9tats-Unis contre Reshevsky<span id=\"mwAow\">&nbsp;<\/span>: 1,5\u20130,5 (+1 -0 =1)<\/p>\n<hr id=\"mwAo0\"\/>\n<p>Match radio URSS &#8211; Angleterre contre&nbsp;<a id=\"mwAo4\" title=\"Conel Hugh O'Donel Alexander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conel_Hugh_O'Donel_Alexander\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexander<\/a><span id=\"mwAo8\">&nbsp;<\/span>: 1\u20131 (+1 -1 =0)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwApA\">\n<td id=\"mwApE\">1947<\/td>\n<td id=\"mwApI\" align=\"left\">Moscou (<a id=\"mwApM\" title=\"M\u00e9morial Tchigorine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9morial_Tchigorine\" rel=\"mw:WikiLink\">m\u00e9morial Tchigorine<\/a>)<span id=\"mwApQ\">&nbsp;<\/span>: 11 \/ 15 (+8 -1 =6)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwApU\">\n<td id=\"mwApY\">1948<\/td>\n<td id=\"mwApc\" align=\"left\"><b id=\"mwApg\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;(<a id=\"mwApk\" title=\"La Haye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Haye\" rel=\"mw:WikiLink\">La Haye<\/a>&nbsp;et Moscou, tournoi \u00e0 cinq tours)<span id=\"mwApo\">&nbsp;<\/span>: 14 \/ 20 (+10 -2 =8)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/section>\n<section id=\"mwAps\" data-mw-section-id=\"19\" aria-labelledby=\"1951_\u00e0_1962_:_la_d\u00e9fense_du_titre_de_champion_du_monde\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"1951_\u00e0_1962_:_la_d\u00e9fense_du_titre_de_champion_du_monde\"><span id=\"1951_.C3.A0_1962_:_la_d.C3.A9fense_du_titre_de_champion_du_monde\"><\/span>1951 \u00e0 1962<span id=\"mwApw\">&nbsp;<\/span>: la d\u00e9fense du titre de champion du monde<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwAp0\">De&nbsp;<a id=\"mwAp4\" title=\"1948 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1948_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1948<\/a>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwAp8\" title=\"1950 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1950_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1950<\/a>, Botvinnik pr\u00e9parait un doctorat en ing\u00e9nierie \u00e9lectrique, dipl\u00f4me qu&rsquo;il obtint en&nbsp;<a id=\"mwAqA\" title=\"1951 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1951_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1951<\/a>. Jusqu&rsquo;en&nbsp;<a id=\"mwAqE\" title=\"1969 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1969_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1969<\/a>, les championnats du monde \u00e9taient tous disput\u00e9s \u00e0 Moscou.<\/p>\n<table id=\"mwAqI\" class=\"wikitable centre\">\n<tbody id=\"mwAqM\">\n<tr id=\"mwAqQ\">\n<th id=\"mwAqU\">Ann\u00e9e<\/th>\n<th id=\"mwAqY\">Vainqueur ou&nbsp;<i id=\"mwAqc\">ex \u00e6quo<\/i><\/th>\n<th id=\"mwAqg\">Deuxi\u00e8me \u00e0 cinqui\u00e8me<\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAqk\">\n<td id=\"mwAqo\">1951<\/td>\n<td id=\"mwAqs\"><b id=\"mwAqw\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre&nbsp;<a id=\"mwAq0\" title=\"David Bronstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Bronstein\" rel=\"mw:WikiLink\">Bronstein<\/a><span id=\"mwAq4\">&nbsp;<\/span>: 12\u201312 (+5 \u22125 =14)<\/td>\n<td id=\"mwAq8\">Championnat d&rsquo;URSS (<abbr id=\"mwArA\" class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:5e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwArE\">&nbsp;<\/span>: 10 \/ 17 (+6 \u22123 =8)<br id=\"mwArI\"\/>(Moscou, victoire de&nbsp;<a id=\"mwArM\" title=\"Paul Keres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Keres\" rel=\"mw:WikiLink\">Keres<\/a>&nbsp;devant&nbsp;<a id=\"mwArQ\" title=\"Tigran Petrossian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tigran_Petrossian\" rel=\"mw:WikiLink\">Petrossian<\/a>,&nbsp;<a id=\"mwArU\" title=\"Efim Geller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Efim_Geller\" rel=\"mw:WikiLink\">Geller<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwArY\" title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Smyslov<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwArc\">\n<td id=\"mwArg\">1952<\/td>\n<td id=\"mwArk\"><b id=\"mwAro\">Championnat d&rsquo;URSS<\/b>&nbsp;(Moscou)<span id=\"mwArs\">&nbsp;<\/span>: 13,5 \/ 19 (+9 \u22121 =9)<br id=\"mwArw\"\/>(<i id=\"mwAr0\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec&nbsp;<a id=\"mwAr4\" title=\"Mark Ta\u00efmanov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mark_Ta%C3%AFmanov\" rel=\"mw:WikiLink\">Ta\u00efmanov<\/a>, devant <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/efim-geller\/\">Geller<\/a>)<\/td>\n<td id=\"mwAr8\">M\u00e9morial Maroczy (<a id=\"mwAsA\" title=\"Budapest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Budapest\" rel=\"mw:WikiLink\">Budapest<\/a>) (<abbr id=\"mwAsE\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAsI\" class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:5e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAsM\">&nbsp;<\/span>: 11 \/ 16 (+7 \u22122 =8)<br id=\"mwAsQ\"\/>(victoire de Keres devant Geller, Smyslov et Stahlberg)<\/p>\n<hr id=\"mwAsU\"\/>\n<p><a id=\"mwAsY\" title=\"Gagra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gagra\" rel=\"mw:WikiLink\">Gagra<\/a>&nbsp;et Voronovo (entrainement)<span id=\"mwAsc\">&nbsp;<\/span>: 4 \/ 8 (+2 \u22122 =4)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAsg\">\n<td id=\"mwAsk\">1953<\/td>\n<td id=\"mwAso\">(Moscou) Match de d\u00e9partage contre <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/mark-taimanov\/\">Ta\u00efmanov<\/a><span id=\"mwAss\">&nbsp;<\/span>: 3,5\u20132,5 (+2 \u22121 =3)<\/td>\n<td id=\"mwAsw\" rowspan=\"2\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAs0\">\n<td id=\"mwAs4\">1954<\/td>\n<td id=\"mwAs8\"><b id=\"mwAtA\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre&nbsp;<a id=\"mwAtE\" title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Smyslov<\/a><span id=\"mwAtI\">&nbsp;<\/span>: 12\u201312 (+7 \u22127 =10)<\/p>\n<hr id=\"mwAtM\"\/>\n<p><a id=\"mwAtQ\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1954\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1954\" rel=\"mw:WikiLink\"><b id=\"mwAtU\">Olympiade<\/b>&nbsp;d&rsquo;Amsterdam<\/a><span id=\"mwAtY\">&nbsp;<\/span>: 8,5 \/ 11 (+6 =5)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAtc\">\n<td id=\"mwAtg\">1955<\/td>\n<td id=\"mwAtk\"><\/td>\n<td id=\"mwAto\">Championnat d&rsquo;URSS (Moscou,&nbsp;<abbr id=\"mwAts\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwAtw\" class=\"abbr\" title=\"Sixi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:6e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">6<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAt0\">&nbsp;<\/span>: 11,5 \/ 19 (+7 \u22123 =9)<br id=\"mwAt4\"\/>(victoire de Geller devant Smyslov, Illivitski, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/1963-1969-tigran-petrossian\/\">Petrossian<\/a> et&nbsp;<a id=\"mwAt8\" title=\"Boris Spassky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boris_Spassky\" rel=\"mw:WikiLink\">Spassky<\/a>)<\/p>\n<hr id=\"mwAuA\"\/>\n<p>(Moscou) Match URSS &#8211;&nbsp;<a id=\"mwAuE\" title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9tats-Unis<\/a><br id=\"mwAuI\"\/>contre&nbsp;<a id=\"mwAuM\" title=\"Samuel Reshevsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Samuel_Reshevsky\" rel=\"mw:WikiLink\">Reshevsky<\/a><span id=\"mwAuQ\">&nbsp;<\/span>: 1,5\u20132,5 (+0 \u22121 =3)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAuU\">\n<td id=\"mwAuY\">1956<\/td>\n<td id=\"mwAuc\">Moscou (m\u00e9morial&nbsp;<a id=\"mwAug\" title=\"Alexandre Alekhine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Alekhine\" rel=\"mw:WikiLink\">Alekhine<\/a>)<span id=\"mwAuk\">&nbsp;<\/span>: 11 \/ 15 (+8 \u22121 =6)<br id=\"mwAuo\"\/>(<i id=\"mwAus\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec Smyslov, devant Ta\u00efmanov,&nbsp;<a id=\"mwAuw\" title=\"Svetozar Gligori\u0107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Svetozar_Gligori%C4%87\" rel=\"mw:WikiLink\">Gligoric<\/a>&nbsp;et Bronstein)<\/td>\n<td id=\"mwAu0\"><a id=\"mwAu4\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1956\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1956\" rel=\"mw:WikiLink\">Olympiade de Moscou<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwAu8\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAvA\">&nbsp;<\/span>: 9,5 \/ 13 (+6 =7)<br id=\"mwAvE\"\/>(m\u00e9daille d&rsquo;or remport\u00e9e par&nbsp;<a id=\"mwAvI\" title=\"Bent Larsen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bent_Larsen\" rel=\"mw:WikiLink\">Larsen<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAvM\">\n<td id=\"mwAvQ\">1957<\/td>\n<td id=\"mwAvU\">(Moscou) Match d&rsquo;entra\u00eenement contre&nbsp;<a id=\"mwAvY\" title=\"Youri Averbakh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Youri_Averbakh\" rel=\"mw:WikiLink\">Averbakh<\/a><span id=\"mwAvc\">&nbsp;<\/span>: 5\u20135 (+3 \u22123 =4)<\/td>\n<td id=\"mwAvg\"><b id=\"mwAvk\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre Smyslov<span id=\"mwAvo\">&nbsp;<\/span>: 9,5\u201312,5 (+3 \u22126 =13)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAvs\">\n<td id=\"mwAvw\">1958<\/td>\n<td id=\"mwAv0\"><b id=\"mwAv4\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre Smyslov<span id=\"mwAv8\">&nbsp;<\/span>: 12,5\u201310,5 (+7 \u22125 =11)<\/p>\n<hr id=\"mwAwA\"\/>\n<p>Tournoi de&nbsp;<a id=\"mwAwE\" title=\"Wageningue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wageningue\" rel=\"mw:WikiLink\">Wageningue<\/a><span id=\"mwAwI\">&nbsp;<\/span>: 4 \/ 5 (+3 =2) (devant Flohr et Donner)<\/td>\n<td id=\"mwAwM\"><a id=\"mwAwQ\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1958\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1958\" rel=\"mw:WikiLink\">Olympiade de Munich<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwAwU\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwAwY\">&nbsp;<\/span>: 9 \/ 12 (+7 \u22121 =4)<br id=\"mwAwc\"\/>(m\u00e9daille d&rsquo;or remport\u00e9e par&nbsp;<a id=\"mwAwg\" title=\"Svetozar Gligori\u0107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Svetozar_Gligori%C4%87\" rel=\"mw:WikiLink\">Gligoric<\/a>&nbsp;devant&nbsp;<a id=\"mwAwk\" title=\"Max Euwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Euwe\" rel=\"mw:WikiLink\">Euwe<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAwo\">\n<td id=\"mwAws\">1959<\/td>\n<td id=\"mwAww\"><\/td>\n<td id=\"mwAw0\">Spartakiade d&rsquo;URSS (Moscou)<span id=\"mwAw4\">&nbsp;<\/span>: 4,5 \/ 8 (+1 =7)<br id=\"mwAw8\"\/>(2,5 \/ 4 en demi-finale<span id=\"mwAxA\">&nbsp;<\/span>; 2 \/ 4, =4 en finale)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAxE\">\n<td id=\"mwAxI\">1960<\/td>\n<td id=\"mwAxM\"><a id=\"mwAxQ\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1960\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1960\" rel=\"mw:WikiLink\">Olympiade de Leipzig<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwAxU\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier)<span id=\"mwAxY\">&nbsp;<\/span>: 10,5 \/ 13 (+8 =5)<\/td>\n<td id=\"mwAxc\">Match Moscou-L\u00e9ningrad contre&nbsp;<a id=\"mwAxg\" title=\"Viktor Kortchno\u00ef\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viktor_Kortchno%C3%AF\" rel=\"mw:WikiLink\">Kortchno\u00ef<\/a><span id=\"mwAxk\">&nbsp;<\/span>: 0,5\u20131,5 (+0 \u22121 =1)<\/p>\n<hr id=\"mwAxo\"\/>\n<p><b id=\"mwAxs\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre&nbsp;<a id=\"mwAxw\" title=\"Mikha\u00efl Tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Tal\" rel=\"mw:WikiLink\">Tal<\/a><span id=\"mwAx0\">&nbsp;<\/span>: 8,5\u201312,5 (+2 \u22126 =13)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAx4\">\n<td id=\"mwAx8\">1961<\/td>\n<td id=\"mwAyA\"><b id=\"mwAyE\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre&nbsp;<a id=\"mwAyI\" title=\"Mikha\u00efl Tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Tal\" rel=\"mw:WikiLink\">Tal<\/a><span id=\"mwAyM\">&nbsp;<\/span>: 13\u20138 (+10 \u22125 =6)<\/p>\n<hr id=\"mwAyQ\"\/>\n<p>Championnat d&rsquo;Europe par \u00e9quipes (<a id=\"mwAyU\" title=\"Oberhausen (Rh\u00e9nanie-du-Nord-Westphalie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oberhausen_(Rh%C3%A9nanie-du-Nord-Westphalie)\" rel=\"mw:WikiLink\">Oberhausen<\/a>)<span id=\"mwAyY\">&nbsp;<\/span>: 6 \/ 9 (+4 \u22121 =4)<\/td>\n<td id=\"mwAyc\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAyg\">\n<td id=\"mwAyk\">1962<\/td>\n<td id=\"mwAyo\">1961-<a id=\"mwAys\" title=\"1962 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1962_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1962<\/a><span id=\"mwAyw\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwAy0\" title=\"Tournoi de Hastings\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Hastings\" rel=\"mw:WikiLink\">Hastings<\/a><span id=\"mwAy4\">&nbsp;<\/span>: 8 \/ 9 (+7 =2)<br id=\"mwAy8\"\/>(deux points d&rsquo;avance devant Gligoric, Flohr, Bisguier et Penrose)<\/p>\n<hr id=\"mwAzA\"\/>\n<p><a id=\"mwAzE\" title=\"Stockholm\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stockholm\" rel=\"mw:WikiLink\">Stockholm<\/a><span id=\"mwAzI\">&nbsp;<\/span>: 8,5 \/ 9 (trois points devant Flohr et S\u00f6derborg)<\/td>\n<td id=\"mwAzM\"><a id=\"mwAzQ\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1962\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1962\" rel=\"mw:WikiLink\">Olympiade de Varna<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwAzU\" class=\"abbr\" title=\"Sixi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:6e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">6<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;au&nbsp;<abbr id=\"mwAzY\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier)<span id=\"mwAzc\">&nbsp;<\/span>: 8 \/ 12 (+5 \u22121 =6)<br id=\"mwAzg\"\/>(m\u00e9daille d&rsquo;or remport\u00e9e par&nbsp;<a id=\"mwAzk\" title=\"Fri\u00f0rik \u00d3lafsson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fri%C3%B0rik_%C3%93lafsson\" rel=\"mw:WikiLink\">Olafsson<\/a>)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/section>\n<section id=\"mwAzo\" data-mw-section-id=\"20\" aria-labelledby=\"1963_\u00e0_1970_:_ancien_champion_du_monde\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"1963_\u00e0_1970_:_ancien_champion_du_monde\"><span id=\"1963_.C3.A0_1970_:_ancien_champion_du_monde\"><\/span>1963 \u00e0 1970<span id=\"mwAzs\">&nbsp;<\/span>: ancien champion du monde<\/h4>\n<\/div>\n<table id=\"mwAzw\" class=\"wikitable centre\">\n<tbody id=\"mwAz0\">\n<tr id=\"mwAz4\">\n<th id=\"mwAz8\">Ann\u00e9e<\/th>\n<th id=\"mwA0A\">Vainqueur<\/th>\n<th id=\"mwA0E\">Deuxi\u00e8me \u00e0 septi\u00e8me<\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA0I\">\n<td id=\"mwA0M\">1963<\/td>\n<td id=\"mwA0Q\">Spartakiade d&rsquo;URSS (<abbr id=\"mwA0U\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier)<span id=\"mwA0Y\">&nbsp;<\/span>: 8 \/ 9 (+7 =2)<br id=\"mwA0c\"\/>(Moscou, premier avec 4,5 \/ 5 en demi-finale et en finale<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-7&quot;}}\"><a id=\"mwA0g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-7\"><span id=\"mwA0k\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA0o\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span id=\"mwA0s\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>)<\/p>\n<hr id=\"mwA0w\"\/>\n<p>Amsterdam<span id=\"mwA00\">&nbsp;<\/span>: 4 \/ 5 (+3 =2) (devant&nbsp;<a id=\"mwA04\" title=\"Salo Flohr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salo_Flohr\" rel=\"mw:WikiLink\">Flohr<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwA08\" title=\"Johannes Hendrikus Donner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Hendrikus_Donner\" rel=\"mw:WikiLink\">Donner<\/a>)<\/td>\n<td id=\"mwA1A\"><b id=\"mwA1E\">Championnat du monde<\/b>&nbsp;contre Petrossian<br id=\"mwA1I\"\/>(Moscou)<span id=\"mwA1M\">&nbsp;<\/span>: 9,5\u201312,5 (+2 -5 =15)<br id=\"mwA1Q\"\/><br id=\"mwA1U\"\/><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA1Y\">\n<td id=\"mwA1c\">1964<\/td>\n<td id=\"mwA1g\">Championnat de Moscou par \u00e9quipes<br id=\"mwA1k\"\/>des entreprises collectives<span id=\"mwA1o\">&nbsp;<\/span>: 4,5 \/ 5<\/p>\n<hr id=\"mwA1s\"\/>\n<p>Coupe d&rsquo;URSS par \u00e9quipes (<abbr id=\"mwA1w\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwA10\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwA14\">&nbsp;<\/span>: 4,5 \/ 6 (+3 =3)<br id=\"mwA18\"\/>(Moscou,&nbsp;<abbr id=\"mwA2A\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier de Troud,&nbsp;<i id=\"mwA2E\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec Tal)<\/td>\n<td id=\"mwA2I\">Championnat de Moscou par \u00e9quipes<span id=\"mwA2M\">&nbsp;<\/span>: 1,5 \/ 2<br id=\"mwA2Q\"\/><br id=\"mwA2U\"\/><a id=\"mwA2Y\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs de 1964\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs_de_1964\" rel=\"mw:WikiLink\">Olympiade de Tel-Aviv<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwA2c\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;au&nbsp;<abbr id=\"mwA2g\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9ch.)