{"id":26198,"date":"2026-08-14T21:36:28","date_gmt":"2026-08-14T19:36:28","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=26198"},"modified":"2026-08-14T22:48:14","modified_gmt":"2026-08-14T20:48:14","slug":"les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/","title":{"rendered":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14px;\"><strong>Image mise en avant :<\/strong> un homme dont les diff\u00e9rentes parties du corps sont reli\u00e9es \u00e0 un des douze signes du zodiaque, des poissons vers le b\u00e9lier. L&rsquo;homme se d\u00e9double et est entour\u00e9 d&rsquo;une double mandorle, dans laquelle sont reproduits \u00e0 nouveau les signes du zodiaque. Dans chaque coin sup\u00e9rieur de la miniature sont peintes les armes du duc de Berry\u00a0: \u00ab\u00a0trois fleurs de lys d&rsquo;or sur fond d&rsquo;azur avec bordure engr\u00eal\u00e9e de gueule\u00a0\u00bb. Dans chaque coin inf\u00e9rieur, est plac\u00e9 le chiffre \u00ab\u00a0VE\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0UE\u00a0\u00bb enlac\u00e9s. Ces lettres ont fait l&rsquo;objet d&rsquo;interpr\u00e9tations diverses\u00a0: il s&rsquo;agit soit d&rsquo;une allusion aux premi\u00e8res lettres d&rsquo;une devise du duc \u00ab\u00a0En Vous\u00a0\u00bb, soit d&rsquo;une allusion \u00e0 la premi\u00e8re et derni\u00e8re lettre du nom \u00ab\u00a0Ursine\u00a0\u00bb. Ce nom fait lui-m\u00eame l&rsquo;objet d&rsquo;une double interpr\u00e9tation\u00a0: soit saint Ursin, le patron du duch\u00e9 de Berry, soit le nom d&rsquo;une ma\u00eetresse que le duc aurait connue en captivit\u00e9 en Angleterre. Ce nom se retrouve dans des symboles h\u00e9raldiques parlants qui pars\u00e8ment \u00e0 plusieurs reprises les marges du manuscrit\u00a0: l&rsquo;ours et le cygne. Chaque coin est compl\u00e9t\u00e9 par quatre inscriptions latines d\u00e9crivant les propri\u00e9t\u00e9s de chaque signe selon les quatre complexions (chaud, froid, sec ou humide), les quatre temp\u00e9raments (col\u00e9rique, m\u00e9lancolique, sanguin et flegmatique) et les quatre points cardinaux\u00a0: \u00ab\u00a0le B\u00e9lier, le Lion et le Sagittaire sont chauds et secs, col\u00e9riques, masculins, orientaux\u00a0\u00bb en haut \u00e0 gauche\u00a0; \u00ab\u00a0le Taureau, la Vierge et le Capricorne sont froids et secs, m\u00e9lancoliques, f\u00e9minins, occidentaux\u00a0\u00bb en haut \u00e0 droite\u00a0; \u00ab\u00a0les G\u00e9meaux, le Verseau et la Balance sont chauds et humides, masculins, sanguins, m\u00e9ridionaux\u00a0\u00bb en bas \u00e0 gauche\u00a0; \u00ab\u00a0le Cancer, le Scorpion et les Poissons sont froids et humides, flegmatiques, f\u00e9minins, septentrionaux\u00a0\u00bb en bas \u00e0 droite.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry\">Les tr\u00e8s riches heures du Duc de Berry<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_26212\" style=\"width: 241px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-26212\" class=\"size-medium wp-image-26212\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man-231x300.jpg\" alt=\"\" width=\"231\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man-231x300.jpg 231w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man-788x1024.jpg 788w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man-768x998.jpg 768w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man-508x660.jpg 508w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man.jpg 960w\" sizes=\"auto, (max-width: 231px) 100vw, 231px\" \/><p id=\"caption-attachment-26212\" class=\"wp-caption-text\">?Photo. R.M.N. \/ R.-G. Oj?da<\/p><\/div>\n<section id=\"mwAQ\" data-mw-section-id=\"0\">\n<p id=\"mwBQ\" style=\"text-align: justify;\"><i id=\"mwBg\"><dfn id=\"mwBw\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;terme d\u00e9fini&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Terme_d\u00e9fini&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/dfn><\/i>\u00a0est un\u00a0<a id=\"mwCA\" title=\"Livre d'heures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures\" rel=\"mw:WikiLink\">livre d&rsquo;heures<\/a>\u00a0command\u00e9 par le duc\u00a0<a id=\"mwCQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean I<sup id=\"mwCg\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Berry<\/a>, conserv\u00e9 au\u00a0<a id=\"mwCw\" title=\"Mus\u00e9e Cond\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Cond%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e Cond\u00e9<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a id=\"mwDA\" title=\"Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">Chantilly<\/a>\u00a0(<a id=\"mwDQ\" title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\" rel=\"mw:WikiLink\">France<\/a>) sous la cote\u00a0<span id=\"mwDg\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. 65&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. 65<\/span>.<\/p>\n<p id=\"mwDw\" style=\"text-align: justify;\">Il est commenc\u00e9 par les\u00a0<a id=\"mwEA\" title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg<\/a>\u00a0vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le\u00a0<a id=\"mwEQ\" title=\"Manuscrit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuscrit\" rel=\"mw:WikiLink\">manuscrit<\/a>\u00a0est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l&rsquo;art y voient la main de\u00a0<a id=\"mwEg\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a>. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre\u00a0<a id=\"mwEw\" title=\"Jean Colombe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Colombe\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Colombe<\/a>\u00a0pour le compte du\u00a0<a id=\"mwFA\" title=\"Charles Ier (duc de Savoie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_(duc_de_Savoie)\" rel=\"mw:WikiLink\">duc de Savoie<\/a>. Acquis par le\u00a0<a id=\"mwFQ\" title=\"Henri d'Orl\u00e9ans (1822-1897)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_d'Orl%C3%A9ans_(1822-1897)\" rel=\"mw:WikiLink\">duc d&rsquo;Aumale<\/a>\u00a0en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son\u00a0<a id=\"mwFg\" title=\"Ch\u00e2teau de Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Chantilly<\/a>, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du\u00a0<a id=\"mwFw\" title=\"Legs en droit fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Legs_en_droit_fran%C3%A7ais\" rel=\"mw:WikiLink\">legs<\/a>\u00a0du duc.<\/p>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/5Wnvp2JGCtk?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<section id=\"mwAQ\" data-mw-section-id=\"0\">\n<p id=\"mwGA\" style=\"text-align: justify;\">Sur un total de\u00a0<span id=\"mwGQ\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;206&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;feuillets&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">206\u00a0feuillets<\/span>, le manuscrit contient\u00a0<span id=\"mwGg\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;66&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;grandes&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">66\u00a0grandes<\/span>\u00a0<a id=\"mwGw\" title=\"Miniature (enluminure)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miniature_(enluminure)\" rel=\"mw:WikiLink\">miniatures<\/a>\u00a0et\u00a0<span id=\"mwHA\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;65&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;petites&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">65\u00a0petites<\/span>. La conception du livre, longue et complexe, a fait l&rsquo;objet de multiples modifications et revirements. Pour ses d\u00e9cors, miniatures mais aussi\u00a0<a id=\"mwHQ\" title=\"Calligraphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calligraphie\" rel=\"mw:WikiLink\">calligraphie<\/a>,\u00a0<a id=\"mwHg\" title=\"Lettrine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettrine\" rel=\"mw:WikiLink\">lettrines<\/a>\u00a0et d\u00e9corations de marges, il a \u00e9t\u00e9 fait appel \u00e0 de nombreux artistes, mais la d\u00e9termination de leur nombre pr\u00e9cis et de leur identit\u00e9 reste \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat d&rsquo;hypoth\u00e8se. R\u00e9alis\u00e9es en grande partie par des artistes venus des\u00a0<a id=\"mwHw\" title=\"Pays-Bas (r\u00e9gion historique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays-Bas_(r%C3%A9gion_historique)\" rel=\"mw:WikiLink\">Pays-Bas<\/a>, \u00e0 l&rsquo;aide des\u00a0<a id=\"mwIA\" title=\"Pigment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pigment\" rel=\"mw:WikiLink\">pigments<\/a>\u00a0les plus rares, les peintures sont fortement influenc\u00e9es par l&rsquo;art italien et antique.<\/p>\n<p id=\"mwIQ\" style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s un oubli de trois si\u00e8cles, les\u00a0<i id=\"mwIg\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0ont acquis rapidement une grande renomm\u00e9e au cours des\u00a0<abbr id=\"mwIw\" class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle \" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s2-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S2-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XIX&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XX&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle \"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles, malgr\u00e9 leur tr\u00e8s rare exposition au public. Les miniatures ont contribu\u00e9 \u00e0 fa\u00e7onner une image id\u00e9ale du\u00a0<a id=\"mwJA\" title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\" rel=\"mw:WikiLink\">Moyen \u00c2ge<\/a>\u00a0dans l&rsquo;imaginaire collectif. C&rsquo;est particuli\u00e8rement le cas des images du calendrier, les plus connues, repr\u00e9sentant \u00e0 la fois des sc\u00e8nes paysannes, aristocratiques et des \u00e9l\u00e9ments d&rsquo;architectures m\u00e9di\u00e9vales remarquables. Il s&rsquo;agit de l&rsquo;un des plus c\u00e9l\u00e8bres manuscrits\u00a0<a id=\"mwJQ\" title=\"Enluminure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enluminure\" rel=\"mw:WikiLink\">enlumin\u00e9s<\/a>.<\/p>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry, entre d\u00e9votion et pr\u00e9ciosit\u00e9\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/3SKfghcBldc?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<section id=\"mwJw\" data-mw-section-id=\"1\" aria-labelledby=\"Histoire_du_manuscrit\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Histoire_du_manuscrit\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Histoire du manuscrit<\/span><\/h2>\n<\/div>\n<section id=\"mwKA\" data-mw-section-id=\"2\" aria-labelledby=\"L'\u0153uvre_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"L'\u0153uvre_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 16px;\">L&rsquo;\u0153uvre des fr\u00e8res de Limbourg<\/span><\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwKQ\" data-mw-section-id=\"3\" aria-labelledby=\"Les_Limbourg_et_le_duc_de_Berry\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Les_Limbourg_et_le_duc_de_Berry\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Les Limbourg et le duc de Berry<\/span><\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwKg\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwKw\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:D%C3%A9part_pour_un_p%C3%A8lerinage_-_Petites_Heures_du_duc_de_Berry_-_BNF_Lat18014_f288v.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwLA\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/D%C3%A9part_pour_un_p%C3%A8lerinage_-_Petites_Heures_du_duc_de_Berry_-_BNF_Lat18014_f288v.jpg\/250px-D%C3%A9part_pour_un_p%C3%A8lerinage_-_Petites_Heures_du_duc_de_Berry_-_BNF_Lat18014_f288v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/D%C3%A9part_pour_un_p%C3%A8lerinage_-_Petites_Heures_du_duc_de_Berry_-_BNF_Lat18014_f288v.jpg\/500px-D%C3%A9part_pour_un_p%C3%A8lerinage_-_Petites_Heures_du_duc_de_Berry_-_BNF_Lat18014_f288v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le duc habill\u00e9 de noir et sa suite quittent une ville, pr\u00e9c\u00e9d\u00e9s d'un l\u00e9vrier et d'un messager, le tout surmont\u00e9 d'un ange.\" width=\"250\" height=\"372\" data-file-width=\"2275\" data-file-height=\"3384\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwLQ\">La miniature ajout\u00e9e aux\u00a0<i id=\"mwLg\"><a id=\"mwLw\" title=\"Les Petites Heures de Jean de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Petites_Heures_de_Jean_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Petites Heures de Jean de Berry<\/a><\/i>\u00a0par les fr\u00e8res de Limbourg et repr\u00e9sentant le duc de Berry partant en p\u00e8lerinage.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwMA\" style=\"text-align: justify;\">Lorsque\u00a0<a id=\"mwMQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean<\/a>,\u00a0<a id=\"mwMg\" title=\"Liste des ducs de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_ducs_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">premier duc apanag\u00e9 du Berry<\/a>, troisi\u00e8me fils de\u00a0<a id=\"mwMw\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean II Le Bon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_II_Le_Bon\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean II Le Bon<\/a>, commande aux fr\u00e8res de Limbourg, Paul (ou Pol), Jean (ou Jannequin, Jehannequin ou Hennequin) et Herman (ou Herment) un nouveau\u00a0<a id=\"mwNA\" title=\"Livre d'heures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures\" rel=\"mw:WikiLink\">livre d&rsquo;heures<\/a>, les liens entre les artistes et leur commanditaire sont d\u00e9j\u00e0 \u00e9troits. Il leur a d\u00e9j\u00e0 command\u00e9 vers 1405 la r\u00e9alisation de ses\u00a0<i id=\"mwNQ\"><a id=\"mwNg\" title=\"Les Belles Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Belles_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Belles Heures<\/a><\/i>\u00a0qu&rsquo;ils ach\u00e8vent vers 1408-1409<sup id=\"cite_ref-BellesHeures_1-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;BellesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-BellesHeures-1&quot;}}\"><a id=\"mwNw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-BellesHeures-1\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwOA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwOQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 1<span id=\"mwOg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Outre les deux livres d\u00e9j\u00e0 cit\u00e9s, le duc de Berry, grand\u00a0<a id=\"mwOw\" title=\"Bibliophilie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bibliophilie\" rel=\"mw:WikiLink\">bibliophile<\/a>\u00a0et amateur d&rsquo;art dans tous les domaines, est par ailleurs d\u00e9j\u00e0 le propri\u00e9taire de quatre autres livres d&rsquo;heures command\u00e9s \u00e0 d&rsquo;autres artistes: les\u00a0<i id=\"mwPQ\"><a id=\"mwPg\" title=\"Les Petites Heures de Jean de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Petites_Heures_de_Jean_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Petites Heures de Jean de Berry<\/a><\/i>\u00a0(r\u00e9alis\u00e9es entre 1375-1380 puis 1385-1390)<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-2&quot;}}\"><a id=\"mwPw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-2\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwQA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwQQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 2<span id=\"mwQg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, son premier livre d&rsquo;heures pour lequel il demande \u00e0 Paul d&rsquo;ajouter une miniature en 1412, les\u00a0<i id=\"mwQw\"><a id=\"mwRA\" title=\"Les Tr\u00e8s Belles Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Tr\u00e8s Belles Heures<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i id=\"mwRQ\">Heures de Bruxelles<\/i><sup id=\"cite_ref-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-3&quot;}}\"><a id=\"mwRg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-3\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwRw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwSA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 3<span id=\"mwSQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, des\u00a0<i id=\"mwSg\"><a id=\"mwSw\" title=\"Les Grandes Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Grandes Heures<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-GrandesHeures_4-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;GrandesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-GrandesHeures-4&quot;}}\"><a id=\"mwTA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-GrandesHeures-4\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwTQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwTg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 4<span id=\"mwTw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0et enfin des\u00a0<i id=\"mwUA\"><a id=\"mwUQ\" title=\"Les Tr\u00e8s Belles Heures de Notre-Dame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre-Dame\" rel=\"mw:WikiLink\">Tr\u00e8s Belles Heures de Notre-Dame<\/a><\/i>, aujourd&rsquo;hui d\u00e9membr\u00e9es, dans lesquelles les fr\u00e8res de Limbourg ont ajout\u00e9 au moins trois miniatures<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-5&quot;}}\"><a id=\"mwUg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-5\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwUw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwVA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 5<span id=\"mwVQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwVg\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-6\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-6&quot;}}\"><a id=\"mwVw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-6\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwWA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwWQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 1<span id=\"mwWg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwWw\" style=\"text-align: justify;\">Les conditions de travail r\u00e9serv\u00e9es aux fr\u00e8res de Limbourg par le duc sont exceptionnelles: ils b\u00e9n\u00e9ficient d&rsquo;un contrat exclusif pour le duc et ils sont sans doute d&rsquo;abord log\u00e9s dans son ch\u00e2teau de\u00a0<a id=\"mwXQ\" title=\"Bic\u00eatre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bic%C3%AAtre\" rel=\"mw:WikiLink\">Bic\u00eatre<\/a>, au sud de Paris, puis dans une maison luxueuse que leur a offerte le duc \u00e0\u00a0<a id=\"mwXg\" title=\"Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">Bourges<\/a>. Ils se retrouvent ainsi exclus de la concurrence des autres ateliers et peuvent pleinement laisser libre cours \u00e0 leur talent de peintres<sup id=\"cite_ref-EKonig_7-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;EKonig&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-EKonig-7&quot;}}\"><a id=\"mwXw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-EKonig-7\"><span id=\"mwYA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwYQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span id=\"mwYg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"The Belles Heures Since the Duc de Berry\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/aneHukjr6q8?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<section id=\"mwJw\" data-mw-section-id=\"1\" aria-labelledby=\"Histoire_du_manuscrit\">\n<section id=\"mwKA\" data-mw-section-id=\"2\" aria-labelledby=\"L'\u0153uvre_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">\n<section id=\"mwYw\" data-mw-section-id=\"4\" aria-labelledby=\"L'intervention_des_trois_fr\u00e8res\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"L'intervention_des_trois_fr\u00e8res\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;intervention des trois fr\u00e8res<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwZA\" style=\"text-align: justify;\">Pour Patricia Stirnemann, chercheur \u00e0 l&rsquo;<a id=\"mwZQ\" title=\"Institut de recherche et d'histoire des textes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_recherche_et_d'histoire_des_textes\" rel=\"mw:WikiLink\">Institut de recherche et d&rsquo;histoire des textes<\/a>, un petit d\u00e9tail du texte indique que le d\u00e9but de la r\u00e9daction du manuscrit ne commence qu&rsquo;en\u00a0<a id=\"mwZg\" title=\"1411\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1411\" rel=\"mw:WikiLink\">1411<\/a>. Au folio 73, la\u00a0<a id=\"mwZw\" title=\"Litanies des saints\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litanies_des_saints\" rel=\"mw:WikiLink\">litanie des confesseurs<\/a>\u00a0mentionne un saint Albert qui d\u00e9signe, selon elle,\u00a0<a id=\"mwaA\" title=\"Albert de Trapani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_de_Trapani\" rel=\"mw:WikiLink\">Albert de Trapani<\/a>. Celui-ci n&rsquo;a \u00e9t\u00e9 officiellement\u00a0<a id=\"mwaQ\" title=\"Canonisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canonisation\" rel=\"mw:WikiLink\">canonis\u00e9<\/a>\u00a0qu&rsquo;en 1476, mais l&rsquo;<a id=\"mwag\" title=\"Ordre du Carmel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_du_Carmel\" rel=\"mw:WikiLink\">ordre du Carmel<\/a>\u00a0instaure en 1411, \u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;un chapitre g\u00e9n\u00e9ral, une \u00abf\u00eate par d\u00e9votion\u00bb afin de v\u00e9n\u00e9rer le religieux sicilien. Le manuscrit serait ainsi le premier t\u00e9moignage de cette d\u00e9votion<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-8&quot;}}\"><a id=\"mwbQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-8\"><span id=\"mwbg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwbw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span id=\"mwcA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwcQ\" style=\"text-align: justify;\">En 1411, un premier texte atteste d&rsquo;ailleurs que les fr\u00e8res de Limbourg sont au service du duc; ils le restent de mani\u00e8re assur\u00e9e jusqu&rsquo;en 1415. Un plan est tout de suite \u00e9labor\u00e9 et des\u00a0<a id=\"mwcw\" title=\"Enluminure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enluminure\" rel=\"mw:WikiLink\">enluminures<\/a>\u00a0r\u00e9alis\u00e9es, principalement celles dont les th\u00e8mes sont tir\u00e9s des\u00a0<a id=\"mwdA\" class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9vangiles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangiles\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9vangiles<\/a>. Peut-\u00eatre vers 1413, le premier plan est boulevers\u00e9. Les fr\u00e8res r\u00e9alisent alors les miniatures du \u00abcycle de la Passion\u00bb, ainsi que quatre miniatures du calendrier et une s\u00e9rie de huit miniatures exceptionnelles par leur taille et leur sujet, parmi lesquelles\u00a0<i id=\"mwdw\">L&rsquo;Homme anatomique<\/i>\u00a0et le\u00a0<i id=\"mweA\">Plan de Rome<\/i>. Il est difficile de savoir si les trois fr\u00e8res r\u00e9alisent ensemble toutes les enluminures ou s&rsquo;ils se r\u00e9partissent le travail. Pour autant, l&rsquo;historien de l&rsquo;art am\u00e9ricain\u00a0<a id=\"mweQ\" title=\"Millard Meiss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Millard_Meiss\" rel=\"mw:WikiLink\">Millard Meiss<\/a>\u00a0a tent\u00e9 de r\u00e9partir les miniatures entre les trois fr\u00e8res, en se fondant sur les autres manuscrits qui leur sont attribu\u00e9s: parmi les grandes enluminures, selon lui, dix-neuf seraient de la main de Paul, 16 de Jean et 9 d&rsquo;Herman. Cependant, ces hypoth\u00e8ses ont \u00e9t\u00e9 fortement critiqu\u00e9es, notamment par\u00a0<a id=\"mwew\" title=\"Fran\u00e7ois Avril (historien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Avril_(historien)\" rel=\"mw:WikiLink\">Fran\u00e7ois Avril<\/a>, conservateur \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwfA\" title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que nationale de France<\/a>.\u00a0<a id=\"mwfQ\" title=\"Raymond Cazelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raymond_Cazelles\" rel=\"mw:WikiLink\">Raymond Cazelles<\/a>, ancien conservateur du\u00a0<a id=\"mwfg\" title=\"Mus\u00e9e Cond\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Cond%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e Cond\u00e9<\/a>, pr\u00e9f\u00e8re distinguer les trois fr\u00e8res de mani\u00e8re anonyme en les d\u00e9signant sous les noms de \u00abLimbourg A\u00bb (peut-\u00eatre Paul), \u00abLimbourg B\u00bb (peut-\u00eatre Herman) et \u00abLimbourg C\u00bb (peut-\u00eatre Jean)<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-9&quot;}}\"><a id=\"mwhQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-9\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwhg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwhw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 2<span id=\"mwiA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Ils disparaissent tous les trois en 1416, peut-\u00eatre \u00e0 la suite d&rsquo;une \u00e9pid\u00e9mie de\u00a0<a id=\"mwiQ\" title=\"Peste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peste\" rel=\"mw:WikiLink\">peste<\/a>, sans que le manuscrit soit achev\u00e9, et notamment les repr\u00e9sentations des mois<sup id=\"cite_ref-p.226-229_10-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;,&quot;name&quot;:&quot;p.226-229&quot;}}\"><a id=\"mwig\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-p.226-229-10\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwiw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwjA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 3<span id=\"mwjQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Une partie du manuscrit garde encore des traces de ce brusque arr\u00eat: le folio 26 verso conserve le dessin d&rsquo;un iris dans un pot et d&rsquo;un oiseau qui n&rsquo;ont pas \u00e9t\u00e9 colori\u00e9s<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-11&quot;}}\"><a id=\"mwjw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-11\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwkA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwkQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 4<span id=\"mwkg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"LES TR\u00c8S RICHES HEURES DU DUC DE BERRY - Bl\u00e4ttern im Faksimile (4k \/ UHD)\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/ZcJHLB2P6mo?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<section id=\"mwJw\" data-mw-section-id=\"1\" aria-labelledby=\"Histoire_du_manuscrit\">\n<section id=\"mwKA\" data-mw-section-id=\"2\" aria-labelledby=\"L'\u0153uvre_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">\n<section id=\"mwkw\" data-mw-section-id=\"5\" aria-labelledby=\"Apr\u00e8s_la_mort_des_enlumineurs_et_du_commanditaire\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Apr\u00e8s_la_mort_des_enlumineurs_et_du_commanditaire\">Apr\u00e8s la mort des enlumineurs et du commanditaire<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwlA\" style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time id=\"mwlQ\" class=\"nowrap\" datetime=\"06-15\" data-sort-value=\"06-15\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;15 juin&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">15 juin<\/time>\u00a0de cette m\u00eame ann\u00e9e 1416, leur commanditaire dispara\u00eet. Son inventaire apr\u00e8s d\u00e9c\u00e8s mentionne le manuscrit en plusieurs cahiers rang\u00e9s dans une bo\u00eete:\u00a0<span id=\"mwlw\" class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"frm\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation \u00e9trang\u00e8re&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation_\u00e9trang\u00e8re&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;frm&quot;},&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Item, en une layette plusieurs cayers d'unes tres riches Heures que faisoient Pol et ses freres, tres richement historiez et enluminez ; prisez Vc [500] l[ivres] t[ournois]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Item, en une layette plusieurs cayers d&rsquo;unes tres riches Heures que faisoient Pol et ses freres, tres richement historiez et enluminez\u00a0; prisez Vc [500] l[ivres] t[ournois]<\/span>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-12&quot;}}\"><a id=\"mwmA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-12\"><span id=\"mwmQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwmg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span id=\"mwmw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Si l&rsquo;estimation n&rsquo;est pas tr\u00e8s importante en comparaison des\u00a0<span id=\"mwnA\" title=\"1\u00a0814,369\u00a048 Kg\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;4000&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Livre tournois|livres]]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">4\u00a0000<\/span>\u00a0<abbr id=\"mwnQ\" class=\"abbr\" title=\"livres\"><a title=\"Livre tournois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_tournois\" rel=\"mw:WikiLink\">livres<\/a><\/abbr>\u00a0des\u00a0<i id=\"mwng\"><a id=\"mwnw\" title=\"Les Grandes Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Grandes Heures<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-GrandesHeures_4-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;GrandesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwoA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-GrandesHeures-4\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwoQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwog\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 4<span id=\"mwow\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, cela reste une forte somme pour un manuscrit inachev\u00e9 et non reli\u00e9. C&rsquo;est la seule mention dans les archives qui permet de rattacher le livre aux fr\u00e8res de Limbourg. Cette indication si t\u00e9nue a parfois contribu\u00e9 \u00e0 mettre en doute l&rsquo;attribution du manuscrit aux trois fr\u00e8res<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-13&quot;}}\"><a id=\"mwpA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-13\"><span id=\"mwpQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwpg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span id=\"mwpw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwqA\" style=\"text-align: justify;\">Selon\u00a0<a id=\"mwqQ\" title=\"Millard Meiss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Millard_Meiss\" rel=\"mw:WikiLink\">Millard Meiss<\/a>, le manuscrit reste en possession des rois de France apr\u00e8s 1416. La liquidation des biens du duc semble avoir \u00e9t\u00e9 interrompue pendant la\u00a0<a id=\"mwqg\" class=\"mw-redirect\" title=\"Si\u00e8ge de Paris (1420)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8ge_de_Paris_(1420)\" rel=\"mw:WikiLink\">p\u00e9riode d&rsquo;occupation de Paris par les Anglais<\/a>, \u00e0 partir de\u00a0<a id=\"mwqw\" title=\"1420\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1420\" rel=\"mw:WikiLink\">1420<\/a>, en pleine\u00a0<a id=\"mwrA\" title=\"Guerre de Cent Ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_Cent_Ans\" rel=\"mw:WikiLink\">Guerre de Cent Ans<\/a>\u00a0et le manuscrit reste, semble-t-il, inaccessible jusqu&rsquo;en 1436, ann\u00e9e de la\u00a0<a id=\"mwrQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Si\u00e8ge de Paris (1435)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8ge_de_Paris_(1435)\" rel=\"mw:WikiLink\">lib\u00e9ration de la ville<\/a>\u00a0par les troupes fran\u00e7aises de\u00a0<a id=\"mwrg\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles VII de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VII_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles VII<\/a><sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-IVP-BdE-14&quot;}}\"><a id=\"mwrw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwsA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwsQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwsg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Selon Mathieu Deldicque, conservateur du mus\u00e9e Cond\u00e9, le manuscrit, non reli\u00e9 et sans int\u00e9r\u00eat bibliophilique, pourrait avoir \u00e9t\u00e9 acquis par un libraire qui l&rsquo;aurait mis \u00e0 disposition tardivement, apr\u00e8s 1436, d&rsquo;enlumineurs pour servir de mod\u00e8le, comme le\u00a0<a id=\"mwsw\" title=\"Ma\u00eetre de Dunois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Dunois\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de Dunois<\/a>\u00a0pour la d\u00e9coration des\u00a0<i id=\"mwtA\"><a id=\"mwtQ\" title=\"Heures de Dunois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Dunois\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Dunois<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-HD_15-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HD&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-HD-15&quot;}}\"><a id=\"mwtg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HD-15\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwtw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwuA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 6<span id=\"mwuQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou le\u00a0<i id=\"mwug\"><a id=\"mwuw\" title=\"Heures de Prigent de Co\u00ebtivy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Prigent_de_Co%C3%ABtivy\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Prigent de Co\u00ebtivy<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-16&quot;}}\"><a id=\"mwvA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-16\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwvQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwvg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 7<span id=\"mwvw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwwA\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Deldicque2025352-353_17-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025352-353&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025352-353-17&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;352-353&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwwQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025352-353-17\"><span id=\"mwwg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwww\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span id=\"mwxA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwxQ\" data-mw-section-id=\"6\" aria-labelledby=\"Les_autres_peintres,_apr\u00e8s_la_mort_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Les_autres_peintres,_apr\u00e8s_la_mort_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">Les autres peintres, apr\u00e8s la mort des fr\u00e8res de Limbourg<\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwxg\" data-mw-section-id=\"7\" aria-labelledby=\"Le_peintre_interm\u00e9diaire,_Barth\u00e9lemy_d'Eyck\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Le_peintre_interm\u00e9diaire,_Barth\u00e9lemy_d'Eyck\">Le peintre interm\u00e9diaire, Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwxw\" style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;apr\u00e8s l&rsquo;historien de l&rsquo;art italien\u00a0<a id=\"mwyA\" title=\"Luciano Bellosi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luciano_Bellosi\" rel=\"mw:WikiLink\">Luciano Bellosi<\/a><sup id=\"cite_ref-18\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-18&quot;}}\"><a id=\"mwyQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-18\"><span id=\"mwyg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwyw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span id=\"mwzA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, le manuscrit est compl\u00e9t\u00e9 par un peintre qui serait intervenu dans les\u00a0<a id=\"mwzQ\" title=\"Ann\u00e9es 1440\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1440\" rel=\"mw:WikiLink\">ann\u00e9es 1440<\/a>. Les miniatures de certains mois \u2014 mars, juin, septembre, octobre et d\u00e9cembre \u2014 sont compl\u00e9t\u00e9es \u00e0 cette \u00e9poque: certains costumes y sont caract\u00e9ristiques de la mode apparue dans les ann\u00e9es 1440. M\u00eame si cette datation par la mode a \u00e9t\u00e9 discut\u00e9e, plusieurs innovations graphiques pr\u00e9sentes dans ces miniatures \u2014 comme le plus grand r\u00e9alisme des paysans ou de la nature \u2014 peuvent ainsi s&rsquo;expliquer par une datation du milieu du\u00a0<abbr id=\"mwzw\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Cette existence d&rsquo;un peintre interm\u00e9diaire un peu avant le milieu du si\u00e8cle fait d\u00e9sormais l&rsquo;objet d&rsquo;un quasi-consensus parmi les historiens de l&rsquo;art<sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mw0A\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mw0Q\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw0g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mw0w\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Selon Bellosi, ce peintre vivait sans doute dans l&rsquo;entourage royal ou dans celui de\u00a0<a id=\"mw1A\" title=\"Ren\u00e9 d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Ren\u00e9 d&rsquo;Anjou<\/a>, beau-fr\u00e8re de\u00a0<a id=\"mw1Q\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles VII de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VII_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles VII<\/a>. Le style de ce peintre, qui poss\u00e8de des caract\u00e8res\u00a0<a id=\"mw1g\" title=\"Jan van Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jan_van_Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">eyckiens<\/a>, peut \u00eatre rapproch\u00e9 notamment de celui de l&rsquo;auteur du manuscrit du\u00a0<i id=\"mw1w\"><a id=\"mw2A\" title=\"Livre du c\u0153ur d'Amour \u00e9pris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_du_c%C5%93ur_d'Amour_%C3%A9pris\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre du c\u0153ur d&rsquo;Amour \u00e9pris<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a id=\"mw2Q\" title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\" rel=\"mw:WikiLink\">Vienne<\/a><sup id=\"cite_ref-LCAE_19-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;LCAE&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-LCAE-19&quot;}}\"><a id=\"mw2g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-LCAE-19\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mw2w\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw3A\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 8<span id=\"mw3Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, command\u00e9 par le roi Ren\u00e9<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-20&quot;}}\"><a id=\"mw3g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-20\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mw3w\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw4A\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 5<span id=\"mw4Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Celui-ci a depuis \u00e9t\u00e9 attribu\u00e9 \u00e0\u00a0<a id=\"mw4g\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a>, ce qui fait dire \u00e0 Nicole Reynaud, entre autres, que ce peintre officiel du roi de Provence serait l&rsquo;auteur de ces ajouts dans le manuscrit des\u00a0<i id=\"mw4w\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0avant 1450<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-21&quot;}}\"><a id=\"mw5A\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-21\"><span id=\"mw5Q\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw5g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span id=\"mw5w\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-26220 size-full\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/archange-saint-michel_original.webp\" alt=\"\" width=\"675\" height=\"900\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/archange-saint-michel_original.webp 675w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/archange-saint-michel_original-225x300.webp 225w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/archange-saint-michel_original-508x677.webp 508w\" sizes=\"auto, (max-width: 675px) 100vw, 675px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12px;\"><em>Cette enluminure repr\u00e9sentant\u00a0<strong>Saint Michel et ses anges combattant le dragon<\/strong>, est une reproduction du folio 195r du manuscrit intitul\u00e9 \u00ab\u00a0<strong>Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/strong>\u00a0\u00bb.<\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<section id=\"mwJw\" data-mw-section-id=\"1\" aria-labelledby=\"Histoire_du_manuscrit\">\n<section id=\"mwxQ\" data-mw-section-id=\"6\" aria-labelledby=\"Les_autres_peintres,_apr\u00e8s_la_mort_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">\n<section id=\"mwxg\" data-mw-section-id=\"7\" aria-labelledby=\"Le_peintre_interm\u00e9diaire,_Barth\u00e9lemy_d'Eyck\">\n<p id=\"mw6A\" style=\"text-align: justify;\">Cette attribution \u00e0\u00a0<a id=\"mw6Q\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 contest\u00e9e par plusieurs sp\u00e9cialistes. C&rsquo;est le cas par exemple de l&rsquo;historienne de l&rsquo;art britannique Catherine Reynolds, pour qui le style des ajouts de ce peintre interm\u00e9diaire ne correspond pas \u00e0 celui de Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck. D&rsquo;autre part, des emprunts \u00e0 ces parties des\u00a0<i id=\"mw6g\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0se retrouvent tr\u00e8s t\u00f4t dans certaines miniatures de manuscrits dans deux livres d&rsquo;heures attribu\u00e9s au\u00a0<a id=\"mw6w\" title=\"Ma\u00eetre de Dunois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Dunois\" rel=\"mw:WikiLink\">ma\u00eetre de Dunois<\/a>: une sc\u00e8ne de semailles d&rsquo;octobre dans un manuscrit conserv\u00e9 \u00e0\u00a0<a id=\"mw7Q\" title=\"Oxford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford\" rel=\"mw:WikiLink\">Oxford<\/a><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-22&quot;}}\"><a id=\"mw7g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-22\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mw7w\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw8A\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 9<span id=\"mw8Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0et une\u00a0<i id=\"mw8g\">Pr\u00e9sentation au temple<\/i>\u00a0dans les\u00a0<i id=\"mw8w\"><a id=\"mw9A\" title=\"Heures de Dunois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Dunois\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Dunois<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-HD_15-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HD&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mw9Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HD-15\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mw9g\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw9w\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 6<span id=\"mw-A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Or, c&rsquo;est entre 1436 et 1440 que ces manuscrits sont produits. D\u00e8s lors, les ajouts du peintre interm\u00e9diaire doivent \u00eatre dat\u00e9s au plus tard \u00e0 la fin des ann\u00e9es 1430. Cependant, \u00e0 cette \u00e9poque, Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck, actif uniquement \u00e0 partir de 1444, ne peut avoir eu entre les mains les cahiers inachev\u00e9s du duc de Berry selon Reynolds<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-23&quot;}}\"><a id=\"mw-Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-23\"><span id=\"mw-g\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mw-w\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span id=\"mw_A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mw_Q\" style=\"text-align: justify;\">Pour l&rsquo;historienne de l&rsquo;art In\u00e8s Villela-Petit, ce probl\u00e8me de datation s&rsquo;expliquerait par le fait que les dessins du calendrier avaient d\u00e9j\u00e0 \u00e9t\u00e9 en grande partie trac\u00e9s par les fr\u00e8res de Limbourg, \u00e0 d\u00e9faut d&rsquo;en avoir achev\u00e9 la peinture. Ainsi, le ma\u00eetre de Dunois aurait consult\u00e9 ces dessins pour r\u00e9aliser ses propres miniatures dans les ann\u00e9es 1436-1440, et non les ajouts \u00e0 ces dessins effectu\u00e9s par Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck apr\u00e8s 1440. Cette hypoth\u00e8se justifierait l&rsquo;intervention du peintre du roi Ren\u00e9 \u00e0 telle p\u00e9riode. Plus pr\u00e9cis\u00e9ment, le peintre serait intervenu \u00e0 la demande de Charles VII, propri\u00e9taire de l&rsquo;ouvrage, alors que le roi s\u00e9journait \u00e0\u00a0<a id=\"mw_g\" title=\"Saumur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saumur\" rel=\"mw:WikiLink\">Saumur<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1446 chez son cousin\u00a0<a id=\"mw_w\" title=\"Ren\u00e9 d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Ren\u00e9 d&rsquo;Anjou<\/a><sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwAQA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwAQE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAQI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwAQM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cette intervention aurait \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9e \u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;un tournoi, ce qui expliquerait le peu de temps que l&rsquo;artiste a pu consacrer au manuscrit et qui se limiterait ainsi \u00e0 quelques ajouts sur des pages d\u00e9j\u00e0 entam\u00e9es par les fr\u00e8res de Limbourg et sans doute laiss\u00e9s inachev\u00e9s<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025299_et_355_24-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025299 et 355&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025299_et_355-24&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;299 et 355&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAQQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025299_et_355-24\"><span id=\"mwAQU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAQY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span id=\"mwAQc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures of the Duke of Berry - Facsimile Editions &amp; Medieval Illuminated Manuscripts\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/JmkLb1GmlaE?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<section id=\"mwJw\" data-mw-section-id=\"1\" aria-labelledby=\"Histoire_du_manuscrit\">\n<section id=\"mwxQ\" data-mw-section-id=\"6\" aria-labelledby=\"Les_autres_peintres,_apr\u00e8s_la_mort_des_fr\u00e8res_de_Limbourg\">\n<section id=\"mwAQg\" data-mw-section-id=\"8\" aria-labelledby=\"La_campagne_finale_de_Jean_Colombe\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"La_campagne_finale_de_Jean_Colombe\" style=\"text-align: justify;\">La campagne finale de Jean Colombe<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwAQk\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwAQo\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Charles_Ier_de_Savoie_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_f75r.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAQs\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Charles_Ier_de_Savoie_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_f75r.jpg\/250px-Charles_Ier_de_Savoie_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_f75r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/d\/d6\/Charles_Ier_de_Savoie_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_f75r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Personnage agenouill\u00e9, en pri\u00e8re, la t\u00eate couronn\u00e9e et v\u00eatu d'un grand manteau rouge.\" width=\"497\" height=\"764\" data-file-width=\"485\" data-file-height=\"744\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwAQw\"><a id=\"mwAQ0\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles Ier de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles\u00a0<abbr id=\"mwAQ4\" class=\"abbr\" title=\"premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ier&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ier&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0de Savoie<\/a>, propri\u00e9taire du manuscrit \u00e0 la fin du\u00a0<abbr id=\"mwAQ8\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, repr\u00e9sent\u00e9 au\u00a0<abbr id=\"mwARA\" class=\"abbr \" title=\"folio\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;folio&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Folio&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;75&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;recto&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">f<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a075\u00a0<abbr id=\"mwARE\" class=\"abbr \" title=\"recto\">r<sup>o<\/sup><\/abbr>.