<span id=\"mwA2k\">&nbsp;<\/span>: 9 \/ 12 (+7 -1 =4)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA2o\">\n<td id=\"mwA2s\">1965<\/td>\n<td id=\"mwA2w\"><a id=\"mwA20\" title=\"Noordwijk (Hollande-M\u00e9ridionale)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noordwijk_(Hollande-M%C3%A9ridionale)\" rel=\"mw:WikiLink\">Noordwijk<\/a>&nbsp;(m\u00e9morial&nbsp;<a id=\"mwA24\" title=\"Dani\u00ebl Noteboom\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dani%C3%ABl_Noteboom\" rel=\"mw:WikiLink\">Noteboom<\/a>)<span id=\"mwA28\">&nbsp;<\/span>: 6 \/ 7 (+5 =2)<br id=\"mwA3A\"\/>(devant Flohr, Trifunovic, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/bent-larsen\/\">Larsen<\/a>, Bobotsov et Donner)<br id=\"mwA3E\"\/><br id=\"mwA3I\"\/>Championnat du club Troud par \u00e9quipes<span id=\"mwA3M\">&nbsp;<\/span>: 4,5 \/ 5<br id=\"mwA3Q\"\/><br id=\"mwA3U\"\/>Match Moscou-L\u00e9ningrad contre Tolouch<span id=\"mwA3Y\">&nbsp;<\/span>: 2-0<\/td>\n<td id=\"mwA3c\">Championnat de Moscou par \u00e9quipes (<abbr id=\"mwA3g\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;apr\u00e8s Smyslov)<br id=\"mwA3k\"\/>(Moscou)<span id=\"mwA3o\">&nbsp;<\/span>: 2,5 \/ 4 (+2 \u20131 =1)<\/p>\n<hr id=\"mwA3s\"\/>\n<p>Championnat d&rsquo;Europe par \u00e9quipes (<abbr id=\"mwA3w\" class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:5e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;au&nbsp;<abbr id=\"mwA30\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier)<br id=\"mwA34\"\/>(<a id=\"mwA38\" title=\"Hambourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hambourg\" rel=\"mw:WikiLink\">Hambourg<\/a>)<span id=\"mwA4A\">&nbsp;<\/span>: 3,5 \/ 8 (+2 \u20133 =3)<\/p>\n<hr id=\"mwA4E\"\/>\n<p>Spartakiade des syndicats par \u00e9quipes (demi-finale)<br id=\"mwA4I\"\/>(Moscou)<span id=\"mwA4M\">&nbsp;<\/span>: 2,5 \/ 4 (+2 \u22121 =1)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA4Q\">\n<td id=\"mwA4U\">1966<\/td>\n<td id=\"mwA4Y\">Championnat du club Troud par \u00e9quipes<span id=\"mwA4c\">&nbsp;<\/span>: 3,5 \/ 4<\/p>\n<hr id=\"mwA4g\"\/>\n<p>Amsterdam (<a id=\"mwA4k\" title=\"Tournoi d'\u00e9checs IBM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_IBM\" rel=\"mw:WikiLink\">tournoi IBM<\/a>)<span id=\"mwA4o\">&nbsp;<\/span>: 7,5 \/ 9 (+7 \u20131 =1)<\/p>\n<hr id=\"mwA4s\"\/>\n<p>Coupe d&rsquo;URSS par \u00e9quipes<span id=\"mwA4w\">&nbsp;<\/span>: 6 \/ 9 (+5 -2 =2)<br id=\"mwA40\"\/>(Moscou,&nbsp;<abbr id=\"mwA44\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier de Troud<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-8&quot;}}\"><a id=\"mwA48\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-8\"><span id=\"mwA5A\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA5E\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span id=\"mwA5I\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwA5M\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-9\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-9&quot;}}\"><a id=\"mwA5Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-9\"><span id=\"mwA5U\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA5Y\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span id=\"mwA5c\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>)<\/td>\n<td id=\"mwA5g\">Championnat de Moscou par \u00e9quipes (<abbr id=\"mwA5k\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;apr\u00e8s Smyslov)<br id=\"mwA5o\"\/>(Moscou)<span id=\"mwA5s\">&nbsp;<\/span>: 3 \/ 5 (+1 =4)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA5w\">\n<td id=\"mwA50\">1967<\/td>\n<td id=\"mwA54\">1966-<a id=\"mwA58\" title=\"1967 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1967_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1967<\/a><span id=\"mwA6A\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwA6E\" title=\"Tournoi de Hastings\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Hastings\" rel=\"mw:WikiLink\">Hastings<\/a><span id=\"mwA6I\">&nbsp;<\/span>: 6,5 \/ 9 (+5 -1 =3) (devant Uhlmann)<\/p>\n<hr id=\"mwA6M\"\/>\n<p>Championnat de Moscou des entreprises<span id=\"mwA6Q\">&nbsp;<\/span>: 1-0<\/p>\n<hr id=\"mwA6U\"\/>\n<p>Spartakiade d&rsquo;URSS<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-10&quot;}}\"><a id=\"mwA6Y\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-10\"><span id=\"mwA6c\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA6g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span id=\"mwA6k\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>&nbsp;(<abbr id=\"mwA6o\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier)<span id=\"mwA6s\">&nbsp;<\/span>: 6 \/ 9 (+5 -2 =2)<br id=\"mwA6w\"\/>+3 \u22121 =0 en demi-finale<span id=\"mwA60\">&nbsp;<\/span>; +2 -1 =2 en finale<br id=\"mwA64\"\/>(<i id=\"mwA68\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/lev-polougaievski\/\">Polouga\u00efevski<\/a> en finale)<\/td>\n<td id=\"mwA7A\">Championnat de Moscou par \u00e9quipes<span id=\"mwA7E\">&nbsp;<\/span>: 5 \/ 7 (+3 =4)<br id=\"mwA7I\"\/><br id=\"mwA7M\"\/><a id=\"mwA7Q\" title=\"Tournoi d'\u00e9checs de Palma de Majorque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_d'%C3%A9checs_de_Palma_de_Majorque\" rel=\"mw:WikiLink\">Palma de Majorque<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwA7U\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwA7Y\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwA7c\">&nbsp;<\/span>: 12,5 \/ 17 (+9 -1 =7)<br id=\"mwA7g\"\/>(tournoi remport\u00e9 par Larsen devant Smyslov)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA7k\">\n<td id=\"mwA7o\">1968<\/td>\n<td id=\"mwA7s\"><\/td>\n<td id=\"mwA7w\"><a id=\"mwA70\" title=\"Monte-Carlo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monte-Carlo\" rel=\"mw:WikiLink\">Monte-Carlo<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwA74\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;derri\u00e8re Larsen)<span id=\"mwA78\">&nbsp;<\/span>: 9 \/ 13 (+5 =8)<\/p>\n<hr id=\"mwA8A\"\/>\n<p>Championnat de Moscou par \u00e9quipes<br id=\"mwA8E\"\/>des entreprises collectives<span id=\"mwA8I\">&nbsp;<\/span>: 1,5 \/ 3 (+1 \u20131 =1)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA8M\">\n<td id=\"mwA8Q\">1969<\/td>\n<td id=\"mwA8U\"><a id=\"mwA8Y\" title=\"Tournoi de Wijk aan Zee\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_de_Wijk_aan_Zee\" rel=\"mw:WikiLink\">Tournoi de Wijk aan Zee<\/a><span id=\"mwA8c\">&nbsp;<\/span>: 10,5 \/ 15 (+6 =9)<br id=\"mwA8g\"\/>(<i id=\"mwA8k\">ex \u00e6quo<\/i>&nbsp;avec Geller, devant K\u00e9res et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/lajos-portisch\/\">Portisch<\/a>)<\/p>\n<hr id=\"mwA8o\"\/>\n<p>Spartakiade des syndicats de Moscou<span id=\"mwA8s\">&nbsp;<\/span>: 2 \/ 3 (+1 =2)<\/td>\n<td id=\"mwA8w\"><a id=\"mwA80\" title=\"Belgrade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Belgrade\" rel=\"mw:WikiLink\">Belgrade<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwA84\" class=\"abbr\" title=\"Septi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;7e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:7e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">7<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwA88\">&nbsp;<\/span>: 8,5 \/ 15 (+5 -3 =7)<br id=\"mwA9A\"\/>(victoire de Polouga\u00efevski, Ivkov, Matulovic et Gligoric<br id=\"mwA9E\"\/>devant&nbsp;<a id=\"mwA9I\" title=\"Levente Lengyel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Levente_Lengyel\" rel=\"mw:WikiLink\">Lengyel<\/a>&nbsp;et Geller)<\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwA9M\">\n<td id=\"mwA9Q\">1970<\/td>\n<td id=\"mwA9U\">(Belgrade)&nbsp;<b id=\"mwA9Y\"><a id=\"mwA9c\" title=\"Match URSS - Reste du monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Match_URSS_-_Reste_du_monde\" rel=\"mw:WikiLink\">Match URSS &#8211; Reste du monde<\/a><\/b>&nbsp;(<abbr id=\"mwA9g\" class=\"abbr\" title=\"Huiti\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;8e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:8e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">8<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier)<br id=\"mwA9k\"\/>contre&nbsp;<a id=\"mwA9o\" title=\"Milan Matulovi\u0107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan_Matulovi%C4%87\" rel=\"mw:WikiLink\">Matulovi\u0107<\/a><span id=\"mwA9s\">&nbsp;<\/span>: 2,5\u20131,5 (+1 -0 =3)<\/td>\n<td id=\"mwA9w\"><a id=\"mwA90\" title=\"Leyde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leyde\" rel=\"mw:WikiLink\">Leyde<\/a>&nbsp;(<abbr id=\"mwA94\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr id=\"mwA98\" class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;4e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:4e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>)<span id=\"mwA-A\">&nbsp;<\/span>: 5,5 \/ 12 (+1 -2 =9)<br id=\"mwA-E\"\/>(victoire de Spasski devant&nbsp;<a id=\"mwA-I\" title=\"Johannes Hendrikus Donner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Hendrikus_Donner\" rel=\"mw:WikiLink\">Donner<\/a>&nbsp;et Larsen)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwA-M\" data-mw-section-id=\"21\" aria-labelledby=\"Comp\u00e9titions_internationales_par_\u00e9quipes\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Comp\u00e9titions_internationales_par_\u00e9quipes\"><span id=\"Comp.C3.A9titions_internationales_par_.C3.A9quipes\"><\/span>Comp\u00e9titions internationales par \u00e9quipes<\/h3>\n<\/div>\n<dl id=\"mwA-Q\">\n<dt id=\"mwA-U\"><a id=\"mwA-Y\" title=\"Olympiade d'\u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympiade_d'%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">Olympiades<\/a>&nbsp;(<a id=\"mwA-c\" title=\"1952 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1952_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1952<\/a>-1964)<\/dt>\n<\/dl>\n<p id=\"mwA-g\" style=\"text-align: justify;\">En dehors des matchs de championnats du monde, Botvinnik joua aussi pour l&rsquo;\u00e9quipe d&rsquo;URSS lors de six \u00e9ditions de cette comp\u00e9tition o\u00f9 l&rsquo;URSS remporta la m\u00e9daille d&rsquo;or.<\/p>\n<p id=\"mwA-k\" style=\"text-align: justify;\">Lors de la premi\u00e8re participation d&rsquo;une \u00e9quipe d&rsquo;URSS \u00e0 une olympiade, en&nbsp;<a id=\"mwA-o\" title=\"1952 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1952_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1952<\/a>, Botvinnik fut \u00e9cart\u00e9 de l&rsquo;\u00e9quipe d&rsquo;URSS.<\/p>\n<figure id=\"mwA-s\"><a id=\"mwA-w\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Szabo_Botwinnik_Oberhausen_1961_high-quality.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA-0\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Szabo_Botwinnik_Oberhausen_1961_high-quality.jpg\/330px-Szabo_Botwinnik_Oberhausen_1961_high-quality.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Szabo_Botwinnik_Oberhausen_1961_high-quality.jpg\/960px-Szabo_Botwinnik_Oberhausen_1961_high-quality.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"300\" height=\"200\" data-file-width=\"2996\" data-file-height=\"2000\" data-file-type=\"bitmap\"\/><\/a><figcaption id=\"mwA-4\">Botvinnik (\u00e0 droite de l&rsquo;\u00e9chiquier) \u00e0 Oberhausen en 1961<\/figcaption><\/figure>\n<ul id=\"mwA-8\">\n<li id=\"mwA_A\"><a id=\"mwA_E\" title=\"1954 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1954_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1954<\/a><span id=\"mwA_I\">&nbsp;<\/span>: Amsterdam<span id=\"mwA_M\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwA_Q\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+6 =5) &#8211; m\u00e9daille d&rsquo;or<\/li>\n<li id=\"mwA_U\"><a id=\"mwA_Y\" title=\"1956 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1956_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1956<\/a><span id=\"mwA_c\">&nbsp;<\/span>: Moscou<span id=\"mwA_g\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwA_k\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+6 =7) &#8211; m\u00e9daille d&rsquo;argent<\/li>\n<li id=\"mwA_o\"><a id=\"mwA_s\" title=\"1958 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1958_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1958<\/a><span id=\"mwA_w\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwA_0\" title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\" rel=\"mw:WikiLink\">Munich<\/a><span id=\"mwA_4\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwA_8\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+7 -1 =4) &#8211; m\u00e9daille de bronze<\/li>\n<li id=\"mwBAA\"><a id=\"mwBAE\" title=\"1960 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1960_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1960<\/a><span id=\"mwBAI\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwBAM\" title=\"Leipzig\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leipzig\" rel=\"mw:WikiLink\">Leipzig<\/a><span id=\"mwBAQ\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwBAU\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+8 =5) &#8211; m\u00e9daille d&rsquo;or<\/li>\n<li id=\"mwBAY\"><a id=\"mwBAc\" title=\"1962 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1962_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1962<\/a><span id=\"mwBAg\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwBAk\" title=\"Varna (Bulgarie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Varna_(Bulgarie)\" rel=\"mw:WikiLink\">Varna<\/a><span id=\"mwBAo\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwBAs\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+5 -1 =6) &#8211; sixi\u00e8me<\/li>\n<li id=\"mwBAw\"><a id=\"mwBA0\" title=\"1964 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1964_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1964<\/a><span id=\"mwBA4\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<a id=\"mwBA8\" title=\"Tel Aviv-Jaffa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tel_Aviv-Jaffa\" rel=\"mw:WikiLink\">Tel Aviv<\/a><span id=\"mwBBA\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwBBE\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+7 -1 =4) &#8211; m\u00e9daille de bronze<\/li>\n<\/ul>\n<dl id=\"mwBBI\">\n<dt id=\"mwBBM\"><a id=\"mwBBQ\" title=\"Championnat d'Europe d'\u00e9checs des nations\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Championnat_d'Europe_d'%C3%A9checs_des_nations\" rel=\"mw:WikiLink\">Championnats d&rsquo;Europe des nations<\/a>&nbsp;(<a id=\"mwBBU\" title=\"1961 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1961_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1961<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a id=\"mwBBY\" title=\"1965 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1965_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1965<\/a>)<\/dt>\n<\/dl>\n<p id=\"mwBBc\" style=\"text-align: justify;\">Botvinnik ne participa qu&rsquo;\u00e0 deux \u00e9ditions de cette \u00e9preuve. L&rsquo;URSS y prit la premi\u00e8re place.<\/p>\n<ul id=\"mwBBg\" style=\"text-align: justify;\">\n<li id=\"mwBBk\"><a id=\"mwBBo\" title=\"1961 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1961_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1961<\/a>&nbsp;<a id=\"mwBBs\" title=\"Oberhausen (Rh\u00e9nanie-du-Nord-Westphalie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oberhausen_(Rh%C3%A9nanie-du-Nord-Westphalie)\" rel=\"mw:WikiLink\">Oberhausen<\/a><span id=\"mwBBw\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwBB0\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+4 -1 =4) &#8211; M\u00e9daille d&rsquo;or<\/li>\n<li id=\"mwBB4\"><a id=\"mwBB8\" title=\"1965 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1965_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1965<\/a>&nbsp;<a id=\"mwBCA\" title=\"Hambourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hambourg\" rel=\"mw:WikiLink\">Hambourg<\/a><span id=\"mwBCE\">&nbsp;<\/span>:&nbsp;<abbr id=\"mwBCI\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>&nbsp;\u00e9chiquier (+2 -3 =3). Botvinnik perdit ses trois derni\u00e8res parties, termina avec un score n\u00e9gatif et ne fut plus s\u00e9lectionn\u00e9 ensuite dans l&rsquo;\u00e9quipe sovi\u00e9tique pour les olympiades ou les championnats d&rsquo;Europe.<\/li>\n<\/ul>\n<dl id=\"mwBCM\">\n<dt id=\"mwBCQ\">Match URSS contre le Reste du monde (<a id=\"mwBCU\" title=\"1970 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1970_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1970<\/a>)<\/dt>\n<\/dl>\n<p id=\"mwBCY\" style=\"text-align: justify;\">Quelques mois avant de mettre fin \u00e0 sa carri\u00e8re, Botvinnik participa au premier&nbsp;<a id=\"mwBCc\" title=\"Match URSS - Reste du monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Match_URSS_-_Reste_du_monde\" rel=\"mw:WikiLink\">Match URSS &#8211; Reste du monde<\/a>&nbsp;disput\u00e9 en&nbsp;<a id=\"mwBCg\" title=\"1970 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1970_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1970<\/a>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwBCk\" title=\"Belgrade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Belgrade\" rel=\"mw:WikiLink\">Belgrade<\/a>. Il fut oppos\u00e9 au huiti\u00e8me \u00e9chiquier \u00e0&nbsp;<a id=\"mwBCo\" title=\"Milan Matulovi\u0107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan_Matulovi%C4%87\" rel=\"mw:WikiLink\">Milan Matulovi\u0107<\/a>. Il remporta leur match individuel (+1 \u20130 =3).<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBCs\" data-mw-section-id=\"22\" aria-labelledby=\"R\u00e9sultats_cumul\u00e9s_contre_les_meilleurs_joueurs_des_ann\u00e9es_1930_aux_ann\u00e9es_1960\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9sultats_cumul\u00e9s_contre_les_meilleurs_joueurs_des_ann\u00e9es_1930_aux_ann\u00e9es_1960\"><span id=\"R.C3.A9sultats_cumul.C3.A9s_contre_les_meilleurs_joueurs_des_ann.C3.A9es_1930_aux_ann.C3.A9es_1960\"><\/span>R\u00e9sultats cumul\u00e9s contre les meilleurs joueurs des ann\u00e9es 1930 aux ann\u00e9es 1960<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwBCw\" style=\"text-align: justify;\">Le score global de Botvinnik contre les meilleurs joueurs sovi\u00e9tiques et occidentaux fut le suivant<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-11&quot;}}\"><a id=\"mwBC0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Botvinnik#cite_note-11\"><span id=\"mwBC4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBC8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span id=\"mwBDA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Les joueurs sont class\u00e9s selon le nombre de parties disput\u00e9es contre Botvinnik et le total ne tient pas compte de parties d&rsquo;entra\u00eenement (notamment contre Ragozine de&nbsp;<a id=\"mwBDE\" title=\"1938 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1938_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1938<\/a>&nbsp;\u00e0&nbsp;<a id=\"mwBDI\" title=\"1947 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1947_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1947<\/a>), ni