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwARI\" style=\"text-align: justify;\">Dans les ann\u00e9es 1480, le manuscrit est en possession de\u00a0<a id=\"mwARM\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles Ier de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles\u00a0<abbr id=\"mwARQ\" class=\"abbr\" title=\"premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ier&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ier&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0de Savoie<\/a>. En effet, celui-ci est le neveu de\u00a0<a id=\"mwARU\" class=\"mw-redirect\" title=\"Louis XI de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XI_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Louis XI<\/a>, ce qui fournit l&rsquo;occasion de faire passer le manuscrit d&rsquo;une famille \u00e0 l&rsquo;autre<sup id=\"cite_ref-p213_25-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;,&quot;name&quot;:&quot;p213&quot;}}\"><a id=\"mwARY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-p213-25\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwARc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwARg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 6<span id=\"mwARk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pour Nicole Reynaud, c&rsquo;est\u00a0<a id=\"mwARo\" title=\"Charlotte de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charlotte_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Charlotte de Savoie<\/a>, femme de Louis XI, qui poss\u00e8de les cahiers du manuscrit \u00e0 sa mort, le\u00a0<time id=\"mwARs\" class=\"nowrap\" datetime=\"1483-12-10\" data-sort-value=\"1483-12-10\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;d\u00e9cembre&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1483&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0d\u00e9cembre 1483<\/time>. En effet, son inventaire apr\u00e8s-d\u00e9c\u00e8s comporte la mention impr\u00e9cise d&rsquo;un livre d&rsquo;heures qui pourrait \u00eatre les\u00a0<i id=\"mwARw\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>. Elle le l\u00e8gue \u00e0 son neveu Charles<sup id=\"cite_ref-Reynaud2007_26-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Reynaud2007&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Reynaud2007-26&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Reynaud&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2007&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAR0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Reynaud2007-26\"><span id=\"mwAR4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAR8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span id=\"mwASA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Un texte du\u00a0<time id=\"mwASE\" class=\"nowrap\" datetime=\"1485-09-09\" data-sort-value=\"1485-09-09\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;31&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ao\u00fbt&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1485&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">31 ao\u00fbt 1485<\/time>\u00a0atteste que le duc de Savoie fait appel au peintre berrichon\u00a0<a id=\"mwASI\" title=\"Jean Colombe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Colombe\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Colombe<\/a>\u00a0pour achever le manuscrit. Celui-ci le compl\u00e8te sans doute \u00e0\u00a0<a id=\"mwASM\" title=\"Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">Bourges<\/a>, dans son atelier. Il le rapporte au prince dans son\u00a0<a id=\"mwASQ\" title=\"Ch\u00e2teau des ducs de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_des_ducs_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a id=\"mwASU\" title=\"Chamb\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chamb%C3%A9ry\" rel=\"mw:WikiLink\">Chamb\u00e9ry<\/a>. Le\u00a0<time id=\"mwASY\" class=\"nowrap\" datetime=\"1486-06-12\" data-sort-value=\"1486-06-12\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;juin&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1486&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">3 juin 1486<\/time>, le duc r\u00e9compense le travail du peintre en lui accordant une rente de\u00a0<span id=\"mwASc\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;100&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00e9cus&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">100\u00a0\u00e9cus<\/span>\u00a0par an; le manuscrit est alors sans doute achev\u00e9. Jean Colombe a notamment r\u00e9alis\u00e9 ou achev\u00e9 27 grandes miniatures et 40 petites<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-27&quot;}}\"><a id=\"mwASk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-27\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwASo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwASs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 7<span id=\"mwASw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwAS0\" data-mw-section-id=\"9\" aria-labelledby=\"Les_p\u00e9r\u00e9grinations_du_manuscrit\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Les_p\u00e9r\u00e9grinations_du_manuscrit\">Les p\u00e9r\u00e9grinations du manuscrit<\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwAS4\" data-mw-section-id=\"10\" aria-labelledby=\"Entre_les_Pays-Bas_et_l'Italie\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Entre_les_Pays-Bas_et_l'Italie\">Entre les Pays-Bas et l&rsquo;Italie<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwAS8\" style=\"text-align: justify;\">Le parcours du manuscrit est obscur apr\u00e8s 1486. Selon Raymond Cazelles, le manuscrit reste en possession de la\u00a0<a id=\"mwATA\" title=\"Maison de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">famille de Savoie<\/a>, passant de\u00a0<a id=\"mwATE\" title=\"Chamb\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chamb%C3%A9ry\" rel=\"mw:WikiLink\">Chamb\u00e9ry<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a id=\"mwATI\" title=\"Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turin\" rel=\"mw:WikiLink\">Turin<\/a>\u00a0dans le courant du\u00a0<a id=\"mwATM\" title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XVI&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0avec le reste de la biblioth\u00e8que des ducs. Celle-ci est l\u00e9gu\u00e9e officiellement \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwATQ\" title=\"Biblioth\u00e8que royale de Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_de_Turin\" rel=\"mw:WikiLink\">biblioth\u00e8que royale de Turin<\/a>\u00a0en 1720 par\u00a0<a id=\"mwATU\" title=\"Victor-Am\u00e9d\u00e9e II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor-Am%C3%A9d%C3%A9e_II\" rel=\"mw:WikiLink\">Victor-Am\u00e9d\u00e9e II<\/a>. Selon Cazelles, le livre d&rsquo;heures n&rsquo;a donc jamais quitt\u00e9 le Pi\u00e9mont<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-28&quot;}}\"><a id=\"mwATY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-28\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwATc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwATg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 8<span id=\"mwATk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a id=\"mwATo\" title=\"Paul Durrieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Durrieu\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul Durrieu<\/a>, d\u00e8s 1903, est d&rsquo;un tout autre avis<sup id=\"cite_ref-Durrieu1903_29-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu1903&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu1903-29&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1903&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwATs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu1903-29\"><span id=\"mwATw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAT0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span id=\"mwAT4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 la mort de\u00a0<a id=\"mwAT8\" class=\"mw-redirect\" title=\"Philibert II de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philibert_II_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Philibert II de Savoie<\/a>, descendant de Charles I<sup id=\"mwAUA\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>, sa veuve en secondes noces,\u00a0<a id=\"mwAUE\" title=\"Marguerite d'Autriche (1480-1530)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marguerite_d'Autriche_(1480-1530)\" rel=\"mw:WikiLink\">Marguerite d&rsquo;Autriche<\/a>, quitte la Savoie pour regagner les Pays-Bas, emportant avec elle une quinzaine de livres de la biblioth\u00e8que des ducs, dont probablement l&rsquo;<i id=\"mwAUI\"><a id=\"mwAUM\" title=\"Apocalypse figur\u00e9e des ducs de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apocalypse_figur%C3%A9e_des_ducs_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Apocalypse figur\u00e9e des ducs de Savoie<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-30&quot;}}\"><a id=\"mwAUQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-30\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwAUU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAUY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 10<span id=\"mwAUc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0et peut-\u00eatre les cahiers non reli\u00e9s des\u00a0<i id=\"mwAUg\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>. Selon Durrieu, un inventaire de la chapelle de Marguerite \u00e0\u00a0<a id=\"mwAUk\" title=\"Malines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malines\" rel=\"mw:WikiLink\">Malines<\/a>\u00a0mentionne en 1523 une\u00a0<span id=\"mwAUo\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;grande heure escripte \u00e0 la main&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0grande heure escripte \u00e0 la main\u00a0\u00bb<\/span>, qu&rsquo;il rapproche des\u00a0<i id=\"mwAUs\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>. Il n&rsquo;est alors pas conserv\u00e9 dans la biblioth\u00e8que ce qui expliquerait l&rsquo;absence de marque de propri\u00e9t\u00e9 de la r\u00e9gente des Pays-Bas. Il aurait \u00e9t\u00e9 donn\u00e9 \u00e0 sa mort \u00e0 Jean Ruffault de Neufville, tr\u00e9sorier de l&#8217;empereur\u00a0<a id=\"mwAUw\" title=\"Charles Quint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Quint\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles Quint<\/a>\u00a0qui l&rsquo;aurait confi\u00e9 \u00e0 une communaut\u00e9 religieuse. Toujours selon Durrieu, le manuscrit serait pass\u00e9 ensuite en possession d&rsquo;<a id=\"mwAU0\" title=\"Ambrogio Spinola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ambrogio_Spinola\" rel=\"mw:WikiLink\">Ambrogio Spinola<\/a>, militaire g\u00e9nois au service de la couronne espagnole aux Pays-Bas d\u00e9c\u00e9d\u00e9 en 1630 et grand amateur d&rsquo;art. C&rsquo;est par ce biais qu&rsquo;il serait retourn\u00e9 en Italie, et plus particuli\u00e8rement dans la r\u00e9gion de\u00a0<a id=\"mwAU4\" title=\"G\u00eanes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%AAnes\" rel=\"mw:WikiLink\">G\u00eanes<\/a>. On retrouve les armes de sa famille sur la reliure actuelle qui date du\u00a0<abbr id=\"mwAU8\" class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XVIII&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Les\u00a0<i id=\"mwAVA\"><a id=\"mwAVE\" title=\"Heures de Spinola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Spinola\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Spinola<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-HSp_31-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HSp&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-HSp-31&quot;}}\"><a id=\"mwAVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HSp-31\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwAVM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAVQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 11<span id=\"mwAVU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, qui poss\u00e8dent une reliure tout \u00e0 fait similaire, auraient connu le m\u00eame trajet<sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201871_32-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201871&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201871-32&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;71&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAVY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201871-32\"><span id=\"mwAVc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAVg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span id=\"mwAVk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwAVo\" style=\"text-align: justify;\">Le manuscrit aurait \u00e9t\u00e9 l\u00e9gu\u00e9 en 1826 par le marquis Vincenzo Spinola di San Luca (1756-1826) \u00e0 son neveu Gio Battista Serra (1768-1855), issu d&rsquo;une autre grande famille g\u00e9noise. C&rsquo;est alors que les armes de cette derni\u00e8re sont ajout\u00e9es \u00e0 la reliure. La fille naturelle l\u00e9gitim\u00e9e de Serra se fiance au baron Felix de Margherita, commissaire de la Marine royale en 1849, et ce dernier h\u00e9rite des\u00a0<i id=\"mwAVs\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201872_33-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201872&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201872-33&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;72&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAVw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201872-33\"><span id=\"mwAV0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAV4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span id=\"mwAV8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwAWA\" data-mw-section-id=\"11\" aria-labelledby=\"L'acquisition_par_le_duc_d'Aumale\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"L'acquisition_par_le_duc_d'Aumale\" style=\"text-align: center;\">L&rsquo;acquisition par le duc d&rsquo;Aumale<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwAWE\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwAWI\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:1866_portrait_of_Prince_Henri_of_Orl%C3%A9ans,_Duke_of_Aumale_by_Charles_Jalabert.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAWM\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/1866_portrait_of_Prince_Henri_of_Orl%C3%A9ans%2C_Duke_of_Aumale_by_Charles_Jalabert.jpg\/250px-1866_portrait_of_Prince_Henri_of_Orl%C3%A9ans%2C_Duke_of_Aumale_by_Charles_Jalabert.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/1866_portrait_of_Prince_Henri_of_Orl%C3%A9ans%2C_Duke_of_Aumale_by_Charles_Jalabert.jpg\/500px-1866_portrait_of_Prince_Henri_of_Orl%C3%A9ans%2C_Duke_of_Aumale_by_Charles_Jalabert.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Portrait en demi-grandeur du duc habill\u00e9 de noir, portant barbe en pointe et moustaches, une main dans le manteau.\" width=\"441\" height=\"708\" data-file-width=\"1135\" data-file-height=\"1820\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwAWQ\"><i id=\"mwAWU\">Portrait du duc d&rsquo;Aumale<\/i>\u00a0en 1866 par\u00a0<a id=\"mwAWY\" title=\"Charles Jalabert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Jalabert\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles Jalabert<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwAWc\" style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time id=\"mwAWg\" class=\"nowrap\" datetime=\"1855-12\" data-sort-value=\"1855-12\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;d\u00e9cembre&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1855&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">d\u00e9cembre 1855<\/time>, le bibliophile d&rsquo;origine italienne et biblioth\u00e9caire-adjoint du\u00a0<span id=\"mwAWk\" class=\"lang-en\" lang=\"en\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[British Museum]]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a title=\"British Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Museum\" rel=\"mw:WikiLink\">British Museum<\/a><\/span>\u00a0<a id=\"mwAWo\" title=\"Antonio Panizzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Panizzi\" rel=\"mw:WikiLink\">Antoine Panizzi<\/a>\u00a0indique \u00e0\u00a0<a id=\"mwAWs\" title=\"Henri d'Orl\u00e9ans (1822-1897)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_d'Orl%C3%A9ans_(1822-1897)\" rel=\"mw:WikiLink\">Henri d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>, duc d&rsquo;Aumale, que le propri\u00e9taire cherche \u00e0 vendre son bien. Le duc, alors en voyage en\u00a0<a id=\"mwAWw\" title=\"Ligurie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ligurie\" rel=\"mw:WikiLink\">Ligurie<\/a>\u00a0pour visiter\u00a0<a id=\"mwAW0\" title=\"Marie-Am\u00e9lie de Bourbon-Siciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Am%C3%A9lie_de_Bourbon-Siciles\" rel=\"mw:WikiLink\">sa m\u00e8re<\/a>, se d\u00e9place en personne \u00e0\u00a0<a id=\"mwAW4\" title=\"Pegli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pegli\" rel=\"mw:WikiLink\">Pegli<\/a>\u00a0pour consulter l&rsquo;ouvrage qui est d\u00e9pos\u00e9 dans un pensionnat de jeunes filles. Il est aussi propos\u00e9 en parall\u00e8le \u00e0\u00a0<a id=\"mwAW8\" title=\"Adolph Carl von Rothschild\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adolph_Carl_von_Rothschild\" rel=\"mw:WikiLink\">Adolphe de Rothschild<\/a>. L&rsquo;ancien militaire\u00a0<a id=\"mwAXA\" class=\"new\" title=\"Angelo Mengaldo (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angelo_Mengaldo?action=edit&amp;redlink=1\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Angelo Mengaldo&quot;},&quot;lang&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\" data-mw-i18n=\"{&quot;title&quot;:{&quot;lang&quot;:&quot;x-page&quot;,&quot;key&quot;:&quot;red-link-title&quot;,&quot;params&quot;:[&quot;Angelo Mengaldo&quot;]}}\">Angelo Mengaldo<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Angelo Mengaldo\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Angelo%20Mengaldo\" rel=\"mw:WikiLink\/Interwiki\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Angelo Mengaldo\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>\u00a0sert d&rsquo;interm\u00e9diaire<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025368_34-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025368&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025368-34&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;368&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAXI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025368-34\"><span id=\"mwAXM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAXQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span id=\"mwAXU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le duc l&rsquo;ach\u00e8te le\u00a0<time id=\"mwAXY\" class=\"nowrap\" datetime=\"1856-01-20\" data-sort-value=\"1856-01-20\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;20&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;janvier&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1856&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">20 janvier 1856<\/time>\u00a0pour la somme de\u00a0<span id=\"mwAXc\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;18000&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Franc fran\u00e7ais|francs]]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">18\u00a0000\u00a0<\/span><abbr id=\"mwAXg\" class=\"abbr\" title=\"francs\"><a title=\"Franc fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franc_fran%C3%A7ais\" rel=\"mw:WikiLink\">francs<\/a><\/abbr>, soit\u00a0<span id=\"mwAXk\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;19280&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;francs&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">19\u00a0280\u00a0francs<\/span>\u00a0avec les frais d&rsquo;interm\u00e9diaires<sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201872_33-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201872&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201872-33&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;72&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAXo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201872-33\"><span id=\"mwAXs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAXw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span id=\"mwAX0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le duc le fait venir en Angleterre, o\u00f9 il vit alors en exil suite \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwAX4\" title=\"La R\u00e9volution de 1848\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9volution_de_1848\" rel=\"mw:WikiLink\">R\u00e9volution de 1848<\/a><sup id=\"cite_ref-35\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-35&quot;}}\"><a id=\"mwAX8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-35\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwAYA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAYE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 9<span id=\"mwAYI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. En 1877, \u00e0 son retour en France, le livre int\u00e8gre la collection du cabinet des livres du\u00a0<a id=\"mwAYM\" title=\"Ch\u00e2teau de Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Chantilly<\/a>. Il est donn\u00e9 d\u00e8s 1886 \u00e0 l&rsquo;<a id=\"mwAYQ\" title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Institut de France<\/a>, avec l&rsquo;ensemble de ses collections, de son ch\u00e2teau et de son\u00a0<a id=\"mwAYU\" title=\"Domaine de Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domaine_de_Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">domaine<\/a>. Le mus\u00e9e Cond\u00e9 ouvre au public en 1898, cependant, l&rsquo;exposition du manuscrit reste tr\u00e8s rare car le testament du duc d&rsquo;Aumale, entr\u00e9 en vigueur \u00e0 sa mort en 1897, emp\u00eache toute sortie du mus\u00e9e<sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201873_36-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201873&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201873-36&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;73&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAYY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201873-36\"><span id=\"mwAYc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAYg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span id=\"mwAYk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwAYo\" data-mw-section-id=\"12\" aria-labelledby=\"Composition_du_manuscrit\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Composition_du_manuscrit\">Composition du manuscrit<\/h2>\n<\/div>\n<p id=\"mwAYs\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;ouvrage contient 206 feuillets, d&rsquo;un format de\u00a0<span id=\"mwAYw\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;21&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;cm&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">21\u00a0<\/span><abbr id=\"mwAY0\" class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0de largeur sur\u00a0<span id=\"mwAY4\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;29&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;cm&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">29\u00a0<\/span><abbr id=\"mwAY8\" class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0de hauteur, r\u00e9partis en 31\u00a0<a id=\"mwAZA\" title=\"Cahier (reliure)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cahier_(reliure)\" rel=\"mw:WikiLink\">cahiers<\/a>\u00a0<a id=\"mwAZE\" title=\"Reliure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reliure\" rel=\"mw:WikiLink\">reli\u00e9s<\/a>. Les feuillets sont fabriqu\u00e9s \u00e0 partir d&rsquo;une feuille de\u00a0<a id=\"mwAZI\" title=\"V\u00e9lin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9lin\" rel=\"mw:WikiLink\">v\u00e9lin<\/a>\u00a0tr\u00e8s fin pli\u00e9e en deux, formant deux feuillets de quatre pages. Chaque cahier \u00e9tait sans doute form\u00e9, \u00e0 l&rsquo;origine de la constitution du livre, de quatre de ces feuillets doubles, soit seize pages. Seuls 20 des 31 cahiers suivent encore cette forme, les 11 autres ayant \u00e9t\u00e9 r\u00e9duits ou augment\u00e9s. Le manuscrit compte 66 grandes miniatures couvrant la totalit\u00e9 d&rsquo;un feuillet ou ne laissant que trois \u00e0 quatre lignes de texte et 65 petites, s&rsquo;ins\u00e9rant dans une des deux colonnes de texte<sup id=\"cite_ref-Cazelles210-211_37-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Cazelles210-211&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Cazelles210-211-37&quot;}}\"><a id=\"mwAZM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Cazelles210-211-37\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwAZQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAZU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 10<span id=\"mwAZY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<section id=\"mwAZc\" data-mw-section-id=\"13\" aria-labelledby=\"Organisation_actuelle_du_manuscrit\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Organisation_actuelle_du_manuscrit\">Organisation actuelle du manuscrit<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwAZg\">Le livre d&rsquo;heures se r\u00e9partit de la fa\u00e7on suivante (les \u0153uvres dont les titres sont en gras illustrent la ligne concern\u00e9e)<span id=\"mwAZk\">\u00a0<\/span>:<\/p>\n<table id=\"mwAZo\" class=\"wikitable\">\n<caption id=\"mwAZs\">Organisation du manuscrit et r\u00e9partition des miniatures<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-38&quot;}}\"><a id=\"mwAZw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-38\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwAZ0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAZ4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 11<span id=\"mwAZ8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><\/caption>\n<tbody id=\"mwAaA\">\n<tr id=\"mwAaE\">\n<th id=\"mwAaI\" scope=\"col\">Chapitre<\/th>\n<th id=\"mwAaM\" scope=\"col\">Cahiers<\/th>\n<th id=\"mwAaQ\" scope=\"col\">Feuillets<\/th>\n<th id=\"mwAaU\" scope=\"col\">Nombre de miniatures<\/th>\n<th id=\"mwAaY\" scope=\"col\">Exemple de miniature<\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAac\">\n<td id=\"mwAag\">Calendrier<\/td>\n<td id=\"mwAak\">1 \u00e0 3<\/td>\n<td id=\"mwAao\">1 \u00e0 12<\/td>\n<td id=\"mwAas\">12 grandes miniatures (1 par mois)<br id=\"mwAaw\" \/><br \/>\nplus une miniature exceptionnelle (<i id=\"mwAa0\">L&rsquo;Homme anatomique<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAa4\"><span id=\"mwAbE\" data-mw=\"{&quot;attribs&quot;:[[&quot;alt&quot;,{&quot;html&quot;:&quot;alt=Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry#Janvier, &lt;abbr class=\\&quot;abbr \\&quot; title=\\&quot;folio\\&quot; about=\\&quot;#mwt136\\&quot; typeof=\\&quot;mw:Transclusion\\&quot; id=\\&quot;mwAa8\\&quot; data-mw='{\\&quot;parts\\&quot;:[{\\&quot;template\\&quot;:{\\&quot;target\\&quot;:{\\&quot;wt\\&quot;:\\&quot;folio\\&quot;,\\&quot;href\\&quot;:\\&quot;.\/Mod\u00e8le:Folio\\&quot;},\\&quot;params\\&quot;:{\\&quot;1\\&quot;:{\\&quot;wt\\&quot;:\\&quot;1\\&quot;},\\&quot;2\\&quot;:{\\&quot;wt\\&quot;:\\&quot;verso\\&quot;}},\\&quot;i\\&quot;:0}}]}'&gt;f&lt;sup&gt;o&lt;\/sup&gt;&lt;\/abbr&gt;&lt;span typeof=\\&quot;mw:Entity\\&quot; about=\\&quot;#mwt136\\&quot;&gt;\u00a0&lt;\/span&gt;&lt;span about=\\&quot;#mwt136\\&quot;&gt;1&lt;\/span&gt;&lt;span typeof=\\&quot;mw:Entity\\&quot; about=\\&quot;#mwt136\\&quot;&gt;\u00a0&lt;\/span&gt;&lt;abbr class=\\&quot;abbr \\&quot; title=\\&quot;verso\\&quot; about=\\&quot;#mwt136\\&quot; id=\\&quot;mwAbA\\&quot;&gt;v&lt;sup&gt;o&lt;\/sup&gt;&lt;\/abbr&gt;&quot;,&quot;txt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry#Janvier, fo\u00a01\u00a0vo&quot;}]]}\"><a id=\"mwAbI\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAbM\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg\/120px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry#Janvier, fo\u00a01\u00a0vo\" width=\"231\" height=\"352\" data-file-width=\"1333\" data-file-height=\"2062\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAbQ\">\n<td id=\"mwAbU\">Quatre\u00a0<a id=\"mwAbY\" title=\"P\u00e9ricope\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ricope\" rel=\"mw:WikiLink\">p\u00e9ricopes<\/a>\u00a0des\u00a0<a id=\"mwAbc\" class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9vangiles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangiles\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9vangiles<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAbg\">4<\/td>\n<td id=\"mwAbk\">17 \u00e0 19<\/td>\n<td id=\"mwAbo\">2 grandes (<i id=\"mwAbs\"><b id=\"mwAbw\">Saint Jean \u00e0 Patmos<\/b><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAb0\">Le Martyre de saint Marc<\/i>)<br id=\"mwAb4\" \/><br \/>\net 2 petites (<i id=\"mwAb8\">Saint Luc<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAcA\">Saint Mathieu<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAcE\"><span id=\"mwAcI\"><a id=\"mwAcM\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Saint_John_on_Patmos.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAcQ\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/Saint_John_on_Patmos.jpg\/120px-Saint_John_on_Patmos.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/Saint_John_on_Patmos.jpg\/250px-Saint_John_on_Patmos.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Saint Jean sur un \u00eelot, un aigle \u00e0 ses c\u00f4t\u00e9s, surmont\u00e9 du Christ et des 24 vieillards, une ville en fond d'image\" width=\"120\" height=\"181\" data-file-width=\"941\" data-file-height=\"1420\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAcU\">\n<td id=\"mwAcY\"><a id=\"mwAcc\" title=\"Oraison (liturgie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oraison_(liturgie)\" rel=\"mw:WikiLink\">Oraison<\/a>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a id=\"mwAcg\" title=\"Marie (m\u00e8re de J\u00e9sus)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_(m%C3%A8re_de_J%C3%A9sus)\" rel=\"mw:WikiLink\">Vierge<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAck\">4<\/td>\n<td id=\"mwAco\">20 \u00e0 25 verso<\/td>\n<td id=\"mwAcs\">3 petites (<b id=\"mwAcw\"><i id=\"mwAc0\">La Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAc4\">La Sibylle<\/i>\u00a0et\u00a0<i id=\"mwAc8\">L&rsquo;Empereur Auguste<\/i><\/b>)<br id=\"mwAdA\" \/><br \/>\net 1 miniature exceptionnelle (<i id=\"mwAdE\">Adam et \u00c8ve expuls\u00e9s du paradis<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAdI\"><span id=\"mwAdM\"><a id=\"mwAdQ\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_22r_-_The_Virgin,_the_Sibyl_and_the_Emperor_Augustus.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAdU\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Folio_22r_-_The_Virgin%2C_the_Sibyl_and_the_Emperor_Augustus.jpg\/120px-Folio_22r_-_The_Virgin%2C_the_Sibyl_and_the_Emperor_Augustus.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Folio_22r_-_The_Virgin%2C_the_Sibyl_and_the_Emperor_Augustus.jpg\/250px-Folio_22r_-_The_Virgin%2C_the_Sibyl_and_the_Emperor_Augustus.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"La Vierge \u00e0 l'Enfant en m\u00e9daillon en haut, une proph\u00e9tesse en bas \u00e0 gauche et l'empereur Auguste en bas \u00e0 droite\" width=\"120\" height=\"183\" data-file-width=\"1110\" data-file-height=\"1692\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAdY\">\n<td id=\"mwAdc\">Les\u00a0<a id=\"mwAdg\" title=\"Liturgie des Heures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liturgie_des_Heures\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures<\/a>\u00a0de la Vierge<\/td>\n<td id=\"mwAdk\">6 \u00e0 10<\/td>\n<td id=\"mwAdo\">26 \u00e0 63 verso<\/td>\n<td id=\"mwAds\">10 grandes miniatures (<i id=\"mwAdw\">L&rsquo;Annonciation<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAd0\">Le Bapt\u00eame de saint Augustin<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAd4\">La Visitation<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAd8\">La Nativit\u00e9<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAeA\">L&rsquo;Annonce aux bergers<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAeE\">Sc\u00e8nes de la fuite en \u00c9gypte<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAeI\"><b id=\"mwAeM\">Le Couronnement de la Vierge<\/b><\/i>), 3 miniatures exceptionnelles (<i id=\"mwAeQ\">La Rencontre des rois mages<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAeU\">L&rsquo;Adoration des rois mages<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAeY\">La Purification de la Vierge<\/i>) et 34 petites<\/td>\n<td id=\"mwAec\"><span id=\"mwAeg\"><a id=\"mwAek\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_60v_-_The_Coronation_of_the_Virgin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAeo\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Folio_60v_-_The_Coronation_of_the_Virgin.jpg\/120px-Folio_60v_-_The_Coronation_of_the_Virgin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Folio_60v_-_The_Coronation_of_the_Virgin.jpg\/250px-Folio_60v_-_The_Coronation_of_the_Virgin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"La Vierge b\u00e9nie par son fils le Christ entour\u00e9s des anges et des saints\" width=\"120\" height=\"161\" data-file-width=\"1406\" data-file-height=\"1888\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAes\">\n<td id=\"mwAew\">Les\u00a0<a id=\"mwAe0\" title=\"Psaumes p\u00e9nitentiels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Psaumes_p%C3%A9nitentiels\" rel=\"mw:WikiLink\">Psaumes p\u00e9nitentiaux<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAe4\">10 \u00e0 11<\/td>\n<td id=\"mwAe8\">64 \u00e0 71 recto<\/td>\n<td id=\"mwAfA\">une miniature exceptionnelle (<i id=\"mwAfE\">La Chute des anges rebelles<\/i>) et sept petites miniatures (<i id=\"mwAfI\">Imploration dans l&rsquo;\u00e9preuve<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAfM\">L&rsquo;Aveu lib\u00e9r\u00e9 du p\u00e9ch\u00e9<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAfQ\">Pri\u00e8re dans la d\u00e9tresse<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAfU\"><b id=\"mwAfY\">Miserere<\/b><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAfc\">Pri\u00e8re dans le malheur<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAfg\">De Profundis<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAfk\">Humble supplication<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAfo\"><span id=\"mwAfw\" data-mw=\"{&quot;attribs&quot;:[[&quot;alt&quot;,{&quot;html&quot;:&quot;alt=David sur son tr\u00f4ne donne \u00e0 Urie une lettre dans un int\u00e9rieur du &lt;abbr class=\\&quot;abbr\\&quot; title=\\&quot;15\u1d49 si\u00e8cle\\&quot; about=\\&quot;#mwt138\\&quot; typeof=\\&quot;mw:Transclusion\\&quot; id=\\&quot;mwAfs\\&quot; data-mw='{\\&quot;parts\\&quot;:[{\\&quot;template\\&quot;:{\\&quot;target\\&quot;:{\\&quot;wt\\&quot;:\\&quot;s-\\&quot;,\\&quot;href\\&quot;:\\&quot;.\/Mod\u00e8le:S-\\&quot;},\\&quot;params\\&quot;:{\\&quot;1\\&quot;:{\\&quot;wt\\&quot;:\\&quot;XV\\&quot;}},\\&quot;i\\&quot;:0}}]}'&gt;&lt;span class=\\&quot;romain\\&quot;&gt;XV&lt;\/span&gt;&lt;sup style=\\&quot;font-size:72%\\&quot;&gt;e&lt;\/sup&gt;&lt;\/abbr&gt;&lt;span typeof=\\&quot;mw:Entity\\&quot; about=\\&quot;#mwt138\\&quot;&gt;\u00a0&lt;\/span&gt;&lt;span about=\\&quot;#mwt138\\&quot;&gt;si\u00e8cle&lt;\/span&gt;&quot;,&quot;txt&quot;:&quot;David sur son tr\u00f4ne donne \u00e0 Urie une lettre dans un int\u00e9rieur du XVe\u00a0si\u00e8cle&quot;}]]}\"><a id=\"mwAf0\" title=\"Fichier:Folio 67v - David Entrusts a Letter to Uriah.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Folio_67v_-_David_Entrusts_a_Letter_to_Uriah.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAf4\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/Folio_67v_-_David_Entrusts_a_Letter_to_Uriah.jpg\/120px-Folio_67v_-_David_Entrusts_a_Letter_to_Uriah.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/Folio_67v_-_David_Entrusts_a_Letter_to_Uriah.jpg\/250px-Folio_67v_-_David_Entrusts_a_Letter_to_Uriah.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"David sur son tr\u00f4ne donne \u00e0 Urie une lettre dans un int\u00e9rieur du XVe\u00a0si\u00e8cle\" width=\"120\" height=\"152\" data-file-width=\"966\" data-file-height=\"1227\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAf8\">\n<td id=\"mwAgA\">La Grande\u00a0<a id=\"mwAgE\" title=\"Litanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litanie\" rel=\"mw:WikiLink\">Litanie<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAgI\">11<\/td>\n<td id=\"mwAgM\">71 verso \u00e0 74 verso<\/td>\n<td id=\"mwAgQ\">2 grandes miniatures (<i id=\"mwAgU\"><b id=\"mwAgY\">Procession de saint Gr\u00e9goire<\/b><\/i>, sur 2 pages)<\/td>\n<td id=\"mwAgc\"><span id=\"mwAgg\"><a id=\"mwAgk\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_71v_-_The_Procession_of_Saint_Gregory.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAgo\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Folio_71v_-_The_Procession_of_Saint_Gregory.jpg\/120px-Folio_71v_-_The_Procession_of_Saint_Gregory.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Folio_71v_-_The_Procession_of_Saint_Gregory.jpg\/250px-Folio_71v_-_The_Procession_of_Saint_Gregory.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Sous le texte, une procession sort par d'une porte, devanc\u00e9 par une chasse, puis le pape\" width=\"120\" height=\"155\" data-file-width=\"1681\" data-file-height=\"2168\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAgs\">\n<td id=\"mwAgw\">Les Heures de la\u00a0<a id=\"mwAg0\" title=\"Croix (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croix_(christianisme)\" rel=\"mw:WikiLink\">croix<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAg4\">11 \u00e0 12<\/td>\n<td id=\"mwAg8\">75 \u00e0 78 verso<\/td>\n<td id=\"mwAhA\">1 grande miniature (<i id=\"mwAhE\"><b id=\"mwAhI\">Le Christ de piti\u00e9<\/b><\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAhM\"><span id=\"mwAhQ\"><a id=\"mwAhU\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_75r_-_The_Man_of_Sorrows.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAhY\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/50\/Folio_75r_-_The_Man_of_Sorrows.jpg\/120px-Folio_75r_-_The_Man_of_Sorrows.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/50\/Folio_75r_-_The_Man_of_Sorrows.jpg\/250px-Folio_75r_-_The_Man_of_Sorrows.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Christ aux stigmates devant sa croix et un paysage, entour\u00e9 du duc et de la duchesse de Savoie agenouill\u00e9s\" width=\"120\" height=\"149\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2088\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAhc\">\n<td id=\"mwAhg\">Les Heures du\u00a0<a id=\"mwAhk\" title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\" rel=\"mw:WikiLink\">Saint-Esprit<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAho\">12<\/td>\n<td id=\"mwAhs\">79 \u00e0 81 verso<\/td>\n<td id=\"mwAhw\">1 grande miniature (<i id=\"mwAh0\"><b id=\"mwAh4\">La Pentec\u00f4te<\/b><\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAh8\"><span id=\"mwAiA\"><a id=\"mwAiE\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_79r_-_Pentecost.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAiI\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Folio_79r_-_Pentecost.jpg\/120px-Folio_79r_-_Pentecost.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Folio_79r_-_Pentecost.jpg\/250px-Folio_79r_-_Pentecost.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"La Vierge entour\u00e9e des ap\u00f4tres re\u00e7oivent le Saint-Esprit dans une basilique\" width=\"120\" height=\"171\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAiM\">\n<td id=\"mwAiQ\">L&rsquo;Office des morts<\/td>\n<td id=\"mwAiU\">12 \u00e0 16<\/td>\n<td id=\"mwAiY\">82 \u00e0 108<\/td>\n<td id=\"mwAic\">5 grandes miniatures (<i id=\"mwAig\">Job sur son fumier<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAik\">Les Obs\u00e8ques de Raymond Diocr\u00e8s<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAio\">La L\u00e9gende des morts reconnaissants<sup id=\"cite_ref-39\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-39&quot;}}\"><a id=\"mwAis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-39\"><span id=\"mwAiw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAi0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span id=\"mwAi4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAi8\">Action de gr\u00e2ce aupr\u00e8s d&rsquo;un danger mortel<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjA\"><b id=\"mwAjE\">Miserere<\/b><\/i>), 1 miniature exceptionnelle (<i id=\"mwAjI\">L&rsquo;Enfer<\/i>), 9 petites (<i id=\"mwAjM\">Hymne d&rsquo;action de gr\u00e2ces<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjQ\">Hymne au Dieu secourable<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjU\">Pri\u00e8re du juste pers\u00e9cut\u00e9<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjY\">Pri\u00e8re dans le p\u00e9ril<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjc\">Pr\u00e8s de Dieu, point de crainte<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjg\">Action de gr\u00e2ces, appel au secours<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjk\">Complainte du l\u00e9vite exil\u00e9<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjo\">Hymne d&rsquo;action de gr\u00e2ce<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAjs\">Le Cantique d&rsquo;<a id=\"mwAjw\" title=\"\u00c9z\u00e9chias\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89z%C3%A9chias\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9z\u00e9chias<\/a><\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAj0\"><span id=\"mwAj4\"><a id=\"mwAj8\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_100v_-_The_Penance_of_David.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAkA\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5a\/Folio_100v_-_The_Penance_of_David.jpg\/120px-Folio_100v_-_The_Penance_of_David.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5a\/Folio_100v_-_The_Penance_of_David.jpg\/250px-Folio_100v_-_The_Penance_of_David.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"David en armure, agenouill\u00e9 devant une grotte dans un paysage et r\u00e9clamant la mis\u00e9ricorde\" width=\"241\" height=\"325\" data-file-width=\"1646\" data-file-height=\"2231\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAkE\">\n<td id=\"mwAkI\">L&rsquo;Office de la semaine<\/td>\n<td id=\"mwAkM\">17 \u00e0 21<\/td>\n<td id=\"mwAkQ\">109 \u00e0 140<\/td>\n<td id=\"mwAkU\">7 grandes miniatures (<i id=\"mwAkY\"><b id=\"mwAkc\">Dimanche &#8211; Le Bapt\u00eame du Christ<\/b><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAkg\">Lundi &#8211; Le Purgatoire<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAkk\">Mardi &#8211; La Dispersion des Ap\u00f4tres<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAko\">Mercredi &#8211; Le Paradis<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAks\">Jeudi &#8211; Le Saint Sacrement<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAkw\">Vendredi &#8211; L&rsquo;Invention de la Croix<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAk0\">Samedi &#8211; La pr\u00e9sentation de la Vierge au temple<\/i>) et 1 miniature exceptionnelle (<i id=\"mwAk4\">Le Plan de Rome<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAk8\"><span id=\"mwAlA\"><a id=\"mwAlE\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_109v_-_The_Baptism_of_Christ.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAlI\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Folio_109v_-_The_Baptism_of_Christ.jpg\/120px-Folio_109v_-_The_Baptism_of_Christ.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Folio_109v_-_The_Baptism_of_Christ.jpg\/250px-Folio_109v_-_The_Baptism_of_Christ.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Christ baptis\u00e9 par saint Jean dans le Jourdain, surmont\u00e9 de la Trinit\u00e9\" width=\"120\" height=\"160\" data-file-width=\"1600\" data-file-height=\"2133\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAlM\">\n<td id=\"mwAlQ\">Les Heures de la\u00a0<a id=\"mwAlU\" title=\"Passion du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_du_Christ\" rel=\"mw:WikiLink\">Passion<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAlY\">22 \u00e0 24<\/td>\n<td id=\"mwAlc\">142 \u00e0 157 verso<\/td>\n<td id=\"mwAlg\">9 grandes miniatures (<i id=\"mwAlk\"><b id=\"mwAlo\">L&rsquo;Arrestation de J\u00e9sus (Ego Sum)<\/b><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAls\">Le Christ conduit \u00e0 la demeure de son juge<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAlw\">La Flagellation<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAl0\">La Sortie du pr\u00e9toire<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAl4\">Le Portement de croix<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAl8\">La Crucifixion<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAmA\">Les T\u00e9n\u00e8bres<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAmE\">La D\u00e9position de croix<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAmI\">La Mise au tombeau<\/i>) et 4 petites (<i id=\"mwAmM\">Psaume impr\u00e9catoire<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAmQ\">Parmi la sexte, souffrances et espoirs du juste<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAmU\">Lamentation<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAmY\">Au milieu des lions<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAmc\"><span id=\"mwAmg\"><a id=\"mwAmk\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_142v_-_Christ_in_Gethsemane.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAmo\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Folio_142v_-_Christ_in_Gethsemane.jpg\/120px-Folio_142v_-_Christ_in_Gethsemane.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Folio_142v_-_Christ_in_Gethsemane.jpg\/250px-Folio_142v_-_Christ_in_Gethsemane.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Dans la nuit, le Christ accompagn\u00e9 de saint Pierre, les soldats venus le chercher atterr\u00e9s \u00e0 ses pieds\" width=\"120\" height=\"181\" data-file-width=\"1124\" data-file-height=\"1692\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAms\">\n<td id=\"mwAmw\">Les Heures de l&rsquo;<a id=\"mwAm0\" title=\"Calendrier liturgique romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_liturgique_romain\" rel=\"mw:WikiLink\">ann\u00e9e liturgique<\/a><\/td>\n<td id=\"mwAm4\">25 \u00e0 31<\/td>\n<td id=\"mwAm8\">158 \u00e0 204 verso<\/td>\n<td id=\"mwAnA\">12 grandes miniatures (<i id=\"mwAnE\">La Messe de No\u00ebl<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAnI\">Premier dimanche de Car\u00eame &#8211; La tentation du Christ<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAnM\"><abbr id=\"mwAnQ\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;dimanche&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0dimanche\u00a0de Car\u00eame &#8211; La Canan\u00e9enne<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAnU\"><abbr id=\"mwAnY\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;dimanche&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0dimanche\u00a0de Car\u00eame &#8211; La Gu\u00e9rison du poss\u00e9d\u00e9<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAnc\"><abbr id=\"mwAng\" class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;4e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:4e&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;dimanche&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0dimanche\u00a0de Car\u00eame &#8211; La Multiplication des pains<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAnk\">Dimanche de la Passion &#8211; La R\u00e9surrection de Lazare<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAno\">Dimanche des Rameaux &#8211; L&rsquo;Entr\u00e9e du Christ \u00e0 J\u00e9rusalem<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAns\"><b id=\"mwAnw\">Dimanche de P\u00e2ques &#8211; La R\u00e9surrection<\/b><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAn0\">F\u00eate de l&rsquo;Ascension &#8211; L&rsquo;Ascension<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAn4\">L&rsquo;Exaltation de la croix<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAn8\">F\u00eate de l&rsquo;archange &#8211; Le Mont-Saint-Michel<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAoA\">Le Martyre de saint Andr\u00e9<\/i>) et 6 petites miniatures (<i id=\"mwAoE\">La Pentec\u00f4te<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAoI\">La Trinit\u00e9 &#8211; Le Christ b\u00e9nissant le monde<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAoM\">F\u00eate-Dieu &#8211; La Communion des ap\u00f4tres<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAoQ\">F\u00eate de la Vierge &#8211; Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAoU\">La Toussaint &#8211; La B\u00e9n\u00e9diction du pape<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAoY\">F\u00eate des Morts &#8211; La Messe des morts<\/i>)<\/td>\n<td id=\"mwAoc\"><span id=\"mwAog\"><a id=\"mwAok\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_182v_-_The_Resurrection.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAoo\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/Folio_182v_-_The_Resurrection.jpg\/120px-Folio_182v_-_The_Resurrection.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/Folio_182v_-_The_Resurrection.jpg\/250px-Folio_182v_-_The_Resurrection.