des matchs&nbsp;<span id=\"mwBDM\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;secrets&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab&nbsp;secrets&nbsp;\u00bb<\/span>&nbsp;contre <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/iouri-averbakh\/\">Averbakh<\/a> en&nbsp;<a id=\"mwBDQ\" title=\"1957 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1957_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1957<\/a>&nbsp;et contre Fourman en&nbsp;<a id=\"mwBDU\" title=\"1963 aux \u00e9checs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1963_aux_%C3%A9checs\" rel=\"mw:WikiLink\">1963<\/a><span id=\"mwBDY\">&nbsp;<\/span>:<\/p>\n<div id=\"mwBDc\" class=\"colonnes\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;colonnes&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Colonnes&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;taille&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;24&quot;},&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;* +26 \u201322 =50 contre [[Vassily Smyslov]]\\n* +12 \u201312 =20 contre [[Mikha\u00efl Tal]]\\n* +19 \u20130 =14 contre [[Viatcheslav Ragozine]]\\n* +7 \u20136 =18 contre [[David Bronstein]]\\n* +5 \u20132 =24 contre [[Salo Flohr]]\\n* +3 \u20136 =20 contre [[Tigran Petrossian]]\\n* +8 \u20136 =8 contre [[Grigory Levenfish]]\\n* +8 \u20133 =9 contre [[Paul Keres]]\\n* +11 \u20133 =3 contre [[Ilia Kan]]\\n* +5 \u20132 =7 contre [[Samuel Reshevsky]]\\n* +7 \u20131 =6 contre [[Gueorgui Lissitsine]]\\n* +4 \u20132 =7 contre [[Alexandre Iline-Jenevski]]\\n* +7 \u20130 =6 contre [[Issaak Boleslavski]]\\n* +2 \u20132 =8 contre [[Max Euwe]]\\n* +4 \u20133 =5 contre [[Ilia Rabinovitch]]\\n* +4 \u20132 =6 contre [[Mark Ta\u00efmanov]]\\n* +5 \u20132 =5 contre [[Andor Lilienthal]]\\n* +4 \u20131 =7 contre [[Johannes Hendrikus Donner|Jan Donner]]\\n* +5 \u20135 =1 contre [[Alexandre Kotov]]\\n* +8 \u20130 =3 contre [[Vladimir Alatortsev]]\\n* +1 \u20134 =5 contre [[Efim Geller]]\\n* +2 \u20132 =6 contre [[Svetozar Gligori\u0107|Svetozar Gligoric]]\\n* +3 \u20132 =5 contre [[Igor Bondarevski]]\\n* +4 \u20131 =5 contre [[L\u00e1szl\u00f3 Szab\u00f3 (joueur d'\u00e9checs)|L\u00e1szl\u00f3 Szab\u00f3]]\\n* +6 \u20130 =3 contre [[Vitali Tchekhover]]\\n* +4 \u20131 =3\\n** contre [[Vladimir Makogonov]] ;\\n** contre [[Nikola\u00ef Rioumine]] \\n* +6 \u20131 =1 contre [[Aleksandr Tolouch]]\\n* +1 \u20131 =5 contre [[Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca]] (en 1935, 1936 et 1938)\\n* +1 \u20130 =6 contre [[Boris Spassky]]\\n* +3 \u20132 =2 contre [[Bent Larsen]]\\n* +2 \u20131 =4 contre [[Wolfgang Uhlmann]]\\n* +4 \u20130 =3 contre [[Milan Matulovi\u0107|Milan Matulovic]]\\n* +2 \u20131 =3\\n** contre [[Lud\u011bk Pachman]] ;\\n** contre [[Wolfgang Unzicker]]\\n* +4 \u20131 =1 contre [[Aleksandr Konstantinopolski]]\\n* +4 \u20130 =2 contre [[Mikha\u00efl Ioudovitch]]\\n* +0 \u20133 =2 contre [[Fedor Bogatyrtchouk]] (de 1927 \u00e0 1935)\\n* +1 \u20130 =4 contre [[Vladimir Simaguine]]\\n* +3 \u20131 =1 contre [[Conel Hugh O'Donel Alexander|Conel Alexander]]\\n* +4 \u20130 =1 contre [[Gideon St\u00e5hlberg]]\\n* +1 \u20131 =2 contre [[Viktor Kortchno\u00ef]]\\n* +2 \u20131 =1 contre [[Miguel Najdorf]]\\n* +1 \u20130 =3\\n** contre [[Emanuel Lasker]] (en 1935 et 1936) ;\\n** contre [[Erich Eliskases]] ;\\n** contre [[Lajos Portisch]]\\n* +2 \u20130 =2 contre [[Erik Lundin]]\\n* +3 \u20130 =1 contre [[Vsevolod Rauzer|Rauzer]] et [[Ratmir Kholmov|Kholmov]]\\n* +0 \u20131 =2 contre [[Reuben Fine]] (en 1936 et 1938)\\n* +1 \u20131 =1\\n** contre [[Veniamine Sozine]] (de 1929 \u00e0 1933) ;\\n** contre [[Lothar Schmid]]\\n* +1 \u20130 =2\\n** contre [[Alexandre Alekhine]] (en 1936 et 1938) ;\\n** contre [[Youri Averbakh]] ; contre [[Sergue\u00ef Belavenets]] ;\\n** contre [[Pal Benko]] ; contre [[Vladimir Liberzon]] ;\\n** contre [[William Lombardy]] ; contre [[Lev Polouga\u00efevski]] ;\\n** contre [[Leonid Stein]]\\n* +2 \u20130 =1 contre [[Borislav Ivkov|Ivkov]], [[Lev Aronine|Aronine]] et [[G\u00f6sta Stoltz|Stoltz]]\\n* +3 \u20130 =0 contre [[Victor Cioc\u00e2ltea|Cioc\u00e2ltea]], [[\u010cen\u011bk Kottnauer|Kottnauer]], [[Leonid Kubbel|Kubbel]], [[Vassili Panov|Panov]], [[Arturo Pomar|Pomar]] et [[Karl Robatsch|Robatsch]]\\n* +1 \u20131 =0 contre [[George Alan Thomas|Thomas]] (en 1934 et 1936) et [[Daniel Yanofsky|Yanofsky]]\\n* +1 \u20130 =1 contre [[Vasja Pirc|Pirc]], [[Miroslav Filip|Filip]] et [[Milko Bobotsov|Bobotsov]]\\n* +2 \u20130 =0 contre [[Xavier Tartakover|Tartakover]], [[Milan Vidmar|Vidmar]] et [[A\u00efvars Gipslis|Gipslis]]\\n* +0 \u20130 =1 contre [[Bobby Fischer|Fischer]] (en 1962), [[Gedeon Barcza|Barcza]], [[Vlastimil Hort|Hort]], [[Lubomir Kavalek|Kavalek]], [[Rachid Nejmetdinov|Nejmetdinov]] et [[Fri\u00f0rik \u00d3lafsson|Olafsson]].\\n* +1 \u20130 =0 contre [[Efim Bogoljubov|Bogoljubov]] (en 1936), [[Rudolf Spielmann|Spielmann]] (en 1935), [[Benjamin Blumenfeld|Blumenfeld]], [[alekse\u00ef Sou\u00e9tine|Sou\u00e9tine]], [[Vladimir Baguirov|Baguirov]], [[Herman Pilnik|Pilnik]], [[Arthur Bisguier|Bisguier]] et [[Semion Fourman|Fourman]]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<ul>\n<li>+26 \u201322 =50 contre&nbsp;<a title=\"Vassily Smyslov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassily_Smyslov\" rel=\"mw:WikiLink\">Vassily Smyslov<\/a><\/li>\n<li>+12 \u201312 =20 contre&nbsp;<a title=\"Mikha\u00efl Tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Tal\" rel=\"mw:WikiLink\">Mikha\u00efl Tal<\/a><\/li>\n<li>+19 \u20130 =14 contre&nbsp;<a title=\"Viatcheslav Ragozine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viatcheslav_Ragozine\" rel=\"mw:WikiLink\">Viatcheslav Ragozine<\/a><\/li>\n<li>+7 \u20136 =18 contre&nbsp;<a title=\"David Bronstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Bronstein\" rel=\"mw:WikiLink\">David Bronstein<\/a><\/li>\n<li>+5 \u20132 =24 contre&nbsp;<a title=\"Salo Flohr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salo_Flohr\" rel=\"mw:WikiLink\">Salo Flohr<\/a><\/li>\n<li>+3 \u20136 =20 contre&nbsp;<a title=\"Tigran Petrossian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tigran_Petrossian\" rel=\"mw:WikiLink\">Tigran Petrossian<\/a><\/li>\n<li>+8 \u20136 =8 contre&nbsp;<a title=\"Grigory Levenfish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grigory_Levenfish\" rel=\"mw:WikiLink\">Grigory Levenfish<\/a><\/li>\n<li>+8 \u20133 =9 contre&nbsp;<a title=\"Paul Keres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Keres\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul Keres<\/a><\/li>\n<li>+11 \u20133 =3 contre&nbsp;<a title=\"Ilia Kan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ilia_Kan\" rel=\"mw:WikiLink\">Ilia Kan<\/a><\/li>\n<li>+5 \u20132 =7 contre&nbsp;<a title=\"Samuel Reshevsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Samuel_Reshevsky\" rel=\"mw:WikiLink\">Samuel Reshevsky<\/a><\/li>\n<li>+7 \u20131 =6 contre&nbsp;<a title=\"Gueorgui Lissitsine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gueorgui_Lissitsine\" rel=\"mw:WikiLink\">Gueorgui Lissitsine<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20132 =7 contre&nbsp;<a title=\"Alexandre Iline-Jenevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Iline-Jenevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Iline-Jenevski<\/a><\/li>\n<li>+7 \u20130 =6 contre&nbsp;<a title=\"Issaak Boleslavski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Issaak_Boleslavski\" rel=\"mw:WikiLink\">Issaak Boleslavski<\/a><\/li>\n<li>+2 \u20132 =8 contre&nbsp;<a title=\"Max Euwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Euwe\" rel=\"mw:WikiLink\">Max Euwe<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20133 =5 contre&nbsp;<a title=\"Ilia Rabinovitch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ilia_Rabinovitch\" rel=\"mw:WikiLink\">Ilia Rabinovitch<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20132 =6 contre&nbsp;<a title=\"Mark Ta\u00efmanov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mark_Ta%C3%AFmanov\" rel=\"mw:WikiLink\">Mark Ta\u00efmanov<\/a><\/li>\n<li>+5 \u20132 =5 contre&nbsp;<a title=\"Andor Lilienthal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andor_Lilienthal\" rel=\"mw:WikiLink\">Andor Lilienthal<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20131 =7 contre&nbsp;<a title=\"Johannes Hendrikus Donner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Hendrikus_Donner\" rel=\"mw:WikiLink\">Jan Donner<\/a><\/li>\n<li>+5 \u20135 =1 contre&nbsp;<a title=\"Alexandre Kotov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Kotov\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Kotov<\/a><\/li>\n<li>+8 \u20130 =3 contre&nbsp;<a title=\"Vladimir Alatortsev\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Alatortsev\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Alatortsev<\/a><\/li>\n<li>+1 \u20134 =5 contre&nbsp;<a title=\"Efim Geller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Efim_Geller\" rel=\"mw:WikiLink\">Efim Geller<\/a><\/li>\n<li>+2 \u20132 =6 contre&nbsp;<a title=\"Svetozar Gligori\u0107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Svetozar_Gligori%C4%87\" rel=\"mw:WikiLink\">Svetozar Gligoric<\/a><\/li>\n<li>+3 \u20132 =5 contre&nbsp;<a title=\"Igor Bondarevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Igor_Bondarevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Igor Bondarevski<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20131 =5 contre&nbsp;<a title=\"L\u00e1szl\u00f3 Szab\u00f3 (joueur d'\u00e9checs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A1szl%C3%B3_Szab%C3%B3_(joueur_d'%C3%A9checs)\" rel=\"mw:WikiLink\">L\u00e1szl\u00f3 Szab\u00f3<\/a><\/li>\n<li>+6 \u20130 =3 contre&nbsp;<a title=\"Vitali Tchekhover\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitali_Tchekhover\" rel=\"mw:WikiLink\">Vitali Tchekhover<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20131 =3\n<ul>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Vladimir Makogonov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Makogonov\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Makogonov<\/a>&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Nikola\u00ef Rioumine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nikola%C3%AF_Rioumine\" rel=\"mw:WikiLink\">Nikola\u00ef Rioumine<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>+6 \u20131 =1 contre&nbsp;<a title=\"Aleksandr Tolouch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aleksandr_Tolouch\" rel=\"mw:WikiLink\">Aleksandr Tolouch<\/a><\/li>\n<li>+1 \u20131 =5 contre&nbsp;<a title=\"Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Ra%C3%BAl_Capablanca\" rel=\"mw:WikiLink\">Jos\u00e9 Ra\u00fal Capablanca<\/a>&nbsp;(en 1935, 1936 et 1938)<\/li>\n<li>+1 \u20130 =6 contre&nbsp;<a title=\"Boris Spassky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boris_Spassky\" rel=\"mw:WikiLink\">Boris Spassky<\/a><\/li>\n<li>+3 \u20132 =2 contre&nbsp;<a title=\"Bent Larsen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bent_Larsen\" rel=\"mw:WikiLink\">Bent Larsen<\/a><\/li>\n<li>+2 \u20131 =4 contre&nbsp;<a title=\"Wolfgang Uhlmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Uhlmann\" rel=\"mw:WikiLink\">Wolfgang Uhlmann<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20130 =3 contre&nbsp;<a title=\"Milan Matulovi\u0107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan_Matulovi%C4%87\" rel=\"mw:WikiLink\">Milan Matulovic<\/a><\/li>\n<li>+2 \u20131 =3\n<ul>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Lud\u011bk Pachman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lud%C4%9Bk_Pachman\" rel=\"mw:WikiLink\">Lud\u011bk Pachman<\/a>&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Wolfgang Unzicker\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Unzicker\" rel=\"mw:WikiLink\">Wolfgang Unzicker<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>+4 \u20131 =1 contre&nbsp;<a title=\"Aleksandr Konstantinopolski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aleksandr_Konstantinopolski\" rel=\"mw:WikiLink\">Aleksandr Konstantinopolski<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20130 =2 contre&nbsp;<a title=\"Mikha\u00efl Ioudovitch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mikha%C3%AFl_Ioudovitch\" rel=\"mw:WikiLink\">Mikha\u00efl Ioudovitch<\/a><\/li>\n<li>+0 \u20133 =2 contre&nbsp;<a title=\"Fedor Bogatyrtchouk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fedor_Bogatyrtchouk\" rel=\"mw:WikiLink\">Fedor Bogatyrtchouk<\/a>&nbsp;(de 1927 \u00e0 1935)<\/li>\n<li>+1 \u20130 =4 contre&nbsp;<a title=\"Vladimir Simaguine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Simaguine\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Simaguine<\/a><\/li>\n<li>+3 \u20131 =1 contre&nbsp;<a title=\"Conel Hugh O'Donel Alexander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conel_Hugh_O'Donel_Alexander\" rel=\"mw:WikiLink\">Conel Alexander<\/a><\/li>\n<li>+4 \u20130 =1 contre&nbsp;<a title=\"Gideon St\u00e5hlberg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gideon_St%C3%A5hlberg\" rel=\"mw:WikiLink\">Gideon St\u00e5hlberg<\/a><\/li>\n<li>+1 \u20131 =2 contre&nbsp;<a title=\"Viktor Kortchno\u00ef\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viktor_Kortchno%C3%AF\" rel=\"mw:WikiLink\">Viktor Kortchno\u00ef<\/a><\/li>\n<li>+2 \u20131 =1 contre&nbsp;<a title=\"Miguel Najdorf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miguel_Najdorf\" rel=\"mw:WikiLink\">Miguel Najdorf<\/a><\/li>\n<li>+1 \u20130 =3\n<ul>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Emanuel Lasker\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emanuel_Lasker\" rel=\"mw:WikiLink\">Emanuel Lasker<\/a>&nbsp;(en 1935 et 1936)&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Erich Eliskases\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erich_Eliskases\" rel=\"mw:WikiLink\">Erich Eliskases<\/a>&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Lajos Portisch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lajos_Portisch\" rel=\"mw:WikiLink\">Lajos Portisch<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>+2 \u20130 =2 contre&nbsp;<a title=\"Erik Lundin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erik_Lundin\" rel=\"mw:WikiLink\">Erik Lundin<\/a><\/li>\n<li>+3 \u20130 =1 contre&nbsp;<a title=\"Vsevolod Rauzer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vsevolod_Rauzer\" rel=\"mw:WikiLink\">Rauzer<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Ratmir Kholmov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ratmir_Kholmov\" rel=\"mw:WikiLink\">Kholmov<\/a><\/li>\n<li>+0 \u20131 =2 contre&nbsp;<a title=\"Reuben Fine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reuben_Fine\" rel=\"mw:WikiLink\">Reuben Fine<\/a>&nbsp;(en 1936 et 1938)<\/li>\n<li>+1 \u20131 =1\n<ul>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Veniamine Sozine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Veniamine_Sozine\" rel=\"mw:WikiLink\">Veniamine Sozine<\/a>&nbsp;(de 1929 \u00e0 1933)&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Lothar Schmid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lothar_Schmid\" rel=\"mw:WikiLink\">Lothar Schmid<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>+1 \u20130 =2\n<ul>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Alexandre Alekhine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Alekhine\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandre Alekhine<\/a>&nbsp;(en 1936 et 1938)&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Youri Averbakh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Youri_Averbakh\" rel=\"mw:WikiLink\">Youri Averbakh<\/a>&nbsp;; contre&nbsp;<a title=\"Sergue\u00ef Belavenets\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sergue%C3%AF_Belavenets\" rel=\"mw:WikiLink\">Sergue\u00ef Belavenets<\/a>&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Pal Benko\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pal_Benko\" rel=\"mw:WikiLink\">Pal Benko<\/a>&nbsp;; contre&nbsp;<a title=\"Vladimir Liberzon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Liberzon\" rel=\"mw:WikiLink\">Vladimir Liberzon<\/a>&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"William Lombardy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Lombardy\" rel=\"mw:WikiLink\">William Lombardy<\/a>&nbsp;; contre&nbsp;<a title=\"Lev Polouga\u00efevski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lev_Polouga%C3%AFevski\" rel=\"mw:WikiLink\">Lev Polouga\u00efevski<\/a>&nbsp;;<\/li>\n<li>contre&nbsp;<a title=\"Leonid Stein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leonid_Stein\" rel=\"mw:WikiLink\">Leonid Stein<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>+2 \u20130 =1 contre&nbsp;<a title=\"Borislav Ivkov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Borislav_Ivkov\" rel=\"mw:WikiLink\">Ivkov<\/a>,&nbsp;<a title=\"Lev Aronine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lev_Aronine\" rel=\"mw:WikiLink\">Aronine<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"G\u00f6sta Stoltz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%B6sta_Stoltz\" rel=\"mw:WikiLink\">Stoltz<\/a><\/li>\n<li>+3 \u20130 =0 contre&nbsp;<a title=\"Victor Cioc\u00e2ltea\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Cioc%C3%A2ltea\" rel=\"mw:WikiLink\">Cioc\u00e2ltea<\/a>,&nbsp;<a title=\"\u010cen\u011bk Kottnauer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%8Cen%C4%9Bk_Kottnauer\" rel=\"mw:WikiLink\">Kottnauer<\/a>,&nbsp;<a title=\"Leonid Kubbel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leonid_Kubbel\" rel=\"mw:WikiLink\">Kubbel<\/a>,&nbsp;<a title=\"Vassili Panov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vassili_Panov\" rel=\"mw:WikiLink\">Panov<\/a>,&nbsp;<a title=\"Arturo Pomar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arturo_Pomar\" rel=\"mw:WikiLink\">Pomar<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Karl Robatsch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Robatsch\" rel=\"mw:WikiLink\">Robatsch<\/a><\/li>\n<li>+1 \u20131 =0 contre&nbsp;<a title=\"George Alan