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Christ, debout sur son tombeau accompagn\u00e9 d'un ange et entour\u00e9s de ses gardiens atterr\u00e9s\" width=\"120\" height=\"172\" data-file-width=\"1548\" data-file-height=\"2216\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p id=\"mwAos\" style=\"text-align: justify;\">Dans son \u00e9tat actuel, le texte du manuscrit est incomplet<span id=\"mwAow\">\u00a0<\/span>: il lui manque les\u00a0<a id=\"mwAo0\" title=\"Matines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matines\" rel=\"mw:WikiLink\">matines<\/a>\u00a0et les\u00a0<a id=\"mwAo4\" title=\"Laudes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laudes\" rel=\"mw:WikiLink\">laudes<\/a>\u00a0du cycle de la Passion. Concernant sa d\u00e9coration, aux miniatures, s&rsquo;ajoutent des\u00a0<a id=\"mwAo8\" title=\"Lettrine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettrine\" rel=\"mw:WikiLink\">lettrines<\/a>\u00a0au d\u00e9but de chaque phrase et des\u00a0<a id=\"mwApA\" title=\"Bout-de-ligne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bout-de-ligne\" rel=\"mw:WikiLink\">bouts-de-lignes<\/a>\u00a0en fin de phrase, ainsi que de grandes initiales au d\u00e9but de chaque pri\u00e8re ou de chaque\u00a0<a id=\"mwApE\" title=\"Psaume\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Psaume\" rel=\"mw:WikiLink\">psaume<\/a>, accompagn\u00e9es de d\u00e9corations de fleurs et de feuillages s\u00e9parant les colonnes de texte ou d\u00e9corant les marges. Les huit miniatures exceptionnelles sont des pages peintes probablement en dehors du cadre du plan du manuscrit et ajout\u00e9es\u00a0<i id=\"mwApI\">a posteriori<\/i>\u00a0aux cahiers<sup id=\"cite_ref-Cazelles210-211_37-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Cazelles210-211&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwApM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Cazelles210-211-37\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwApQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwApU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 10<span id=\"mwApY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwApc\" data-mw-section-id=\"14\" aria-labelledby=\"Les_\u00e9tapes_de_l'\u00e9laboration_du_manuscrit\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Les_\u00e9tapes_de_l'\u00e9laboration_du_manuscrit\"><span id=\"Les_.C3.A9tapes_de_l.27.C3.A9laboration_du_manuscrit\"><\/span>Les \u00e9tapes de l&rsquo;\u00e9laboration du manuscrit<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwApg\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;analyse des miniatures, de leur style et de leurs formes a permis \u00e0\u00a0<a id=\"mwApk\" title=\"Millard Meiss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Millard_Meiss\" rel=\"mw:WikiLink\">Millard Meiss<\/a>\u00a0puis \u00e0\u00a0<a id=\"mwApo\" title=\"Raymond Cazelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raymond_Cazelles\" rel=\"mw:WikiLink\">Raymond Cazelles<\/a>\u00a0de proposer un sch\u00e9ma de la chronologie dans l&rsquo;\u00e9laboration du manuscrit des\u00a0<i id=\"mwAps\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>. Meiss est ainsi parvenu \u00e0 distinguer la main de 13 artistes distincts. Une nouvelle analyse approfondie du manuscrit, men\u00e9e par Patricia Stirnemann, lui a permis de distinguer cette fois 27 diff\u00e9rents artistes<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2006_40-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2006&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwApw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2006-40\"><span id=\"mwAp0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAp4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span id=\"mwAp8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwAqA\" style=\"text-align: justify;\">Elle distingue ainsi les copistes (au nombre de cinq, selon elle), les enlumineurs de petites\u00a0<a id=\"mwAqE\" title=\"Lettrine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettrine\" rel=\"mw:WikiLink\">lettrines<\/a>\u00a0et de \u00ab<span id=\"mwAqI\">\u00a0<\/span>bouts-de-lignes<span id=\"mwAqM\">\u00a0<\/span>\u00bb en d\u00e9but en et fin de chaque phrase (neuf artistes), les peintres de bordures de pages ou d&rsquo;initiales orn\u00e9es et histori\u00e9es en d\u00e9but de chapitre (huit personnes) et les miniaturistes (cinq personnes). Contrairement \u00e0 ce que l&rsquo;on pourrait croire, les\u00a0<i id=\"mwAqQ\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0ne sont pas le r\u00e9sultat d&rsquo;un programme \u00e9tabli \u00e0 l&rsquo;avance et dirig\u00e9 par un ma\u00eetre selon des instructions pr\u00e9\u00e9tablies. Bien au contraire, elles sont le r\u00e9sultat de multiples revirements, de coupures et de retouches<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2006_40-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2006&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAqU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2006-40\"><span id=\"mwAqY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAqc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span id=\"mwAqg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwAqk\" style=\"text-align: justify;\">In\u00e8s Villela-Petit parvient \u00e9galement \u00e0 d\u00e9terminer les auteurs des d\u00e9corations de\u00a0<a id=\"mwAqo\" title=\"Feuille d'acanthe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Feuille_d'acanthe\" rel=\"mw:WikiLink\">feuilles d&rsquo;acanthe<\/a>\u00a0qui pars\u00e8ment plusieurs marges de miniatures et de lettrines. Selon elle, huit enlumineurs y participent et ce ne sont pas toujours les auteurs de la lettrine. Les peintres des marges interviennent notamment en m\u00eame temps que le Ma\u00eetre de Bedford<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025244-245_41-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025244-245&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025244-245-41&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;244-245&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwAqs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025244-245-41\"><span id=\"mwAqw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwAq0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span id=\"mwAq4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<table id=\"mwAq8\" class=\"wikitable\">\n<caption id=\"mwArA\">\u00c9laboration du manuscrit et r\u00e9partition des miniatures<sup id=\"cite_ref-p.226-229_10-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;,&quot;name&quot;:&quot;p.226-229&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-p.226-229-10&quot;}}\"><a id=\"mwArE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-p.226-229-10\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwArI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwArM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 3<span id=\"mwArQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwArU\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Stirnemann2006_40-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2006&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwArY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2006-40\"><span id=\"mwArc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwArg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span id=\"mwArk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><\/caption>\n<tbody id=\"mwAro\">\n<tr id=\"mwArs\">\n<th id=\"mwArw\" scope=\"col\">P\u00e9riode<\/th>\n<th id=\"mwAr0\" scope=\"col\">Cahiers ou folios concern\u00e9s<\/th>\n<th id=\"mwAr4\" scope=\"col\">Artistes\/artisans<\/th>\n<th id=\"mwAr8\" scope=\"col\">Miniatures<\/th>\n<th id=\"mwAsA\" scope=\"col\">Exemple de miniature<\/th>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAsE\">\n<td id=\"mwAsI\">Premi\u00e8re campagne (entre 1411 et 1416)<\/td>\n<td id=\"mwAsM\">Cahiers 4, 6 \u00e0 11, 25 \u00e0 29 et folio 198 r\/v du cahier 30<\/td>\n<td id=\"mwAsQ\">Initiales par les fr\u00e8res de Limbourg ainsi que par le\u00a0<a id=\"mwAsU\" title=\"Ma\u00eetre du Br\u00e9viaire de Jean sans Peur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Br%C3%A9viaire_de_Jean_sans_Peur\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre du Br\u00e9viaire de Jean sans Peur<\/a>\u00a0et le Ma\u00eetre de l&rsquo;Iris, 4 enlumineurs de lettrines et bouts-de-ligne diff\u00e9rents. 13 miniatures par les fr\u00e8res de Limbourg avec la participation de\u00a0<a id=\"mwAsY\" title=\"Jean Malouel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Malouel\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Malouel<\/a>\u00a0(?)<\/td>\n<td id=\"mwAsc\"><i id=\"mwAsg\">Saint Jean \u00e0 Patmos<\/i>\u00a0(f.17),\u00a0<i id=\"mwAsk\">Martyre de saint Marc<\/i>\u00a0(f.19),\u00a0<i id=\"mwAso\">La Vierge<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAss\"><b id=\"mwAsw\">L&rsquo;Annonciation<\/b><\/i>\u00a0(f.26),\u00a0<i id=\"mwAs0\">La Visitation<\/i>\u00a0(f.38v),\u00a0<i id=\"mwAs4\">La Nativit\u00e9<\/i>\u00a0(f.44v),\u00a0<i id=\"mwAs8\">L&rsquo;Annonce aux bergers<\/i>\u00a0(f.48),\u00a0<i id=\"mwAtA\">La Tentation du Christ<\/i>\u00a0(f.161v),\u00a0<i id=\"mwAtE\">La Gu\u00e9rison du poss\u00e9d\u00e9<\/i>\u00a0(f.166r),\u00a0<i id=\"mwAtI\">La Multiplication des pains<\/i>\u00a0(f.168),\u00a0<i id=\"mwAtM\">La R\u00e9surrection de Lazare<\/i>\u00a0(f.171),\u00a0<i id=\"mwAtQ\">L&rsquo;Entr\u00e9e du Christ \u00e0 J\u00e9rusalem<\/i>\u00a0(f.173v),\u00a0<i id=\"mwAtU\">L&rsquo;Exaltation de la Croix<\/i>\u00a0(f.193r),\u00a0<i id=\"mwAtY\">Le Mont Saint-Michel<\/i>\u00a0(f.195)<\/td>\n<td id=\"mwAtc\"><span id=\"mwAtg\"><a id=\"mwAtk\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_26r_-_The_Annunciation.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAto\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f2\/Folio_26r_-_The_Annunciation.jpg\/120px-Folio_26r_-_The_Annunciation.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f2\/Folio_26r_-_The_Annunciation.jpg\/250px-Folio_26r_-_The_Annunciation.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"La vierge \u00e0 un pupitre et l'ange Gabriel dans un b\u00e2timent gothique\" width=\"120\" height=\"167\" data-file-width=\"3043\" data-file-height=\"4247\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAts\">\n<td id=\"mwAtw\">Deuxi\u00e8me campagne (entre 1411 et 1416)<\/td>\n<td id=\"mwAt0\">Cahiers 10, 12 \u00e0 24, 27-28, 30-31<\/td>\n<td id=\"mwAt4\">\u00c9clatement du premier plan, 5 nouveaux enlumineurs de lettrines et bouts-de-ligne, 2 nouveaux peintres d&rsquo;initiales et de feuilles d&rsquo;acanthe<span id=\"mwAt8\">\u00a0<\/span>: le\u00a0<a id=\"mwAuA\" title=\"Pseudo-Jacquemart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pseudo-Jacquemart\" rel=\"mw:WikiLink\">Pseudo-Jacquemart<\/a>\u00a0(cahiers 10, 17, 18, 23 et 24) et le Ma\u00eetre du Sarrasin ou le\u00a0<a id=\"mwAuE\" title=\"Ma\u00eetre d'Egerton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_d'Egerton\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre d&rsquo;Egerton<\/a>\u00a0et les Limbourg pour les miniatures dont 14 grandes miniatures, pour la premi\u00e8re fois en pleine page (dont les \u00ab<span id=\"mwAuI\">\u00a0<\/span>miniatures exceptionnelles<span id=\"mwAuM\">\u00a0<\/span>\u00bb)<\/td>\n<td id=\"mwAuQ\"><i id=\"mwAuU\">Rencontre des rois mages<\/i>\u00a0(f.51v),\u00a0<i id=\"mwAuY\">Adoration des mages<\/i>\u00a0(f.52),\u00a0<i id=\"mwAuc\">Pr\u00e9sentation au Temple<\/i>\u00a0(f.54),\u00a0<i id=\"mwAug\">Le Couronnement de la Vierge<\/i>\u00a0(f.60v),\u00a0<i id=\"mwAuk\">La Chute des anges rebelles<\/i>\u00a0(f.64v),\u00a0<i id=\"mwAuo\">L&rsquo;Enfer<\/i>\u00a0(f.108),\u00a0<i id=\"mwAus\">Le Plan de Rome<\/i>\u00a0(f.141),\u00a0<i id=\"mwAuw\">Ego Sum<\/i>\u00a0(f.142),\u00a0<i id=\"mwAu0\">Le Christ conduit \u00e0 la demeure de son juge<\/i>\u00a0(f.143),\u00a0<i id=\"mwAu4\">La Flagellation<\/i>\u00a0(f.144),\u00a0<i id=\"mwAu8\">La Sortie du pr\u00e9toire<\/i>\u00a0(f.146v),\u00a0<i id=\"mwAvA\">Le Portement de croix<\/i>\u00a0(f.147),\u00a0<i id=\"mwAvE\">Les T\u00e9n\u00e8bres<\/i>\u00a0(f.153),\u00a0<i id=\"mwAvI\"><b id=\"mwAvM\">La D\u00e9position de la croix<\/b><\/i>\u00a0(f.156v), et peut-\u00eatre\u00a0<i id=\"mwAvQ\">Adam et \u00c8ve expuls\u00e9s du paradis<\/i>\u00a0(f.25v) et\u00a0<i id=\"mwAvU\">L&rsquo;Homme zodiacal<\/i>\u00a0(f.14v)<\/td>\n<td id=\"mwAvY\"><span id=\"mwAvc\"><a id=\"mwAvg\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_156v_-_The_Deposition.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAvk\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Folio_156v_-_The_Deposition.jpg\/120px-Folio_156v_-_The_Deposition.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Folio_156v_-_The_Deposition.jpg\/250px-Folio_156v_-_The_Deposition.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Christ, entour\u00e9 des larrons, descendu de la croix, la Vierge et saint Jean au pied\" width=\"120\" height=\"186\" data-file-width=\"1121\" data-file-height=\"1740\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAvo\">\n<td id=\"mwAvs\">Troisi\u00e8me campagne (entre 1411 et 1416)<\/td>\n<td id=\"mwAvw\">Cahiers 1-3, 11, 13, 24-25, 28 (en grande partie inachev\u00e9s)<\/td>\n<td id=\"mwAv0\">1 peintre de d\u00e9cors marginaux<span id=\"mwAv4\">\u00a0<\/span>: le\u00a0<a id=\"mwAv8\" title=\"Ma\u00eetre de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Bedford\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de Bedford<\/a>\u00a0(f.86v, 152v, 158, 182), et 3 peintres d&rsquo;initiales et de feuilles d&rsquo;acanthe<span id=\"mwAwA\">\u00a0<\/span>: le Ma\u00eetre du KL de Janvier (f.1, 2, 5, 6, 7), le Ma\u00eetre du KL d&rsquo;ao\u00fbt (f.8 \u00e0 12) et Ma\u00eetre du KL de Mars et Avril et la r\u00e9alisation de 12 miniatures en totalit\u00e9 ou partiellement par les fr\u00e8res de Limbourg.<\/td>\n<td id=\"mwAwE\"><i id=\"mwAwI\">Janvier<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAwM\">F\u00e9vrier<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAwQ\">Mars<\/i>\u00a0(en grande partie),\u00a0<i id=\"mwAwU\">Avril<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAwY\">Mai<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAwc\">Juin<\/i>\u00a0(en partie), peut-\u00eatre\u00a0<i id=\"mwAwg\">Juillet<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAwk\">Ao\u00fbt<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAwo\">Octobre<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAws\">D\u00e9cembre<\/i>\u00a0(partiellement) ainsi que les m\u00e9daillons des\u00a0<i id=\"mwAww\"><b id=\"mwAw0\">Obs\u00e8ques de Raymond Diocr\u00e8s<\/b><\/i>\u00a0(f.86v) et\u00a0<i id=\"mwAw4\">La Messe de No\u00ebl<\/i>\u00a0(f.158)<\/td>\n<td id=\"mwAw8\"><span id=\"mwAxA\"><a id=\"mwAxE\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_86v_-_The_Funeral_of_Raymond_Diocr%C3%A8s.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAxI\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Folio_86v_-_The_Funeral_of_Raymond_Diocr%C3%A8s.jpg\/120px-Folio_86v_-_The_Funeral_of_Raymond_Diocr%C3%A8s.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Folio_86v_-_The_Funeral_of_Raymond_Diocr%C3%A8s.jpg\/250px-Folio_86v_-_The_Funeral_of_Raymond_Diocr%C3%A8s.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Sc\u00e8ne de fun\u00e9railles dans une \u00e9glise, sc\u00e8ne des 3 morts et des 3 vifs en dessous\" width=\"120\" height=\"171\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAxM\">\n<td id=\"mwAxQ\">Peintre interm\u00e9diaire (ann\u00e9es 1440)<\/td>\n<td id=\"mwAxU\">Cahiers 1-3<\/td>\n<td id=\"mwAxY\">Le Peintre interm\u00e9diaire<span id=\"mwAxc\">\u00a0<\/span>: g\u00e9n\u00e9ralement identifi\u00e9 \u00e0\u00a0<a id=\"mwAxg\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a>\u00a0(compl\u00e9ments des mois du calendrier)<\/td>\n<td id=\"mwAxk\"><i id=\"mwAxo\">Mars<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAxs\">Juin<\/i>,\u00a0<i id=\"mwAxw\"><b id=\"mwAx0\">Septembre<\/b><\/i>,\u00a0<i id=\"mwAx4\">Octobre<\/i>\u00a0et\u00a0<i id=\"mwAx8\">D\u00e9cembre<\/i><\/td>\n<td id=\"mwAyA\"><span id=\"mwAyE\"><a id=\"mwAyI\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwAyM\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg\/120px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry#Septembre, folio 9v\" width=\"120\" height=\"199\" data-file-width=\"1159\" data-file-height=\"1922\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr id=\"mwAyQ\">\n<td id=\"mwAyU\">Commande du duc de Savoie (1485-1486)<\/td>\n<td id=\"mwAyY\">Cahiers 6 (petites miniatures), 9 \u00e0 15, 17 \u00e0 20, 23 \u00e0 31 (partiellement)<\/td>\n<td id=\"mwAyc\"><a id=\"mwAyg\" title=\"Jean Colombe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Colombe\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Colombe<\/a>\u00a0et Ma\u00eetre du Romul\u00e9on (ach\u00e8vement ou r\u00e9alisation de 27 grandes miniatures et 40 petites)<\/td>\n<td id=\"mwAyk\">Entre autres<span id=\"mwAyo\">\u00a0<\/span>:\u00a0<i id=\"mwAys\">Le Christ de piti\u00e9<\/i>\u00a0(f.75),\u00a0<i id=\"mwAyw\">La Pentec\u00f4te<\/i>\u00a0(f.79),\u00a0<i id=\"mwAy0\">Job sur son fumier<\/i>\u00a0(f.82),\u00a0<i id=\"mwAy4\">Le Cavalier de la mort<\/i>\u00a0(f.90),\u00a0<i id=\"mwAy8\">Action de gr\u00e2ce apr\u00e8s un danger de mortel<\/i>\u00a0(f.95),\u00a0<i id=\"mwAzA\">Miserere<\/i>\u00a0(f.100),\u00a0<i id=\"mwAzE\">Le Bapt\u00eame du Christ<\/i>\u00a0(f.109),\u00a0<i id=\"mwAzI\">Le Purgatoire<\/i>\u00a0(f.113),\u00a0<i id=\"mwAzM\">La Dispersion des Ap\u00f4tres<\/i>\u00a0(f.122),\u00a0<i id=\"mwAzQ\">Le Paradis<\/i>\u00a0(f.126),\u00a0<i id=\"mwAzU\">Le Saint Sacrement<\/i>\u00a0(f.129v),\u00a0<i id=\"mwAzY\">L&rsquo;Invention de la Croix<\/i>\u00a0(f.133),\u00a0<i id=\"mwAzc\">La Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple<\/i>\u00a0(f.137),\u00a0<i id=\"mwAzg\">La Mise au tombeau<\/i>\u00a0(f.157),\u00a0<i id=\"mwAzk\">Au milieu des lions<\/i>\u00a0(f.157v),\u00a0<i id=\"mwAzo\">La Messe de No\u00ebl<\/i>\u00a0(mise en couleur, f.158),\u00a0<i id=\"mwAzs\">La R\u00e9surrection<\/i>\u00a0(f.182),\u00a0<i id=\"mwAzw\">L&rsquo;Ascension<\/i>\u00a0(f.184),\u00a0<i id=\"mwAz0\"><b id=\"mwAz4\">Le Martyre de saint Andr\u00e9<\/b><\/i>\u00a0(f.201)<\/td>\n<td id=\"mwAz8\"><span id=\"mwA0A\"><a id=\"mwA0E\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_201r_-_The_Martyrdom_of_Saint_Andrew.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA0I\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Folio_201r_-_The_Martyrdom_of_Saint_Andrew.jpg\/120px-Folio_201r_-_The_Martyrdom_of_Saint_Andrew.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Folio_201r_-_The_Martyrdom_of_Saint_Andrew.jpg\/250px-Folio_201r_-_The_Martyrdom_of_Saint_Andrew.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Saint Andr\u00e9 crucifi\u00e9 sur une croix en X devant une foule\" width=\"120\" height=\"170\" data-file-width=\"1568\" data-file-height=\"2224\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p id=\"mwA0M\" style=\"text-align: justify;\">Les peintres d&rsquo;initiales ou de bordures ont \u00e9t\u00e9 ici d\u00e9sign\u00e9s par Stirnemann selon des noms conventionnels pour les distinguer ou les rapprocher d&rsquo;autres peintres de manuscrits. Ainsi, le\u00a0<a id=\"mwA0Q\" title=\"Ma\u00eetre du Br\u00e9viaire de Jean sans Peur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Br%C3%A9viaire_de_Jean_sans_Peur\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre du Br\u00e9viaire de Jean sans Peur<\/a>\u00a0est rapproch\u00e9 du peintre du\u00a0<a id=\"mwA0U\" title=\"Br\u00e9viaire de Jean sans Peur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9viaire_de_Jean_sans_Peur\" rel=\"mw:WikiLink\">br\u00e9viaire<\/a>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 pour\u00a0<a id=\"mwA0Y\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Bourgogne\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean I<sup id=\"mwA0c\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Bourgogne<\/a>\u00a0vers 1413-1415<sup id=\"cite_ref-JsP_42-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;JsP&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-JsP-42&quot;}}\"><a id=\"mwA0g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-JsP-42\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA0k\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA0o\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 12<span id=\"mwA0s\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le Ma\u00eetre de l&rsquo;Iris doit son nom au dessin d&rsquo;un iris qu&rsquo;il a laiss\u00e9 inachev\u00e9 au folio 26. Le\u00a0<a id=\"mwA0w\" title=\"Pseudo-Jacquemart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pseudo-Jacquemart\" rel=\"mw:WikiLink\">Pseudo-Jacquemart<\/a>, parfois identifi\u00e9 \u00e0 Jean Petit, peintre collaborateur et beau-fr\u00e8re de\u00a0<a id=\"mwA00\" title=\"Jacquemart de Hesdin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacquemart_de_Hesdin\" rel=\"mw:WikiLink\">Jacquemart de Hesdin<\/a>, est l&rsquo;auteur de la plupart des miniatures, initiales et\u00a0<a id=\"mwA04\" title=\"Dr\u00f4lerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dr%C3%B4lerie\" rel=\"mw:WikiLink\">dr\u00f4leries<\/a>\u00a0des\u00a0<i id=\"mwA08\"><a id=\"mwA1A\" title=\"Les Grandes Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Grandes Heures du duc de Berry<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-GrandesHeures_4-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;GrandesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwA1E\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-GrandesHeures-4\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA1I\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA1M\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 4<span id=\"mwA1Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le Ma\u00eetre du Sarrasin doit son nom \u00e0 la t\u00eate de sarrasin dans l&rsquo;initiale du folio 65. Le\u00a0<a id=\"mwA1U\" title=\"Ma\u00eetre de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Bedford\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de Bedford<\/a>, identifi\u00e9 \u00e0 Haincelin de Haguenau<sup id=\"cite_ref-43\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-43&quot;}}\"><a id=\"mwA1Y\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-43\"><span id=\"mwA1c\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA1g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span id=\"mwA1k\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, est notamment le peintre du\u00a0<i id=\"mwA1o\"><a id=\"mwA1s\" title=\"Heures de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Bedford\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre d&rsquo;Heures du duc de Bedford<\/a><\/i>\u00a0vers 1414-1415<sup id=\"cite_ref-Bedford_44-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Bedford&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Bedford-44&quot;}}\"><a id=\"mwA1w\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Bedford-44\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA10\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA14\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 13<span id=\"mwA18\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Les Ma\u00eetres du KL doivent leur nom aux initiales \u00ab<span id=\"mwA2A\">\u00a0<\/span>K<span id=\"mwA2E\">\u00a0<\/span>\u00bb et \u00ab<span id=\"mwA2I\">\u00a0<\/span>L<span id=\"mwA2M\">\u00a0<\/span>\u00bb qu&rsquo;ils ont r\u00e9alis\u00e9es dans le texte des calendriers. Le Ma\u00eetre du KL de Janvier est assimil\u00e9 \u00e0 un collaborateur du Ma\u00eetre de Bedford dans les Heures du m\u00eame nom et dont il a r\u00e9alis\u00e9 les bordures. Le Ma\u00eetre du KL d&rsquo;ao\u00fbt est rapproch\u00e9 pour sa part du peintre de plusieurs bordures des\u00a0<i id=\"mwA2Q\"><a id=\"mwA2U\" title=\"Heures Lamoignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_Lamoignon\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures Lamoignon<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Lamoignon_45-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Lamoignon&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Lamoignon-45&quot;}}\"><a id=\"mwA2Y\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Lamoignon-45\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA2c\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA2g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 14<span id=\"mwA2k\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le Ma\u00eetre du KL de mars et d&rsquo;avril pr\u00e9sente des ressemblances avec un manuscrit de la\u00a0<a id=\"mwA2o\" title=\"Biblioth\u00e8que Bodl\u00e9ienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Bodl%C3%A9ienne\" rel=\"mw:WikiLink\">biblioth\u00e8que Bodl\u00e9ienne<\/a><sup id=\"cite_ref-46\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-46&quot;}}\"><a id=\"mwA2s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-46\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA2w\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA20\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 15<span id=\"mwA24\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwA28\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Stirnemann2006_40-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2006&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwA3A\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2006-40\"><span id=\"mwA3E\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA3I\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span id=\"mwA3M\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwA3Q\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;180&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwA3U\" class=\"gallerycaption\" style=\"text-align: center;\">R\u00e9alisations de diff\u00e9rents peintres d&rsquo;initiales<\/li>\n<li id=\"mwA3Y\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA3c\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA3g\"><a id=\"mwA3k\" class=\"mw-file-description\" title=\"Iris inachev\u00e9, Ma\u00eetre de l'Iris, f.26r.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Iris_inachev%C3%A9_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f.26v.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA3o\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/47\/Iris_inachev%C3%A9_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f.26v.jpg\/250px-Iris_inachev%C3%A9_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f.26v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/47\/Iris_inachev%C3%A9_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f.26v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Iris inachev\u00e9, Ma\u00eetre de l'Iris, f.26r.\" width=\"558\" height=\"743\" data-file-width=\"437\" data-file-height=\"582\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA3s\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Iris inachev\u00e9, Ma\u00eetre de l&rsquo;Iris, f.26r.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwA3w\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA30\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA34\"><a id=\"mwA38\" class=\"mw-file-description\" title=\"Initiale \u00e0 la t\u00eate de sarrasin, Ma\u00eetre du sarrasin, f.65r.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Initiale_%C3%A0_la_t%C3%AAte_de_sarrasin_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f65r.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA4A\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Initiale_%C3%A0_la_t%C3%AAte_de_sarrasin_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f65r.jpg\/250px-Initiale_%C3%A0_la_t%C3%AAte_de_sarrasin_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f65r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Initiale_%C3%A0_la_t%C3%AAte_de_sarrasin_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f65r.jpg\/500px-Initiale_%C3%A0_la_t%C3%AAte_de_sarrasin_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f65r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Initiale \u00e0 la t\u00eate de sarrasin, Ma\u00eetre du sarrasin, f.65r.\" width=\"406\" height=\"537\" data-file-width=\"639\" data-file-height=\"847\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA4E\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Initiale \u00e0 la t\u00eate de sarrasin, Ma\u00eetre du sarrasin, f.65r.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwA4I\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA4M\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA4Q\"><a id=\"mwA4U\" class=\"mw-file-description\" title=\"Initiales \u00ab KL \u00bb du texte d'ao\u00fbt, f.9r.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Initiales_KL_d'Ao%C3%BBt_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f9r.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA4Y\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/12\/Initiales_KL_d%27Ao%C3%BBt_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f9r.jpg\/250px-Initiales_KL_d%27Ao%C3%BBt_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f9r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/12\/Initiales_KL_d%27Ao%C3%BBt_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f9r.jpg\/500px-Initiales_KL_d%27Ao%C3%BBt_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f9r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Initiales \u00ab KL \u00bb du texte d'ao\u00fbt, f.9r.\" width=\"571\" height=\"651\" data-file-width=\"650\" data-file-height=\"742\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA4c\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Initiales \u00ab<span id=\"mwA4g\">\u00a0<\/span>KL<span id=\"mwA4k\">\u00a0<\/span>\u00bb du texte d&rsquo;ao\u00fbt, f.9r.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwA4o\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA4s\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA4w\"><a id=\"mwA40\" class=\"mw-file-description\" title=\"Initiales \u00ab KL \u00bb du texte de mars, f.4r.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Initiales_KL_de_Mars_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f4r.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA44\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/Initiales_KL_de_Mars_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f4r.jpg\/250px-Initiales_KL_de_Mars_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f4r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/Initiales_KL_de_Mars_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f4r.jpg\/500px-Initiales_KL_de_Mars_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_f4r.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Initiales \u00ab KL \u00bb du texte de mars, f.4r.\" width=\"602\" height=\"792\" data-file-width=\"615\" data-file-height=\"813\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA48\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Initiales \u00ab<span id=\"mwA5A\">\u00a0<\/span>KL<span id=\"mwA5E\">\u00a0<\/span>\u00bb du texte de mars, f.4r.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwA5I\" style=\"text-align: justify;\">Selon In\u00e8s Villela-Petit, la r\u00e9partition est l\u00e9g\u00e8rement diff\u00e9rente<span id=\"mwA5M\">\u00a0<\/span>: le Pseudo-Jacquemart aurait \u00e9t\u00e9 rejoint ou remplac\u00e9 par le\u00a0<a id=\"mwA5Q\" title=\"Ma\u00eetre d'Egerton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_d'Egerton\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre d&rsquo;Egerton<\/a>, illustrateur principal d&rsquo;un\u00a0<a id=\"mwA5U\" title=\"Heures Egerton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_Egerton\" rel=\"mw:WikiLink\">livre d&rsquo;heures parisien du d\u00e9but du\u00a0<abbr id=\"mwA5Y\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-47&quot;}}\"><a id=\"mwA5c\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-47\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA5g\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA5k\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 16<span id=\"mwA5o\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, le Ma\u00eetre de l&rsquo;Iris se confondrait avec le Ma\u00eetre de Bedford et le Ma\u00eetre du KL d&rsquo;Ao\u00fbt avec le Ma\u00eetre du Br\u00e9viaire<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025244-245_41-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025244-245&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025244-245-41&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;244-245&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwA5s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025244-245-41\"><span id=\"mwA5w\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA50\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span id=\"mwA54\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwA58\" style=\"text-align: justify;\">Patricia Stirnemann a \u00e9galement propos\u00e9 de voir la main de\u00a0<a id=\"mwA6A\" title=\"Jean Malouel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Malouel\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Malouel<\/a>, oncle des fr\u00e8res de Limbourg, dans certains d\u00e9tails des miniatures de la premi\u00e8re et de la seconde campagne, tels que la chasuble de saint Marc, ainsi que sa figure et sa gestuelle (f.19) qui rappellent le style du peintre du duc de Bourgogne, ainsi que dans la Vierge de\u00a0<i id=\"mwA6E\">L&rsquo;Annonciation<\/i>\u00a0(f.26r.) et dans\u00a0<i id=\"mwA6I\">L&rsquo;Adoration des mages<\/i>\u00a0(f.52r.) qui rappelle dans ce dernier cas la\u00a0<i id=\"mwA6M\">Vierge aux papillons<\/i><sup id=\"cite_ref-Stirnemann2018_48-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2018&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2018-48&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwA6Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2018-48\"><span id=\"mwA6U\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA6Y\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span id=\"mwA6c\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Mais cette attribution ne semble pas corrobor\u00e9e par les \u00e9tudes des dessins sous-jacents<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025_49-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025-49&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwA6g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025-49\"><span id=\"mwA6k\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA6o\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span id=\"mwA6s\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwA6w\" style=\"text-align: justify;\">Eberhard K\u00f6nig a pens\u00e9 que le peintre des ann\u00e9es 1440 a effectu\u00e9 quelques ajouts aux personnages des\u00a0<i id=\"mwA60\">Litanies de saint Gr\u00e9goire<\/i>\u00a0(f.71v-72)<sup id=\"cite_ref-50\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-50&quot;}}\"><a id=\"mwA64\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-50\"><span id=\"mwA68\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA7A\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span id=\"mwA7E\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0mais l&rsquo;\u00e9tude du dessin sous-jacent ne valide par cette hypoth\u00e8que<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025422_51-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025422&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025422-51&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;422&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwA7I\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025422-51\"><span id=\"mwA7M\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA7Q\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span id=\"mwA7U\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwA7Y\" style=\"text-align: justify;\">Enfin, un collaborateur a \u00e9t\u00e9 distingu\u00e9 dans les compl\u00e9ments apport\u00e9s par\u00a0<a id=\"mwA7c\" title=\"Jean Colombe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Colombe\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Colombe<\/a>\u00a0au manuscrit dans les ann\u00e9es 1485-1486<span id=\"mwA7g\">\u00a0<\/span>: appel\u00e9 Ma\u00eetre du Romul\u00e9on d&rsquo;apr\u00e8s un manuscrit de la Biblioth\u00e8que nationale de France\u00a0<sup id=\"cite_ref-52\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-52&quot;}}\"><a id=\"mwA7k\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-52\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwA7o\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA7s\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 17<span id=\"mwA7w\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, il aurait contribu\u00e9, selon Marie Jacob, \u00e0 six cadres, trois petites miniatures et plusieurs lettrines<sup id=\"cite_ref-53\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-53&quot;}}\"><a id=\"mwA70\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-53\"><span id=\"mwA74\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA78\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span id=\"mwA8A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Il pourrait \u00eatre identifi\u00e9 \u00e0 Philibert Colombe, l&rsquo;un des fils de Jean Colombe<sup id=\"cite_ref-54\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-54&quot;}}\"><a id=\"mwA8E\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-54\"><span id=\"mwA8I\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA8M\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span id=\"mwA8Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwA8U\" data-mw-section-id=\"15\" aria-labelledby=\"Le_texte\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Le_texte\">Le texte<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwA8Y\" style=\"text-align: justify;\">Le texte en\u00a0<a id=\"mwA8c\" title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\" rel=\"mw:WikiLink\">latin<\/a>\u00a0est dispos\u00e9 sur deux colonnes de\u00a0<span id=\"mwA8g\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;48&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;mm&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">48\u00a0<\/span><abbr id=\"mwA8k\" class=\"abbr\" title=\"millim\u00e8tre\">mm<\/abbr>\u00a0chacune et sur 21 ou 22 lignes. Selon l&rsquo;habitude, le manuscrit a d&rsquo;abord \u00e9t\u00e9 enti\u00e8rement \u00e9crit en laissant libre l&#8217;emplacement des\u00a0<a id=\"mwA8o\" title=\"Enluminure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enluminure\" rel=\"mw:WikiLink\">enluminures<\/a>. On ne conna\u00eet pas le nom du ou des calligraphes, mais un\u00a0<span id=\"mwA8s\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;escripvain de forme&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0escripvain de forme\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0du nom de Yvonnet Leduc travaillait au service de Jean de Berry en 1413. Des notes destin\u00e9es \u00e0 guider les enlumineurs ont \u00e9t\u00e9 laiss\u00e9es dans les marges<sup id=\"cite_ref-Cazelles210-211_37-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Cazelles210-211&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwA8w\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Cazelles210-211-37\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwA80\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA84\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 10<span id=\"mwA88\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Patricia Stirnemann distingue la main de cinq\u00a0<a id=\"mwA9A\" title=\"Copiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Copiste\" rel=\"mw:WikiLink\">copistes<\/a>\u00a0dans l&rsquo;ensemble du manuscrit<span id=\"mwA9E\">\u00a0<\/span>: le premier copiste r\u00e9alise rapidement la plus grande partie du texte, du folio 17 au folio 204 verso. Un deuxi\u00e8me copiste intervient \u00e0 l&rsquo;occasion de la troisi\u00e8me campagne. Un troisi\u00e8me copiste r\u00e9alise le feuillet de remplacement 53 recto\/verso et enfin un quatri\u00e8me \u00e9crit les noms des mois et les chiffres sur la miniature de\u00a0<i id=\"mwA9I\">L&rsquo;Homme zodiacal<\/i>. Un cinqui\u00e8me copiste intervient en m\u00eame temps que Jean Colombe en \u00e9crivant les feuillets 52 verso et 54. Il s&rsquo;agit peut-\u00eatre de Jean Colombe lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2006_40-4\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2006&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwA9M\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2006-40\"><span id=\"mwA9Q\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwA9U\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span id=\"mwA9Y\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwA9c\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;200&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwA9g\" class=\"gallerycaption\">Exemples de textes des\u00a0<i id=\"mwA9k\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><\/li>\n<li id=\"mwA9o\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA9s\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA9w\"><a id=\"mwA90\" class=\"mw-file-description\" title=\"Texte du calendrier de janvier, f.1 (2e\u00a0copiste ?).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:007_MS_65_F2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA94\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/007_MS_65_F2.jpg\/250px-007_MS_65_F2.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/007_MS_65_F2.jpg\/500px-007_MS_65_F2.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Texte du calendrier de janvier, f.1 (2e\u00a0copiste ?).\" width=\"626\" height=\"890\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA98\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Texte du calendrier de janvier, f.1 (<abbr id=\"mwA-A\" class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:2e&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;copiste&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">2<sup id=\"mwA-E\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwA-I\">\u00a0<\/span><span id=\"mwA-M\">copiste<\/span><span id=\"mwA-Q\">\u00a0<\/span>?).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwA-U\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA-Y\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA-c\"><a id=\"mwA-g\" class=\"mw-file-description\" title=\"Psaume 122, Pri\u00e8re des malchanceux, f.52v (calligraphie de Jean Colombe ?).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_52v_-_Prayer_of_David.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA-k\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/Folio_52v_-_Prayer_of_David.jpg\/250px-Folio_52v_-_Prayer_of_David.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/Folio_52v_-_Prayer_of_David.jpg\/500px-Folio_52v_-_Prayer_of_David.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Psaume 122, Pri\u00e8re des malchanceux, f.52v (calligraphie de Jean Colombe ?).\" width=\"496\" height=\"697\" data-file-width=\"1104\" data-file-height=\"1550\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA-o\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Psaume 122,\u00a0<i id=\"mwA-s\">Pri\u00e8re des malchanceux<\/i>, f.52v (calligraphie de Jean Colombe<span id=\"mwA-w\">\u00a0<\/span>?).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwA-0\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA-4\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA-8\"><a id=\"mwA_A\" class=\"mw-file-description\" title=\"Texte des psaumes 123 et 124, f.53r (3e\u00a0copiste ?).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:109_MS_65_F53.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA_E\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/14\/109_MS_65_F53.jpg\/250px-109_MS_65_F53.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/14\/109_MS_65_F53.jpg\/500px-109_MS_65_F53.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Texte des psaumes 123 et 124, f.53r (3e\u00a0copiste ?).\" width=\"574\" height=\"816\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA_I\" class=\"gallerytext\">Texte des psaumes 123 et 124, f.53r (<abbr id=\"mwA_M\" class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3e&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:3e&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;copiste&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">3<sup id=\"mwA_Q\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwA_U\">\u00a0<\/span><span id=\"mwA_Y\">copiste<\/span><span id=\"mwA_c\">\u00a0<\/span>?).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwA_g\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwA_k\" class=\"thumb\"><span id=\"mwA_o\"><a id=\"mwA_s\" class=\"mw-file-description\" title=\"Premi\u00e8re page de l'office de la semaine, f.110 (1er\u00a0copiste ?).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:223_MS_65_F110.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwA_w\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/223_MS_65_F110.jpg\/250px-223_MS_65_F110.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/223_MS_65_F110.jpg\/500px-223_MS_65_F110.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Premi\u00e8re page de l'office de la semaine, f.110 (1er\u00a0copiste ?).\" width=\"464\" height=\"660\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwA_0\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Premi\u00e8re page de l&rsquo;office de la semaine, f.110 (<abbr id=\"mwA_4\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;copiste&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup id=\"mwA_8\">er<\/sup><\/abbr><span id=\"mwBAA\">\u00a0<\/span><span id=\"mwBAE\">copiste<\/span><span id=\"mwBAI\">\u00a0<\/span>?).<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<section id=\"mwBAM\" data-mw-section-id=\"16\" aria-labelledby=\"La_peinture_et_la_couleur\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"La_peinture_et_la_couleur\">La peinture et la couleur<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwBAQ\" style=\"text-align: justify;\">La palette de couleur utilis\u00e9e par les Limbourg est particuli\u00e8rement riche et diversifi\u00e9e<span id=\"mwBAU\">\u00a0<\/span>: tous les pigments disponibles sont utilis\u00e9s avec une pr\u00e9f\u00e9rence donn\u00e9e aux plus pr\u00e9cieux. Sont ainsi retrouv\u00e9s dans les peintures<span id=\"mwBAY\">\u00a0<\/span>: le bleu\u00a0<a id=\"mwBAc\" title=\"Outremer v\u00e9ritable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Outremer_v%C3%A9ritable\" rel=\"mw:WikiLink\">lapis-lazuli<\/a>, le rouge\u00a0<a id=\"mwBAg\" title=\"Vermillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vermillon\" rel=\"mw:WikiLink\">vermillon<\/a>, la\u00a0<a id=\"mwBAk\" title=\"Laque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laque\" rel=\"mw:WikiLink\">laque<\/a>\u00a0rose fabriqu\u00e9e \u00e0 base de\u00a0<a id=\"mwBAo\" title=\"Br\u00e9sil (bois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9sil_(bois)\" rel=\"mw:WikiLink\">bois br\u00e9sil<\/a>, le\u00a0<a id=\"mwBAs\" title=\"Hydrog\u00e9noars\u00e9nite de cuivre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydrog%C3%A9noars%C3%A9nite_de_cuivre\" rel=\"mw:WikiLink\">vert de cuivre<\/a>, l&rsquo;<a id=\"mwBAw\" title=\"Indigo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indigo\" rel=\"mw:WikiLink\">indigo<\/a>, le\u00a0<i id=\"mwBA0\"><span id=\"mwBA4\" class=\"lang-it\" lang=\"it\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;giallorino&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">giallorino<\/span><\/i>\u00a0(ou \u00ab<span id=\"mwBA8\">\u00a0<\/span>petit jaune<span id=\"mwBBA\">\u00a0<\/span>\u00bb, sorte de\u00a0<a id=\"mwBBE\" class=\"mw-redirect\" title=\"Gaude\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaude\" rel=\"mw:WikiLink\">gaude<\/a>), ainsi que des\u00a0<a id=\"mwBBI\" title=\"Ocre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ocre\" rel=\"mw:WikiLink\">ocres<\/a>, du\u00a0<a id=\"mwBBM\" title=\"C\u00e9ruse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ruse\" rel=\"mw:WikiLink\">blanc de plomb<\/a>\u00a0et le\u00a0<a id=\"mwBBQ\" title=\"Noir de fum\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noir_de_fum%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">noir de fum\u00e9e<\/a>. Ils utilisent \u00e0 l&rsquo;inverse tr\u00e8s peu de\u00a0<a id=\"mwBBU\" title=\"Minium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minium\" rel=\"mw:WikiLink\">minium<\/a>\u00a0ou d&rsquo;<a id=\"mwBBY\" title=\"Or mussif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Or_mussif\" rel=\"mw:WikiLink\">or mussif<\/a>\u00a0contrairement \u00e0 beaucoup d&rsquo;enlumineurs de l&rsquo;\u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Villela-Petit_55-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Villela-Petit&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Villela-Petit-55&quot;}}\"><a id=\"mwBBc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Villela-Petit-55\"><span id=\"mwBBg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBBk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span id=\"mwBBo\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBBs\" style=\"text-align: justify;\">Selon In\u00e8s Villela-Petit, il est possible de distinguer des diff\u00e9rences dans l&rsquo;usage de la couleur entre les trois fr\u00e8res de Limbourg, en fonction des miniatures qui leur sont attribu\u00e9es. Dans les miniatures g\u00e9n\u00e9ralement attribu\u00e9es \u00e0 Jean, comme\u00a0<i id=\"mwBBw\">Avril<\/i>\u00a0par exemple, les personnages sont repr\u00e9sent\u00e9s avec des couleurs vives alors que les paysages y sont plus doux et le ciel satur\u00e9 d&rsquo;<a id=\"mwBB0\" title=\"Azur (couleur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Azur_(couleur)\" rel=\"mw:WikiLink\">azur<\/a>, sans aucun d\u00e9grad\u00e9. Les miniatures attribu\u00e9es \u00e0 Herman, comme\u00a0<i id=\"mwBB4\">La Multiplication des pains<\/i>\u00a0(<span id=\"mwBB8\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;f.168v&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">f.168v<\/span>), comportent des paysages aux couleurs bleu et vert, sont pourvues d&rsquo;un fond d\u00e9coratif, avec des lignes claires au premier plan et un horizon g\u00e9n\u00e9ralement plus sombre. Les miniatures attribu\u00e9es \u00e0 Paul, telles que\u00a0<i id=\"mwBCA\">La Nativit\u00e9<\/i>\u00a0(<span id=\"mwBCE\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;f.44v&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">f.44v<\/span>), sont compos\u00e9es \u00e0 l&rsquo;inverse d&rsquo;un ciel p\u00e2le, de coloris laiteux avec des bleus et jaunes p\u00e2les, du rose\u00a0<a id=\"mwBCI\" title=\"Saumon (couleur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saumon_(couleur)\" rel=\"mw:WikiLink\">saumon\u00e9<\/a>, du\u00a0<a id=\"mwBCM\" title=\"Vert d'eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vert_d'eau\" rel=\"mw:WikiLink\">vert d&rsquo;eau<\/a>, du\u00a0<a id=\"mwBCQ\" title=\"Turquoise (couleur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turquoise_(couleur)\" rel=\"mw:WikiLink\">turquoise<\/a>\u00a0et un\u00a0<a id=\"mwBCU\" title=\"Cama\u00efeu (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cama%C3%AFeu_(peinture)\" rel=\"mw:WikiLink\">cama\u00efeu<\/a>\u00a0de brun pour les paysages<sup id=\"cite_ref-Villela-Petit_55-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Villela-Petit&quot;}}\"><a id=\"mwBCY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Villela-Petit-55\"><span id=\"mwBCc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBCg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span id=\"mwBCk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwBCo\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;260&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwBCs\" class=\"gallerycaption\" style=\"text-align: center;\">Diff\u00e9rents modes d&rsquo;utilisation de la couleur chez les fr\u00e8res de Limbourg<\/li>\n<li id=\"mwBCw\" class=\"gallerybox\" style=\"text-align: center;\">\n<div id=\"mwBC0\" class=\"thumb\"><span id=\"mwBC4\"><a id=\"mwBC8\" class=\"mw-file-description\" title=\"Couleurs vives et satur\u00e9es : Avril, f.4.