Thomas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/George_Alan_Thomas\" rel=\"mw:WikiLink\">Thomas<\/a>&nbsp;(en 1934 et 1936) et&nbsp;<a title=\"Daniel Yanofsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Yanofsky\" rel=\"mw:WikiLink\">Yanofsky<\/a><\/li>\n<li>+1 \u20130 =1 contre&nbsp;<a title=\"Vasja Pirc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vasja_Pirc\" rel=\"mw:WikiLink\">Pirc<\/a>,&nbsp;<a title=\"Miroslav Filip\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miroslav_Filip\" rel=\"mw:WikiLink\">Filip<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Milko Bobotsov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milko_Bobotsov\" rel=\"mw:WikiLink\">Bobotsov<\/a><\/li>\n<li>+2 \u20130 =0 contre&nbsp;<a title=\"Xavier Tartakover\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xavier_Tartakover\" rel=\"mw:WikiLink\">Tartakover<\/a>,&nbsp;<a title=\"Milan Vidmar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan_Vidmar\" rel=\"mw:WikiLink\">Vidmar<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"A\u00efvars Gipslis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%AFvars_Gipslis\" rel=\"mw:WikiLink\">Gipslis<\/a><\/li>\n<li>+0 \u20130 =1 contre&nbsp;<a title=\"Bobby Fischer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bobby_Fischer\" rel=\"mw:WikiLink\">Fischer<\/a>&nbsp;(en 1962),&nbsp;<a title=\"Gedeon Barcza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gedeon_Barcza\" rel=\"mw:WikiLink\">Barcza<\/a>,&nbsp;<a title=\"Vlastimil Hort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vlastimil_Hort\" rel=\"mw:WikiLink\">Hort<\/a>,&nbsp;<a title=\"Lubomir Kavalek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lubomir_Kavalek\" rel=\"mw:WikiLink\">Kavalek<\/a>,&nbsp;<a title=\"Rachid Nejmetdinov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rachid_Nejmetdinov\" rel=\"mw:WikiLink\">Nejmetdinov<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Fri\u00f0rik \u00d3lafsson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fri%C3%B0rik_%C3%93lafsson\" rel=\"mw:WikiLink\">Olafsson<\/a>.<\/li>\n<li>+1 \u20130 =0 contre&nbsp;<a title=\"Efim Bogoljubov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Efim_Bogoljubov\" rel=\"mw:WikiLink\">Bogoljubov<\/a>&nbsp;(en 1936),&nbsp;<a title=\"Rudolf Spielmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rudolf_Spielmann\" rel=\"mw:WikiLink\">Spielmann<\/a>&nbsp;(en 1935),&nbsp;<a title=\"Benjamin Blumenfeld\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Benjamin_Blumenfeld\" rel=\"mw:WikiLink\">Blumenfeld<\/a>,&nbsp;<a title=\"Alekse\u00ef Sou\u00e9tine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alekse%C3%AF_Sou%C3%A9tine\" rel=\"mw:WikiLink\">Sou\u00e9tine<\/a>,&nbsp;<a title=\"Vladimir Baguirov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Baguirov\" rel=\"mw:WikiLink\">Baguirov<\/a>,&nbsp;<a title=\"Herman Pilnik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herman_Pilnik\" rel=\"mw:WikiLink\">Pilnik<\/a>,&nbsp;<a title=\"Arthur Bisguier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arthur_Bisguier\" rel=\"mw:WikiLink\">Bisguier<\/a>&nbsp;et&nbsp;<a title=\"Semion Fourman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Semion_Fourman\" rel=\"mw:WikiLink\">Fourman<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<p id=\"mwBDg\">Ainsi Petrossian, Geller, Bogatyrtchouk et Fine \u00e9taient les adversaires les plus difficiles de Botvinnik.<\/p>\n<p id=\"mwBDk\">Tal, Euwe, Capablanca, Gligoric, <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/alexandre-kotov\/\">Kotov<\/a> et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/viktor-kortchnoi\/\">Kortchno\u00ef<\/a> avaient des scores \u00e9gaux contre lui avec plus de trois parties disput\u00e9es avec Botvinnik.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"opa-deep\">\n<h2 style=\"text-align:center;margin-top:2em;\">Biographie compl\u00e8te<\/h2>\n<h3>Une jeunesse \u00e0 Saint-P\u00e9tersbourg<\/h3>\n<p>Mikha\u00efl Mo\u00efsse\u00efevitch Botvinnik na\u00eet le 17 ao\u00fbt 1911 \u00e0 Kuokkala, pr\u00e8s de Saint-P\u00e9tersbourg (aujourd\u2019hui Repino), dans une famille juive : son p\u00e8re est technicien dentaire. Il grandit \u00e0 Petrograd, puis Leningrad, et apprend les \u00e9checs \u00e0 douze ans. Ses progr\u00e8s sont rapides : \u00e0 quatorze ans, en 1925, il bat Capablanca lors d\u2019une simultan\u00e9e.<\/p>\n<h3>L\u2019ing\u00e9nieur \u00e9lectricien<\/h3>\n<p>Botvinnik \u00e9tudie l\u2019\u00e9lectrotechnique \u00e0 l\u2019Institut polytechnique de Leningrad. Toute sa vie, il m\u00e8ne de front une carri\u00e8re d\u2019ing\u00e9nieur et de scientifique, soutenant une th\u00e8se sur les machines \u00e9lectriques, et une carri\u00e8re de joueur. Cette rigueur scientifique marque profond\u00e9ment sa mani\u00e8re de travailler aux \u00e9checs.<\/p>\n<h3>Le champion sovi\u00e9tique<\/h3>\n<p>Botvinnik remporte son premier championnat d\u2019URSS en 1931, puis en 1933, et six fois au total. En 1935 et 1936, il s\u2019impose sur la sc\u00e8ne internationale en terminant premier ex aequo \u00e0 Moscou 1935 avec Flohr, puis \u00e0 Nottingham 1936 avec Capablanca, devant Euwe, Lasker et Alekhine. Il devient le symbole de la nouvelle \u00e9cole sovi\u00e9tique des \u00e9checs.<\/p>\n<h3>La m\u00e9thode Botvinnik<\/h3>\n<p>Botvinnik invente une v\u00e9ritable m\u00e9thode de pr\u00e9paration : \u00e9tude approfondie des ouvertures, analyse critique et publication de ses propres parties, entra\u00eenement physique, matchs d\u2019entra\u00eenement dans des conditions difficiles (fum\u00e9e, bruit), r\u00e9gime de vie strict. Cette approche scientifique a \u00e9t\u00e9 adopt\u00e9e par toute l\u2019\u00e9cole sovi\u00e9tique et par les champions modernes.<\/p>\n<h3>Champion du monde (1948)<\/h3>\n<p>Apr\u00e8s la mort d\u2019Alekhine en 1946, la FIDE organise un match-tournoi entre les meilleurs joueurs du monde, \u00e0 La Haye et \u00e0 Moscou en 1948. Botvinnik l\u2019emporte nettement, avec trois points d\u2019avance sur Smyslov, devant Keres, Reshevsky et Euwe. Il devient le sixi\u00e8me champion du monde.<\/p>\n<h3>Les matchs pour le titre (1951-1963)<\/h3>\n<p>Botvinnik d\u00e9fend son titre dans une s\u00e9rie de matchs m\u00e9morables : nul contre Bronstein en 1951 et contre Smyslov en 1954, qui lui permettent de conserver la couronne. Il perd contre Smyslov en 1957, mais le bat dans le match revanche de 1958. Il perd encore contre le jeune Mikha\u00efl Tal en 1960, puis l\u2019\u00e9crase dans la revanche de 1961. En 1963, il perd d\u00e9finitivement son titre contre Tigran Petrossian, la FIDE ayant supprim\u00e9 le droit \u00e0 la revanche.<\/p>\n<h3>Le ma\u00eetre d\u2019\u00e9cole<\/h3>\n<p>Apr\u00e8s sa retraite de joueur en 1970, Botvinnik se consacre \u00e0 deux passions. D\u2019une part, la programmation d\u2019un programme d\u2019\u00e9checs, \u00ab Pionnier \u00bb, fond\u00e9 sur une imitation de la pens\u00e9e humaine. D\u2019autre part, l\u2019\u00e9cole d\u2019\u00e9checs qu\u2019il fonde et anime, par laquelle sont pass\u00e9s <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/biographies\/karpov-2\/\">Anatoli Karpov<\/a>, Garry Kasparov et <a href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/kramnik\/\">Vladimir Kramnik<\/a> : trois futurs champions du monde.<\/p>\n<p>Mikha\u00efl Botvinnik meurt \u00e0 Moscou le 5 mai 1995. Il est consid\u00e9r\u00e9 comme le \u00ab patriarche \u00bb des \u00e9checs sovi\u00e9tiques.<\/p>\n<\/div>\n<h2 style=\"text-align:center;margin-top:2.5em;\">Compl\u00e9ments : palmar\u00e8s et parties comment\u00e9es<\/h2>\n<div class=\"opa-enrich2\">\n<h3 style=\"text-align:center;margin-top:2em;\">Palmar\u00e8s ann\u00e9e par ann\u00e9e<\/h3>\n<table class=\"opa-palm\" style=\"width:100%;border-collapse:collapse;font-size:.95em;margin:1em 0 1.6em;\">\n<tbody>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1925<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Bat Capablanca en simultan\u00e9e, \u00e0 quatorze ans.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1931<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Premier titre de champion d\u2019URSS.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1933<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Champion d\u2019URSS.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1935<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Premier ex aequo \u00e0 Moscou avec Flohr.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1936<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Premier ex aequo \u00e0 Nottingham avec Capablanca.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1938<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Troisi\u00e8me du tournoi AVRO.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1939<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Champion d\u2019URSS.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1941<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Remporte le \u00ab championnat absolu \u00bb d\u2019URSS.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1944-1945<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Champion d\u2019URSS.