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBDA\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Couleurs vives et satur\u00e9es : Avril, f.4.\" width=\"611\" height=\"977\" data-file-width=\"1148\" data-file-height=\"1838\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwBDE\" class=\"gallerytext\">Couleurs vives et satur\u00e9es<span id=\"mwBDI\">\u00a0<\/span>:\u00a0<i id=\"mwBDM\">Avril<\/i>, f.4.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwBDQ\" class=\"gallerybox\" style=\"text-align: center;\">\n<div id=\"mwBDU\" class=\"thumb\"><span id=\"mwBDY\"><a id=\"mwBDc\" class=\"mw-file-description\" title=\"Fond d\u00e9coratif, horizon sombre et premier plan clair : La Multiplication des pains, f.168v.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_168v_-_The_Feeding_of_the_Multitude.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBDg\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Folio_168v_-_The_Feeding_of_the_Multitude.jpg\/330px-Folio_168v_-_The_Feeding_of_the_Multitude.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Folio_168v_-_The_Feeding_of_the_Multitude.jpg\/960px-Folio_168v_-_The_Feeding_of_the_Multitude.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Fond d\u00e9coratif, horizon sombre et premier plan clair : La Multiplication des pains, f.168v.\" width=\"580\" height=\"777\" data-file-width=\"1503\" data-file-height=\"2016\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwBDk\" class=\"gallerytext\">Fond d\u00e9coratif, horizon sombre et premier plan clair<span id=\"mwBDo\">\u00a0<\/span>:\u00a0<i id=\"mwBDs\">La Multiplication des pains<\/i>, f.168v.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwBDw\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwBD0\" class=\"thumb\"><span id=\"mwBD4\"><a id=\"mwBD8\" class=\"mw-file-description\" title=\"Coloris plus p\u00e2les, cama\u00efeu de brun et ciel en d\u00e9grad\u00e9s : La Nativit\u00e9, f.44v.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_44v_-_The_Nativity.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBEA\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0c\/Folio_44v_-_The_Nativity.jpg\/250px-Folio_44v_-_The_Nativity.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0c\/Folio_44v_-_The_Nativity.jpg\/500px-Folio_44v_-_The_Nativity.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Coloris plus p\u00e2les, cama\u00efeu de brun et ciel en d\u00e9grad\u00e9s : La Nativit\u00e9, f.44v.\" width=\"568\" height=\"915\" data-file-width=\"1008\" data-file-height=\"1623\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwBEE\" class=\"gallerytext\">Coloris plus p\u00e2les, cama\u00efeu de brun et ciel en d\u00e9grad\u00e9s<span id=\"mwBEI\">\u00a0<\/span>:\u00a0<i id=\"mwBEM\">La Nativit\u00e9<\/i>, f.44v.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<section id=\"mwBEQ\" data-mw-section-id=\"17\" aria-labelledby=\"La_reliure\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"La_reliure\" style=\"text-align: center;\">La reliure<\/h3>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBEU\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBEY\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:425_MS_65_RELIURE_PI_V.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBEc\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/425_MS_65_RELIURE_PI_V.jpg\/250px-425_MS_65_RELIURE_PI_V.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/425_MS_65_RELIURE_PI_V.jpg\/500px-425_MS_65_RELIURE_PI_V.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Couverture de livre en cuir rouge, avec une bordure dor\u00e9e et un blason au centre.\" width=\"190\" height=\"271\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBEg\">La reliure vue du plat inf\u00e9rieur, orn\u00e9 des armes de la\u00a0<a id=\"mwBEk\" title=\"Famille Spinola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Spinola\" rel=\"mw:WikiLink\">famille Spinola<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBEo\" style=\"text-align: justify;\">Le manuscrit a \u00e9t\u00e9 reli\u00e9 tr\u00e8s tardivement. Comme d\u00e9j\u00e0 indiqu\u00e9, il ne l&rsquo;\u00e9tait ni en 1416 \u00e0 la mort du duc de Berry, ni en 1485 alors qu&rsquo;il est la propri\u00e9t\u00e9 des ducs de Savoie. S&rsquo;il est bien la propri\u00e9t\u00e9 de\u00a0<a id=\"mwBEs\" title=\"Marguerite d'Autriche (1480-1530)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marguerite_d'Autriche_(1480-1530)\" rel=\"mw:WikiLink\">Marguerite d&rsquo;Autriche<\/a>, entre 1504 et 1530, il est, pendant cette p\u00e9riode, reli\u00e9, recouvert de velours et muni d&rsquo;un fermoir d&rsquo;argent. Selon l&rsquo;historien de l&rsquo;art britannique\u00a0<a id=\"mwBEw\" title=\"Christopher de Hamel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christopher_de_Hamel\" rel=\"mw:WikiLink\">Christopher de Hamel<\/a>, la reliure aurait \u00e9t\u00e9 effectu\u00e9e en 1524 par Martin des Ableaux, un orf\u00e8vre de la cour de la r\u00e9gente des Pays-Bas \u00e0\u00a0<a id=\"mwBE0\" title=\"Malines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malines\" rel=\"mw:WikiLink\">Malines<\/a>. Les derni\u00e8res pages du manuscrit contiennent encore des marques de rouille \u00e0 l&#8217;emplacement des anciens fermoirs de cette reliure<sup id=\"cite_ref-CDH_56-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;CDH&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-CDH-56&quot;}}\"><a id=\"mwBE4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-CDH-56\"><span id=\"mwBE8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBFA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span id=\"mwBFE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Une nouvelle reliure est r\u00e9alis\u00e9e en cuir\u00a0<a id=\"mwBFI\" title=\"Maroquin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maroquin\" rel=\"mw:WikiLink\">maroquin<\/a>\u00a0rouge, au cours de la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr id=\"mwBFM\" class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XVIII&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Des armes sont appos\u00e9es \u00e0 la feuille d&rsquo;or sur les deux plats<span id=\"mwBFQ\">\u00a0<\/span>: celles de la\u00a0<a id=\"mwBFU\" title=\"Famille Spinola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Spinola\" rel=\"mw:WikiLink\">famille Spinola<\/a>. Cette reliure est identique \u00e0 un autre manuscrit c\u00e9l\u00e8bre ayant appartenu au m\u00eame propri\u00e9taire, les\u00a0<i id=\"mwBFY\"><a id=\"mwBFc\" title=\"Heures de Spinola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Spinola\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Spinola<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-HSp_31-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HSp&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwBFg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HSp-31\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwBFk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBFo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 11<span id=\"mwBFs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Sur le plat sup\u00e9rieur, sont appliqu\u00e9es, sur une nouvelle pi\u00e8ce de maroquin venu en surcharge, celles de la famille Serra<sup id=\"cite_ref-Durrieu190411_57-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu190411&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu190411-57&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;11&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBFw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu190411-57\"><span id=\"mwBF0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBF4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span id=\"mwBF8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Apr\u00e8s son acquisition par le duc d&rsquo;Aumale, ce dernier fait fabriquer une bo\u00eete pour le conserver, recouverte d&rsquo;une plaque de m\u00e9tal en argent cisel\u00e9, \u0153uvre de l&rsquo;orf\u00e8vre\u00a0<a id=\"mwBGA\" title=\"Antoine Vechte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Vechte\" rel=\"mw:WikiLink\">Antoine Vechte<\/a><sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201872_33-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201872&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201872-33&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;72&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBGE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201872-33\"><span id=\"mwBGI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBGM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span id=\"mwBGQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwBGU\" data-mw-section-id=\"18\" aria-labelledby=\"Iconographie\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Iconographie\">Iconographie<\/h2>\n<\/div>\n<section id=\"mwBGY\" data-mw-section-id=\"19\" aria-labelledby=\"Le_calendrier\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Le_calendrier\">Le calendrier<\/h3>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBGc\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBGg\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:007_MS_65_F2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBGk\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/007_MS_65_F2.jpg\/250px-007_MS_65_F2.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/007_MS_65_F2.jpg\/500px-007_MS_65_F2.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Page manuscrite contenant 6 colonnes de textes et de chiffres rouge et bleu et pr\u00e9c\u00e9d\u00e9 d'une grande lettrine orn\u00e9e\" width=\"749\" height=\"1067\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2400\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBGo\">Premi\u00e8re page manuscrite du calendrier, le mois de janvier, f.2r.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBGs\" style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a id=\"mwBGw\" title=\"Calendrier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier\" rel=\"mw:WikiLink\">calendrier<\/a>\u00a0est sans doute l&rsquo;ensemble de miniatures le plus c\u00e9l\u00e8bre du livre, si ce n&rsquo;est de toutes les enluminures du Moyen \u00c2ge. Pr\u00e9sent dans tous les livres d&rsquo;heures, le calendrier permet au lecteur de rep\u00e9rer la\u00a0<a id=\"mwBG0\" title=\"Pri\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pri%C3%A8re\" rel=\"mw:WikiLink\">pri\u00e8re<\/a>\u00a0correspondant au jour de l&rsquo;ann\u00e9e et \u00e0 l&rsquo;heure de la journ\u00e9e<sup id=\"cite_ref-58\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-58&quot;}}\"><a id=\"mwBG4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-58\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBG8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBHA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 12<span id=\"mwBHE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBHI\" style=\"text-align: justify;\">Il prend cependant ici une importance particuli\u00e8re<span id=\"mwBHM\">\u00a0<\/span>: pour la premi\u00e8re fois, chaque mois occupe deux pages et est illustr\u00e9 d&rsquo;une miniature en pleine page. Par ailleurs, le calendrier inclut des donn\u00e9es astronomiques qui atteignent un degr\u00e9 de pr\u00e9cision jamais atteint jusqu&rsquo;alors. La page de texte contient plusieurs colonnes, de gauche \u00e0 droite<span id=\"mwBHQ\">\u00a0<\/span>: la premi\u00e8re est consacr\u00e9e au\u00a0<a id=\"mwBHU\" title=\"Nombre d'or (astronomie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nombre_d'or_(astronomie)\" rel=\"mw:WikiLink\">nombre d&rsquo;or astronomique<\/a>, qui permet le calcul entre les calendriers solaire et lunaire, la deuxi\u00e8me compte la\u00a0<a id=\"mwBHY\" title=\"Lettre dominicale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettre_dominicale\" rel=\"mw:WikiLink\">lettre dominicale<\/a>, la troisi\u00e8me et quatri\u00e8me contiennent le d\u00e9compte mensuel des jours conform\u00e9ment au\u00a0<a id=\"mwBHc\" title=\"Calendrier julien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_julien\" rel=\"mw:WikiLink\">calendrier julien<\/a>\u00a0et la cinqui\u00e8me colonne une liste de saints en fran\u00e7ais pour chaque jour. La sixi\u00e8me colonne, beaucoup plus rare dans les calendriers de l&rsquo;\u00e9poque, contient la dur\u00e9e de chaque jour diurne en heures et minutes. Enfin, la septi\u00e8me colonne, exceptionnelle, donne un nouveau nombre d&rsquo;or, d\u00e9cal\u00e9 par rapport au nombre d&rsquo;or astronomique traditionnel de la premi\u00e8re colonne<sup id=\"cite_ref-Lebigue2014_59-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Lebigue2014&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Lebigue2014-59&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lebigue&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2014&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBHg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Lebigue2014-59\"><span id=\"mwBHk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBHo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span id=\"mwBHs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBHw\" style=\"text-align: justify;\">Chaque miniature, sur la page de gauche, est surmont\u00e9e d&rsquo;un demi-disque contenant diverses informations astronomiques inscrits dans sept demi-cercles. Le premier tout en bas contient les num\u00e9ros des jours dans le mois, le second contient les lettres des premi\u00e8res lunes (<i id=\"mwBH0\"><span id=\"mwBH4\" class=\"lang-la\" lang=\"la\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;la&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;litter\u00e6 primationum lun\u00e6&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">litter\u00e6 primationum lun\u00e6<\/span><\/i>), qui est une application du nouveau nombre d&rsquo;or astronomique, et chaque lettre est surmont\u00e9e dans le demi-cercle sup\u00e9rieur d&rsquo;un croissant de lune. Le quatri\u00e8me demi-cercle contient la mention\u00a0<i id=\"mwBH8\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[&quot;''&quot;,{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;la&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;primaciones (''ou'' primationes) lune&quot;}},&quot;i&quot;:0}},&quot;''&quot;]}\"><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">primaciones (<\/span><\/i>ou<i>\u00a0primationes) lune<\/i>\u00a0(<i id=\"mwBIA\">premi\u00e8res lunes<\/i>), le nom du mois et le nombre de jours. Le demi-cercle au-dessus contient une repr\u00e9sentation des signes du\u00a0<a id=\"mwBIE\" title=\"Zodiaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zodiaque\" rel=\"mw:WikiLink\">zodiaque<\/a>\u00a0sur fond de ciel \u00e9toil\u00e9, qui d\u00e9butent selon la position des astres et de la Terre au d\u00e9but du\u00a0<abbr id=\"mwBII\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. L&rsquo;<a id=\"mwBIM\" title=\"\u00c9quinoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quinoxe\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9quinoxe<\/a>\u00a0de printemps, d\u00e9but du signe du b\u00e9lier, arrive ainsi le\u00a0<time id=\"mwBIQ\" class=\"nowrap\" datetime=\"03-12\" data-sort-value=\"03-12\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;12 mars&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">12 mars<\/time>, date de la position du\u00a0<a id=\"mwBIU\" title=\"Point vernal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Point_vernal\" rel=\"mw:WikiLink\">point vernal<\/a>\u00a0\u00e0 cette \u00e9poque. Leur nom est inscrit dans le demi-cercle au-dessus. Enfin, dans le dernier demi-cercle contient les degr\u00e9s de longitude contenus dans chaque signe zodiacal, \u00e0 la mani\u00e8re des\u00a0<a id=\"mwBIY\" title=\"Astrolabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astrolabe\" rel=\"mw:WikiLink\">astrolabes<\/a><sup id=\"cite_ref-Lebigue2014_59-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Lebigue2014&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Lebigue2014-59&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lebigue&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2014&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBIc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Lebigue2014-59\"><span id=\"mwBIg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBIk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span id=\"mwBIo\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cependant, le calendrier \u00e9tant inachev\u00e9, quatre des miniatures (<i id=\"mwBIs\">Janvier<\/i>,\u00a0<i id=\"mwBIw\">Avril<\/i>,\u00a0<i id=\"mwBI0\">Mai<\/i>,\u00a0<i id=\"mwBI4\">Ao\u00fbt<\/i>) sont vierges d&rsquo;inscription<sup id=\"cite_ref-60\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-60&quot;}}\"><a id=\"mwBI8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-60\"><span id=\"mwBJA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBJE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span id=\"mwBJI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBJM\" style=\"text-align: justify;\">Ce calendrier, avec son nouveau nombre d&rsquo;or, constituerait, selon Jean-Baptiste Lebigue, l&rsquo;une des tr\u00e8s rares applications de la proposition de r\u00e9forme du calendrier faite par\u00a0<a id=\"mwBJQ\" title=\"Pierre d'Ailly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_d'Ailly\" rel=\"mw:WikiLink\">Pierre d&rsquo;Ailly<\/a>, dat\u00e9 de 1412, qui pr\u00e9figure le futur\u00a0<a id=\"mwBJU\" title=\"Calendrier gr\u00e9gorien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_gr%C3%A9gorien\" rel=\"mw:WikiLink\">calendrier gr\u00e9gorien<\/a>. Ces d\u00e9tails peuvent s&rsquo;expliquer par l&rsquo;int\u00e9r\u00eat port\u00e9 par le commanditaire \u00e0 l&rsquo;observation \u00e0 l&rsquo;<a id=\"mwBJY\" title=\"Astrologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astrologie\" rel=\"mw:WikiLink\">astrologie<\/a>\u00a0et au\u00a0<a id=\"mwBJc\" class=\"mw-redirect\" title=\"Comput\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comput\" rel=\"mw:WikiLink\">comput<\/a><sup id=\"cite_ref-Lebigue2014_59-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Lebigue2014&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Lebigue2014-59&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lebigue&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2014&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBJg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Lebigue2014-59\"><span id=\"mwBJk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBJo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span id=\"mwBJs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cette hypoth\u00e8se est cependant remise en cause par d&rsquo;autres historiens<sup id=\"cite_ref-61\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-61&quot;}}\"><a id=\"mwBJw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-61\"><span id=\"mwBJ0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBJ4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span id=\"mwBJ8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBKA\" style=\"text-align: justify;\">Au centre du demi-cercle est repr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 chaque fois le dieu\u00a0<a id=\"mwBKE\" title=\"Apollon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apollon\" rel=\"mw:WikiLink\">Apollon<\/a>\u00a0dans son char. Cette repr\u00e9sentation est en grande partie inspir\u00e9e d&rsquo;un revers d&rsquo;une m\u00e9daille byzantine acquise par le duc de Berry, mentionn\u00e9e dans un de ses inventaires, et repr\u00e9sentant l&#8217;empereur\u00a0<a id=\"mwBKI\" title=\"H\u00e9raclius\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9raclius\" rel=\"mw:WikiLink\">H\u00e9raclius<\/a>\u00a0dans un char semblable<sup id=\"cite_ref-LimbourgBro351_62-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;LimbourgBro351&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-LimbourgBro351-62&quot;}}\"><a id=\"mwBKM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-LimbourgBro351-62\"><span id=\"mwBKQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBKU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span id=\"mwBKY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<section id=\"mwBKc\" data-mw-section-id=\"20\" aria-labelledby=\"Janvier,_folio_1_verso\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Janvier,_folio_1_verso\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Janvier.2C_folio_1_verso\"><\/span>Janvier, folio 1 verso<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBKg\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBKk\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBKo\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"651\" height=\"1008\" data-file-width=\"1333\" data-file-height=\"2062\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBKs\"><i id=\"mwBKw\"><a id=\"mwBK0\" class=\"mw-redirect\" title=\"Janvier (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Janvier_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Janvier<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBK4\" style=\"text-align: justify;\">Le duc de Berry, assis en bas \u00e0 droite, dos au feu, est habill\u00e9 de bleu et coiff\u00e9 d&rsquo;un bonnet de fourrure. Il invite ses gens et ses proches \u00e0 se pr\u00e9senter \u00e0 lui. Derri\u00e8re lui figure l&rsquo;inscription\u00a0<span id=\"mwBK8\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Approche Approche&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0Approche Approche\u00a0\u00bb<\/span>. Plusieurs familiers du duc s&rsquo;approchent de lui pendant que des serviteurs s&rsquo;affairent<span id=\"mwBLA\">\u00a0<\/span>: les\u00a0<a id=\"mwBLE\" title=\"\u00c9chanson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89chanson\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9chansons<\/a>\u00a0servent \u00e0 boire, deux\u00a0<a id=\"mwBLI\" title=\"\u00c9cuyer (gentilhomme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cuyer_(gentilhomme)#%C3%89cuyer_tranchant\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9cuyers tranchants<\/a>\u00a0au centre sont vus de dos. Tous deux sont par\u00e9s d&rsquo;une \u00e9charpe blanche, signe de ralliement des\u00a0<a id=\"mwBLM\" title=\"Armagnacs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Armagnacs\" rel=\"mw:WikiLink\">Armagnacs<\/a>\u00a0pendant la\u00a0<a id=\"mwBLQ\" title=\"Guerre de Cent Ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_Cent_Ans\" rel=\"mw:WikiLink\">Guerre de Cent Ans<\/a><sup id=\"cite_ref-IVP-DMP_63-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-DMP&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-IVP-DMP-63&quot;}}\"><a id=\"mwBLU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-DMP-63\"><span id=\"mwBLY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBLc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span id=\"mwBLg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Un jeune invit\u00e9, habill\u00e9 de vert au chaperon rouge, poss\u00e8de un collier au b\u00e2ton noueux du duc d&rsquo;Orl\u00e9ans<sup id=\"cite_ref-Autrand_64-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Autrand&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Autrand-64&quot;}}\"><a id=\"mwBLk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Autrand-64\"><span id=\"mwBLo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBLs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span id=\"mwBLw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Au bout de la table officie un panetier. Au-dessus de la chemin\u00e9e figurent les armes du duc, \u00ab<span id=\"mwBL0\">\u00a0<\/span>d&rsquo;azur sem\u00e9 de fleurs de lys d&rsquo;or, \u00e0 la bordure engr\u00eal\u00e9e de gueules<span id=\"mwBL4\">\u00a0<\/span>\u00bb, avec de petits ours et des cygnes bless\u00e9s, embl\u00e8mes de Jean de Berry. Plusieurs animaux de compagnie sont repr\u00e9sent\u00e9s<span id=\"mwBL8\">\u00a0<\/span>: petits chiens sur la table, l\u00e9vrier au sol. La tapisserie du fond de la salle semble repr\u00e9senter des \u00e9pisodes de la\u00a0<a id=\"mwBMA\" title=\"Guerre de Troie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_Troie\" rel=\"mw:WikiLink\">guerre de Troie<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz14_65-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz14&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz14-65&quot;}}\"><a id=\"mwBME\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz14-65\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBMI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBMM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 13<span id=\"mwBMQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Sur la table, est pos\u00e9e sur la droite une\u00a0<a id=\"mwBMU\" title=\"Nef de table\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nef_de_table\" rel=\"mw:WikiLink\">nef<\/a>\u00a0qui a \u00e9t\u00e9 identifi\u00e9e \u00e0 une pi\u00e8ce d&rsquo;orf\u00e8vrerie ayant r\u00e9ellement appartenu au duc<span id=\"mwBMY\">\u00a0<\/span>: il s&rsquo;agirait de la\u00a0<i id=\"mwBMc\"><span id=\"mwBMg\" class=\"lang-frm\" lang=\"frm\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;frm&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Salli\u00e8re du pavillon&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Salli\u00e8re du pavillon<\/span><\/i>, mentionn\u00e9e dans un inventaire des biens de Jean de Berry en 1413 et d\u00e9crite avec le cygne navr\u00e9 et l&rsquo;ours \u00e0 chaque extr\u00e9mit\u00e9, symboles du prince. L&rsquo;objet, aujourd&rsquo;hui disparu, est estim\u00e9 \u00e0\u00a0<span id=\"mwBMk\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1000&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;livres tournois&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">1\u00a0000\u00a0livres tournois<\/span>\u00a0dans son inventaire apr\u00e8s-d\u00e9c\u00e8s<sup id=\"cite_ref-66\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-66&quot;}}\"><a id=\"mwBMo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-66\"><span id=\"mwBMs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBMw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span id=\"mwBM0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBM4\" style=\"text-align: justify;\">Dans cette miniature, le duc prend en fait la place du dieu\u00a0<a id=\"mwBM8\" title=\"Janus (mythologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Janus_(mythologie)\" rel=\"mw:WikiLink\">Janus bifrons<\/a>, qui \u00e9tait traditionnellement repr\u00e9sent\u00e9 dans les calendriers m\u00e9di\u00e9vaux au mois de janvier, festoyant et regardant \u00e0 la fois l&rsquo;ann\u00e9e pass\u00e9e et l&rsquo;ann\u00e9e \u00e0 venir<sup id=\"cite_ref-IVP-DMP_63-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-DMP&quot;}}\"><a id=\"mwBNA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-DMP-63\"><span id=\"mwBNE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBNI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span id=\"mwBNM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBNQ\" style=\"text-align: justify;\">Il a \u00e9t\u00e9 propos\u00e9 d&rsquo;y voir une sc\u00e8ne se d\u00e9roulerant le\u00a0<time id=\"mwBNU\" class=\"nowrap\" datetime=\"1414-01-15\" data-sort-value=\"1414-01-15\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6 janvier 1414&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">6 janvier 1414<\/time>, lors de l&rsquo;<a id=\"mwBNY\" title=\"\u00c9piphanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89piphanie\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9piphanie<\/a>, dans la salle de l&rsquo;h\u00f4tel de Giac \u00e0 Paris, dans l&rsquo;actuel\u00a0<a id=\"mwBNc\" title=\"Quartier de Bercy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_de_Bercy\" rel=\"mw:WikiLink\">quartier de Bercy<\/a>. Le pr\u00e9lat assis au c\u00f4t\u00e9 du duc serait\u00a0<a id=\"mwBNg\" title=\"Guillaume de Boisratier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Boisratier\" rel=\"mw:WikiLink\">Guillaume de Boisratier<\/a>, archev\u00eaque de Bourges et les fr\u00e8res de Limbourg eux-m\u00eames se seraient repr\u00e9sent\u00e9s<sup id=\"cite_ref-67\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-67&quot;}}\"><a id=\"mwBNk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-67\"><span id=\"mwBNo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBNs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span id=\"mwBNw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pourtant, ces identifications sont jug\u00e9es tr\u00e8s incertaines voire invraisemblables. La sc\u00e8ne se d\u00e9roule plut\u00f4t dans son\u00a0<a id=\"mwBN0\" title=\"Tour de Nesle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour_de_Nesle\" rel=\"mw:WikiLink\">h\u00f4tel de Nesles<\/a><sup id=\"cite_ref-IVP-DMP_63-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-DMP&quot;}}\"><a id=\"mwBN4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-DMP-63\"><span id=\"mwBN8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBOA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span id=\"mwBOE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pour Paul Durrieu, le pr\u00e9lat est plut\u00f4t\u00a0<a id=\"mwBOI\" title=\"Martin Gouges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Gouges\" rel=\"mw:WikiLink\">Martin Gouges<\/a>, \u00e9v\u00eaque de Chartres, autre proche du duc<sup id=\"cite_ref-Durrieu1904131-132_68-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu1904131-132&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu1904131-132-68&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;131-132&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBOM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu1904131-132-68\"><span id=\"mwBOQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBOU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span id=\"mwBOY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, mais il n&rsquo;a jamais \u00e9t\u00e9 cardinal. Pour l&rsquo;historien de l&rsquo;art Albert Ch\u00e2telet, il s&rsquo;agirait plut\u00f4t l&rsquo;<a id=\"mwBOc\" title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques et archev\u00eaques de Reims\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_et_archev%C3%AAques_de_Reims\" rel=\"mw:WikiLink\">archev\u00eaque de Reims<\/a>,\u00a0<a id=\"mwBOg\" title=\"Simon de Cramaud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simon_de_Cramaud\" rel=\"mw:WikiLink\">Simon de Cramaud<\/a><sup id=\"cite_ref-69\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-69&quot;}}\"><a id=\"mwBOk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-69\"><span id=\"mwBOo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBOs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span id=\"mwBOw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBO0\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;hypoth\u00e8se la plus consensuelle y voit la festin du Nouvel An organis\u00e9 par le duc le\u00a0<time id=\"mwBO4\" class=\"nowrap\" datetime=\"1415-01-10\" data-sort-value=\"1415-01-10\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1 janvier 1415&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0janvier 1415<\/time>. Il s&rsquo;agissait de r\u00e9concilier\u00a0<a id=\"mwBO8\" title=\"Guerre civile entre Armagnacs et Bourguignons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_civile_entre_Armagnacs_et_Bourguignons\" rel=\"mw:WikiLink\">Armagnacs et Bourguignons<\/a>\u00a0apr\u00e8s la\u00a0<a id=\"mwBPA\" title=\"Paix d'Arras\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paix_d'Arras\" rel=\"mw:WikiLink\">Paix d&rsquo;Arras<\/a>.\u00a0<a id=\"mwBPE\" title=\"Charles Ier d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_d'Orl%C3%A9ans\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>\u00a0et son fr\u00e8re\u00a0<a id=\"mwBPI\" title=\"Philippe d'Orl\u00e9ans (1396-1420)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_d'Orl%C3%A9ans_(1396-1420)\" rel=\"mw:WikiLink\">Philippe<\/a>\u00a0y ont particip\u00e9 et pourrait \u00eatre repr\u00e9sent\u00e9s parmi les \u00e9cuyers tranchants, soit ceux vus de dos, soit celui au bout de la table, v\u00eatu de blanc, rouge et noir. Ces couleurs ont en effet \u00e9t\u00e9 choisies par l&rsquo;\u00e9quipe d&rsquo;Orl\u00e9ans lors de joutes qui se sont d\u00e9roul\u00e9es quelques jours plus tard. Le pr\u00e9lat pourrait \u00eatre\u00a0<a id=\"mwBPM\" title=\"Alamanno Adimari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alamanno_Adimari\" rel=\"mw:WikiLink\">Alamanno Adimari<\/a>,\u00a0<a id=\"mwBPQ\" title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques et archev\u00eaques de Pise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_et_archev%C3%AAques_de_Pise\" rel=\"mw:WikiLink\">archev\u00eaque de Pise<\/a>\u00a0et\u00a0<a id=\"mwBPU\" title=\"L\u00e9gat apostolique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gat_apostolique\" rel=\"mw:WikiLink\">l\u00e9gat du pape<\/a>\u00a0<a id=\"mwBPY\" title=\"Jean XXIII (antipape)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_XXIII_(antipape)\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean XXII<\/a>, qui a offert au duc ce jour-l\u00e0 une\u00a0<a id=\"mwBPc\" title=\"Sali\u00e8re (ustensile de cuisine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sali%C3%A8re_(ustensile_de_cuisine)\" rel=\"mw:WikiLink\">sali\u00e8re<\/a>\u00a0en or<sup id=\"cite_ref-Lebigue2014_59-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Lebigue2014&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Lebigue2014-59&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lebigue&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2014&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBPg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Lebigue2014-59\"><span id=\"mwBPk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBPo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span id=\"mwBPs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pol de Limbourg a lui aussi fait le cadeau d&rsquo;un sali\u00e8re \u00e0 son m\u00e9c\u00e8ne le duc \u00e0 cette m\u00eame occasion<sup id=\"cite_ref-Autrand_64-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Autrand&quot;}}\"><a id=\"mwBPw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Autrand-64\"><span id=\"mwBP0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBP4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span id=\"mwBP8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBQA\" style=\"text-align: justify;\">Un grand nombre de personnages pr\u00e9sentent un caract\u00e8re jeune et\u00a0<a id=\"mwBQE\" title=\"Androgynie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Androgynie\" rel=\"mw:WikiLink\">androgyne<\/a>, le duc se retrouvant ainsi au centre d&rsquo;un univers\u00a0<a id=\"mwBQI\" title=\"Homosocialit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homosocialit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">homosocial<\/a>. Cette miniature serait, selon certains historiens, l&rsquo;un des indices de l&rsquo;<a id=\"mwBQM\" title=\"Homosexualit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homosexualit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">homosexualit\u00e9<\/a>\u00a0de Jean de Berry<sup id=\"cite_ref-70\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-70&quot;}}\"><a id=\"mwBQQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-70\"><span id=\"mwBQU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBQY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span id=\"mwBQc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Selon Meiss, Jean de Limbourg serait l&rsquo;auteur de la miniature alors que selon Cazelles, il s&rsquo;agirait de \u00ab<span id=\"mwBQg\">\u00a0<\/span>Limbourg B<span id=\"mwBQk\">\u00a0<\/span>\u00bb<sup id=\"cite_ref-Caz14_65-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz14&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBQo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz14-65\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBQs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBQw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 13<span id=\"mwBQ0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBQ4\" data-mw-section-id=\"21\" aria-labelledby=\"F\u00e9vrier,_folio_2\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"F\u00e9vrier,_folio_2\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"F.C3.A9vrier.2C_folio_2\"><\/span>F\u00e9vrier, folio 2<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBQ8\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBRA\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBRE\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"682\" height=\"1134\" data-file-width=\"1141\" data-file-height=\"1899\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBRI\"><i id=\"mwBRM\"><a id=\"mwBRQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"F\u00e9vrier (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9vrier_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">F\u00e9vrier<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBRU\" style=\"text-align: justify;\">La sc\u00e8ne repr\u00e9sente la rudesse de la vie des paysans en hiver. Elle est en opposition radicale avec la magnificence de la sc\u00e8ne pr\u00e9c\u00e9dente. Un enclos ceint une ferme comprenant une bergerie et, sur la droite, quatre\u00a0<a id=\"mwBRY\" title=\"Ruche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ruche\" rel=\"mw:WikiLink\">ruches<\/a>\u00a0et un\u00a0<a id=\"mwBRc\" class=\"mw-redirect\" title=\"Pigeonnier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pigeonnier\" rel=\"mw:WikiLink\">pigeonnier<\/a>. \u00c0 l&rsquo;int\u00e9rieur de la maison, une femme et deux jeunes gens sans sous-v\u00eatements se r\u00e9chauffent devant le feu. \u00c0 l&rsquo;ext\u00e9rieur, un homme abat un arbre \u00e0 la hache, des fagots \u00e0 ses pieds, tandis qu&rsquo;un autre s&rsquo;appr\u00eate \u00e0 rentrer en soufflant sur ses mains pour se r\u00e9chauffer. Plus loin, un troisi\u00e8me conduit un\u00a0<a id=\"mwBRg\" title=\"\u00c2ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%82ne\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e2ne<\/a>, charg\u00e9 de bois, en direction du village voisin<sup id=\"cite_ref-Caz18_71-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz18&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz18-71&quot;}}\"><a id=\"mwBRk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz18-71\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBRo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBRs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 14<span id=\"mwBRw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBR0\" style=\"text-align: justify;\">Des sc\u00e8nes hivernales ont \u00e9t\u00e9 repr\u00e9sent\u00e9es dans d&rsquo;autres livres enlumin\u00e9s de l&rsquo;\u00e9poque, notamment une miniature dans un manuscrit du\u00a0<i id=\"mwBR4\"><a id=\"mwBR8\" title=\"D\u00e9cam\u00e9ron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cam%C3%A9ron\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00e9cam\u00e9ron<\/a><\/i>\u00a0(vers 1414)<sup id=\"cite_ref-72\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-72&quot;}}\"><a id=\"mwBSA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-72\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwBSE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBSI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 18<span id=\"mwBSM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0et une autre dans un manuscrit du\u00a0<i id=\"mwBSQ\">Miroir Historial<\/i>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwBSU\" title=\"Vincent de Beauvais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_de_Beauvais\" rel=\"mw:WikiLink\">Vincent de Beauvais<\/a>\u00a0(vers 1410)<sup id=\"cite_ref-73\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-73&quot;}}\"><a id=\"mwBSY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-73\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwBSc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBSg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 19<span id=\"mwBSk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, toutes deux attribu\u00e9es au\u00a0<a id=\"mwBSo\" title=\"Ma\u00eetre de la Cit\u00e9 des dames\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_la_Cit%C3%A9_des_dames\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de la Cit\u00e9 des dames<\/a>\u00a0mais celle des\u00a0<i id=\"mwBSs\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0reste la plus \u00e9labor\u00e9e. Selon Meiss, Paul de Limbourg est l&rsquo;auteur de la miniature<span id=\"mwBSw\">\u00a0<\/span>; selon Cazelles, elle a \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9e apr\u00e8s les fr\u00e8res de Limbourg car des traces de l&rsquo;esquisse, visibles notamment au niveau du b\u00fbcheron et de l&rsquo;\u00e2nier, indiquent que celle-ci n&rsquo;a pas \u00e9t\u00e9 suivie dans l&rsquo;ex\u00e9cution finale<sup id=\"cite_ref-Caz18_71-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz18&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBS0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz18-71\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBS4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBS8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 14<span id=\"mwBTA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Selon\u00a0<a id=\"mwBTE\" title=\"Erwin Panofsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erwin_Panofsky\" rel=\"mw:WikiLink\">Erwin Panofsky<\/a>, il s&rsquo;agit l\u00e0 du\u00a0<span id=\"mwBTI\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;premier paysage de neige de l'histoire de la peinture&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0premier paysage de neige de l&rsquo;histoire de la peinture\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Panofsky2003133_74-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Panofsky2003133&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003133-74&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Panofsky&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2003&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;133&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBTM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Panofsky2003133-74\"><span id=\"mwBTQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBTU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span id=\"mwBTY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBTc\" data-mw-section-id=\"22\" aria-labelledby=\"Mars,_folio_3\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Mars,_folio_3\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Mars.2C_folio_3\"><\/span>Mars, folio 3<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBTg\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBTk\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBTo\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7a\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7a\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"664\" height=\"1073\" data-file-width=\"1144\" data-file-height=\"1847\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBTs\"><i id=\"mwBTw\"><a id=\"mwBT0\" title=\"Mars (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mars_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Mars<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBT4\" style=\"text-align: justify;\">Cette peinture repr\u00e9sente une sc\u00e8ne de travaux agricoles. Chaque champ contient une \u00e9tape diff\u00e9rente des travaux, tous s\u00e9par\u00e9s par des chemins se croisant au niveau d&rsquo;un \u00e9dicule appel\u00e9\u00a0<a id=\"mwBT8\" class=\"mw-redirect\" title=\"Montjoies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montjoies\" rel=\"mw:WikiLink\">montjoie<\/a>. Au premier plan, un paysan laboure un champ de c\u00e9r\u00e9ales \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;une\u00a0<a id=\"mwBUA\" title=\"Charrue lourde \u00e0 versoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charrue_lourde_%C3%A0_versoir\" rel=\"mw:WikiLink\">charrue \u00e0 versoir<\/a>\u00a0et avant-train muni de deux roues, le tout tir\u00e9 par deux b\u0153ufs, l&rsquo;homme les dirigeant \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;une longue gaule. Des vignerons taillent la\u00a0<a id=\"mwBUE\" title=\"Vigne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vigne\" rel=\"mw:WikiLink\">vigne<\/a>\u00a0dans un enclos \u00e0 gauche et labourent le sol \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;une\u00a0<a id=\"mwBUI\" title=\"Houe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Houe\" rel=\"mw:WikiLink\">houe<\/a>\u00a0pour a\u00e9rer le sol<span id=\"mwBUM\">\u00a0<\/span>: ce sont les premi\u00e8res fa\u00e7ons de la vigne<sup id=\"cite_ref-75\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-75&quot;}}\"><a id=\"mwBUQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-75\"><span id=\"mwBUU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBUY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span id=\"mwBUc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Sur la droite, un homme se penche sur un sac, sans doute pour y puiser des graines qu&rsquo;il va ensuite semer. Enfin, dans le fond, un berger emm\u00e8ne le chien qui garde son troupeau<sup id=\"cite_ref-Caz22_76-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz22&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz22-76&quot;}}\"><a id=\"mwBUg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz22-76\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBUk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBUo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 15<span id=\"mwBUs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwBUw\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-77\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-77&quot;}}\"><a id=\"mwBU0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-77\"><span id=\"mwBU4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBU8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span id=\"mwBVA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBVE\" style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan figure le\u00a0<a id=\"mwBVI\" title=\"Ch\u00e2teau de Lusignan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Lusignan\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Lusignan<\/a>\u00a0(Poitou), propri\u00e9t\u00e9 du duc de Berry qui l&rsquo;a fait moderniser. On voit \u00e0 droite de l&rsquo;image, au-dessus de la tour poitevine, un dragon ail\u00e9 repr\u00e9sentant la f\u00e9e\u00a0<a id=\"mwBVM\" title=\"M\u00e9lusine (f\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9lusine_(f%C3%A9e)\" rel=\"mw:WikiLink\">M\u00e9lusine<\/a>. En 1392,\u00a0<a id=\"mwBVQ\" title=\"Jean d'Arras\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_d'Arras\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean d&rsquo;Arras<\/a>\u00a0a compos\u00e9 pour Jean de Berry la\u00a0<i id=\"mwBVU\">Noble histoire de Lusignan<\/i>, appel\u00e9 aussi\u00a0<i id=\"mwBVY\"><a id=\"mwBVc\" title=\"Roman de M\u00e9lusine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_de_M%C3%A9lusine\" rel=\"mw:WikiLink\">Roman de M\u00e9lusine<\/a><\/i>, dans laquelle il raconte l&rsquo;histoire de la f\u00e9e, anc\u00eatre imaginaire du duc. Selon la l\u00e9gende, M\u00e9lusine a donn\u00e9 naissance \u00e0 la lign\u00e9e des\u00a0<a id=\"mwBVg\" title=\"Maison de Lusignan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Lusignan\" rel=\"mw:WikiLink\">Lusignan<\/a>\u00a0et serait le b\u00e2tisseur de la forteresse. \u00c9pouse de Raymondin de Lusignan, elle lui a promis la richesse et le bonheur, \u00e0 la condition qu&rsquo;il ne la voit jamais le samedi, jour o\u00f9 son corps prend l&rsquo;apparence d&rsquo;un dragon. Un jour, Raymondin rompt le pacte et observe sa femme au bain. La f\u00e9e s&rsquo;enfuit alors en prenant la forme d&rsquo;un dragon<sup id=\"cite_ref-Caz22_76-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz22&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBVk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz22-76\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBVo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBVs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 15<span id=\"mwBVw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBV0\" style=\"text-align: justify;\">La miniature a \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9e en deux temps<span id=\"mwBV4\">\u00a0<\/span>: la partie sup\u00e9rieure par les fr\u00e8res de Limbourg, la partie inf\u00e9rieure par le peintre interm\u00e9diaire. Les ombres projet\u00e9es par le paysan sont typiques du style\u00a0<a id=\"mwBV8\" title=\"Jan van Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jan_van_Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">eyckien<\/a>\u00a0apparu dans les ann\u00e9es 1420 mais aussi du\u00a0<a id=\"mwBWA\" title=\"Clair-obscur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clair-obscur\" rel=\"mw:WikiLink\">clair-obscur<\/a>\u00a0mani\u00e9 par\u00a0<a id=\"mwBWE\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a><sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwBWI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwBWM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBWQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwBWU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBWY\" data-mw-section-id=\"23\" aria-labelledby=\"Avril,_folio_4\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Avril,_folio_4\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Avril.2C_folio_4\"><\/span>Avril, folio 4<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBWc\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBWg\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBWk\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"639\" height=\"1022\" data-file-width=\"1148\" data-file-height=\"1838\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBWo\"><i id=\"mwBWs\"><a id=\"mwBWw\" class=\"mw-redirect\" title=\"Avril (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avril_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Avril<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBW0\" style=\"text-align: justify;\">Le sujet principal de cette peinture est une sc\u00e8ne de\u00a0<a id=\"mwBW4\" title=\"Fian\u00e7ailles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fian%C3%A7ailles\" rel=\"mw:WikiLink\">fian\u00e7ailles<\/a><span id=\"mwBW8\">\u00a0<\/span>: au premier plan, \u00e0 gauche, un couple \u00e9change des anneaux devant deux t\u00e9moins et un autre personnage, repr\u00e9sent\u00e9 derri\u00e8re, plus petit que les autres. Selon Saint-Jean Bourdin, il s&rsquo;agirait d&rsquo;une repr\u00e9sentation des fian\u00e7ailles de\u00a0<a id=\"mwBXA\" title=\"Marie de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Marie de Berry<\/a>, fille du duc de Berry, et de\u00a0<a id=\"mwBXE\" title=\"Jean Ier de Bourbon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Bourbon\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean I<sup id=\"mwBXI\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Bourbon<\/a>\u00a0le\u00a0<time id=\"mwBXM\" class=\"nowrap\" datetime=\"1400-06-05\" data-sort-value=\"1400-06-05\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;27&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;mai&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1400&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">27 mai 1400<\/time>, avis partag\u00e9 par Patricia Stirnemann<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2004-4043&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2004-4043-78&quot;}}\"><a id=\"mwBXQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2004-4043-78\"><span id=\"mwBXU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBXY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span id=\"mwBXc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cependant, pour Cazelles, il semble difficile de repr\u00e9senter une sc\u00e8ne dix ans apr\u00e8s qu&rsquo;elle a eu lieu. Selon Jean Longnon, il s&rsquo;agirait plut\u00f4t des fian\u00e7ailles de sa petite-fille,\u00a0<a id=\"mwBXg\" title=\"Bonne d'Armagnac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bonne_d'Armagnac\" rel=\"mw:WikiLink\">Bonne d&rsquo;Armagnac<\/a>, avec\u00a0<a id=\"mwBXk\" title=\"Charles Ier d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_d'Orl%C3%A9ans\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles I<sup id=\"mwBXo\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>, neveu de\u00a0<a id=\"mwBXs\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles VI de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VI_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles VI<\/a>\u00a0et connu pour son \u0153uvre po\u00e9tique, et qui se sont d\u00e9roul\u00e9es le\u00a0<time id=\"mwBXw\" class=\"nowrap\" datetime=\"1410-04-27\" data-sort-value=\"1410-04-27\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;18&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;avril&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1410&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">18 avril 1410<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a id=\"mwBX0\" title=\"Gien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gien\" rel=\"mw:WikiLink\">Gien<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz26_79-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz26&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz26-79&quot;}}\"><a id=\"mwBX4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz26-79\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBX8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBYA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 16<span id=\"mwBYE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le page \u00e0 gauche est habill\u00e9 de rouge, blanc, noir et or, les couleurs du roi de France \u00e0 cette \u00e9poque, que l&rsquo;on retrouve dans le chapeau \u00e0 plume d&rsquo;une des dames<sup id=\"cite_ref-80\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-80&quot;}}\"><a id=\"mwBYI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-80\"><span id=\"mwBYM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBYQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span id=\"mwBYU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBYY\" style=\"text-align: justify;\">Plus au centre, deux suivantes cueillent des fleurs. \u00c0 droite, on aper\u00e7oit un\u00a0<a id=\"mwBYc\" title=\"Verger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Verger\" rel=\"mw:WikiLink\">verger<\/a>\u00a0clos de murs et d\u2019un \u00e9difice \u00e0 cr\u00e9neaux. \u00c0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan se dresse un ch\u00e2teau<span id=\"mwBYg\">\u00a0<\/span>: si Cazelles a propos\u00e9 d&rsquo;y voir le\u00a0<a id=\"mwBYk\" title=\"Ch\u00e2teau de Pierrefonds\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Pierrefonds\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Pierrefonds<\/a>\u00a0avec une autre construction \u2013 Le Parcq \u2013 repr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 droite, la plupart des sp\u00e9cialistes s&rsquo;accordent d\u00e9sormais pour y voir une repr\u00e9sentation fid\u00e8le du\u00a0<a id=\"mwBYo\" title=\"Ch\u00e2teau de Dourdan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Dourdan\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Dourdan<\/a>, au pied duquel coule l&rsquo;<a id=\"mwBYs\" title=\"Orge (rivi\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orge_(rivi%C3%A8re)\" rel=\"mw:WikiLink\">Orge<\/a>. La forteresse est la propri\u00e9t\u00e9 de Jean de Berry \u00e0 partir de 1400 et abrite son tr\u00e9sor en 1401<sup id=\"cite_ref-Durrieu1904140_81-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu1904140&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu1904140-81&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;140&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBYw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu1904140-81\"><span id=\"mwBY0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBY4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span id=\"mwBY8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Alors que la ville est repr\u00e9sent\u00e9e \u00e0 l&rsquo;est de mani\u00e8re sch\u00e9matique, le dessin reprend fid\u00e8lement les dispositions des tours, b\u00e2timents et pont-levis<sup id=\"cite_ref-82\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-82&quot;}}\"><a id=\"mwBZA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-82\"><span id=\"mwBZE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBZI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span id=\"mwBZM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwBZQ\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-83\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-83&quot;}}\"><a id=\"mwBZU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-83\"><span id=\"mwBZY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBZc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span id=\"mwBZg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pour Meiss, Jean de Limbourg est l&rsquo;auteur de cette miniature alors que pour Cazelles, il s&rsquo;agirait de \u00ab<span id=\"mwBZk\">\u00a0<\/span>Limbourg B<span id=\"mwBZo\">\u00a0<\/span>\u00bb, comme pour le mois de janvier<sup id=\"cite_ref-Caz26_79-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz26&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBZs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz26-79\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBZw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBZ0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 16<span id=\"mwBZ4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBZ8\" data-mw-section-id=\"24\" aria-labelledby=\"Mai,_folio_5\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Mai,_folio_5\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Mai.2C_folio_5\"><\/span>Mai, folio 5<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBaA\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBaE\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mai.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBaI\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_mois_de_mai_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_mois_de_mai_-_Google_Art_Project.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_mois_de_mai_-_Google_Art_Project.jpg\/500px-Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_mois_de_mai_-_Google_Art_Project.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"681\" height=\"1061\" data-file-width=\"3953\" data-file-height=\"6144\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBaM\"><i id=\"mwBaQ\"><a id=\"mwBaU\" class=\"mw-redirect\" title=\"Mai (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mai_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Mai<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBaY\" style=\"text-align: justify;\">Ce mois est illustr\u00e9 par la cavalcade traditionnelle du\u00a0<a id=\"mwBac\" title=\"1er mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_mai\" rel=\"mw:WikiLink\"><abbr id=\"mwBag\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0mai<\/a><span id=\"mwBak\">\u00a0<\/span>: des jeunes gens vont \u00e0 cheval, pr\u00e9c\u00e9d\u00e9s de joueurs de trompettes. Ils partent en for\u00eat chercher des rameaux qu&rsquo;ils porteront sur la t\u00eate ou autour du cou. \u00c0 cette occasion, les dames arborent une longue robe verte, comme c&rsquo;est ici le cas de trois d&rsquo;entre elles. Plusieurs personnages portent des feuillages dans leur coiffure<span id=\"mwBao\">\u00a0<\/span>: on leur pr\u00eate des effets b\u00e9n\u00e9fiques, plusieurs ouvrages conseillent de porter des chapeaux de fleurs\u00a0<span id=\"mwBas\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;pour conforter le chief&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0pour conforter le chief\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-84\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-84&quot;}}\"><a id=\"mwBaw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-84\"><span id=\"mwBa0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBa4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span id=\"mwBa8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBbA\" style=\"text-align: justify;\">Des propositions d&rsquo;identification des personnages ont \u00e9t\u00e9 avanc\u00e9es<span id=\"mwBbE\">\u00a0<\/span>: d&rsquo;apr\u00e8s Cazelles, on pourrait voir Jean I<sup id=\"mwBbI\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Bourbon dans le cavalier v\u00eatu d&rsquo;une tunique noire, blanche et rouge et, dans la femme \u00e0 la large coiffe blanche qu&rsquo;il regarde, son \u00e9pouse\u00a0<a id=\"mwBbM\" title=\"Marie de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Marie de Berry<\/a>, fille du duc de Berry. Mais pour Patricia Stirnemann, c&rsquo;est le personnage en bleu devant lui, coiff\u00e9 de la couronne de feuillage, qui serait le fianc\u00e9<span id=\"mwBbQ\">\u00a0<\/span>:\u00a0<a id=\"mwBbU\" title=\"Jean Ier de Bourbon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Bourbon\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean de Bourbon<\/a>, habill\u00e9 comme lors des fian\u00e7ailles dans la miniature d&rsquo;Avril, y est repr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 l&rsquo;occasion de son mariage avec Marie de Berry<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2004-4043&quot;}}\"><a id=\"mwBbY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2004-4043-78\"><span id=\"mwBbc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBbg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span id=\"mwBbk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0dont il est le troisi\u00e8me mari. Selon Millard Meiss, l&rsquo;identification des personnages est confirm\u00e9e par la pr\u00e9sence, sur les harnais des chevaux, de cercles d&rsquo;or \u00e0 sept petits disques, embl\u00e8me de la\u00a0<a id=\"mwBbo\" title=\"Maison cap\u00e9tienne de Bourbon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_cap%C3%A9tienne_de_Bourbon\" rel=\"mw:WikiLink\">maison de Bourbon<\/a>. Un autre indice tient dans l&rsquo;insigne port\u00e9 par les h\u00e9rauts, qui est similaire \u00e0 l&#8217;embl\u00e8me de l&rsquo;<a id=\"mwBbs\" title=\"Ordre de l'\u00c9cu d'or\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_l'%C3%89cu_d'or\" rel=\"mw:WikiLink\">ordre de l&rsquo;\u00c9cu d&rsquo;or<\/a>, fond\u00e9 par\u00a0<a id=\"mwBbw\" title=\"Louis II de Bourbon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_II_de_Bourbon\" rel=\"mw:WikiLink\">Louis II de Bourbon<\/a>\u00a0en 1367, m\u00eame si on en retrouve tr\u00e8s peu de repr\u00e9sentations apr\u00e8s 1370<sup id=\"cite_ref-85\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-85&quot;}}\"><a id=\"mwBb0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-85\"><span id=\"mwBb4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBb8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span id=\"mwBcA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBcE\" style=\"text-align: justify;\">Les constructions \u00e0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan ont donn\u00e9 lieu \u00e0 des interpr\u00e9tations divergentes. Selon Edmond Morand<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-86&quot;}}\"><a id=\"mwBcI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-86\"><span id=\"mwBcM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBcQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span id=\"mwBcU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, il s&rsquo;agirait du\u00a0<a id=\"mwBcY\" title=\"Palais des ducs (Riom)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_des_ducs_(Riom)\" rel=\"mw:WikiLink\">palais ducal de Riom<\/a>, propri\u00e9t\u00e9 du duc de Berry qui le fit reconstruire. Cependant, la disposition des b\u00e2timents a \u00e9t\u00e9 modifi\u00e9e. Selon Saint-Jean Bourdin, il s&rsquo;agirait de l&rsquo;entr\u00e9e \u00e0 Riom de\u00a0<a id=\"mwBcc\" title=\"Bernard VII d'Armagnac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_VII_d'Armagnac\" rel=\"mw:WikiLink\">Bernard d&rsquo;Armagnac<\/a>\u00a0remettant sa fille,\u00a0<a id=\"mwBcg\" title=\"Bonne d'Armagnac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bonne_d'Armagnac\" rel=\"mw:WikiLink\">Bonne<\/a>, \u00e0 son fianc\u00e9\u00a0<a id=\"mwBck\" title=\"Charles Ier d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_d'Orl%C3%A9ans\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>, en pr\u00e9sence du duc de Berry, avant le mariage qui eut lieu en\u00a0<time id=\"mwBco\" class=\"nowrap\" datetime=\"1411-05\" data-sort-value=\"1411-05\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;mai&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1411&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">mai 1411<\/time>. Selon Papertiant<sup id=\"cite_ref-87\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-87&quot;}}\"><a id=\"mwBcs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-87\"><span id=\"mwBcw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBc0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span id=\"mwBc4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, il s&rsquo;agirait plut\u00f4t du palais de la Cit\u00e9 \u00e0 Paris avec le\u00a0<a id=\"mwBc8\" class=\"mw-redirect\" title=\"Grand Ch\u00e2telet de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Ch%C3%A2telet_de_Paris\" rel=\"mw:WikiLink\">Ch\u00e2telet<\/a>\u00a0\u00e0 gauche, la\u00a0<a id=\"mwBdA\" class=\"mw-redirect\" title=\"Histoire du palais de la Cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_palais_de_la_Cit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">Conciergerie<\/a>\u00a0et la tour de l&rsquo;Horloge. Cette vue rappellerait alors le lieu du mariage de Jean de Bourbon et de Marie de Berry. En 1410, Jean de Bourbon venait d&rsquo;acc\u00e9der \u00e0 la couronne ducale<sup id=\"cite_ref-88\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-88&quot;}}\"><a id=\"mwBdE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-88\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBdI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBdM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 17<span id=\"mwBdQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBdU\" data-mw-section-id=\"25\" aria-labelledby=\"Juin,_folio_6\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Juin,_folio_6\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Juin.2C_folio_6\"><\/span>Juin, folio 6<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBdY\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBdc\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBdg\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juin.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juin.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"556\" height=\"898\" data-file-width=\"1167\" data-file-height=\"1884\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBdk\"><i id=\"mwBdo\"><a id=\"mwBds\" class=\"mw-redirect\" title=\"Juin (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juin_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Juin<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBdw\" style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est une illustration des travaux paysans avec une sc\u00e8ne de\u00a0<a id=\"mwBd0\" title=\"Fenaison\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fenaison\" rel=\"mw:WikiLink\">fenaison<\/a>. Au premier plan, une femme r\u00e2telle du foin et une autre le met en meule \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;une fourche. Il est en effet \u00e9tal\u00e9 chaque matin pour le s\u00e9cher et rassembl\u00e9 chaque soir en\u00a0<a id=\"mwBd4\" class=\"extiw\" title=\"wikt:meulon\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/meulon\" rel=\"mw:WikiLink\/Interwiki\">meulons<\/a>\u00a0pour \u00e9viter l&rsquo;humidit\u00e9 de la nuit. Cette activit\u00e9 souvent f\u00e9minine contribue \u00e0 faciliter le s\u00e9chage du foin avant qu&rsquo;il soit ramass\u00e9. Trois faucheurs forment des\u00a0<a id=\"mwBd8\" title=\"Andain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andain\" rel=\"mw:WikiLink\">andains<\/a>\u00a0au second plan \u00e0 droite, en laissant de petites bandes d&rsquo;herbe non fauch\u00e9e. La coupe a lieu en plein soleil, c&rsquo;est pourquoi chacun s&rsquo;est prot\u00e9g\u00e9 la t\u00eate d&rsquo;un chapeau ou d&rsquo;un tissu. Les faucheurs portent une courte chemise de toile fendue sur les cuisses et travaillent jambes et pieds nus<sup id=\"cite_ref-ManeFaucheurs_89-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;ManeFaucheurs&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-ManeFaucheurs-89&quot;}}\"><a id=\"mwBeA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-ManeFaucheurs-89\"><span id=\"mwBeE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBeI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span id=\"mwBeM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;autres personnages minuscules sont repr\u00e9sent\u00e9s dans une barque sur le fleuve, dans l&rsquo;escalier menant \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwBeQ\" title=\"Poterne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poterne\" rel=\"mw:WikiLink\">poterne<\/a>\u00a0et dans l&rsquo;escalier couvert \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur du palais<sup id=\"cite_ref-Caz34_90-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz34&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz34-90&quot;}}\"><a id=\"mwBeU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz34-90\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBeY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBec\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 18<span id=\"mwBeg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBek\" style=\"text-align: justify;\">La sc\u00e8ne se d\u00e9roule en bordure de\u00a0<a id=\"mwBeo\" title=\"Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seine\" rel=\"mw:WikiLink\">Seine<\/a>, dans un champ situ\u00e9 \u00e0 l&#8217;emplacement de l&rsquo;h\u00f4tel de\u00a0<a id=\"mwBes\" title=\"Tour de Nesle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour_de_Nesle\" rel=\"mw:WikiLink\">Nesle<\/a>, r\u00e9sidence parisienne du duc de Berry. On y trouve de nos jours la\u00a0<a id=\"mwBew\" title=\"Biblioth\u00e8que Mazarine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Mazarine\" rel=\"mw:WikiLink\">biblioth\u00e8que Mazarine<\/a>. Comme ici, les pr\u00e9s repr\u00e9sent\u00e9s dans les calendriers sont souvent situ\u00e9s pr\u00e8s d&rsquo;un ruisseau ou d&rsquo;un plan d&rsquo;eau<sup id=\"cite_ref-ManeFaucheurs_89-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;ManeFaucheurs&quot;}}\"><a id=\"mwBe0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-ManeFaucheurs-89\"><span id=\"mwBe4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBe8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span id=\"mwBfA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. De l&rsquo;autre c\u00f4t\u00e9 du fleuve s&rsquo;\u00e9tend dans toute sa longueur le\u00a0<a id=\"mwBfE\" class=\"mw-redirect\" title=\"Histoire du palais de la Cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_palais_de_la_Cit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">palais de la Cit\u00e9<\/a>, si\u00e8ge de l&rsquo;administration royale, avec successivement les jardins du roi, la Salle sur l&rsquo;eau, les trois tours Bonbec, d&rsquo;Argent et C\u00e9sar, puis la tour de l&rsquo;Horloge. Derri\u00e8re la galerie Saint-Louis au centre, les deux pignons de la Grande Salle, le Logis du roi et la tour Montgomery. \u00c0 droite, la\u00a0<a id=\"mwBfI\" title=\"Sainte-Chapelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte-Chapelle\" rel=\"mw:WikiLink\">Sainte-Chapelle<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz34_90-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz34&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBfM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz34-90\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBfQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBfU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 18<span id=\"mwBfY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Selon Stirnemann, il s&rsquo;agit de la suite de la sc\u00e8ne de Mai, avec la c\u00e9r\u00e9monie du mariage qui s&rsquo;est d\u00e9roul\u00e9e dans ce palais<span id=\"mwBfc\">\u00a0<\/span>: les invit\u00e9s y gravissent un escalier ext\u00e9rieur<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2004-4043&quot;}}\"><a id=\"mwBfg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2004-4043-78\"><span id=\"mwBfk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBfo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span id=\"mwBfs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBfw\" style=\"text-align: justify;\">Selon Meiss, la miniature, attribuable \u00e0 Paul de Limbourg, fut achev\u00e9e par Jean Colombe<span id=\"mwBf0\">\u00a0<\/span>; d&rsquo;apr\u00e8s Cazelles, elle date de 1440 au vu des b\u00e2timents repr\u00e9sent\u00e9s<sup id=\"cite_ref-Caz34_90-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz34&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBf4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz34-90\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBf8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBgA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 18<span id=\"mwBgE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. M\u00eame si le\u00a0<a id=\"mwBgI\" title=\"Dessin sous-jacent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_sous-jacent\" rel=\"mw:WikiLink\">dessin sous-jacent<\/a>\u00a0est de la main des fr\u00e8res de Limbourg, le peintre interm\u00e9diaire qui pourrait \u00eatre Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck y a laiss\u00e9 plusieurs indices montrant qu&rsquo;il a au moins achev\u00e9 la peinture<span id=\"mwBgM\">\u00a0<\/span>: la peau blanche et les yeux des paysannes du premier plan laissant voir leurs pupilles et le blanc, mais aussi quelques ombres projet\u00e9es sous la barque et la robe de la paysanne de droite, et enfin les petits personnages du palais<sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-4\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwBgQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwBgU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBgY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwBgc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBgg\" data-mw-section-id=\"26\" aria-labelledby=\"Juillet,_folio_7\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Juillet,_folio_7\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Juillet.2C_folio_7\"><\/span>Juillet, folio 7<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBgk\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBgo\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juillet.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBgs\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juillet.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juillet.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juillet.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_juillet.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"615\" height=\"1000\" data-file-width=\"1152\" data-file-height=\"1873\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBgw\"><i id=\"mwBg0\"><a id=\"mwBg4\" class=\"mw-redirect\" title=\"Juillet (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juillet_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Juillet<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBg8\" style=\"text-align: justify;\">Les travaux du mois de juillet repr\u00e9sentent la\u00a0<a id=\"mwBhA\" title=\"Moisson (agriculture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moisson_(agriculture)\" rel=\"mw:WikiLink\">moisson<\/a>\u00a0et la tonte des moutons. Deux personnages fauchent les bl\u00e9s \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;un volant et d&rsquo;une baguette. Un volant est une longue faucille ouverte dont le manche fait angle avec le plat de la lame. \u00c0 l&rsquo;aide de la baguette, ils d\u00e9gagent un paquet de tiges qu&rsquo;ils coupent en lan\u00e7ant le volant. Les moissonneurs avancent de l&rsquo;ext\u00e9rieur de la parcelle en se dirigeant vers son centre en tournant. L&rsquo;un d&rsquo;entre eux porte une pierre \u00e0 aiguiser \u00e0 la ceinture<sup id=\"cite_ref-91\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-91&quot;}}\"><a id=\"mwBhE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-91\"><span id=\"mwBhI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBhM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span id=\"mwBhQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Deux autres personnages, dont une femme, coupent la laine des moutons \u00e0 l&rsquo;aide de\u00a0<a id=\"mwBhU\" title=\"Forces (outil)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Forces_(outil)\" rel=\"mw:WikiLink\">forces<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz38_92-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz38&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz38-92&quot;}}\"><a id=\"mwBhY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz38-92\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBhc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBhg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 19<span id=\"mwBhk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBho\" style=\"text-align: justify;\">Exception faite des montagnes imaginaires, le paysage repr\u00e9sente, au premier plan, la rivi\u00e8re\u00a0<a id=\"mwBhs\" title=\"Boivre (affluent du Clain)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boivre_(affluent_du_Clain)\" rel=\"mw:WikiLink\">Boivre<\/a>\u00a0se jetant dans le\u00a0<a id=\"mwBhw\" title=\"Clain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clain\" rel=\"mw:WikiLink\">Clain<\/a>, \u00e0 proximit\u00e9 du\u00a0<a id=\"mwBh0\" title=\"Ch\u00e2teau triangulaire de Poitiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_triangulaire_de_Poitiers\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau triangulaire de Poitiers<\/a>\u00a0repr\u00e9sent\u00e9 au second plan, distinct du\u00a0<a id=\"mwBh4\" class=\"mw-redirect\" title=\"Palais de justice de Poitiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_de_justice_de_Poitiers\" rel=\"mw:WikiLink\">palais des Comtes du Poitou<\/a>, situ\u00e9 lui sur le plateau. Propri\u00e9t\u00e9 du duc de Berry, le ch\u00e2teau fut reconstruit sans doute \u00e0 partir de 1378 sur ordre du duc par son architecte\u00a0<a id=\"mwBh8\" title=\"Guy de Dammartin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guy_de_Dammartin\" rel=\"mw:WikiLink\">Guy de Dammartin<\/a><sup id=\"cite_ref-93\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-93&quot;}}\"><a id=\"mwBiA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-93\"><span id=\"mwBiE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBiI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span id=\"mwBiM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. La repr\u00e9sentation du ch\u00e2teau dans cette miniature est conforme aux travaux men\u00e9s pour le duc, m\u00eame si Millard Meiss a mis en doute cette identification. La miniature a \u00e9t\u00e9 peinte par Paul de Limbourg selon Meiss, par le peintre des ann\u00e9es 1440 selon Cazelles<sup id=\"cite_ref-Caz38_92-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz38&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBiQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz38-92\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBiU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBiY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 19<span id=\"mwBic\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBig\" data-mw-section-id=\"27\" aria-labelledby=\"Ao\u00fbt,_folio_8\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Ao\u00fbt,_folio_8\"><span id=\"Ao.C3.BBt.2C_folio_8\"><\/span>Ao\u00fbt, folio 8<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBik\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBio\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_aout.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBis\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c5\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_aout.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_aout.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c5\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_aout.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_aout.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"655\" height=\"1065\" data-file-width=\"1555\" data-file-height=\"2526\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBiw\"><i id=\"mwBi0\"><a id=\"mwBi4\" class=\"mw-redirect\" title=\"Ao\u00fbt (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ao%C3%BBt_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Ao\u00fbt<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBi8\" style=\"text-align: justify;\">La miniature pr\u00e9sente plusieurs plans. Au premier figure une sc\u00e8ne de\u00a0<a id=\"mwBjA\" title=\"Fauconnerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fauconnerie\" rel=\"mw:WikiLink\">fauconnerie<\/a><span id=\"mwBjE\">\u00a0<\/span>: le cort\u00e8ge \u00e0 cheval part pour la chasse, pr\u00e9c\u00e9d\u00e9 d&rsquo;un fauconnier. Celui-ci tient dans la main droite le long b\u00e2ton qui lui permettra de battre arbres et buissons pour faire s&rsquo;envoler le gibier. Il porte deux oiseaux au poing et, \u00e0 la ceinture, un leurre en forme d&rsquo;oiseau que l&rsquo;on garnissait de viande pour inciter les faucons \u00e0 revenir. Le cort\u00e8ge est accompagn\u00e9 de chiens destin\u00e9s \u00e0 lever le gibier ou \u00e0 rapporter celui qui aura \u00e9t\u00e9 abattu. Sur leur cheval, trois personnages portent un oiseau, sans doute un\u00a0<a id=\"mwBjI\" title=\"\u00c9pervier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pervier\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9pervier<\/a>\u00a0ou un\u00a0<a id=\"mwBjM\" title=\"Faucon \u00e9merillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Faucon_%C3%A9merillon\" rel=\"mw:WikiLink\">faucon \u00e9merillon<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz42_94-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz42&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz42-94&quot;}}\"><a id=\"mwBjQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz42-94\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBjU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBjY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 20<span id=\"mwBjc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBjg\" style=\"text-align: justify;\">Au second plan sont repr\u00e9sent\u00e9s les travaux agricoles du mois d&rsquo;ao\u00fbt. Un paysan fauche le champ, un deuxi\u00e8me r\u00e9unit les \u00e9pis en gerbes alors qu&rsquo;un troisi\u00e8me les charge sur une charrette tir\u00e9e par deux chevaux. \u00c0 proximit\u00e9, d&rsquo;autres personnages se baignent dans une rivi\u00e8re \u2014 peut-\u00eatre la\u00a0<a id=\"mwBjk\" title=\"Juine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juine\" rel=\"mw:WikiLink\">Juine<\/a>\u00a0\u2014 ou se s\u00e8chent au soleil<sup id=\"cite_ref-Caz42_94-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz42&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBjo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz42-94\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBjs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBjw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 20<span id=\"mwBj0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan se dresse le\u00a0<a id=\"mwBj4\" title=\"Ch\u00e2teau d'\u00c9tampes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d'%C3%89tampes\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau d&rsquo;\u00c9tampes<\/a>, que le duc de Berry avait acquis en\u00a0<a id=\"mwBj8\" title=\"1400\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1400\" rel=\"mw:WikiLink\">1400<\/a>, \u00e0 la mort de\u00a0<a id=\"mwBkA\" title=\"Louis d'\u00c9tampes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_d'%C3%89tampes\" rel=\"mw:WikiLink\">Louis d&rsquo;\u00c9vreux, comte d&rsquo;\u00c9tampes<\/a>. Derri\u00e8re les remparts, on distingue le\u00a0<a id=\"mwBkE\" title=\"Donjon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donjon\" rel=\"mw:WikiLink\">donjon<\/a>\u00a0quadrangulaire et la tour Guinette, qui existe toujours. Le duc de Berry offrit le ch\u00e2teau \u00e0 Charles d&rsquo;Orl\u00e9ans, mari de sa petite-fille Bonne d&rsquo;Armagnac, peut-\u00eatre repr\u00e9sent\u00e9e ici sur un cheval blanc. Selon Saint-Jean Bourdin, cette sc\u00e8ne repr\u00e9sente la prise de possession du ch\u00e2teau par cette derni\u00e8re, avant 1411, hypoth\u00e8se confirm\u00e9e par Patricia Stirnemann<sup id=\"cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2004-4043&quot;}}\"><a id=\"mwBkI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2004-4043-78\"><span id=\"mwBkM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBkQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span id=\"mwBkU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Mais pour lui, le couple est repr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 gauche<span id=\"mwBkY\">\u00a0<\/span>: le duc de Berry est sur le cheval blanc (bien qu&rsquo;assis en amazone) et le\u00a0<a id=\"mwBkc\" title=\"Jean Ier d'Alen\u00e7on (Valois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_d'Alen%C3%A7on_(Valois)\" rel=\"mw:WikiLink\">duc et la duchesse d&rsquo;Alen\u00e7on<\/a>\u00a0se trouvent \u00e0 droite. Pour Meiss, la miniature est de Jean de Limbourg alors que pour Cazelles, elle est de \u00ab<span id=\"mwBkg\">\u00a0<\/span>Limbourg B<span id=\"mwBkk\">\u00a0<\/span>\u00bb, avec peut-\u00eatre un ajout de la sc\u00e8ne centrale vers 1440<sup id=\"cite_ref-Caz42_94-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz42&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBko\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz42-94\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBks\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBkw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 20<span id=\"mwBk0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBk4\" data-mw-section-id=\"28\" aria-labelledby=\"Septembre,_folio_9\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Septembre,_folio_9\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Septembre.2C_folio_9\"><\/span>Septembre, folio 9<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBk8\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBlA\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBlE\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_septembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"584\" height=\"968\" data-file-width=\"1159\" data-file-height=\"1922\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBlI\"><i id=\"mwBlM\"><a id=\"mwBlQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Septembre (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Septembre_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Septembre<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBlU\" style=\"text-align: justify;\">Septembre est illustr\u00e9 par les\u00a0<a id=\"mwBlY\" class=\"mw-redirect\" title=\"Vendanges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vendanges\" rel=\"mw:WikiLink\">vendanges<\/a>. Au premier plan, cinq personnages cueillent du raisin tandis qu&rsquo;un homme et une femme, apparemment enceinte, se reposent. Les grappes sont d\u00e9pos\u00e9es dans des paniers qui sont ensuite vid\u00e9s dans des hottes fix\u00e9es sur des mulets. Ces hottes sont elles-m\u00eames d\u00e9vers\u00e9es dans des cuves charg\u00e9es dans des charrettes tir\u00e9es par des b\u0153ufs<sup id=\"cite_ref-Caz46_95-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz46&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz46-95&quot;}}\"><a id=\"mwBlc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz46-95\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBlg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBlk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 21<span id=\"mwBlo\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBls\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;arri\u00e8re plan est enti\u00e8rement occup\u00e9 par le\u00a0<a id=\"mwBlw\" title=\"Ch\u00e2teau de Saumur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Saumur\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Saumur<\/a>\u00a0en\u00a0<a id=\"mwBl0\" title=\"Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Anjou<\/a>, r\u00e9gion d\u00e9j\u00e0 viticole \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque. Les tours sont coiff\u00e9es de girouettes \u00e0\u00a0<a id=\"mwBl4\" title=\"Fleur de lys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleur_de_lys\" rel=\"mw:WikiLink\">fleurs de lys<\/a>. Au second plan, une\u00a0<a id=\"mwBl8\" title=\"Lice (architecture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lice_(architecture)\" rel=\"mw:WikiLink\">lice<\/a>\u00a0est repr\u00e9sent\u00e9e avec sa barre centrale et son mur de\u00a0<a id=\"mwBmA\" title=\"Treillage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Treillage\" rel=\"mw:WikiLink\">treillage<\/a>. C&rsquo;\u00e9tait le lieu habituel des\u00a0<a id=\"mwBmE\" title=\"Tournoi (Moyen \u00c2ge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_(Moyen_%C3%82ge)\" rel=\"mw:WikiLink\">tournois<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz46_95-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz46&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBmI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz46-95\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBmM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBmQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 21<span id=\"mwBmU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBmY\" style=\"text-align: justify;\">Tout le monde s&rsquo;accorde \u00e0 distinguer deux mains dans cette enluminure<span id=\"mwBmc\">\u00a0<\/span>: l&rsquo;une dans la sc\u00e8ne de vendange, l&rsquo;autre dans le ch\u00e2teau et ses abords. Longtemps, le ch\u00e2teau a \u00e9t\u00e9 attribu\u00e9 aux fr\u00e8res de Limbourg, et plus particuli\u00e8rement \u00e0 Paul par Meiss. Cependant, entre 1410 et 1416, le propri\u00e9taire du ch\u00e2teau \u00e9tait\u00a0<a id=\"mwBmg\" title=\"Louis II d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_II_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Louis II d&rsquo;Anjou<\/a>, alli\u00e9 du duc de Bourgogne\u00a0<a id=\"mwBmk\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Bourgogne\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean sans Peur<\/a>\u00a0puisqu&rsquo;il fian\u00e7a en 1410 son fils a\u00een\u00e9\u00a0<a id=\"mwBmo\" title=\"Louis III d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_III_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Louis III d&rsquo;Anjou<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;une des filles de celui-ci. Cela en faisait donc un opposant au parti du roi de France, donc au duc de Berry<sup id=\"cite_ref-Caz46_95-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz46&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBms\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz46-95\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBmw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBm0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 21<span id=\"mwBm4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBm8\" style=\"text-align: justify;\">Le style de la partie sup\u00e9rieure de la miniature fait plut\u00f4t penser au peintre des ann\u00e9es 1440,\u00a0<a id=\"mwBnA\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a>\u00a0selon In\u00e8s Villela-Petit<sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-5\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwBnE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwBnI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBnM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwBnQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cette hypoth\u00e8se est confirm\u00e9e par le fait que le ch\u00e2teau appartenait alors \u00e0\u00a0<a id=\"mwBnU\" title=\"Ren\u00e9 d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Ren\u00e9 d&rsquo;Anjou<\/a>, fils de Louis II et m\u00e9c\u00e8ne de ce peintre. \u00c0 l&rsquo;extr\u00e9mit\u00e9 droite de la lice se trouve un \u00e9dicule quadrangulaire orn\u00e9 de colonnes engag\u00e9es appel\u00e9 \u00ab<span id=\"mwBnY\">\u00a0<\/span>perron<span id=\"mwBnc\">\u00a0<\/span>\u00bb. Il s&rsquo;agit d&rsquo;un \u00e9difice qui fut utilis\u00e9 lors d&rsquo;un tournoi de chevalerie, le \u00ab<span id=\"mwBng\">\u00a0<\/span>Pas de Saumur<span id=\"mwBnk\">\u00a0<\/span>\u00bb, organis\u00e9 sur place par\u00a0<a id=\"mwBno\" title=\"Ren\u00e9 d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Ren\u00e9 d&rsquo;Anjou<\/a>\u00a0en 1446 en l&rsquo;honneur du roi de France\u00a0<a id=\"mwBns\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles VII de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VII_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles VII<\/a>, qui a pour \u00e9pouse\u00a0<a id=\"mwBnw\" title=\"Marie d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_d'Anjou\" rel=\"mw:WikiLink\">Marie d&rsquo;Anjou<\/a>, s\u0153ur de Ren\u00e9. Le compte-rendu de ce tournoi, aujourd&rsquo;hui disparu, a \u00e9t\u00e9 illustr\u00e9 par Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck, repr\u00e9sentant sans doute ces lices et ce perron. La repr\u00e9sentation du ch\u00e2teau pourrait \u00eatre un souvenir d&rsquo;enfance de Marie d&rsquo;Anjou en m\u00eame temps qu&rsquo;un rappel du pas d&rsquo;arme r\u00e9cent<sup id=\"cite_ref-96\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-96&quot;}}\"><a id=\"mwBn0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-96\"><span id=\"mwBn4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBn8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span id=\"mwBoA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Quant \u00e0 la partie inf\u00e9rieure, elle pourrait avoir \u00e9t\u00e9 achev\u00e9e par Jean Colombe ou son atelier<sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-6\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwBoE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwBoI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBoM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwBoQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBoU\" data-mw-section-id=\"29\" aria-labelledby=\"Octobre,_folio_10\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Octobre,_folio_10\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Octobre.2C_folio_10\"><\/span>Octobre, folio 10<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBoY\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBoc\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_octobre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBog\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_octobre.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_octobre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_octobre.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_octobre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"634\" height=\"1058\" data-file-width=\"1140\" data-file-height=\"1900\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBok\"><i id=\"mwBoo\"><a id=\"mwBos\" class=\"mw-redirect\" title=\"Octobre (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Octobre_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Octobre<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBow\" style=\"text-align: justify;\">La sc\u00e8ne paysanne du premier plan repr\u00e9sente les semailles. \u00c0 droite, un homme s\u00e8me \u00e0 la vol\u00e9e. Des\u00a0<a id=\"mwBo0\" title=\"Pie (oiseau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pie_(oiseau)\" rel=\"mw:WikiLink\">pies<\/a>\u00a0et des\u00a0<a id=\"mwBo4\" title=\"Corneille (oiseau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corneille_(oiseau)\" rel=\"mw:WikiLink\">corneilles<\/a>\u00a0picorent les graines qui viennent d&rsquo;\u00eatre sem\u00e9es, \u00e0 proximit\u00e9 d&rsquo;un sac blanc et d&rsquo;une gibeci\u00e8re. Au fond du champ, un\u00a0<a id=\"mwBo8\" title=\"\u00c9pouvantail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pouvantail\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9pouvantail<\/a>\u00a0en forme d&rsquo;<a id=\"mwBpA\" title=\"Archer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Archer\" rel=\"mw:WikiLink\">archer<\/a>\u00a0et des fils tendus, sur lesquels sont accroch\u00e9s des plumes, sont destin\u00e9s \u00e0 \u00e9loigner les oiseaux. \u00c0 gauche, un paysan \u00e0 cheval passe la\u00a0<a id=\"mwBpE\" title=\"Herse (agriculture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herse_(agriculture)\" rel=\"mw:WikiLink\">herse<\/a>\u00a0sur laquelle est pos\u00e9e une pierre qui permet aux dents de p\u00e9n\u00e9trer plus profond\u00e9ment dans la terre. Il recouvre ainsi les grains qui viennent d&rsquo;\u00eatre sem\u00e9s. C&rsquo;est un cheval qui herse et non des b\u0153ufs car ses sabots plus l\u00e9gers \u00e9crasent moins le sol. Sa couverture est d\u00e9coup\u00e9e en lani\u00e8re afin d&rsquo;\u00e9loigner les insectes<sup id=\"cite_ref-97\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-97&quot;}}\"><a id=\"mwBpI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-97\"><span id=\"mwBpM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBpQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span id=\"mwBpU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBpY\" style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan, le peintre a repr\u00e9sent\u00e9 le\u00a0<a id=\"mwBpc\" title=\"Palais du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Louvre\" rel=\"mw:WikiLink\">palais du Louvre<\/a>, tel qu&rsquo;il fut reconstruit par\u00a0<a id=\"mwBpg\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles V de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_V_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles V<\/a>. Du ch\u00e2teau au centre, on distingue, outre le donjon central qui accueillait alors le tr\u00e9sor royal, la fa\u00e7ade orientale \u00e0 droite, encadr\u00e9e par la tour de la Taillerie et la tour de la Chapelle, et \u00e0 gauche la fa\u00e7ade m\u00e9ridionale, avec ses deux tours jumel\u00e9es au centre. L&rsquo;ensemble est entour\u00e9 d&rsquo;une enceinte ponctu\u00e9e de trois tours et de deux\u00a0<a id=\"mwBpk\" title=\"Bret\u00e8che\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bret%C3%A8che\" rel=\"mw:WikiLink\">bret\u00e8ches<\/a>, visibles ici. Sur la rive, des personnages conversent ou se prom\u00e8nent. C&rsquo;est la seule repr\u00e9sentation de bourgeois de tout le calendrier, personnages habituellement plus pr\u00e9sents dans les livres d&rsquo;heures flamands de l&rsquo;\u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Alexander1990447-448_98-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Alexander1990447-448&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Alexander1990447-448-98&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Alexander&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;447-448&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBpo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Alexander1990447-448-98\"><span id=\"mwBps\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBpw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span id=\"mwBp0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Des barques sont amarr\u00e9es \u00e0 la berge. Comme celle de juin, la sc\u00e8ne est prise depuis les bords de Seine, \u00e0 proximit\u00e9 de l&rsquo;h\u00f4tel de Nesle, en regardant vers le nord<sup id=\"cite_ref-Caz50_99-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz50&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz50-99&quot;}}\"><a id=\"mwBp4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz50-99\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBp8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBqA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 22<span id=\"mwBqE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBqI\" style=\"text-align: justify;\">Si le ch\u00e2teau est sans doute l&rsquo;\u0153uvre des fr\u00e8res de Limbourg avec des gargouilles en tortillons qui se retrouvent fr\u00e9quemment dans les b\u00e2timents qu&rsquo;ils repr\u00e9sentent, toute la partie basse est sans doute de la main du peintre interm\u00e9diaire, et donc peut-\u00eatre\u00a0<a id=\"mwBqM\" title=\"Barth\u00e9lemy d'Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_d'Eyck\" rel=\"mw:WikiLink\">Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/a>, sur un dessin pr\u00e9paratoire des Limbourg.