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1946<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Premier \u00e0 Groningue.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1948<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Remporte le tournoi-match : champion du monde.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1951<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Match nul contre Bronstein (conserve son titre).<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1952<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Champion d\u2019URSS.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1954<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Match nul contre Smyslov (conserve son titre).<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1957-1958<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Perd puis reprend son titre face \u00e0 Smyslov.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#fff\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1960-1961<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Perd puis reprend son titre face \u00e0 Tal.<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#f7f1e8\">\n<td style=\"padding:.35em .7em;font-weight:bold;white-space:nowrap;vertical-align:top;width:6.5em;\">1963<\/td>\n<td style=\"padding:.35em .7em;\">Perd d\u00e9finitivement son titre contre Petrossian.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h3 style=\"text-align:center;margin-top:2em;\">Parties comment\u00e9es<\/h3>\n<div class=\"opa-partie\" style=\"border-left:4px solid #b58863;background:#fbf8f3;padding:.8em 1.1em;margin:1.2em 0;border-radius:4px;\">\n<p style=\"margin:0 0 .4em;\"><strong>Botvinnik \u2013 Capablanca, AVRO 1938<\/strong><\/p>\n<p style=\"margin:0;\">Apr\u00e8s une longue man\u0153uvre, Botvinnik joue 30.Fa3 !!, un sacrifice de fou qui d\u00e9tourne la dame noire ; suit une attaque o\u00f9 le cavalier et la dame blancs p\u00e9n\u00e8trent dans le camp adverse. L\u2019une des combinaisons les plus c\u00e9l\u00e8bres du XXe si\u00e8cle.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"opa-partie\" style=\"border-left:4px solid #b58863;background:#fbf8f3;padding:.8em 1.1em;margin:1.2em 0;border-radius:4px;\">\n<p style=\"margin:0 0 .4em;\"><strong>Botvinnik \u2013 Tal, Moscou 1961 (revanche)<\/strong><\/p>\n<p style=\"margin:0;\">Ayant \u00e9tudi\u00e9 le jeu de Tal avec m\u00e9thode, Botvinnik choisit des positions ferm\u00e9es, \u00e9vite les complications et exploite chaque faiblesse : une d\u00e9monstration de pr\u00e9paration scientifique qui lui rend son titre.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mikhail Botvinnik &nbsp; Botvinnik en 1962 Biographie Naissance 17ao\u00fbt1911 Repino D\u00e9c\u00e8s 5mai1995&nbsp;(\u00e0 83&nbsp;ans) Moscou S\u00e9pulture Cimeti\u00e8re de Novodievitchi Nom dans la langue maternelle \u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u0301\u043b \u041c\u043e\u0438\u0441\u0435\u0301\u0435\u0432\u0438\u0447 \u0411\u043e\u0442\u0432\u0438\u0301\u043d\u043d\u0438\u043a Nationalit\u00e9s sovi\u00e9tique russe Formation Universit\u00e9 polytechnique de Saint-P\u00e9tersbourg Pierre-le-Grand Activit\u00e9s Joueur d&rsquo;\u00e9checs, ing\u00e9nieur \u00e9lectricien,&nbsp;probl\u00e9miste,&nbsp;\u00e9crivain,&nbsp;entra\u00eeneur d&rsquo;\u00e9checs,&nbsp;ing\u00e9nieur,&nbsp;grand ma\u00eetre international Conjoint Gayane Davidovna Ananova&nbsp;(d) Autres informations Parti politique Parti communiste de l&rsquo;Union [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":52259,"parent":51132,"menu_order":10,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_opa_src":"vel:pages:58307","footnotes":""},"class_list":["post-53030","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Mikhail Botvinnik - Orazio Puglisi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Mikhail Botvinnik - Orazio Puglisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mikhail Botvinnik &nbsp; Botvinnik en 1962 Biographie Naissance 17ao\u00fbt1911 Repino D\u00e9c\u00e8s 5mai1995&nbsp;(\u00e0 83&nbsp;ans) Moscou S\u00e9pulture Cimeti\u00e8re de Novodievitchi Nom dans la langue maternelle \u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u0301\u043b \u041c\u043e\u0438\u0441\u0435\u0301\u0435\u0432\u0438\u0447 \u0411\u043e\u0442\u0432\u0438\u0301\u043d\u043d\u0438\u043a Nationalit\u00e9s sovi\u00e9tique russe Formation Universit\u00e9 polytechnique de Saint-P\u00e9tersbourg Pierre-le-Grand Activit\u00e9s Joueur d&rsquo;\u00e9checs, ing\u00e9nieur \u00e9lectricien,&nbsp;probl\u00e9miste,&nbsp;\u00e9crivain,&nbsp;entra\u00eeneur d&rsquo;\u00e9checs,&nbsp;ing\u00e9nieur,&nbsp;grand ma\u00eetre international Conjoint Gayane Davidovna Ananova&nbsp;(d) Autres informations Parti politique Parti communiste de l&rsquo;Union [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Orazio Puglisi\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\/250px-Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"27 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/\",\"name\":\"Mikhail Botvinnik - Orazio Puglisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\",\"datePublished\":\"2026-11-18T13:56:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\",\"width\":250,\"height\":310},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/mikhail-botvinnik\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Les Echecs\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Richard R\u00e9ti\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-echecs\\\/richard-reti\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Mikhail Botvinnik\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/\",\"name\":\"Oraziopuglisi.art\",\"description\":\"Le beau ! Quoi d&#039;autre ?\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c\",\"name\":\"Orazio Puglisi\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Orazio Puglisi\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mikhail Botvinnik - Orazio Puglisi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Mikhail Botvinnik - Orazio Puglisi","og_description":"Mikhail Botvinnik &nbsp; Botvinnik en 1962 Biographie Naissance 17ao\u00fbt1911 Repino D\u00e9c\u00e8s 5mai1995&nbsp;(\u00e0 83&nbsp;ans) Moscou S\u00e9pulture Cimeti\u00e8re de Novodievitchi Nom dans la langue maternelle \u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u0301\u043b \u041c\u043e\u0438\u0441\u0435\u0301\u0435\u0432\u0438\u0447 \u0411\u043e\u0442\u0432\u0438\u0301\u043d\u043d\u0438\u043a Nationalit\u00e9s sovi\u00e9tique russe Formation Universit\u00e9 polytechnique de Saint-P\u00e9tersbourg Pierre-le-Grand Activit\u00e9s Joueur d&rsquo;\u00e9checs, ing\u00e9nieur \u00e9lectricien,&nbsp;probl\u00e9miste,&nbsp;\u00e9crivain,&nbsp;entra\u00eeneur d&rsquo;\u00e9checs,&nbsp;ing\u00e9nieur,&nbsp;grand ma\u00eetre international Conjoint Gayane Davidovna Ananova&nbsp;(d) Autres informations Parti politique Parti communiste de l&rsquo;Union [&hellip;]","og_url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/","og_site_name":"Orazio Puglisi","og_image":[{"url":"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg\/250px-Mikhail_Botvinnik_1962.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e":"27 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/","name":"Mikhail Botvinnik - Orazio Puglisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg","datePublished":"2026-11-18T13:56:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/#primaryimage","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg","contentUrl":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Mikhail_Botvinnik_1962.jpg","width":250,"height":310},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/mikhail-botvinnik\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Les Echecs","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Richard R\u00e9ti","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-echecs\/richard-reti\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Mikhail Botvinnik"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#website","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/","name":"Oraziopuglisi.art","description":"Le beau ! Quoi d&#039;autre ?","publisher":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#\/schema\/person\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#\/schema\/person\/25fc9286c60d24f18b651edcc5903c4c","name":"Orazio Puglisi","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g","caption":"Orazio Puglisi"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b6db1b0cfae43195d5bb3bc41143b8ea702115830550a54531b37cf0fb97e1f6?s=96&d=mm&r=g"},"sameAs":["http:\/\/oraziopuglisi.art"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/53030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=53030"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/53030\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/51132"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=53030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}