\u00a0<a id=\"mwBqQ\" title=\"Luciano Bellosi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luciano_Bellosi\" rel=\"mw:WikiLink\">Luciano Bellosi<\/a>\u00a0a soulign\u00e9 le fait que les petits personnages sur la berge sont habill\u00e9s d&rsquo;une tunique cintr\u00e9e et en trap\u00e8ze au-dessus du genou, tel qu&rsquo;on peut le voir dans la mode des ann\u00e9es 1440 et notamment dans le frontispice des\u00a0<i id=\"mwBqU\"><a id=\"mwBqY\" title=\"Chroniques de Hainaut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chroniques_de_Hainaut\" rel=\"mw:WikiLink\">Chroniques de Hainaut<\/a><\/i>\u00a0peint par\u00a0<a id=\"mwBqc\" title=\"Rogier van der Weyden\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rogier_van_der_Weyden\" rel=\"mw:WikiLink\">Rogier van der Weyden<\/a><sup id=\"cite_ref-100\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-100&quot;}}\"><a id=\"mwBqg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-100\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwBqk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBqo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 20<span id=\"mwBqs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Si cette hypoth\u00e8se a \u00e9t\u00e9 contest\u00e9e, la pr\u00e9sence des ombres projet\u00e9es syst\u00e9matiques pr\u00e8s des personnages, des animaux, et m\u00eame des objets, ainsi que les d\u00e9tails triviaux (crottin de cheval dans le champ) rappellent \u00e0 de nombreuses reprises le style de Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-7\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwBqw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwBq0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBq4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwBq8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBrA\" data-mw-section-id=\"30\" aria-labelledby=\"Novembre,_folio_11\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Novembre,_folio_11\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Novembre.2C_folio_11\"><\/span>Novembre, folio 11<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBrE\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBrI\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_novembre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBrM\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a5\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_novembre.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_novembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a5\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_novembre.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_novembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"434\" height=\"733\" data-file-width=\"1144\" data-file-height=\"1933\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBrQ\"><i id=\"mwBrU\"><a id=\"mwBrY\" class=\"mw-redirect\" title=\"Novembre (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Novembre_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">Novembre<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBrc\" style=\"text-align: justify;\">La miniature repr\u00e9sente une sc\u00e8ne paysanne traditionnelle d&rsquo;automne<span id=\"mwBrg\">\u00a0<\/span>: la\u00a0<a id=\"mwBrk\" title=\"Gland\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gland%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">gland\u00e9e<\/a>. Un porcher, accompagn\u00e9 d&rsquo;un molosse, fait pa\u00eetre un troupeau de\u00a0<a id=\"mwBro\" title=\"Porc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porc\" rel=\"mw:WikiLink\">porcs<\/a>\u00a0dans un bois de\u00a0<a id=\"mwBrs\" title=\"Ch\u00eane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%AAne\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00eanes<\/a>. \u00c0 l&rsquo;aide d&rsquo;un\u00a0<a id=\"mwBrw\" title=\"B\u00e2ton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A2ton\" rel=\"mw:WikiLink\">b\u00e2ton<\/a>\u00a0qu&rsquo;il jette, il frappe les branches pour en faire tomber les\u00a0<a id=\"mwBr0\" title=\"Gland (fruit)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gland_(fruit)\" rel=\"mw:WikiLink\">glands<\/a>. Le porc, engraiss\u00e9 puis tu\u00e9 et sal\u00e9, permettra de pr\u00e9parer l&rsquo;hiver et de se nourrir toute l&rsquo;ann\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Caz54_101-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz54&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz54-101&quot;}}\"><a id=\"mwBr4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz54-101\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBr8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBsA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 23<span id=\"mwBsE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le droit de pratiquer la gland\u00e9e ou\u00a0<a id=\"mwBsI\" title=\"Paisson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paisson\" rel=\"mw:WikiLink\">paisson<\/a>\u00a0est g\u00e9n\u00e9ralement accord\u00e9 de la Saint-R\u00e9mi, le\u00a0<a id=\"mwBsM\" title=\"1er octobre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_octobre\" rel=\"mw:WikiLink\"><abbr id=\"mwBsQ\" class=\"abbr\" title=\"Premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:1er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0octobre<\/a>, quand les glands tombent, \u00e0 la Saint-Andr\u00e9, le\u00a0<a id=\"mwBsU\" title=\"30 novembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/30_novembre\" rel=\"mw:WikiLink\">30 novembre<\/a><sup id=\"cite_ref-102\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-102&quot;}}\"><a id=\"mwBsY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-102\"><span id=\"mwBsc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBsg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span id=\"mwBsk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBso\" style=\"text-align: justify;\">On aper\u00e7oit \u00e0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan un ch\u00e2teau accroch\u00e9 aux rochers et une rivi\u00e8re qui serpente entre les montagnes bleuies. Ce paysage rappelle ceux de la\u00a0<a id=\"mwBss\" title=\"Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Savoie<\/a>. La miniature, r\u00e9alis\u00e9e vers 1485-1486, est attribu\u00e9e \u00e0 Jean Colombe, qui travaillait alors pour\u00a0<a id=\"mwBsw\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles Ier de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles I<sup id=\"mwBs0\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Savoie<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz54_101-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz54&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBs4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz54-101\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBs8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBtA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 23<span id=\"mwBtE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cependant, un dessin tr\u00e8s similaire se retrouve dans une miniature du calendrier des\u00a0<i id=\"mwBtI\"><a id=\"mwBtM\" title=\"Heures de Dunois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Dunois\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Dunois<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-HD_15-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HD&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwBtQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HD-15\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwBtU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBtY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 6<span id=\"mwBtc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0dat\u00e9es de 1436<span id=\"mwBtg\">\u00a0<\/span>: le\u00a0<a id=\"mwBtk\" title=\"Ma\u00eetre de Dunois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Dunois\" rel=\"mw:WikiLink\">ma\u00eetre de Dunois<\/a>, auteur de cette miniature pourrait s&rsquo;\u00eatre inspir\u00e9 d&rsquo;un dessin pr\u00e9paratoire r\u00e9alis\u00e9 par les fr\u00e8res de Limbourg pour les\u00a0<i id=\"mwBto\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>. Jean Colombe aurait alors achev\u00e9 ce dessin 70 ans apr\u00e8s la mort des trois fr\u00e8res et 50 ans apr\u00e8s le ma\u00eetre parisien<sup id=\"cite_ref-IVP-BdE_14-8\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-BdE&quot;}}\"><a id=\"mwBts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-BdE-14\"><span id=\"mwBtw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBt0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span id=\"mwBt4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBt8\" style=\"text-align: justify;\">La position du corps du paysan rappelle celle d&rsquo;un autre personnage de Colombe<span id=\"mwBuA\">\u00a0<\/span>: celle du bourreau frappant\u00a0<a id=\"mwBuE\" title=\"Marc (\u00e9vang\u00e9liste)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_(%C3%A9vang%C3%A9liste)\" rel=\"mw:WikiLink\">saint Marc<\/a>\u00a0dans la miniature mettant en sc\u00e8ne le martyre de ce dernier (f.19v.). Il pourrait alors s&rsquo;agir ici d&rsquo;une \u00e9vocation de la l\u00e9gende qui rapporte que les reliques du saint auraient \u00e9t\u00e9 rapport\u00e9es d&rsquo;<a id=\"mwBuI\" title=\"Alexandrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandrie\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexandrie<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a id=\"mwBuM\" title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\" rel=\"mw:WikiLink\">Venise<\/a>\u00a0sous un tas de viande de porc pour \u00e9viter qu&rsquo;elles ne soient inspect\u00e9es par les douaniers musulmans<sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201868_103-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201868&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201868-103&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;68&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBuQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201868-103\"><span id=\"mwBuU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBuY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span id=\"mwBuc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwBug\" data-mw-section-id=\"31\" aria-labelledby=\"D\u00e9cembre,_folio_12\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"D\u00e9cembre,_folio_12\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"D.C3.A9cembre.2C_folio_12\"><\/span>D\u00e9cembre, folio 12<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBuk\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwBuo\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_d%C3%A9cembre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBus\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_d%C3%A9cembre.jpg\/250px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_d%C3%A9cembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_d%C3%A9cembre.jpg\/500px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_d%C3%A9cembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"632\" height=\"1088\" data-file-width=\"1110\" data-file-height=\"1907\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBuw\"><i id=\"mwBu0\"><a id=\"mwBu4\" class=\"mw-redirect\" title=\"D\u00e9cembre (mois)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cembre_(mois)\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00e9cembre<\/a>.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBu8\" style=\"text-align: justify;\">Pour le dernier mois de l&rsquo;ann\u00e9e, le peintre choisit une sc\u00e8ne de\u00a0<a id=\"mwBvA\" title=\"V\u00e9nerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9nerie\" rel=\"mw:WikiLink\">v\u00e9nerie<\/a>\u00a0plut\u00f4t que l&rsquo;iconographie traditionnelle de la tuerie de cochon pour No\u00ebl. Il s&rsquo;agit plus pr\u00e9cis\u00e9ment de la\u00a0<a id=\"mwBvE\" title=\"Cur\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cur%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">cur\u00e9e<\/a>, au moment o\u00f9 l&rsquo;un des chasseurs, \u00e0 droite, ach\u00e8ve de sonner l&rsquo;hallali. Les chiens d\u00e9p\u00e8cent le sanglier. La sc\u00e8ne se d\u00e9roule au centre d&rsquo;une for\u00eat dont les arbres sont encore en feuilles<sup id=\"cite_ref-Caz58_104-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz58&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz58-104&quot;}}\"><a id=\"mwBvI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz58-104\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBvM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBvQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 24<span id=\"mwBvU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBvY\" style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;horizon se dresse le\u00a0<a id=\"mwBvc\" title=\"Ch\u00e2teau de Vincennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Vincennes\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Vincennes<\/a>, achev\u00e9 par Charles V, avec son donjon central et ses tours, aujourd&rsquo;hui en grande partie aras\u00e9es. Ce ch\u00e2teau est le lieu de naissance du duc\u00a0<a id=\"mwBvg\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean de Berry<\/a>, ce qui pourrait expliquer sa pr\u00e9sence ici<sup id=\"cite_ref-IVP_105-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-IVP-105&quot;}}\"><a id=\"mwBvk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-105\"><span id=\"mwBvo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBvs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span id=\"mwBvw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Il fut aussi choisi par\u00a0<a id=\"mwBv0\" title=\"Jean Fouquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Fouquet\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Fouquet<\/a>, vers 1455, comme arri\u00e8re-plan de l&rsquo;enluminure\u00a0<i id=\"mwBv4\">Job sur son fumier<\/i>\u00a0dans le\u00a0<a id=\"mwBv8\" title=\"Livre d'heures d'\u00c9tienne Chevalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures_d'%C3%89tienne_Chevalier\" rel=\"mw:WikiLink\">livre d&rsquo;heures d&rsquo;\u00c9tienne Chevalier<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz58_104-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz58&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBwA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz58-104\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBwE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBwI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 24<span id=\"mwBwM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le sanglier \u00e9tant un embl\u00e8me couramment utilis\u00e9s par les rois d&rsquo;Angleterre, il pourrait s&rsquo;agir d&rsquo;une \u00e9vocation de la lutte contre les pr\u00e9tentions d&rsquo;<a id=\"mwBwQ\" title=\"Henri V (roi d'Angleterre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_V_(roi_d'Angleterre)\" rel=\"mw:WikiLink\">Henri V<\/a>\u00a0sur le royaume de France<sup id=\"cite_ref-106\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-106&quot;}}\"><a id=\"mwBwU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-106\"><span id=\"mwBwY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBwc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span id=\"mwBwg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwBwk\" style=\"text-align: justify;\">Cette sc\u00e8ne de cur\u00e9e est souvent rapproch\u00e9e d&rsquo;un dessin attribu\u00e9 \u00e0\u00a0<a id=\"mwBwo\" title=\"Giovannino de' Grassi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovannino_de'_Grassi\" rel=\"mw:WikiLink\">Giovannino de&rsquo; Grassi<\/a>, actuellement conserv\u00e9 \u00e0 la biblioth\u00e8que de\u00a0<a id=\"mwBws\" title=\"Bergame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bergame\" rel=\"mw:WikiLink\">Bergame<\/a><sup id=\"cite_ref-107\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-107&quot;}}\"><a id=\"mwBww\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-107\"><span id=\"mwBw0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBw4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span id=\"mwBw8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, au contenu presque identique, avec les m\u00eames animaux dans les m\u00eames postures, mais quelques chiens en moins. Pour Meiss, la miniature du mois de d\u00e9cembre serait le mod\u00e8le de ce dessin et Paul de Limbourg en serait l&rsquo;auteur. Cependant, le fait que des chiens ont \u00e9t\u00e9 ajout\u00e9s impliquerait l&rsquo;inverse. Luciano Bellosi y voit plut\u00f4t une \u0153uvre du peintre des ann\u00e9es 1440<sup id=\"cite_ref-Caz58_104-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz58&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwBxA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz58-104\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwBxE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBxI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 24<span id=\"mwBxM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cette hypoth\u00e8se est renforc\u00e9e par la forme des visages des personnages, aux yeux r\u00e9vuls\u00e9s et aux visages maussades, qui rappellent les personnages du\u00a0<i id=\"mwBxQ\"><a id=\"mwBxU\" title=\"Livre du c\u0153ur d'Amour \u00e9pris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_du_c%C5%93ur_d'Amour_%C3%A9pris\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre du c\u0153ur d&rsquo;Amour \u00e9pris<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-LCAE_19-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;LCAE&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwBxY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-LCAE-19\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwBxc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBxg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 8<span id=\"mwBxk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div id=\"mwBxo\" class=\"clear\" style=\"text-align: justify;\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;clr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Clr&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00a0<\/div>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwBxs\" data-mw-section-id=\"32\" aria-labelledby=\"Les_huit_grandes_miniatures_exceptionnelles\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_huit_grandes_miniatures_exceptionnelles\">Les huit grandes miniatures exceptionnelles<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwBxw\" style=\"text-align: justify;\">Huit miniatures ont \u00e9t\u00e9 ins\u00e9r\u00e9es dans le manuscrit sur des feuillets isol\u00e9s sans appartenir \u00e0 l&rsquo;origine \u00e0 un autre cahier du livre.\u00a0<a id=\"mwBx0\" title=\"Paul Durrieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Durrieu\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul Durrieu<\/a>\u00a0les rep\u00e8re et les qualifie d&rsquo;<span id=\"mwBx4\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;exceptionnelles&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0exceptionnelles\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0d\u00e8s sa publication de 1904<sup id=\"cite_ref-Durrieu190419_108-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu190419&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu190419-108&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;19&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwBx8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu190419-108\"><span id=\"mwByA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwByE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span id=\"mwByI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Elles sont toutes plus grandes que les autres et ne comprennent aucun texte, ni \u00e0 c\u00f4t\u00e9 de la peinture, ni au verso. Lorsque du texte est pr\u00e9sent, il a \u00e9t\u00e9 ajout\u00e9 par une autre main \u2014 sans doute celle de\u00a0<a id=\"mwByM\" title=\"Jean Colombe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Colombe\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Colombe<\/a>\u00a0\u2014 dans les ann\u00e9es 1480. Leur disposition sur la page est \u00e0 chaque fois originale et d\u00e9cal\u00e9e par rapport au reste du manuscrit. Enfin, elles ne s&rsquo;ins\u00e8rent pas v\u00e9ritablement dans le plan du livre d&rsquo;heures. Paul Durrieu pense m\u00eame qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;origine elles n&rsquo;\u00e9taient pas destin\u00e9es aux\u00a0<i id=\"mwByQ\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0mais qu&rsquo;elles ont \u00e9t\u00e9 command\u00e9es aux fr\u00e8res de Limbourg pour un autre manuscrit<sup id=\"cite_ref-Durrieu190429_109-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu190429&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu190429-109&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;29&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwByU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu190429-109\"><span id=\"mwByY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwByc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span id=\"mwByg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Elles ne sont d&rsquo;ailleurs pas signal\u00e9es dans l&rsquo;inventaire apr\u00e8s-d\u00e9c\u00e8s du duc en 1416. Les th\u00e8mes d\u00e9velopp\u00e9s dans ces enluminures sont surtout inspir\u00e9s de l&rsquo;<a id=\"mwByk\" title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">Antiquit\u00e9<\/a>\u00a0ou de l&rsquo;<a id=\"mwByo\" title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\" rel=\"mw:WikiLink\">Italie<\/a><sup id=\"cite_ref-110\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-110&quot;}}\"><a id=\"mwBys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-110\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwByw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBy0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 25<span id=\"mwBy4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<section id=\"mwBy8\" data-mw-section-id=\"33\" aria-labelledby=\"L'Homme_anatomique,_folio_14\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"L'Homme_anatomique,_folio_14\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"L.27Homme_anatomique.2C_folio_14\"><\/span><i id=\"mwBzA\">L&rsquo;Homme anatomique<\/i>, folio 14<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwBzE\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwBzI\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Anatomical_Man.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwBzM\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/76\/Anatomical_Man.jpg\/250px-Anatomical_Man.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/76\/Anatomical_Man.jpg\/500px-Anatomical_Man.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"620\" height=\"806\" data-file-width=\"1677\" data-file-height=\"2179\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwBzQ\"><i id=\"mwBzU\">L&rsquo;Homme anatomique<\/i>, f.14.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwBzY\" style=\"text-align: justify;\">Cette miniature prend place \u00e0 la fin du calendrier. Un tel th\u00e8me, ne se retrouve dans aucun autre livre d&rsquo;heures de cette \u00e9poque. Elle repr\u00e9sente l&rsquo;influence des astres sur l&rsquo;homme. Il se peut qu&rsquo;elle soit inspir\u00e9e d&rsquo;ouvrages traitant de m\u00e9decine ou d&rsquo;<a id=\"mwBzc\" title=\"Astrologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astrologie\" rel=\"mw:WikiLink\">astrologie<\/a>. Plusieurs manuscrits avaient d\u00e9j\u00e0 repr\u00e9sent\u00e9 comme ici un homme dont les diff\u00e9rentes parties du corps sont reli\u00e9es \u00e0 un des douze\u00a0<a id=\"mwBzg\" title=\"Signe du zodiaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Signe_du_zodiaque\" rel=\"mw:WikiLink\">signes du zodiaque<\/a>, sous le nom de\u00a0<i id=\"mwBzk\"><span id=\"mwBzo\" class=\"lang-la\" lang=\"la\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;la&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;homo signorum&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">homo signorum<\/span><\/i>\u00a0ou\u00a0<a id=\"mwBzs\" title=\"Homme zodiacal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme_zodiacal\" rel=\"mw:WikiLink\">homme zodiacal<\/a>. L&rsquo;originalit\u00e9 tient ici dans le d\u00e9doublement de l&rsquo;homme et la double\u00a0<a id=\"mwBzw\" title=\"Mandorle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandorle\" rel=\"mw:WikiLink\">mandorle<\/a>\u00a0qui l&rsquo;entoure, dans laquelle sont reproduits \u00e0 nouveau les signes du zodiaque. Si plusieurs hypoth\u00e8ses ont \u00e9t\u00e9 avanc\u00e9es pour expliquer cette iconographie (all\u00e9gories homme-femme ou encore jour-nuit), aucune d&rsquo;entre elles ne permet d&rsquo;expliquer de mani\u00e8re d\u00e9finitive ce d\u00e9doublement<sup id=\"cite_ref-111\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-111&quot;}}\"><a id=\"mwBz0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-111\"><span id=\"mwBz4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwBz8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span id=\"mwB0A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwB0E\" style=\"text-align: justify;\">Dans chaque coin sup\u00e9rieur de la miniature sont peintes les armes du duc de Berry<span id=\"mwB0I\">\u00a0<\/span>: \u00ab<span id=\"mwB0M\">\u00a0<\/span>trois fleurs de lys d&rsquo;or sur fond d&rsquo;azur avec bordure engr\u00eal\u00e9e de gueule<span id=\"mwB0Q\">\u00a0<\/span>\u00bb. Dans chaque coin inf\u00e9rieur, est plac\u00e9 le chiffre \u00ab<span id=\"mwB0U\">\u00a0<\/span>VE<span id=\"mwB0Y\">\u00a0<\/span>\u00bb ou \u00ab<span id=\"mwB0c\">\u00a0<\/span>UE<span id=\"mwB0g\">\u00a0<\/span>\u00bb enlac\u00e9s. Ces lettres ont fait l&rsquo;objet d&rsquo;interpr\u00e9tations diverses<span id=\"mwB0k\">\u00a0<\/span>: il s&rsquo;agit soit d&rsquo;une allusion aux premi\u00e8res lettres d&rsquo;une devise du duc\u00a0<span id=\"mwB0o\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;En Vous&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0En Vous\u00a0\u00bb<\/span><span id=\"mwB0s\">\u00a0<\/span>; soit d&rsquo;une allusion \u00e0 la premi\u00e8re et derni\u00e8re lettre du nom \u00ab<span id=\"mwB0w\">\u00a0<\/span>Ursine<span id=\"mwB00\">\u00a0<\/span>\u00bb. Ce nom fait lui-m\u00eame l&rsquo;objet d&rsquo;une double interpr\u00e9tation<span id=\"mwB04\">\u00a0<\/span>: soit saint Ursin, le patron du duch\u00e9 de\u00a0<a id=\"mwB08\" title=\"Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Berry<\/a>, soit le nom d&rsquo;une ma\u00eetresse que le duc aurait connue en captivit\u00e9 en\u00a0<a id=\"mwB1A\" title=\"Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angleterre\" rel=\"mw:WikiLink\">Angleterre<\/a>. Ce nom se retrouve dans des\u00a0<a id=\"mwB1E\" title=\"Armes parlantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Armes_parlantes\" rel=\"mw:WikiLink\">symboles h\u00e9raldiques parlants<\/a>\u00a0qui pars\u00e8ment \u00e0 plusieurs reprises les marges du manuscrit<span id=\"mwB1I\">\u00a0<\/span>: l&rsquo;ours et le cygne<sup id=\"cite_ref-p.62_112-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;,&quot;name&quot;:&quot;p.62&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-p.62-112&quot;}}\"><a id=\"mwB1M\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-p.62-112\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB1Q\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB1U\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 26<span id=\"mwB1Y\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwB1c\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Perkinson200973_113-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Perkinson200973&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Perkinson200973-113&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perkinson&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2009&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;73&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwB1g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Perkinson200973-113\"><span id=\"mwB1k\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB1o\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span id=\"mwB1s\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwB1w\" style=\"text-align: justify;\">Chaque coin est compl\u00e9t\u00e9 par quatre inscriptions latines d\u00e9crivant les propri\u00e9t\u00e9s de chaque signe selon les quatre\u00a0<a id=\"mwB10\" class=\"extiw\" title=\"wikt:complexion\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/complexion\" rel=\"mw:WikiLink\/Interwiki\">complexions<\/a>\u00a0(chaud, froid, sec ou humide), les quatre\u00a0<a id=\"mwB14\" title=\"Temp\u00e9rament (psychologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Temp%C3%A9rament_(psychologie)\" rel=\"mw:WikiLink\">temp\u00e9raments<\/a>\u00a0(col\u00e9rique,\u00a0<a id=\"mwB18\" title=\"M\u00e9lancolie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9lancolie\" rel=\"mw:WikiLink\">m\u00e9lancolique<\/a>,\u00a0<a id=\"mwB2A\" title=\"Sanguin (m\u00e9decine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sanguin_(m%C3%A9decine)\" rel=\"mw:WikiLink\">sanguin<\/a>\u00a0et\u00a0<a id=\"mwB2E\" title=\"Flegmatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Flegmatique\" rel=\"mw:WikiLink\">flegmatique<\/a>) et les quatre\u00a0<a id=\"mwB2I\" title=\"Point cardinal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Point_cardinal\" rel=\"mw:WikiLink\">points cardinaux<\/a><span id=\"mwB2M\">\u00a0<\/span>:\u00a0<span id=\"mwB2Q\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;le B\u00e9lier, le Lion et le Sagittaire sont chauds et secs, col\u00e9riques, masculins, orientaux&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0le B\u00e9lier, le Lion et le Sagittaire sont chauds et secs, col\u00e9riques, masculins, orientaux\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0en haut \u00e0 gauche<span id=\"mwB2U\">\u00a0<\/span>;\u00a0<span id=\"mwB2Y\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;le Taureau, la Vierge et le Capricorne sont froids et secs, m\u00e9lancoliques, f\u00e9minins, occidentaux&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0le Taureau, la Vierge et le Capricorne sont froids et secs, m\u00e9lancoliques, f\u00e9minins, occidentaux\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0en haut \u00e0 droite<span id=\"mwB2c\">\u00a0<\/span>;\u00a0<span id=\"mwB2g\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;les G\u00e9meaux, le Verseau et la Balance sont chauds et humides, masculins, sanguins, m\u00e9ridionaux&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0les G\u00e9meaux, le Verseau et la Balance sont chauds et humides, masculins, sanguins, m\u00e9ridionaux\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0en bas \u00e0 gauche<span id=\"mwB2k\">\u00a0<\/span>;\u00a0<span id=\"mwB2o\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;le Cancer, le Scorpion et les Poissons sont froids et humides, flegmatiques, f\u00e9minins, septentrionaux&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0le Cancer, le Scorpion et les Poissons sont froids et humides, flegmatiques, f\u00e9minins, septentrionaux\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0en bas \u00e0 droite. La miniature, datant d&rsquo;avant 1416, est attribu\u00e9e \u00e0 l&rsquo;un des fr\u00e8res de Limbourg<sup id=\"cite_ref-114\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-114&quot;}}\"><a id=\"mwB2s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-114\"><span id=\"mwB2w\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB20\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span id=\"mwB24\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwB28\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-p.62_112-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;,&quot;name&quot;:&quot;p.62&quot;}}\"><a id=\"mwB3A\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-p.62-112\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB3E\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB3I\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 26<span id=\"mwB3M\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwB3Q\" data-mw-section-id=\"34\" aria-labelledby=\"Le_Paradis_terrestre,_folio_25\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Le_Paradis_terrestre,_folio_25\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"Le_Paradis_terrestre.2C_folio_25\"><\/span><i id=\"mwB3U\">Le Paradis terrestre<\/i>, folio 25<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwB3Y\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwB3c\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwB3g\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg\/250px-Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg\/500px-Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"671\" height=\"901\" data-file-width=\"3022\" data-file-height=\"4062\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwB3k\"><i id=\"mwB3o\">Le Paradis terrestre<\/i>, f.25.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwB3s\" style=\"text-align: justify;\">Sur une seule et m\u00eame miniature de forme ronde, situ\u00e9e dans les Oraisons de la Vierge, sont repr\u00e9sent\u00e9es quatre sc\u00e8nes<span id=\"mwB3w\">\u00a0<\/span>: de gauche \u00e0 droite<span id=\"mwB30\">\u00a0<\/span>; un serpent au corps de sir\u00e8ne tend \u00e0\u00a0<a id=\"mwB34\" title=\"\u00c8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%88ve\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c8ve<\/a>\u00a0le fruit de l&rsquo;<a id=\"mwB38\" title=\"Arbre de la connaissance du bien et du mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arbre_de_la_connaissance_du_bien_et_du_mal\" rel=\"mw:WikiLink\">Arbre de la connaissance du bien et du mal<\/a><span id=\"mwB4A\">\u00a0<\/span>; \u00c8ve offre le fruit \u00e0\u00a0<a id=\"mwB4E\" title=\"Adam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adam\" rel=\"mw:WikiLink\">Adam<\/a><span id=\"mwB4I\">\u00a0<\/span>; Dieu punit Adam et \u00c8ve, qui sortent du Paradis et prennent conscience de leur nudit\u00e9 en se couvrant d&rsquo;une\u00a0<a id=\"mwB4M\" title=\"Feuille de vigne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Feuille_de_vigne\" rel=\"mw:WikiLink\">feuille de vigne<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz70_115-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz70&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz70-115&quot;}}\"><a id=\"mwB4Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz70-115\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB4U\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB4Y\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 27<span id=\"mwB4c\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwB4g\" style=\"text-align: justify;\">Parmi les sources d&rsquo;inspiration, la figure d&rsquo;Adam, \u00e0 qui \u00c8ve donne le fruit d\u00e9fendu, est souvent identifi\u00e9e \u00e0 la statue d&rsquo;un Perse agenouill\u00e9 conserv\u00e9e \u00e0 la galerie des Cand\u00e9labres des\u00a0<a id=\"mwB4k\" title=\"Mus\u00e9es du Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9es_du_Vatican\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9es du Vatican<\/a>. Les fr\u00e8res de Limbourg ont d\u00e9j\u00e0 repr\u00e9sent\u00e9 un Adam dans la m\u00eame position dans le folio 3 verso de la\u00a0<i id=\"mwB4o\"><a id=\"mwB4s\" title=\"Bible moralis\u00e9e de Philippe le Hardi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible_moralis%C3%A9e_de_Philippe_le_Hardi\" rel=\"mw:WikiLink\">Bible moralis\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwB4w\" title=\"Philippe II de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_II_de_Bourgogne\" rel=\"mw:WikiLink\">Philippe II de Bourgogne<\/a>\u00a0(1402)<sup id=\"cite_ref-116\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-116&quot;}}\"><a id=\"mwB40\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-116\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwB44\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB48\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 21<span id=\"mwB5A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Au centre de la composition, se trouve un monumental\u00a0<a id=\"mwB5E\" title=\"Dais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dais\" rel=\"mw:WikiLink\">dais<\/a>\u00a0de style\u00a0<a id=\"mwB5I\" title=\"Architecture gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture_gothique\" rel=\"mw:WikiLink\">gothique<\/a>, surmontant une\u00a0<a id=\"mwB5M\" class=\"mw-redirect\" title=\"Fontaine de jouvence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fontaine_de_jouvence\" rel=\"mw:WikiLink\">fontaine de jouvence<\/a><sup id=\"cite_ref-117\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-117&quot;}}\"><a id=\"mwB5Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-117\"><span id=\"mwB5U\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB5Y\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span id=\"mwB5c\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pour le dessin d&rsquo;ensemble, on peut \u00e9tablir une relation avec le bas-relief de la porte du\u00a0<a id=\"mwB5g\" class=\"mw-redirect\" title=\"Baptist\u00e8re Saint-Jean (Florence)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baptist%C3%A8re_Saint-Jean_(Florence)\" rel=\"mw:WikiLink\">baptist\u00e8re Saint-Jean (Florence)<\/a>\u00a0par\u00a0<a id=\"mwB5k\" title=\"Lorenzo Ghiberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Ghiberti\" rel=\"mw:WikiLink\">Lorenzo Ghiberti<\/a>. Selon Meiss, la miniature est l&rsquo;\u0153uvre de Jean de Limbourg, \u00ab<span id=\"mwB5o\">\u00a0<\/span>Limbourg C<span id=\"mwB5s\">\u00a0<\/span>\u00bb selon Cazelles<sup id=\"cite_ref-Caz70_115-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz70&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwB5w\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz70-115\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB50\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB54\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 27<span id=\"mwB58\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwB6A\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;180&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwB6E\" class=\"gallerycaption\" style=\"text-align: justify;\">Sources d&rsquo;inspiration de la miniature du Paradis terrestre<\/li>\n<li id=\"mwB6I\" class=\"gallerybox\" style=\"text-align: justify;\">\n<div id=\"mwB6M\" class=\"thumb\"><span id=\"mwB6Q\"><a id=\"mwB6U\" class=\"mw-file-description\" title=\"Le Guerrier perse agenouill\u00e9, galerie des Cand\u00e9labres, mus\u00e9es du Vatican, inv 2794.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:0_Gueriero_persiano_-_Galleria_dei_Candelabri_(Vatican).JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwB6Y\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/0_Gueriero_persiano_-_Galleria_dei_Candelabri_%28Vatican%29.JPG\/330px-0_Gueriero_persiano_-_Galleria_dei_Candelabri_%28Vatican%29.JPG?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/0_Gueriero_persiano_-_Galleria_dei_Candelabri_%28Vatican%29.JPG\/960px-0_Gueriero_persiano_-_Galleria_dei_Candelabri_%28Vatican%29.JPG?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Guerrier perse agenouill\u00e9, galerie des Cand\u00e9labres, mus\u00e9es du Vatican, inv 2794.\" width=\"626\" height=\"633\" data-file-width=\"2384\" data-file-height=\"2408\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwB6c\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwB6g\">Le Guerrier perse agenouill\u00e9<\/i>, galerie des Cand\u00e9labres,\u00a0<a id=\"mwB6k\" title=\"Mus\u00e9es du Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9es_du_Vatican\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9es du Vatican<\/a>, inv 2794.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwB6o\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwB6s\" class=\"thumb\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"mwB6w\"><a id=\"mwB60\" class=\"mw-file-description\" title=\"La Tentation d'Adam, Bible moralis\u00e9e de Philippe le Hardi, BNF Fr 166, f.3v.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_tentation_d'Adam_-_Bible_moralis%C3%A9e_de_Philippe_le_Hardi_-_BNF_Fr_166_f3v.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwB64\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/3\/37\/La_tentation_d%27Adam_-_Bible_moralis%C3%A9e_de_Philippe_le_Hardi_-_BNF_Fr_166_f3v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled\" alt=\"La Tentation d'Adam, Bible moralis\u00e9e de Philippe le Hardi, BNF Fr 166, f.3v.\" width=\"571\" height=\"739\" data-file-width=\"138\" data-file-height=\"179\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwB68\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: justify;\"><i id=\"mwB7A\">La Tentation d&rsquo;Adam<\/i>,\u00a0<a id=\"mwB7E\" title=\"Bible moralis\u00e9e de Philippe le Hardi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible_moralis%C3%A9e_de_Philippe_le_Hardi\" rel=\"mw:WikiLink\">Bible moralis\u00e9e de Philippe le Hardi<\/a>, BNF Fr 166, f.3v.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwB7I\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwB7M\" class=\"thumb\"><span id=\"mwB7Q\"><a id=\"mwB7U\" class=\"mw-file-description\" title=\"Le Paradis terrestre, bas-relief de la Porte du paradis du baptist\u00e8re Saint-Jean de Florence.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Gates_IMG_4399.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwB7Y\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Gates_IMG_4399.JPG\/500px-Gates_IMG_4399.JPG?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Gates_IMG_4399.JPG\/960px-Gates_IMG_4399.JPG?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Paradis terrestre, bas-relief de la Porte du paradis du baptist\u00e8re Saint-Jean de Florence.\" width=\"640\" height=\"485\" data-file-width=\"3485\" data-file-height=\"2632\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwB7c\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwB7g\">Le Paradis terrestre<\/i>, bas-relief de la\u00a0<i id=\"mwB7k\">Porte du paradis<\/i>\u00a0du\u00a0<a id=\"mwB7o\" class=\"mw-redirect\" title=\"Baptist\u00e8re Saint-Jean (Florence)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baptist%C3%A8re_Saint-Jean_(Florence)\" rel=\"mw:WikiLink\">baptist\u00e8re Saint-Jean<\/a>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwB7s\" title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\" rel=\"mw:WikiLink\">Florence<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<section id=\"mwB7w\" data-mw-section-id=\"35\" aria-labelledby=\"La_Rencontre_des_mages,_folio_51\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"La_Rencontre_des_mages,_folio_51\" style=\"text-align: center;\"><span id=\"La_Rencontre_des_mages.2C_folio_51\"><\/span><i id=\"mwB70\">La Rencontre des mages<\/i>, folio 51<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwB74\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwB78\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwB8A\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg\/250px-Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg\/500px-Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"611\" height=\"904\" data-file-width=\"1238\" data-file-height=\"1831\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwB8E\"><i id=\"mwB8I\">La Rencontre des rois mages<\/i>, f.51.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwB8M\" style=\"text-align: justify;\">Cette miniature, plac\u00e9e dans les Heures de la Vierge, est peinte sur un parchemin un peu plus \u00e9pais que le reste du manuscrit. Ce th\u00e8me iconographique provient de l&rsquo;ouvrage\u00a0<i id=\"mwB8Q\">La L\u00e9gende des rois mages<\/i>\u00a0de Jean de Hildesheim, \u00e9crit au\u00a0<a id=\"mwB8U\" title=\"XIVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIVe_si%C3%A8cle\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XIV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>. Chaque roi dirige un cort\u00e8ge. Les trois groupes prennent la direction d&rsquo;un\u00a0<a id=\"mwB8Y\" title=\"\u00c9dicule\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dicule\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9dicule<\/a>\u00a0situ\u00e9 au centre, appel\u00e9 aussi\u00a0<a id=\"mwB8c\" class=\"mw-redirect\" title=\"Montjoies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montjoies\" rel=\"mw:WikiLink\">montjoie<\/a>, surmont\u00e9 de l&rsquo;\u00e9toile. Les\u00a0<a id=\"mwB8g\" title=\"Rois mages\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rois_mages\" rel=\"mw:WikiLink\">rois mages<\/a>\u00a0ne repr\u00e9sentent pas les trois continents, comme c&rsquo;est le cas dans la\u00a0<i id=\"mwB8k\"><a id=\"mwB8o\" class=\"mw-redirect\" title=\"L\u00e9gende dor\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gende_dor%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">L\u00e9gende dor\u00e9e<\/a><\/i>, mais les trois \u00e2ges de la vie<span id=\"mwB8s\">\u00a0<\/span>: l&rsquo;adolescent, l&rsquo;homme et le vieillard. Gaspard, le jeune en haut \u00e0 droite, est suivi de deux personnages noirs, comme le veut une tradition iconographique italienne. Balthasar, l&rsquo;homme, est plac\u00e9 \u00e0 gauche et Melchior, le vieillard, en bas \u00e0 droite. Ce dernier poss\u00e8de la m\u00eame couronne que l&#8217;empereur Auguste repr\u00e9sent\u00e9 au folio 22. Par ailleurs, divers animaux sauvages sont peints<span id=\"mwB8w\">\u00a0<\/span>: des gu\u00e9pards, un lion, un l\u00e9zard ainsi qu&rsquo;un ours, symbole du duc de Berry<sup id=\"cite_ref-Caz89_118-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz89&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz89-118&quot;}}\"><a id=\"mwB80\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz89-118\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB84\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB88\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 28<span id=\"mwB9A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwB9E\" style=\"text-align: justify;\">Plusieurs historiens ont fait le lien entre l&rsquo;inspiration orientale de ces personnages ou animaux et la visite \u00e0 Paris de l&#8217;empereur byzantin\u00a0<a id=\"mwB9I\" title=\"Manuel II Pal\u00e9ologue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuel_II_Pal%C3%A9ologue\" rel=\"mw:WikiLink\">Manuel II Pal\u00e9ologue<\/a>\u00a0en 1400, que les fr\u00e8res de Limbourg ont peut-\u00eatre eu l&rsquo;occasion de voir<sup id=\"cite_ref-119\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-119&quot;}}\"><a id=\"mwB9M\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-119\"><span id=\"mwB9Q\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB9U\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>70<span id=\"mwB9Y\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le mage de gauche est la copie presque exacte d&rsquo;un revers d&rsquo;une m\u00e9daille byzantine repr\u00e9sentant l&#8217;empereur\u00a0<a id=\"mwB9c\" title=\"Constantin Ier (empereur romain)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Ier_(empereur_romain)\" rel=\"mw:WikiLink\">Constantin<\/a>\u00a0\u00e0 cheval, acquise par le duc de Berry en 1402 aupr\u00e8s d&rsquo;un marchand italien et mentionn\u00e9 dans un de ses inventaires<sup id=\"cite_ref-LimbourgBro351_62-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;LimbourgBro351&quot;}}\"><a id=\"mwB9g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-LimbourgBro351-62\"><span id=\"mwB9k\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB9o\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span id=\"mwB9s\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. La ville en haut \u00e0 gauche est cens\u00e9e repr\u00e9senter\u00a0<a id=\"mwB9w\" title=\"J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9rusalem\" rel=\"mw:WikiLink\">J\u00e9rusalem<\/a>\u00a0mais elle reprend plusieurs monuments parisiens<span id=\"mwB90\">\u00a0<\/span>:\u00a0<a id=\"mwB94\" title=\"Cath\u00e9drale Notre-Dame de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Notre-Dame_de_Paris\" rel=\"mw:WikiLink\">Notre-Dame de Paris<\/a>, la\u00a0<a id=\"mwB98\" title=\"Sainte-Chapelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte-Chapelle\" rel=\"mw:WikiLink\">Sainte-Chapelle<\/a>\u00a0et peut-\u00eatre une partie du\u00a0<a id=\"mwB-A\" class=\"mw-redirect\" title=\"Histoire du palais de la Cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_palais_de_la_Cit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">palais de la Cit\u00e9<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz89_118-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz89&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwB-E\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz89-118\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB-I\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB-M\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 28<span id=\"mwB-Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwB-U\" data-mw-section-id=\"36\" aria-labelledby=\"L'Adoration_des_mages,_folio_52\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'Adoration_des_mages,_folio_52\"><span id=\"L.27Adoration_des_mages.2C_folio_52\"><\/span><i id=\"mwB-Y\">L&rsquo;Adoration des mages<\/i>, folio 52<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwB-c\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a id=\"mwB-g\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_52r_-_The_Adoration_of_the_Magi.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwB-k\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Folio_52r_-_The_Adoration_of_the_Magi.jpg\/250px-Folio_52r_-_The_Adoration_of_the_Magi.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Folio_52r_-_The_Adoration_of_the_Magi.jpg\/500px-Folio_52r_-_The_Adoration_of_the_Magi.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"688\" height=\"992\" data-file-width=\"1239\" data-file-height=\"1789\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwB-o\"><i id=\"mwB-s\">L&rsquo;Adoration des mages<\/i>, f.52.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwB-w\" style=\"text-align: justify;\">\u00c0 droite de la miniature sont repr\u00e9sent\u00e9s les rois mages ainsi que leur suite. Ayant enlev\u00e9 leur couronne, les trois rois sont prostern\u00e9s<span id=\"mwB-0\">\u00a0<\/span>: l&rsquo;un \u2014 Melchior \u2014 baise les pieds du Christ, le deuxi\u00e8me \u2014 Balthasar \u2014 embrasse le sol, comme dans le livre de Jean de Hildesheim, et le troisi\u00e8me \u2014 Gaspard \u2014 porte son pr\u00e9sent. En m\u00eame temps que les mages sont repr\u00e9sent\u00e9s, les bergers sont eux aussi en adoration devant l&rsquo;<a id=\"mwB-4\" class=\"mw-redirect\" title=\"J\u00e9sus Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus_Christ\" rel=\"mw:WikiLink\">Enfant J\u00e9sus<\/a>. Ils sont pr\u00e9sents l&rsquo;un \u00e0 c\u00f4t\u00e9 de la Vierge, les autres derri\u00e8re la cr\u00e8che, leurs moutons paissant sur les collines \u00e0 l&rsquo;arri\u00e8re. Les jours de\u00a0<a id=\"mwB-8\" title=\"No\u00ebl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/No%C3%ABl\" rel=\"mw:WikiLink\">No\u00ebl<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a id=\"mwB_A\" title=\"\u00c9piphanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89piphanie\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9piphanie<\/a>\u00a0sont ainsi repr\u00e9sent\u00e9s simultan\u00e9ment sur la m\u00eame image. La Vierge est entour\u00e9e de femmes habill\u00e9es en costumes \u00e0 la mode du d\u00e9but du\u00a0<a id=\"mwB_E\" title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>. La ville \u00e0 l&rsquo;arri\u00e8re, cens\u00e9e repr\u00e9senter\u00a0<a id=\"mwB_I\" title=\"Bethl\u00e9em\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bethl%C3%A9em\" rel=\"mw:WikiLink\">Bethl\u00e9em<\/a>, reprend peut-\u00eatre l&rsquo;apparence de la ville de\u00a0<a id=\"mwB_M\" title=\"Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">Bourges<\/a>\u00a0avec la Grosse Tour, la\u00a0<a id=\"mwB_Q\" title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">cath\u00e9drale<\/a>\u00a0et la\u00a0<a id=\"mwB_U\" title=\"Sainte-Chapelle de Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte-Chapelle_de_Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">Sainte-Chapelle<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz92_120-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz92&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz92-120&quot;}}\"><a id=\"mwB_Y\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz92-120\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwB_c\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB_g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 29<span id=\"mwB_k\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwB_o\" style=\"text-align: justify;\">La disposition des personnages autour du Christ a \u00e9t\u00e9 rapproch\u00e9e d&rsquo;une sc\u00e8ne d&rsquo;adoration des mages repr\u00e9sent\u00e9es sur un retable actuellement conserv\u00e9 au\u00a0<a id=\"mwB_s\" class=\"mw-redirect\" title=\"Museum Mayer van den Bergh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_Mayer_van_den_Bergh\" rel=\"mw:WikiLink\">Museum Mayer van den Bergh<\/a>\u00a0d&rsquo;<a id=\"mwB_w\" title=\"Anvers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anvers\" rel=\"mw:WikiLink\">Anvers<\/a>\u00a0(inv.2, vers 1395). Outre le fait que ces personnages se pr\u00e9sentent dans la m\u00eame position autour du Christ, le roi mage \u00e0 gauche de la Vierge, transform\u00e9 en saint Joseph par les Limbourg, tient dans ses mains la m\u00eame pi\u00e8ce d&rsquo;orf\u00e8vrerie en forme de corne, forme relativement rare \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque<sup id=\"cite_ref-D\u00fcckers2005_121-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;D\u00fcckers2005&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-D\u00fcckers2005-121&quot;}}\"><a id=\"mwB_0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-D%C3%BCckers2005-121\"><span id=\"mwB_4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwB_8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span id=\"mwCAA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s le style, le peintre de cette\u00a0<a id=\"mwCAE\" title=\"Adoration des mages\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adoration_des_mages\" rel=\"mw:WikiLink\">Adoration<\/a>\u00a0ne serait pas le m\u00eame que celui de la\u00a0<i id=\"mwCAI\">Rencontre<\/i>. Meiss l&rsquo;attribue \u00e0 Paul de Limbourg<sup id=\"cite_ref-Caz92_120-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz92&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCAM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz92-120\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCAQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCAU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 29<span id=\"mwCAY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCAc\" data-mw-section-id=\"37\" aria-labelledby=\"La_Purification_de_la_Vierge,_folio_54\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"La_Purification_de_la_Vierge,_folio_54\"><span id=\"La_Purification_de_la_Vierge.2C_folio_54\"><\/span><i id=\"mwCAg\">La Purification de la Vierge<\/i>, folio 54<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwCAk\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwCAo\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_54v_-_The_Purification_of_the_Virgin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCAs\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/33\/Folio_54v_-_The_Purification_of_the_Virgin.jpg\/250px-Folio_54v_-_The_Purification_of_the_Virgin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/33\/Folio_54v_-_The_Purification_of_the_Virgin.jpg\/500px-Folio_54v_-_The_Purification_of_the_Virgin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"676\" height=\"964\" data-file-width=\"1246\" data-file-height=\"1775\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwCAw\"><i id=\"mwCA0\">La Purification de la Vierge<\/i>, f.54.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwCA4\" style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;apr\u00e8s l&rsquo;<i id=\"mwCA8\"><a id=\"mwCBA\" title=\"\u00c9vangile selon Luc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile_selon_Luc\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9vangile selon Luc<\/a><\/i>, le moment de la\u00a0<a id=\"mwCBE\" title=\"Pr\u00e9sentation de J\u00e9sus au Temple\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9sentation_de_J%C3%A9sus_au_Temple\" rel=\"mw:WikiLink\">pr\u00e9sentation de J\u00e9sus au Temple<\/a>\u00a0correspond \u00e0 la c\u00e9r\u00e9monie de purification de sa m\u00e8re, quarante jours apr\u00e8s sa naissance. Ce feuillet a \u00e9t\u00e9 plac\u00e9 dans les Heures de la Vierge au d\u00e9but de\u00a0<a id=\"mwCBI\" title=\"None (office)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/None_(office)\" rel=\"mw:WikiLink\">none<\/a>, mais aurait tout aussi bien pu se trouver dans les Heures de l&rsquo;ann\u00e9e liturgique, avant l&rsquo;office de la\u00a0<a id=\"mwCBM\" title=\"Chandeleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chandeleur\" rel=\"mw:WikiLink\">Chandeleur<\/a>\u00a0situ\u00e9 au folio 203<sup id=\"cite_ref-Caz95_122-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz95&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz95-122&quot;}}\"><a id=\"mwCBQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz95-122\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCBU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCBY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 30<span id=\"mwCBc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCBg\" style=\"text-align: justify;\">La Vierge tient le Christ dans ses bras<span id=\"mwCBk\">\u00a0<\/span>; une aur\u00e9ole \u00e9mane de sa t\u00eate et se m\u00eale \u00e0 celle de son fils. Elle est suivie de\u00a0<a id=\"mwCBo\" title=\"Joseph (Nouveau Testament)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_(Nouveau_Testament)\" rel=\"mw:WikiLink\">Joseph<\/a>\u00a0et d&rsquo;un cort\u00e8ge de personnages. Une servante, seule sur les marches, assure la transition avec le grand pr\u00eatre situ\u00e9 plus haut. Elle porte les deux colombes offertes en sacrifice, ainsi qu&rsquo;un\u00a0<a id=\"mwCBs\" title=\"Cierge (bougie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cierge_(bougie)\" rel=\"mw:WikiLink\">cierge<\/a>\u00a0allum\u00e9<sup id=\"cite_ref-Caz95_122-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz95&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCBw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz95-122\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCB0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCB4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 30<span id=\"mwCB8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCCA\" style=\"text-align: justify;\">Par sa composition, la miniature peut \u00eatre rapproch\u00e9e d&rsquo;une fresque de la\u00a0<a id=\"mwCCE\" title=\"Basilique Santa Croce de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Santa_Croce_de_Florence\" rel=\"mw:WikiLink\">basilique Santa Croce de Florence<\/a>\u00a0dans la\u00a0<a id=\"mwCCI\" title=\"Chapelle Baroncelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Baroncelli\" rel=\"mw:WikiLink\">chapelle Baroncelli<\/a>, attribu\u00e9e au\u00a0<a id=\"mwCCM\" title=\"Maestro della Cappella Rinuccini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maestro_della_Cappella_Rinuccini\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de la Chapelle Rinuccini<\/a>\u00a0(identifi\u00e9 \u00e0\u00a0<a id=\"mwCCQ\" title=\"Matteo di Pacino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matteo_di_Pacino\" rel=\"mw:WikiLink\">Matteo di Pacino<\/a><sup id=\"cite_ref-123\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-123&quot;}}\"><a id=\"mwCCU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-123\"><span id=\"mwCCY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCCc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>72<span id=\"mwCCg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>). L&rsquo;escalier y est presque identique, ainsi que l&rsquo;expression de certains personnages. Une reproduction sous forme de dessin est aujourd&rsquo;hui conserv\u00e9e au\u00a0<a id=\"mwCCk\" title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>. Selon l&rsquo;historien de l&rsquo;art allemand Harald Keller<sup id=\"cite_ref-124\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-124&quot;}}\"><a id=\"mwCCo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-124\"><span id=\"mwCCs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCCw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span id=\"mwCC0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, le dessin aurait pu servir de mod\u00e8le aux fr\u00e8res de Limbourg, mais cette hypoth\u00e8se a \u00e9t\u00e9 mise en doute par Meiss<sup id=\"cite_ref-Caz95_122-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz95&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCC4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz95-122\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCC8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCDA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 30<span id=\"mwCDE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCDI\" data-mw-section-id=\"38\" aria-labelledby=\"La_Chute_des_Anges_rebelles,_folio_64\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"La_Chute_des_Anges_rebelles,_folio_64\"><span id=\"La_Chute_des_Anges_rebelles.2C_folio_64\"><\/span><i id=\"mwCDM\">La Chute des Anges rebelles<\/i>, folio 64<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwCDQ\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwCDU\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_chute_des_anges_rebelles_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCDY\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_chute_des_anges_rebelles_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_chute_des_anges_rebelles_-_Google_Art_Project.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_chute_des_anges_rebelles_-_Google_Art_Project.jpg\/500px-Fr%C3%A8res_Limbourg_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_-_chute_des_anges_rebelles_-_Google_Art_Project.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"891\" height=\"1130\" data-file-width=\"4097\" data-file-height=\"5197\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwCDc\"><i id=\"mwCDg\">La Chute des anges rebelles<\/i>, f.64.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwCDk\" style=\"text-align: justify;\">Cette miniature se trouve au tout d\u00e9but des\u00a0<a id=\"mwCDo\" title=\"Psaumes p\u00e9nitentiels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Psaumes_p%C3%A9nitentiels\" rel=\"mw:WikiLink\">Psaumes p\u00e9nitentiaux<\/a>. Pourtant, cette sc\u00e8ne n&rsquo;est pas \u00e9voqu\u00e9e dans cette partie de l&rsquo;<a id=\"mwCDs\" title=\"Ancien Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_Testament\" rel=\"mw:WikiLink\">Ancien Testament<\/a>\u00a0mais seulement dans quelques passages du\u00a0<a id=\"mwCDw\" title=\"Nouveau Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouveau_Testament\" rel=\"mw:WikiLink\">Nouveau Testament<\/a>. Il s&rsquo;agit de la r\u00e9volte de\u00a0<a id=\"mwCD0\" title=\"Lucifer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucifer\" rel=\"mw:WikiLink\">Lucifer<\/a>\u00a0contre Dieu et, plus pr\u00e9cis\u00e9ment ici, de sa d\u00e9faite et de sa chute entra\u00eenant des l\u00e9gions d&rsquo;anges avec lui<sup id=\"cite_ref-Caz104_125-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz104&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz104-125&quot;}}\"><a id=\"mwCD4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz104-125\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCD8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCEA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 31<span id=\"mwCEE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCEI\" style=\"text-align: justify;\">Le Seigneur, assis sur un tr\u00f4ne, domine la sc\u00e8ne. Il tient le globe de sa main gauche et, de sa main droite, indique le jugement de Lucifer. Les anges fid\u00e8les se tiennent \u00e0 ses c\u00f4t\u00e9s, assis dans des\u00a0<a id=\"mwCEM\" title=\"Stalles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stalles\" rel=\"mw:WikiLink\">stalles<\/a>\u00a0que les anges r\u00e9volt\u00e9s ont laiss\u00e9es vides. La milice de Dieu, bard\u00e9e de casques et de cuirasses et arm\u00e9e d&rsquo;\u00e9p\u00e9es, pr\u00e9cipite les anges rebelles dans l&rsquo;ab\u00eeme. Lucifer est repr\u00e9sent\u00e9 tout en bas, entour\u00e9 d&rsquo;un halo formant comme une anti-aur\u00e9ole, mais toujours pourvu de ses attributs d&rsquo;ange, la couronne et l&rsquo;\u00e9tole<sup id=\"cite_ref-Caz104_125-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz104&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCEQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz104-125\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCEU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCEY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 31<span id=\"mwCEc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCEg\" style=\"text-align: justify;\">Cette iconographie, tr\u00e8s rare dans un livre d&rsquo;heures, a pu \u00eatre inspir\u00e9e par un panneau sur bois appartenant \u00e0 un\u00a0<a id=\"mwCEk\" title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\" rel=\"mw:WikiLink\">retable<\/a>\u00a0datant de 1340-1345, provenant de\u00a0<a id=\"mwCEo\" title=\"Sienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sienne\" rel=\"mw:WikiLink\">Sienne<\/a>, attribu\u00e9 \u00e0 un peintre anonyme surnomm\u00e9 le\u00a0<a id=\"mwCEs\" title=\"Ma\u00eetre des anges rebelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_des_anges_rebelles\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre des anges rebelles<\/a>, et actuellement conserv\u00e9 au\u00a0<a id=\"mwCEw\" title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e du Louvre<\/a><sup id=\"cite_ref-126\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-126&quot;}}\"><a id=\"mwCE0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-126\"><span id=\"mwCE4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCE8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>74<span id=\"mwCFA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. La principale diff\u00e9rence r\u00e9side dans le fait que les anges du panneau siennois prennent l&rsquo;apparence de d\u00e9mons. Cette miniature est l&rsquo;\u0153uvre de Paul de Limbourg selon Meiss, de \u00ab<span id=\"mwCFE\">\u00a0<\/span>Limbourg C<span id=\"mwCFI\">\u00a0<\/span>\u00bb pour Cazelles<sup id=\"cite_ref-Caz104_125-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz104&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCFM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz104-125\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCFQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCFU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 31<span id=\"mwCFY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCFc\" data-mw-section-id=\"39\" aria-labelledby=\"L'Enfer,_folio_108\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"L'Enfer,_folio_108\"><span id=\"L.27Enfer.2C_folio_108\"><\/span><i id=\"mwCFg\">L&rsquo;Enfer<\/i>, folio 108<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwCFk\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwCFo\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_108r_-_Hell.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCFs\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Folio_108r_-_Hell.jpg\/250px-Folio_108r_-_Hell.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Folio_108r_-_Hell.jpg\/500px-Folio_108r_-_Hell.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"818\" height=\"1188\" data-file-width=\"1310\" data-file-height=\"1903\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwCFw\"><i id=\"mwCF0\">L&rsquo;Enfer<\/i>, f.108.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwCF4\" style=\"text-align: justify;\">Cette miniature est plac\u00e9e \u00e0 la fin de l&rsquo;Office des Morts. Elle est inspir\u00e9e d&rsquo;un texte du milieu du\u00a0<a id=\"mwCF8\" title=\"XIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIIe_si%C3%A8cle\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XIIe si\u00e8cle&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:XIIe_si\u00e8cle&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>,\u00a0<i id=\"mwCGA\"><a id=\"mwCGE\" title=\"Vision de Tondale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vision_de_Tondale\" rel=\"mw:WikiLink\">La Vision de Tondale<\/a><\/i>, r\u00e9cit d&rsquo;un moine irlandais d\u00e9nomm\u00e9 Marcus d\u00e9crivant une vision de l&rsquo;enfer et qui a fortement influenc\u00e9 l&rsquo;imaginaire m\u00e9di\u00e9val<sup id=\"cite_ref-Caz126_127-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz126&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz126-127&quot;}}\"><a id=\"mwCGI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz126-127\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCGM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCGQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 32<span id=\"mwCGU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwCGY\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-128\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-128&quot;}}\"><a id=\"mwCGc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-128\"><span id=\"mwCGg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCGk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>75<span id=\"mwCGo\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCGs\" style=\"text-align: justify;\">Au centre de la composition,\u00a0<a id=\"mwCGw\" title=\"Satan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Satan\" rel=\"mw:WikiLink\">Satan<\/a>\u00a0est allong\u00e9 sur un\u00a0<a id=\"mwCG0\" title=\"Gril\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gril\" rel=\"mw:WikiLink\">gril<\/a>\u00a0gigantesque d&rsquo;o\u00f9 il saisit les \u00e2mes pour les projeter vers le haut par la puissance de son souffle br\u00fblant. Des flammes sortent de lucarnes ouvertes dans les montagnes tourment\u00e9es se dressant \u00e0 l&rsquo;arri\u00e8re-plan, o\u00f9 l&rsquo;on aper\u00e7oit d&rsquo;autres \u00e2mes damn\u00e9es. Au premier plan, deux diables attisent le feu sous le gril \u00e0 l&rsquo;aide de trois grands soufflets. D&rsquo;autres d\u00e9mons font subir des s\u00e9vices aux hommes qui ont mal v\u00e9cu, y compris un religieux\u00a0<a id=\"mwCG4\" title=\"Tonsure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tonsure\" rel=\"mw:WikiLink\">tonsur\u00e9<\/a>\u00a0qui porte encore ses v\u00eatements sacerdotaux<sup id=\"cite_ref-Caz126_127-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz126&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCG8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz126-127\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCHA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCHE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 32<span id=\"mwCHI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCHM\" style=\"text-align: justify;\">Selon Meiss, la place de cette miniature aurait \u00e9t\u00e9 pr\u00e9vue entre l&rsquo;office de la Trinit\u00e9 et le petit office des morts, soit entre les feuillets 113 et 114. Jean de Limbourg en serait l&rsquo;auteur. Cependant, comme les autres miniatures exceptionnelles, elle aurait tout aussi bien pu ne pas \u00eatre peinte pour ce manuscrit. Il s&rsquo;agirait de \u00ab<span id=\"mwCHQ\">\u00a0<\/span>Limbourg C<span id=\"mwCHU\">\u00a0<\/span>\u00bb selon Cazelles<sup id=\"cite_ref-Caz126_127-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz126&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCHY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz126-127\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCHc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCHg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 32<span id=\"mwCHk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCHo\" data-mw-section-id=\"40\" aria-labelledby=\"Le_Plan_de_Rome,_folio_141\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Le_Plan_de_Rome,_folio_141\"><span id=\"Le_Plan_de_Rome.2C_folio_141\"><\/span><i id=\"mwCHs\">Le Plan de Rome<\/i>, folio 141<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwCHw\" class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a id=\"mwCH0\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_141v_-_A_Plan_of_Rome.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCH4\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Folio_141v_-_A_Plan_of_Rome.jpg\/250px-Folio_141v_-_A_Plan_of_Rome.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Folio_141v_-_A_Plan_of_Rome.jpg\/500px-Folio_141v_-_A_Plan_of_Rome.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" width=\"734\" height=\"773\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"1774\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwCH8\"><i id=\"mwCIA\">Le Plan de Rome<\/i>, f.141.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwCIE\" style=\"text-align: justify;\">La miniature, de forme ronde, s&rsquo;ins\u00e8re entre les Offices de la Semaine et les Heures de la Passion. Sans aucun lien apparent avec cette partie du manuscrit, elle \u00e9tait peut-\u00eatre destin\u00e9e \u00e0 illustrer, \u00e0 l&rsquo;origine, un Office de\u00a0<a id=\"mwCII\" title=\"Pierre (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_(ap%C3%B4tre)\" rel=\"mw:WikiLink\">saint Pierre<\/a>\u00a0et\u00a0<a id=\"mwCIM\" title=\"Paul de Tarse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_de_Tarse\" rel=\"mw:WikiLink\">saint Paul<\/a>, tous deux martyris\u00e9s \u00e0 Rome. Ce plan de la ville \u00e9ternelle est r\u00e9alis\u00e9 comme une vue \u00e0 vol d&rsquo;oiseau, avec le nord en bas et le sud en haut. Ne sont repr\u00e9sent\u00e9s que les monuments antiques ou chr\u00e9tiens, sans aucun b\u00e2timent r\u00e9sidentiel ni aucune rue. Le plan semble centr\u00e9 sur le\u00a0<a id=\"mwCIQ\" title=\"Capitole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capitole\" rel=\"mw:WikiLink\">Capitole<\/a><sup id=\"cite_ref-Caz144_129-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz144&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Caz144-129&quot;}}\"><a id=\"mwCIU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz144-129\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCIY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCIc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 33<span id=\"mwCIg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCIk\" style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est une tradition antique de r\u00e9aliser des cartes de formes rondes, tradition qui se poursuit tout au long du Moyen \u00c2ge. Ce sont surtout les\u00a0<a id=\"mwCIo\" title=\"Globe terrestre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Globe_terrestre\" rel=\"mw:WikiLink\">mappemondes<\/a>\u00a0qui sont repr\u00e9sent\u00e9es ainsi mais beaucoup moins fr\u00e9quemment les plans de villes. Le duc de Berry lui-m\u00eame poss\u00e9dait plusieurs mappemondes de cette forme. Symboliquement, la ville de Rome renvoie au monde et le monde renvoie \u00e0 la ville<sup id=\"cite_ref-Gouhier_130-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Gouhier&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Gouhier-130&quot;}}\"><a id=\"mwCIs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Gouhier-130\"><span id=\"mwCIw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCI0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>76<span id=\"mwCI4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCI8\" style=\"text-align: justify;\">Il existe plusieurs \u0153uvres en rapport avec ce plan. En premier lieu celui peint par\u00a0<a id=\"mwCJA\" title=\"Taddeo di Bartolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taddeo_di_Bartolo\" rel=\"mw:WikiLink\">Taddeo di Bartolo<\/a>\u00a0au\u00a0<span id=\"mwCJE\" class=\"lang-it\" lang=\"it\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Palazzo Pubblico (Sienne)|Palazzo Pubblico]]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a title=\"Palazzo Pubblico (Sienne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Pubblico_(Sienne)\" rel=\"mw:WikiLink\">Palazzo Pubblico<\/a><\/span>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwCJI\" title=\"Sienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sienne\" rel=\"mw:WikiLink\">Sienne<\/a>, dans la s\u00e9rie de fresque des\u00a0<i id=\"mwCJM\">All\u00e9gories et figures de l&rsquo;histoire romaine<\/i>\u00a0(1413-1414). Meiss a retrouv\u00e9 un autre plan de Rome tr\u00e8s proche, mais repr\u00e9sentant plus de monuments, dans un manuscrit de la\u00a0<i id=\"mwCJQ\"><a id=\"mwCJU\" title=\"Conjuration de Catilina\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conjuration_de_Catilina\" rel=\"mw:WikiLink\">Conjuration de Catilina<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwCJY\" title=\"Salluste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salluste\" rel=\"mw:WikiLink\">Salluste<\/a>, attribu\u00e9 au\u00a0<a id=\"mwCJc\" title=\"Ma\u00eetre d'Orose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_d'Orose\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre d&rsquo;Orose<\/a><sup id=\"cite_ref-131\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-131&quot;}}\"><a id=\"mwCJg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-131\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCJk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCJo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 22<span id=\"mwCJs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0datant de 1418. Cependant, Meiss ne pense pas qu&rsquo;il y ait une relation directe avec celui des\u00a0<i id=\"mwCJw\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>, mais plut\u00f4t une influence par le biais d&rsquo;\u0153uvres interm\u00e9diaires aujourd&rsquo;hui disparues<sup id=\"cite_ref-Caz144_129-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz144&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCJ0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz144-129\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCJ4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCJ8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 33<span id=\"mwCKA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Un autre plan de Rome proche de celui des\u00a0<i id=\"mwCKE\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0a \u00e9t\u00e9 identifi\u00e9 dans un manuscrit du\u00a0<a id=\"mwCKI\" title=\"XIVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIVe_si%C3%A8cle\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XIV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0du\u00a0<i id=\"mwCKM\"><span id=\"mwCKQ\" class=\"lang-la\" lang=\"la\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;la&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Compendium&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Compendium<\/span><\/i>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwCKU\" class=\"new\" title=\"Paolino da Venezia (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paolino_da_Venezia?action=edit&amp;redlink=1\" rel=\"mw:WikiLink\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;lang&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;},&quot;trad&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paolino Minorita&quot;},&quot;fr&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paolino da Venezia&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\" data-mw-i18n=\"{&quot;title&quot;:{&quot;lang&quot;:&quot;x-page&quot;,&quot;key&quot;:&quot;red-link-title&quot;,&quot;params&quot;:[&quot;Paolino da Venezia&quot;]}}\">Paolino da Venezia<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Paolino Minorita\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Paolino%20Minorita\" rel=\"mw:WikiLink\/Interwiki\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Paolino Minorita\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>\u00a0(f.98)<sup id=\"cite_ref-132\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-132&quot;}}\"><a id=\"mwCKc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-132\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCKg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCKk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 23<span id=\"mwCKo\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwCKs\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-133\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-133&quot;}}\"><a id=\"mwCKw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-133\"><span id=\"mwCK0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCK4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>77<span id=\"mwCK8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCLA\" style=\"text-align: justify;\">Une autre hypoth\u00e8se voit dans le centre du plan des\u00a0<i id=\"mwCLE\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>, la\u00a0<a id=\"mwCLI\" class=\"mw-redirect\" title=\"Basilique Sainte-Marie d'Arac\u0153li\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Sainte-Marie_d'Arac%C5%93li\" rel=\"mw:WikiLink\">basilique Sainte-Marie d&rsquo;Arac\u0153li<\/a>, situ\u00e9e sur le Capitole<span id=\"mwCLM\">\u00a0<\/span>: cette \u00e9glise serait situ\u00e9e sur le lieu o\u00f9 la Vierge et l&rsquo;Enfant seraient apparus \u00e0 l&#8217;empereur\u00a0<a id=\"mwCLQ\" title=\"Auguste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste\" rel=\"mw:WikiLink\">Auguste<\/a>, sc\u00e8ne de pr\u00e9dilection du duc de Berry<span id=\"mwCLU\">\u00a0<\/span>: elle se retrouve dans les\u00a0<i id=\"mwCLY\"><a id=\"mwCLc\" title=\"Livre d'heures de Jean de Boucicaut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures_de_Jean_de_Boucicaut\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures du Mar\u00e9chal Boucicaut<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-134\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-134&quot;}}\"><a id=\"mwCLg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-134\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCLk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCLo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 24<span id=\"mwCLs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, dans les\u00a0<i id=\"mwCLw\"><a id=\"mwCL0\" title=\"Les Belles Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Belles_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Belles Heures<\/a><\/i>\u00a0(<span id=\"mwCL4\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;f. 26v&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">f. 26v<\/span>)<sup id=\"cite_ref-BellesHeures_1-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;BellesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwCL8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-BellesHeures-1\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCMA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCME\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 1<span id=\"mwCMI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0ainsi que dans les\u00a0<i id=\"mwCMM\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0(f. 22r). Le duc vouait en effet une admiration \u00e0 l&#8217;empereur et aimait \u00eatre compar\u00e9 \u00e0 lui<sup id=\"cite_ref-Gouhier_130-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Gouhier&quot;}}\"><a id=\"mwCMQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Gouhier-130\"><span id=\"mwCMU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCMY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>76<span id=\"mwCMc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. La miniature est de Jean de Limbourg selon Meiss, de \u00ab<span id=\"mwCMg\">\u00a0<\/span>Limbourg C<span id=\"mwCMk\">\u00a0<\/span>\u00bb selon Cazelles<sup id=\"cite_ref-Caz144_129-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Caz144&quot;,&quot;group&quot;:&quot;c&quot;}}\"><a id=\"mwCMo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Caz144-129\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCMs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCMw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 33<span id=\"mwCM0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwCM4\" data-mw-section-id=\"41\" aria-labelledby=\"Interpr\u00e9tation_de_l'iconographie\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Interpr\u00e9tation_de_l'iconographie\"><span id=\"Interpr.C3.A9tation_de_l.27iconographie\"><\/span>Interpr\u00e9tation de l&rsquo;iconographie<\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwCM8\" data-mw-section-id=\"42\" aria-labelledby=\"Les_sources_d'inspiration\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Les_sources_d'inspiration\"><span id=\"Les_sources_d.27inspiration\"><\/span>Les sources d&rsquo;inspiration<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwCNA\" style=\"text-align: justify;\">Les Fr\u00e8res de Limbourg et leurs continuateurs ont travaill\u00e9 sur le manuscrit en France, \u00e0 Paris ou \u00e0 Bourges sans doute, et se trouvent ainsi \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque au croisement entre l&rsquo;influence de l&rsquo;art des\u00a0<a id=\"mwCNE\" title=\"Pays-Bas (r\u00e9gion historique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays-Bas_(r%C3%A9gion_historique)\" rel=\"mw:WikiLink\">Pays-Bas<\/a>\u00a0et celui venu d&rsquo;<a id=\"mwCNI\" title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\" rel=\"mw:WikiLink\">Italie<\/a>. L&rsquo;influence des Pays-Bas peut sembler \u00e9vidente quand on sait que les fr\u00e8res de Limbourg sont originaires de\u00a0<a id=\"mwCNM\" title=\"Nim\u00e8gue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nim%C3%A8gue\" rel=\"mw:WikiLink\">Nim\u00e8gue<\/a>, alors dans le\u00a0<a id=\"mwCNQ\" title=\"Duch\u00e9 de Gueldre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Gueldre\" rel=\"mw:WikiLink\">duch\u00e9 de Gueldre<\/a>. Cependant, il est difficile de distinguer dans les\u00a0<i id=\"mwCNU\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0une influence directe de l&rsquo;art des provinces du nord. Parmi les rares \u0153uvres de cette \u00e9poque que l&rsquo;on peut rapprocher du manuscrit, un retable, actuellement conserv\u00e9 au\u00a0<a id=\"mwCNY\" title=\"Mus\u00e9e Mayer van den Bergh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Mayer_van_den_Bergh\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e Mayer van den Bergh<\/a>, pr\u00e9sente des similitudes avec certaines sc\u00e8nes peintes par les trois fr\u00e8res. Il provient de la\u00a0<a id=\"mwCNc\" title=\"Meuse (fleuve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meuse_(fleuve)\" rel=\"mw:WikiLink\">r\u00e9gion mosane<\/a>\u00a0ou du sud des Pays-Bas et prend la forme d&rsquo;une tour, pr\u00e9sentant des sc\u00e8nes de l&rsquo;enfance du Christ<sup id=\"cite_ref-135\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-135&quot;}}\"><a id=\"mwCNg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-135\"><span id=\"mwCNk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCNo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>78<span id=\"mwCNs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Les Limbourg ont peut-\u00eatre pu observer cette \u0153uvre \u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;un passage dans le\u00a0<a id=\"mwCNw\" title=\"Duch\u00e9 de Brabant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Brabant\" rel=\"mw:WikiLink\">Brabant<\/a>\u00a0o\u00f9 le retable semble avoir \u00e9t\u00e9 conserv\u00e9. Mais il reste difficile trouver des traces d&rsquo;autres \u0153uvres nordiques ayant pu inspirer les Limbourg<sup id=\"cite_ref-D\u00fcckers2005_121-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;D\u00fcckers2005&quot;}}\"><a id=\"mwCN0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-D%C3%BCckers2005-121\"><span id=\"mwCN4\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCN8\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span id=\"mwCOA\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;autres oeuvres rappellent les postures et costumes des personnages des Limbourg<span id=\"mwCOE\">\u00a0<\/span>: c&rsquo;est le cas d&rsquo;un dessin conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwCOI\" title=\"Biblioth\u00e8que de l'universit\u00e9 d'Uppsala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_de_l'universit%C3%A9_d'Uppsala\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que de l&rsquo;universit\u00e9 d&rsquo;Uppsala<\/a><sup id=\"cite_ref-136\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-136&quot;}}\"><a id=\"mwCOM\" title=\"\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-136\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCOQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCOU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 25<span id=\"mwCOY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou dans une miniature repr\u00e9sentant Marie de Gueldre dans un\u00a0<a id=\"mwCOc\" title=\"Livre d'heures de Marie d'Harcourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures_de_Marie_d'Harcourt\" rel=\"mw:WikiLink\">livre d&rsquo;heures dont elle a \u00e9t\u00e9 la propri\u00e9taire<\/a><sup id=\"cite_ref-137\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-137&quot;}}\"><a id=\"mwCOg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-137\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCOk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCOo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 26<span id=\"mwCOs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Mais la datation de ces deux oeuvres \u00e9tant peu pr\u00e9cise, il est difficile de savoir si elles ont influenc\u00e9 les trois fr\u00e8res ou si elles ont \u00e9t\u00e9 influenc\u00e9es par eux<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025237-238_138-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025237-238&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025237-238-138&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;237-238&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCOw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025237-238-138\"><span id=\"mwCO0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCO4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>79<span id=\"mwCO8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwCPA\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;240&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwCPE\" class=\"gallerycaption\">Exemples d&rsquo;\u0153uvres nordiques ayant pu influencer certaines miniatures des\u00a0<i id=\"mwCPI\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><\/li>\n<li id=\"mwCPM\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCPQ\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCPU\"><a id=\"mwCPY\" class=\"mw-file-description\" title=\"Adoration des mages, d\u00e9tail d'un retable, vers 1390-1400, mus\u00e9e Mayer van den Bergh.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Museum_Mayer_van_den_Bergh_detail.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCPc\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3c\/Museum_Mayer_van_den_Bergh_detail.jpg\/250px-Museum_Mayer_van_den_Bergh_detail.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" alt=\"Adoration des mages, d\u00e9tail d'un retable, vers 1390-1400, mus\u00e9e Mayer van den Bergh.\" width=\"622\" height=\"1249\" data-file-width=\"906\" data-file-height=\"1819\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCPg\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCPk\">Adoration des mages<\/i>, d\u00e9tail d&rsquo;un retable, vers 1390-1400,\u00a0<a id=\"mwCPo\" title=\"Mus\u00e9e Mayer van den Bergh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Mayer_van_den_Bergh\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e Mayer van den Bergh<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCPs\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCPw\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCP0\"><a id=\"mwCP4\" class=\"mw-file-description\" title=\"Soci\u00e9t\u00e9 en habits de cour, vers 1410-1415, Biblioth\u00e8que de l'universit\u00e9 d'Uppsala.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Elegant_Company_in_Courtly_Dress_from_Guelders_-_Uppsala_UB_-_Handt._Nederl%C3%A4nderna_74.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCP8\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/31\/Elegant_Company_in_Courtly_Dress_from_Guelders_-_Uppsala_UB_-_Handt._Nederl%C3%A4nderna_74.jpg\/500px-Elegant_Company_in_Courtly_Dress_from_Guelders_-_Uppsala_UB_-_Handt._Nederl%C3%A4nderna_74.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/31\/Elegant_Company_in_Courtly_Dress_from_Guelders_-_Uppsala_UB_-_Handt._Nederl%C3%A4nderna_74.jpg\/960px-Elegant_Company_in_Courtly_Dress_from_Guelders_-_Uppsala_UB_-_Handt._Nederl%C3%A4nderna_74.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Soci\u00e9t\u00e9 en habits de cour, vers 1410-1415, Biblioth\u00e8que de l'universit\u00e9 d'Uppsala.\" width=\"780\" height=\"678\" data-file-width=\"6560\" data-file-height=\"5707\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCQA\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCQE\">Soci\u00e9t\u00e9 en habits de cour<\/i>, vers 1410-1415,\u00a0<a id=\"mwCQI\" title=\"Biblioth\u00e8que de l'universit\u00e9 d'Uppsala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_de_l'universit%C3%A9_d'Uppsala\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que de l&rsquo;universit\u00e9 d&rsquo;Uppsala<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCQM\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCQQ\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCQU\"><a id=\"mwCQY\" class=\"mw-file-description\" title=\"Marie d'Harcourt, duchesse de Gueldre, Livre d'heures de Marie d'Harcourt, Biblioth\u00e8que d'\u00c9tat de Berlin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Prayer_book_of_Maria_d'Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCQc\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg\/250px-Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg\/500px-Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Marie d'Harcourt, duchesse de Gueldre, Livre d'heures de Marie d'Harcourt, Biblioth\u00e8que d'\u00c9tat de Berlin.\" width=\"634\" height=\"917\" data-file-width=\"664\" data-file-height=\"960\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCQg\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCQk\">Marie d&rsquo;Harcourt, duchesse de Gueldre<\/i>,\u00a0<a id=\"mwCQo\" title=\"Livre d'heures de Marie d'Harcourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures_de_Marie_d'Harcourt\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre d&rsquo;heures de Marie d&rsquo;Harcourt<\/a>,\u00a0<a id=\"mwCQs\" title=\"Biblioth\u00e8que d'\u00c9tat de Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_d'%C3%89tat_de_Berlin\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que d&rsquo;\u00c9tat de Berlin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwCQw\" style=\"text-align: justify;\">Ce n&rsquo;est pas le cas en revanche des sources d&rsquo;inspiration italienne. Elles sont relativement abondantes dans plusieurs miniatures. Outre celles d\u00e9j\u00e0 cit\u00e9es, on note par exemple une influence du\u00a0<a id=\"mwCQ0\" title=\"Polyptyque Orsini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polyptyque_Orsini\" rel=\"mw:WikiLink\">retable Orsini<\/a>\u00a0peint par le\u00a0<a id=\"mwCQ4\" title=\"\u00c9cole siennoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_siennoise\" rel=\"mw:WikiLink\">siennois<\/a>\u00a0<a id=\"mwCQ8\" title=\"Simone Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_Martini\" rel=\"mw:WikiLink\">Simone Martini<\/a>\u00a0dans plusieurs sc\u00e8nes de la Passion du Christ des\u00a0<i id=\"mwCRA\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><span id=\"mwCRE\">\u00a0<\/span>:\u00a0<i id=\"mwCRI\">Le Portement de la croix<\/i>\u00a0(f.147), ou encore\u00a0<i id=\"mwCRM\">La Descente de croix<\/i>\u00a0(f.156v). L&rsquo;influence italienne est tellement \u00e9vidente que pour Meiss, l&rsquo;un des trois fr\u00e8res, peut-\u00eatre Paul, a fait le voyage en Italie, et ce par deux fois. Cependant, l&rsquo;influence des \u0153uvres italiennes se fait essentiellement \u00e0 travers certaines compositions et certains motifs, notamment dans la position des personnages ou des animaux. Si les fr\u00e8res de Limbourg avaient v\u00e9ritablement \u00e9t\u00e9 confront\u00e9s \u00e0 des \u0153uvres italiennes, l&rsquo;influence aurait \u00e9t\u00e9 ressentie jusque dans les model\u00e9s des figures ou des draperies. Sans avoir travers\u00e9 les Alpes, les trois fr\u00e8res peuvent tout \u00e0 fait avoir \u00e9t\u00e9 influenc\u00e9s par des croquis ou dessins rapport\u00e9s de l\u00e0-bas, des manuscrits enlumin\u00e9s ou par quelques panneaux peints italiens d\u00e9j\u00e0 pr\u00e9sents en France \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque<sup id=\"cite_ref-139\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-139&quot;}}\"><a id=\"mwCRQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-139\"><span id=\"mwCRU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCRY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span id=\"mwCRc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwCRg\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;200&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwCRk\" class=\"gallerycaption\">Exemples d&rsquo;\u0153uvres italiennes ayant pu influencer certaines miniatures des\u00a0<i id=\"mwCRo\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><\/li>\n<li id=\"mwCRs\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCRw\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCR0\"><a id=\"mwCR4\" class=\"mw-file-description\" title=\"Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple, fresque, basilique Santa Croce de Florence, 1328-1330.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tadeeo_gaddi,_vita_della_vergine_5.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCR8\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9e\/Tadeeo_gaddi%2C_vita_della_vergine_5.jpg\/330px-Tadeeo_gaddi%2C_vita_della_vergine_5.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/9e\/Tadeeo_gaddi%2C_vita_della_vergine_5.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple, fresque, basilique Santa Croce de Florence, 1328-1330.\" width=\"666\" height=\"656\" data-file-width=\"812\" data-file-height=\"800\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCSA\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCSE\">Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple<\/i>, fresque,\u00a0<a id=\"mwCSI\" title=\"Basilique Santa Croce de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Santa_Croce_de_Florence\" rel=\"mw:WikiLink\">basilique Santa Croce de Florence<\/a>, 1328-1330.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCSM\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCSQ\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCSU\"><a id=\"mwCSY\" class=\"mw-file-description\" title=\"Le Portement de Croix, retable Orsini, Simone Martini, mus\u00e9e du Louvre, vers 1320-1330.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Simone_Martini_067.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCSc\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Simone_Martini_067.jpg\/250px-Simone_Martini_067.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Simone_Martini_067.jpg\/500px-Simone_Martini_067.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Portement de Croix, retable Orsini, Simone Martini, mus\u00e9e du Louvre, vers 1320-1330.\" width=\"590\" height=\"952\" data-file-width=\"2064\" data-file-height=\"3336\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCSg\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCSk\"><a id=\"mwCSo\" class=\"mw-redirect\" title=\"Le Portement de Croix (Simone Martini)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Portement_de_Croix_(Simone_Martini)\" rel=\"mw:WikiLink\">Le Portement de Croix<\/a><\/i>, retable Orsini,\u00a0<a id=\"mwCSs\" title=\"Simone Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_Martini\" rel=\"mw:WikiLink\">Simone Martini<\/a>,\u00a0<a id=\"mwCSw\" title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>, vers 1320-1330.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCS0\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCS4\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCS8\"><a id=\"mwCTA\" class=\"mw-file-description\" title=\"La Chute des anges rebelles, panneau, mus\u00e9e du Louvre, vers 1340.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maestro_degli_angeli_ribelli_02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCTE\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0f\/Maestro_degli_angeli_ribelli_02.jpg\/250px-Maestro_degli_angeli_ribelli_02.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" alt=\"La Chute des anges rebelles, panneau, mus\u00e9e du Louvre, vers 1340.\" width=\"604\" height=\"1473\" data-file-width=\"500\" data-file-height=\"1220\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCTI\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCTM\"><a id=\"mwCTQ\" class=\"mw-redirect\" title=\"Maestro degli Angeli Ribelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maestro_degli_Angeli_Ribelli\" rel=\"mw:WikiLink\">La Chute des anges rebelles<\/a><\/i>, panneau, mus\u00e9e du Louvre, vers 1340.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCTU\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCTY\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCTc\"><a id=\"mwCTg\" class=\"mw-file-description\" title=\"Sc\u00e8ne de chasse, Giovannino de' Grassi, biblioth\u00e8que de Bergame, vers 1380-1400.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Giovannino_de'_grassi,_Animal_studies_from_a_notebook,_Biblioteca_Civica,_Bergamo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCTk\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Giovannino_de%27_grassi%2C_Animal_studies_from_a_notebook%2C_Biblioteca_Civica%2C_Bergamo.jpg\/250px-Giovannino_de%27_grassi%2C_Animal_studies_from_a_notebook%2C_Biblioteca_Civica%2C_Bergamo.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Giovannino_de%27_grassi%2C_Animal_studies_from_a_notebook%2C_Biblioteca_Civica%2C_Bergamo.jpg\/500px-Giovannino_de%27_grassi%2C_Animal_studies_from_a_notebook%2C_Biblioteca_Civica%2C_Bergamo.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Sc\u00e8ne de chasse, Giovannino de' Grassi, biblioth\u00e8que de Bergame, vers 1380-1400.\" width=\"724\" height=\"970\" data-file-width=\"750\" data-file-height=\"1004\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCTo\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCTs\">Sc\u00e8ne de chasse<\/i>,\u00a0<a id=\"mwCTw\" title=\"Giovannino de' Grassi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovannino_de'_Grassi\" rel=\"mw:WikiLink\">Giovannino de&rsquo; Grassi<\/a>, biblioth\u00e8que de\u00a0<a id=\"mwCT0\" title=\"Bergame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bergame\" rel=\"mw:WikiLink\">Bergame<\/a>, vers 1380-1400.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<section id=\"mwCT4\" data-mw-section-id=\"43\" aria-labelledby=\"L'identification_des_personnages_et_des_symboles\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"L'identification_des_personnages_et_des_symboles\"><span id=\"L.27identification_des_personnages_et_des_symboles\"><\/span>L&rsquo;identification des personnages et des symboles<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwCT8\" style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s les premi\u00e8res \u00e9tudes, les\u00a0<a id=\"mwCUA\" title=\"Iconographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iconographie\" rel=\"mw:WikiLink\">iconographes<\/a>\u00a0ont tent\u00e9 d&rsquo;identifier des personnes ayant exist\u00e9 dans les personnages des enluminures et notamment dans ceux du calendrier. Lors de sa premi\u00e8re observation du manuscrit, le\u00a0<a id=\"mwCUE\" title=\"Henri d'Orl\u00e9ans (1822-1897)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_d'Orl%C3%A9ans_(1822-1897)\" rel=\"mw:WikiLink\">duc d&rsquo;Aumale<\/a>\u00a0reconna\u00eet\u00a0<a id=\"mwCUI\" class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean de Berry<\/a>\u00a0dans la miniature de janvier et par la suite, de nombreux chercheurs ont tent\u00e9 d&rsquo;identifier d&rsquo;autres personnages. Mais autant la premi\u00e8re identification n&rsquo;a jamais pos\u00e9 de probl\u00e8me, autant les autres n&rsquo;ont jamais permis d&rsquo;accorder les historiens de l&rsquo;art entre eux<sup id=\"cite_ref-Perkinson200951-58_140-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Perkinson200951-58&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Perkinson200951-58-140&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perkinson&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2009&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;51-58&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCUM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Perkinson200951-58-140\"><span id=\"mwCUQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCUU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>81<span id=\"mwCUY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Les tentatives d&rsquo;identification se sont multipli\u00e9es au sujet de la miniature de janvier, mais aussi pour celles d&rsquo;avril, de mai et d&rsquo;ao\u00fbt, car beaucoup de scientifiques pensent que les personnages devaient \u00eatre connus des personnes amen\u00e9es \u00e0 consulter l&rsquo;ouvrage au\u00a0<abbr id=\"mwCUc\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. La tentative la plus affirm\u00e9e est celle de Saint-Jean Bourdin pour qui chaque sc\u00e8ne correspond \u00e0 un \u00e9v\u00e9nement pr\u00e9cis de l&rsquo;histoire de Jean de Berry, tel un album de famille<span id=\"mwCUg\">\u00a0<\/span>; mais les universitaires ont presque tous repouss\u00e9 ses identifications, soulignant des incoh\u00e9rences de g\u00e9n\u00e9rations et de dates<sup id=\"cite_ref-Perkinson200958-59_141-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Perkinson200958-59&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Perkinson200958-59-141&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perkinson&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2009&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;58-59&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCUk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Perkinson200958-59-141\"><span id=\"mwCUo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCUs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>82<span id=\"mwCUw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwCU0\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;200&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwCU4\" class=\"gallerycaption\">Exemples de tentatives d&rsquo;identification de personnages<\/li>\n<li id=\"mwCU8\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCVA\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCVE\"><a id=\"mwCVI\" class=\"mw-file-description\" title=\"Repr\u00e9sentation de Jean de France, duc de Berry, Janvier, f.1.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Duc_de_Berry.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCVM\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Duc_de_Berry.jpg\/330px-Duc_de_Berry.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Duc_de_Berry.jpg\/960px-Duc_de_Berry.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Repr\u00e9sentation de Jean de France, duc de Berry, Janvier, f.1.\" width=\"784\" height=\"784\" data-file-width=\"1011\" data-file-height=\"1011\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCVQ\" class=\"gallerytext\">Repr\u00e9sentation de Jean de France, duc de Berry,\u00a0<i id=\"mwCVU\">Janvier<\/i>, f.1.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCVY\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCVc\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCVg\"><a id=\"mwCVk\" class=\"mw-file-description\" title=\"Repr\u00e9sentation des fr\u00e8res de Limbourg ? Janvier, f.1.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Personnages_de_la_sc%C3%A8ne_de_Janvier_(Fr%C3%A8res_Limbourg_%3F)_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_(f.1).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCVo\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/d\/dc\/Personnages_de_la_sc%C3%A8ne_de_Janvier_%28Fr%C3%A8res_Limbourg_%3F%29_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.1%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled\" alt=\"Repr\u00e9sentation des fr\u00e8res de Limbourg ? Janvier, f.1.\" width=\"780\" height=\"607\" data-file-width=\"295\" data-file-height=\"229\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCVs\" class=\"gallerytext\">Repr\u00e9sentation des fr\u00e8res de Limbourg<span id=\"mwCVw\">\u00a0<\/span>?\u00a0<i id=\"mwCV0\">Janvier<\/i>, f.1.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCV4\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCV8\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCWA\"><a id=\"mwCWE\" class=\"mw-file-description\" title=\"Jean Ier de Bourbon \u00e0 gauche et Marie de Berry ? Mai, f.5.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cavalcade_(Jean_de_Bourbon_et_Marie_de_Berry_%3F)_-_Mai_-_Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_(f.5).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCWI\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cavalcade_%28Jean_de_Bourbon_et_Marie_de_Berry_%3F%29_-_Mai_-_Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.5%29.jpg\/500px-Cavalcade_%28Jean_de_Bourbon_et_Marie_de_Berry_%3F%29_-_Mai_-_Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.5%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/6d\/Cavalcade_%28Jean_de_Bourbon_et_Marie_de_Berry_%3F%29_-_Mai_-_Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.5%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Jean Ier de Bourbon \u00e0 gauche et Marie de Berry ? Mai, f.5.\" width=\"744\" height=\"553\" data-file-width=\"643\" data-file-height=\"479\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCWM\" class=\"gallerytext\">Jean I<sup id=\"mwCWQ\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Bourbon \u00e0 gauche et Marie de Berry<span id=\"mwCWU\">\u00a0<\/span>?\u00a0<i id=\"mwCWY\">Mai<\/i>, f.5.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCWc\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCWg\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCWk\"><a id=\"mwCWo\" class=\"mw-file-description\" title=\"Fian\u00e7ailles de Marie de Berry, fille du duc de Berry, et de Jean Ier de Bourbon le 27 mai 1400 ou celles de Bonne d'Armagnac avec Charles Ier d'Orl\u00e9ans, le 18 avril 1410 ? Avril, f.4.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sc%C3%A8ne_de_fian%C3%A7ailles_-_Avril_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_(f.4).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCWs\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Sc%C3%A8ne_de_fian%C3%A7ailles_-_Avril_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.4%29.jpg\/250px-Sc%C3%A8ne_de_fian%C3%A7ailles_-_Avril_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.4%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/8\/85\/Sc%C3%A8ne_de_fian%C3%A7ailles_-_Avril_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.4%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Fian\u00e7ailles de Marie de Berry, fille du duc de Berry, et de Jean Ier de Bourbon le 27 mai 1400 ou celles de Bonne d'Armagnac avec Charles Ier d'Orl\u00e9ans, le 18 avril 1410 ? Avril, f.4.\" width=\"660\" height=\"920\" data-file-width=\"438\" data-file-height=\"611\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCWw\" class=\"gallerytext\">Fian\u00e7ailles de Marie de Berry, fille du duc de Berry, et de Jean I<sup id=\"mwCW0\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0de Bourbon le\u00a0<time id=\"mwCW4\" class=\"nowrap\" datetime=\"1400-06-05\" data-sort-value=\"1400-06-05\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;27 mai 1400&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">27 mai 1400<\/time>\u00a0ou celles de Bonne d&rsquo;Armagnac avec Charles I<sup id=\"mwCW8\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;er&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Er&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">er<\/sup>\u00a0d&rsquo;Orl\u00e9ans, le\u00a0<time id=\"mwCXA\" class=\"nowrap\" datetime=\"1410-04-27\" data-sort-value=\"1410-04-27\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;18 avril 1410&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">18 avril 1410<\/time><span id=\"mwCXE\">\u00a0<\/span>?\u00a0<i id=\"mwCXI\">Avril<\/i>, f.4.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwCXM\" style=\"text-align: justify;\">De plus en plus d&rsquo;historiens de l&rsquo;art ont tent\u00e9 de se d\u00e9faire de cette vision, selon eux insoluble, de l&rsquo;ouvrage pour rechercher une explication de cette repr\u00e9sentation r\u00e9aliste des personnages. Pour Erwin Panofsky, cette repr\u00e9sentation est \u00e0 mettre en perspective avec la tendance, toujours plus affirm\u00e9e dans le courant du\u00a0<abbr id=\"mwCXQ\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, des artistes \u00e0 verser dans le\u00a0<a id=\"mwCXU\" title=\"Naturalisme (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naturalisme_(philosophie)\" rel=\"mw:WikiLink\">naturalisme<\/a><sup id=\"cite_ref-Panofsky2003130-132_142-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Panofsky2003130-132&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003130-132-142&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Panofsky&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2003&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;130-132&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCXY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Panofsky2003130-132-142\"><span id=\"mwCXc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCXg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>83<span id=\"mwCXk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cependant, selon des \u00e9tudes plus r\u00e9centes comme celle de Stephen Perkinson, cette explication quelque peu\u00a0<a id=\"mwCXo\" title=\"T\u00e9l\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9l%C3%A9ologie\" rel=\"mw:WikiLink\">t\u00e9l\u00e9ologique<\/a>\u00a0de l&rsquo;histoire de l&rsquo;art doit \u00eatre mise de c\u00f4t\u00e9 pour une explication plus en phase avec les mentalit\u00e9s des peintres de cour \u00e0 cette \u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Perkinson200960_143-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Perkinson200960&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Perkinson200960-143&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perkinson&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2009&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;60&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCXs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Perkinson200960-143\"><span id=\"mwCXw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCX0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>84<span id=\"mwCX4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCX8\" style=\"text-align: justify;\">Selon Perkinson, l&rsquo;identification d&rsquo;un personnage \u00e0 cette \u00e9poque se faisait, non pas par la repr\u00e9sentation r\u00e9aliste d&rsquo;un visage, mais bien davantage par tout un ensemble de signes para-<a id=\"mwCYA\" title=\"H\u00e9raldique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9raldique\" rel=\"mw:WikiLink\">h\u00e9raldiques<\/a>, tels qu&rsquo;ils ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9finis notamment par\u00a0<a id=\"mwCYE\" title=\"Michel Pastoureau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Pastoureau\" rel=\"mw:WikiLink\">Michel Pastoureau<\/a><sup id=\"cite_ref-144\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-144&quot;}}\"><a id=\"mwCYI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-144\"><span id=\"mwCYM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCYQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>85<span id=\"mwCYU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00e9tude de ces signes permet ainsi de reconna\u00eetre des messages politiques contenus dans certaines miniatures. Lorsque les soldats, qui accompagnent le Christ dans sa Passion (folios 143, 146v et 147), portent en sautoir la croix blanche de Saint-Andr\u00e9, signe de ralliement des\u00a0<a id=\"mwCYY\" title=\"Bourguignons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourguignons\" rel=\"mw:WikiLink\">Bourguignons<\/a>\u00a0lors de la\u00a0<a id=\"mwCYc\" title=\"Guerre de Cent Ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_Cent_Ans\" rel=\"mw:WikiLink\">guerre de Cent Ans<\/a>, c&rsquo;est un moyen pour le duc de Berry, chef du parti adverse des\u00a0<a id=\"mwCYg\" title=\"Armagnacs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Armagnacs\" rel=\"mw:WikiLink\">Armagnacs<\/a>\u00a0de d\u00e9signer ses ennemis comme les ennemis de Dieu<sup id=\"cite_ref-IVP_105-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP&quot;}}\"><a id=\"mwCYk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-105\"><span id=\"mwCYo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCYs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span id=\"mwCYw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCY0\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;entourage du duc ou ses artistes pouvaient facilement distinguer ces signes \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque, mais ils nous restent profond\u00e9ment obscurs aujourd&rsquo;hui<span id=\"mwCY4\">\u00a0<\/span>: la couleur d&rsquo;un habit, les motifs d&rsquo;un costume, les d\u00e9cors d&rsquo;une tenture, la devise partiellement inscrite. Autant de signes volontairement obscurs car r\u00e9serv\u00e9s \u00e0 quelques privil\u00e9gi\u00e9s se voulant proches du duc et seuls capables de distinguer ces symboles. Seul le portrait de Jean de Berry est r\u00e9aliste car c&rsquo;est le commanditaire de l&rsquo;ouvrage et patron des artistes. Un portrait r\u00e9aliste des autres personnages n&rsquo;\u00e9tait donc pas n\u00e9cessaire, mais seulement accessoire parmi les nombreux signes permettant de les identifier. Pour autant, rien ne nous dit jusqu&rsquo;\u00e0 pr\u00e9sent que ces personnages pourraient \u00eatre identifi\u00e9s formellement. Cet ensemble de signes complexes et difficilement d\u00e9chiffrables est un moyen pour les fr\u00e8res de Limbourg de montrer leur familiarit\u00e9 avec le duc et sa famille ainsi que leur fid\u00e9lit\u00e9 envers leur commanditaire<sup id=\"cite_ref-Perkinson200967-69_et_81-83_145-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Perkinson200967-69 et 81-83&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Perkinson200967-69_et_81-83-145&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perkinson&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2009&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;67-69 et 81-83&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCY8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Perkinson200967-69_et_81-83-145\"><span id=\"mwCZA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCZE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span id=\"mwCZI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCZM\" data-mw-section-id=\"44\" aria-labelledby=\"Les_repr\u00e9sentations_architecturales\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Les_repr\u00e9sentations_architecturales\"><span id=\"Les_repr.C3.A9sentations_architecturales\"><\/span>Les repr\u00e9sentations architecturales<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwCZQ\" style=\"text-align: justify;\">Plusieurs miniatures repr\u00e9sentent de mani\u00e8re tr\u00e8s d\u00e9taill\u00e9e des b\u00e2timents contemporains des\u00a0<i id=\"mwCZU\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>, \u00e0 tel point que Panofsky parle de\u00a0<span id=\"mwCZY\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;portraits architecturaux&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0portraits architecturaux\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Panofsky2003130-132_142-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Panofsky2003130-132&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003130-132-142&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Panofsky&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2003&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;130-132&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCZc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Panofsky2003130-132-142\"><span id=\"mwCZg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCZk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>83<span id=\"mwCZo\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Neuf peintures du calendrier repr\u00e9sentent des ch\u00e2teaux<span id=\"mwCZs\">\u00a0<\/span>: le\u00a0<a id=\"mwCZw\" title=\"Ch\u00e2teau de Lusignan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Lusignan\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Lusignan<\/a>\u00a0pour le mois de mars, le\u00a0<a id=\"mwCZ0\" title=\"Ch\u00e2teau de Dourdan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Dourdan\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Dourdan<\/a>\u00a0pour avril, le\u00a0<a id=\"mwCZ4\" class=\"mw-redirect\" title=\"Grand Ch\u00e2telet de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Ch%C3%A2telet_de_Paris\" rel=\"mw:WikiLink\">Ch\u00e2telet<\/a>\u00a0et le\u00a0<a id=\"mwCZ8\" class=\"mw-redirect\" title=\"Histoire du palais de la Cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_palais_de_la_Cit%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">palais de la Cit\u00e9<\/a>\u00a0pour mai, le palais de la Cit\u00e9 en juin, le ch\u00e2teau de Poitiers en juillet, le\u00a0<a id=\"mwCaA\" title=\"Ch\u00e2teau d'\u00c9tampes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d'%C3%89tampes\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau d&rsquo;\u00c9tampes<\/a>\u00a0en ao\u00fbt, le\u00a0<a id=\"mwCaE\" title=\"Ch\u00e2teau de Saumur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Saumur\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Saumur<\/a>\u00a0en septembre, le\u00a0<a id=\"mwCaI\" title=\"Palais du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Louvre\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau du Louvre<\/a>\u00a0en octobre et le\u00a0<a id=\"mwCaM\" title=\"Ch\u00e2teau de Vincennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Vincennes\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Vincennes<\/a>\u00a0en d\u00e9cembre. D&rsquo;autres b\u00e2timents sont identifiables dans les autres miniatures du manuscrit<span id=\"mwCaQ\">\u00a0<\/span>: c&rsquo;est le cas par exemple de plusieurs b\u00e2timents de\u00a0<a id=\"mwCaU\" title=\"Poitiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poitiers\" rel=\"mw:WikiLink\">Poitiers<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCaY\">L&rsquo;Annonce aux bergers<\/i>\u00a0(f.48), une vue de Paris dans\u00a0<i id=\"mwCac\">La Rencontre des rois mages<\/i>\u00a0(f.51v), une vue de\u00a0<a id=\"mwCag\" title=\"Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">Bourges<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCak\">L&rsquo;Adoration des mages<\/i>\u00a0(f.52r), la fa\u00e7ade de la\u00a0<a id=\"mwCao\" title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCas\">La Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple<\/i>\u00a0(f.137), le\u00a0<a id=\"mwCaw\" title=\"Ch\u00e2teau de Mehun-sur-Y\u00e8vre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Mehun-sur-Y%C3%A8vre\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Mehun-sur-Y\u00e8vre<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCa0\">La Tentation Christ<\/i>\u00a0(f.161v) et enfin le\u00a0<a id=\"mwCa4\" title=\"Le Mont-Saint-Michel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Mont-Saint-Michel\" rel=\"mw:WikiLink\">Mont Saint-Michel<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCa8\">La F\u00eate de l&rsquo;Archange<\/i>\u00a0(f.195)<sup id=\"cite_ref-146\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-146&quot;}}\"><a id=\"mwCbA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-146\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCbE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCbI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 34<span id=\"mwCbM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwCbQ\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;200&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwCbU\" class=\"gallerycaption\">Exemples de miniatures des\u00a0<i id=\"mwCbY\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0repr\u00e9sentant des b\u00e2timents identifi\u00e9s<\/li>\n<li id=\"mwCbc\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCbg\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCbk\"><a id=\"mwCbo\" class=\"mw-file-description\" title=\"La fa\u00e7ade de la cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges dans La Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple, f.137.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_137r_-_The_Presentation_of_the_Virgin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCbs\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Folio_137r_-_The_Presentation_of_the_Virgin.jpg\/250px-Folio_137r_-_The_Presentation_of_the_Virgin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Folio_137r_-_The_Presentation_of_the_Virgin.jpg\/500px-Folio_137r_-_The_Presentation_of_the_Virgin.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"La fa\u00e7ade de la cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges dans La Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple, f.137.\" width=\"657\" height=\"853\" data-file-width=\"1684\" data-file-height=\"2184\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCbw\" class=\"gallerytext\">La fa\u00e7ade de la\u00a0<a id=\"mwCb0\" title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Bourges<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCb4\">La Pr\u00e9sentation de la Vierge au temple<\/i>, f.137.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCb8\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCcA\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCcE\"><a id=\"mwCcI\" class=\"mw-file-description\" title=\"Le ch\u00e2teau de Mehun-sur-Y\u00e8vre dans La Tentation Christ, f.161v.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_161v_-_The_Temptation_of_Christ.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCcM\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Folio_161v_-_The_Temptation_of_Christ.jpg\/250px-Folio_161v_-_The_Temptation_of_Christ.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Folio_161v_-_The_Temptation_of_Christ.jpg\/500px-Folio_161v_-_The_Temptation_of_Christ.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le ch\u00e2teau de Mehun-sur-Y\u00e8vre dans La Tentation Christ, f.161v.\" width=\"655\" height=\"1079\" data-file-width=\"1053\" data-file-height=\"1737\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCcQ\" class=\"gallerytext\">Le\u00a0<a id=\"mwCcU\" title=\"Ch\u00e2teau de Mehun-sur-Y\u00e8vre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Mehun-sur-Y%C3%A8vre\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Mehun-sur-Y\u00e8vre<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCcY\">La Tentation Christ<\/i>, f.161v.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCcc\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCcg\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCck\"><a id=\"mwCco\" class=\"mw-file-description\" title=\"Le Mont Saint-Michel dans La F\u00eate de l'Archange, f.195.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_195r_-_The_Mass_of_Saint_Michael.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCcs\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/Folio_195r_-_The_Mass_of_Saint_Michael.jpg\/250px-Folio_195r_-_The_Mass_of_Saint_Michael.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/Folio_195r_-_The_Mass_of_Saint_Michael.jpg\/500px-Folio_195r_-_The_Mass_of_Saint_Michael.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Le Mont Saint-Michel dans La F\u00eate de l'Archange, f.195.\" width=\"581\" height=\"734\" data-file-width=\"1555\" data-file-height=\"1963\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCcw\" class=\"gallerytext\">Le\u00a0<a id=\"mwCc0\" title=\"Le Mont-Saint-Michel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Mont-Saint-Michel\" rel=\"mw:WikiLink\">Mont Saint-Michel<\/a>\u00a0dans\u00a0<i id=\"mwCc4\">La F\u00eate de l&rsquo;Archange<\/i>, f.195.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCc8\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCdA\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCdE\"><a id=\"mwCdI\" class=\"mw-file-description\" title=\"Int\u00e9rieur de la Sainte-Chapelle du ch\u00e2teau des ducs de Savoie de Chamb\u00e9ry, f.158r.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_158r_-_The_Christmas_Mass.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCdM\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c5\/Folio_158r_-_The_Christmas_Mass.jpg\/250px-Folio_158r_-_The_Christmas_Mass.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c5\/Folio_158r_-_The_Christmas_Mass.jpg\/500px-Folio_158r_-_The_Christmas_Mass.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Int\u00e9rieur de la Sainte-Chapelle du ch\u00e2teau des ducs de Savoie de Chamb\u00e9ry, f.158r.\" width=\"613\" height=\"851\" data-file-width=\"1608\" data-file-height=\"2232\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCdQ\" class=\"gallerytext\">Int\u00e9rieur de la Sainte-Chapelle du\u00a0<a id=\"mwCdU\" title=\"Ch\u00e2teau des ducs de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_des_ducs_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau des ducs de Savoie<\/a>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwCdY\" title=\"Chamb\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chamb%C3%A9ry\" rel=\"mw:WikiLink\">Chamb\u00e9ry<\/a>, f.158r.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwCdc\" style=\"text-align: justify;\">Pour la miniature de\u00a0<i id=\"mwCdg\">Mai<\/i>, on h\u00e9site entre les toits de Riom ou ceux de Paris, m\u00eame si la majorit\u00e9 des historiens y voit plut\u00f4t la capitale du royaume. Plusieurs b\u00e2timents sont li\u00e9s plus ou moins au duc de Berry. Le ch\u00e2teau de Poitiers a \u00e9t\u00e9 construit par le duc \u00e0 la fin du\u00a0<abbr id=\"mwCdk\" class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XIV&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, celui de Mehun-sur-Y\u00e8vre lui appartient jusqu&rsquo;en 1412, celui de Lusignan jusqu&rsquo;\u00e0 sa mort, le ch\u00e2teau d&rsquo;\u00c9tampes lui appartient \u00e0 partir de 1400. Le duc a fait r\u00e9aliser la grande fen\u00eatre et le pignon qui r\u00e9unissent les deux tours de la cath\u00e9drale de Bourges repr\u00e9sent\u00e9es sur la miniature. Le palais de la cit\u00e9, le ch\u00e2teau du Louvre et celui de Vincennes sont des r\u00e9sidences officielles du roi de France, soit successivement le p\u00e8re, le fr\u00e8re et le neveu du duc. Le lien entre le duc et le ch\u00e2teau de Saumur est plus t\u00e9nu<span id=\"mwCdo\">\u00a0<\/span>: il a appartenu \u00e0\u00a0<a id=\"mwCds\" class=\"mw-redirect\" title=\"Yolande d'Aragon (1381-1442)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yolande_d'Aragon_(1381-1442)\" rel=\"mw:WikiLink\">Yolande d&rsquo;Aragon<\/a>, belle-s\u0153ur de Jean de Berry mais surtout belle-m\u00e8re de\u00a0<a id=\"mwCdw\" class=\"mw-redirect\" title=\"Charles VII de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VII_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles VII<\/a>. Ce lien a fait penser que Yolande avait \u00e9t\u00e9 la seconde propri\u00e9taire des\u00a0<i id=\"mwCd0\">Tr\u00e8s Belles Heures<\/i>, d&rsquo;autant qu&rsquo;elle a \u00e9t\u00e9, de mani\u00e8re attest\u00e9e, propri\u00e9taire des\u00a0<i id=\"mwCd4\"><a id=\"mwCd8\" title=\"Les Belles Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Belles_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Belles Heures du duc de Berry<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-BellesHeures_1-2\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;BellesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwCeA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-BellesHeures-1\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCeE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCeI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 1<span id=\"mwCeM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cette miniature a en effet \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9e par le peintre interm\u00e9diaire des ann\u00e9es 1440. Cependant, ce peintre a aussi r\u00e9alis\u00e9 les vues des ch\u00e2teaux de Lusignan, Poitiers, la Cit\u00e9, le Louvre, Vincennes. Un seul personnage fait le lien entre ces six ch\u00e2teaux, il s&rsquo;agit du roi Charles VII lui-m\u00eame, ce qui fait dire que ce peintre interm\u00e9diaire vivait dans l&rsquo;entourage imm\u00e9diat du roi<sup id=\"cite_ref-147\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-147&quot;}}\"><a id=\"mwCeQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-147\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCeU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCeY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 35<span id=\"mwCec\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCeg\" style=\"text-align: justify;\">La chapelle de\u00a0<i id=\"mwCek\">La Messe de No\u00ebl<\/i>\u00a0(f.158) est parfois identifi\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwCeo\" title=\"Sainte-Chapelle de Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte-Chapelle_de_Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">Sainte-Chapelle de Bourges<\/a>\u00a0mais plusieurs d\u00e9tails distinguent le b\u00e2timent repr\u00e9sent\u00e9 de celui pr\u00e9sent par exemple dans le\u00a0<a id=\"mwCes\" title=\"Livre d'heures d'\u00c9tienne Chevalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures_d'%C3%89tienne_Chevalier\" rel=\"mw:WikiLink\">livre d&rsquo;heures d&rsquo;\u00c9tienne Chevalier<\/a><sup id=\"cite_ref-148\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-148&quot;}}\"><a id=\"mwCew\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-148\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwCe0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCe4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 36<span id=\"mwCe8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Il pourrait s&rsquo;agir plus vraisemblablement de la Sainte-Chapelle du\u00a0<a id=\"mwCfA\" title=\"Ch\u00e2teau des ducs de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_des_ducs_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau des ducs de Savoie<\/a>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwCfE\" title=\"Chamb\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chamb%C3%A9ry\" rel=\"mw:WikiLink\">Chamb\u00e9ry<\/a>\u00a0construite \u00e0 l&rsquo;initiative d&rsquo;<a id=\"mwCfI\" class=\"mw-redirect\" title=\"Am\u00e9d\u00e9e VIII de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9d%C3%A9e_VIII_de_Savoie\" rel=\"mw:WikiLink\">Am\u00e9d\u00e9e VIII<\/a>\u00a0et repr\u00e9sent\u00e9e ici par Jean Colombe dans son \u00e9tat des ann\u00e9es 1480<sup id=\"cite_ref-149\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-149&quot;}}\"><a id=\"mwCfM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-149\"><span id=\"mwCfQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCfU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>87<span id=\"mwCfY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. En bas de la miniature du saint Sacrement (f.129v.), est figur\u00e9 le miracle de la mule de\u00a0<a id=\"mwCfc\" class=\"mw-redirect\" title=\"Saint Antoine de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Antoine_de_Padoue\" rel=\"mw:WikiLink\">saint Antoine de Padoue<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;origine de la fondation de l&rsquo;<a id=\"mwCfg\" title=\"\u00c9glise Saint-Pierre-le-Guillard de Bourges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Pierre-le-Guillard_de_Bourges\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00e9glise Saint-Pierre-le-Guillard de Bourges<\/a>. Jean Colombe y aurait repr\u00e9sent\u00e9, de mani\u00e8re invers\u00e9, la fa\u00e7ade occidentale du\u00a0<a id=\"mwCfk\" title=\"Palais Jacques-C\u0153ur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Jacques-C%C5%93ur\" rel=\"mw:WikiLink\">Palais Jacques-C\u0153ur<\/a><sup id=\"cite_ref-150\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-150&quot;}}\"><a id=\"mwCfo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-150\"><span id=\"mwCfs\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCfw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>88<span id=\"mwCf0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCf4\" style=\"text-align: justify;\">Pour expliquer la raison de ces repr\u00e9sentations r\u00e9alistes, l\u00e0 encore, plusieurs historiens de l&rsquo;art comme Panofsky et Meiss ont avanc\u00e9 la tendance au plus grand\u00a0<a id=\"mwCf8\" title=\"Naturalisme (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naturalisme_(philosophie)\" rel=\"mw:WikiLink\">naturalisme<\/a>\u00a0de la peinture \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque. Il s&rsquo;agit aussi, par ailleurs, de montrer, au duc et au propri\u00e9taire suivant du manuscrit, l&rsquo;\u00e9tendue de ses actuelles et anciennes possessions<sup id=\"cite_ref-Alexander1990440_151-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Alexander1990440&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Alexander1990440-151&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Alexander&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;440&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCgA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Alexander1990440-151\"><span id=\"mwCgE\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCgI\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>89<span id=\"mwCgM\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Ces repr\u00e9sentations pourraient avoir \u00e9t\u00e9 inspir\u00e9es par un registre des fiefs du duc illustr\u00e9 de ses principales propri\u00e9t\u00e9s, aujourd&rsquo;hui disparu, tout comme l&rsquo;avait fait auparavant\u00a0<a id=\"mwCgQ\" title=\"Louis II de Bourbon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_II_de_Bourbon\" rel=\"mw:WikiLink\">Louis II de Bourbon<\/a>\u00a0dans son\u00a0<i id=\"mwCgU\">Registre des fiefs du comt\u00e9 de Clermont-en-Beauvaisis<\/i>\u00a0(vers 1371-1376)<sup id=\"cite_ref-152\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-152&quot;}}\"><a id=\"mwCgY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-152\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCgc\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCgg\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 27<span id=\"mwCgk\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou plus tard\u00a0<a id=\"mwCgo\" title=\"Charles Ier de Bourbon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Ier_de_Bourbon\" rel=\"mw:WikiLink\">Charles\u00a0<abbr id=\"mwCgs\" class=\"abbr\" title=\"premier\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ier&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ier&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0de Bourbon<\/a>\u00a0dans l\u2019<i id=\"mwCgw\"><a id=\"mwCg0\" title=\"Armorial de Guillaume Revel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Armorial_de_Guillaume_Revel\" rel=\"mw:WikiLink\">Armorial de Guillaume Revel<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-153\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-153&quot;}}\"><a id=\"mwCg4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-153\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCg8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwChA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 28<span id=\"mwChE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwChI\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IVP-DMP_63-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;IVP-DMP&quot;}}\"><a id=\"mwChM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-IVP-DMP-63\"><span id=\"mwChQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwChU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span id=\"mwChY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwChc\" data-mw-section-id=\"45\" aria-labelledby=\"La_repr\u00e9sentation_des_paysans\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"La_repr\u00e9sentation_des_paysans\"><span id=\"La_repr.C3.A9sentation_des_paysans\"><\/span>La repr\u00e9sentation des paysans<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwChg\" style=\"text-align: justify;\">Les miniatures des\u00a0<i id=\"mwChk\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0sont souvent pr\u00e9sent\u00e9es comme proches des r\u00e9alit\u00e9s de la vie quotidienne. Elles s&rsquo;attachent particuli\u00e8rement \u00e0 repr\u00e9senter deux des trois\u00a0<a id=\"mwCho\" title=\"Soci\u00e9t\u00e9 d'Ancien R\u00e9gime\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_d'Ancien_R%C3%A9gime#Trois_ordres_de_la_soci%C3%A9t%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">ordres<\/a>, ceux qui combattent et travaillent, les seigneurs et les paysans. Si cette repr\u00e9sentation des paysans s&rsquo;attache \u00e0 un certain naturalisme, elle reste sans doute empreinte de l&rsquo;<a id=\"mwChs\" title=\"Id\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Id%C3%A9ologie\" rel=\"mw:WikiLink\">id\u00e9ologie<\/a>\u00a0du commanditaire selon l&rsquo;historien Jonathan Alexander. En effet, m\u00eame si ces repr\u00e9sentations semblent r\u00e9alistes dans les d\u00e9tails des travaux des champs, les paysans sont syst\u00e9matiquement repr\u00e9sent\u00e9s selon lui comme des personnages\u00a0<span id=\"mwChw\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;incultes, grossiers, vulgaires&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0incultes, grossiers, vulgaires\u00a0\u00bb<\/span>. On les voit ainsi souvent dans des positions scabreuses, avec leurs parties g\u00e9nitales visibles par exemple dans la miniature de f\u00e9vrier, tournant leur post\u00e9rieur vers le lecteur dans celles de mars ou de septembre, les bergers ont leurs v\u00eatements en lambeaux dans celle de juillet. M\u00eame les boutons dor\u00e9s que porte le berger de gauche sur son manteau d\u00e9chir\u00e9 dans\u00a0<i id=\"mwCh0\">L&rsquo;Annonce aux bergers<\/i>\u00a0(f.48), sont un moyen de le ridiculiser, tel un vulgaire voulant s&rsquo;habiller au-dessus de son statut. Ces repr\u00e9sentations sont mises syst\u00e9matiquement en opposition avec les repr\u00e9sentations\u00a0<a id=\"mwCh4\" class=\"mw-redirect\" title=\"Idyllique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Idyllique\" rel=\"mw:WikiLink\">idylliques<\/a>\u00a0des aristocrates dans les autres miniatures du calendrier ou parfois m\u00eame dans la m\u00eame miniature comme dans celle d&rsquo;ao\u00fbt<sup id=\"cite_ref-Alexander1990441-445_154-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Alexander1990441-445&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Alexander1990441-445-154&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Alexander&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;441-445&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCh8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Alexander1990441-445-154\"><span id=\"mwCiA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCiE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>90<span id=\"mwCiI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwCiM\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;180&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwCiQ\" class=\"gallerycaption\">Exemples de repr\u00e9sentations de paysans<\/li>\n<li id=\"mwCiU\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCiY\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCic\"><a id=\"mwCig\" class=\"mw-file-description\" title=\"Bergers dans L'Annonce aux bergers, f.48.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bergers_de_L'Annonce_aux_bergers_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_(f.48r).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCik\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Bergers_de_L%27Annonce_aux_bergers_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.48r%29.jpg\/330px-Bergers_de_L%27Annonce_aux_bergers_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.48r%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/d\/d7\/Bergers_de_L%27Annonce_aux_bergers_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.48r%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Bergers dans L'Annonce aux bergers, f.48.\" width=\"609\" height=\"630\" data-file-width=\"572\" data-file-height=\"593\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCio\" class=\"gallerytext\">Bergers dans\u00a0<i id=\"mwCis\">L&rsquo;Annonce aux bergers<\/i>, f.48.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCiw\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCi0\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCi4\"><a id=\"mwCi8\" class=\"mw-file-description\" title=\"Int\u00e9rieur paysan, F\u00e9vrier, f.2.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sc%C3%A8ne_d'int%C3%A9rieur_paysan_-_f%C3%A9vrier_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_(f.2).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCjA\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Sc%C3%A8ne_d%27int%C3%A9rieur_paysan_-_f%C3%A9vrier_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.2%29.jpg\/250px-Sc%C3%A8ne_d%27int%C3%A9rieur_paysan_-_f%C3%A9vrier_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.2%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Sc%C3%A8ne_d%27int%C3%A9rieur_paysan_-_f%C3%A9vrier_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.2%29.jpg\/330px-Sc%C3%A8ne_d%27int%C3%A9rieur_paysan_-_f%C3%A9vrier_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.2%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Int\u00e9rieur paysan, F\u00e9vrier, f.2.\" width=\"543\" height=\"889\" data-file-width=\"366\" data-file-height=\"600\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCjE\" class=\"gallerytext\">Int\u00e9rieur paysan,\u00a0<i id=\"mwCjI\">F\u00e9vrier<\/i>, f.2.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCjM\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCjQ\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCjU\"><a id=\"mwCjY\" class=\"mw-file-description\" title=\"Sc\u00e8ne de vendange, Septembre, f.9.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sc%C3%A8ne_de_vendange_-_Septembre_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_(f.9).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCjc\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/97\/Sc%C3%A8ne_de_vendange_-_Septembre_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.9%29.jpg\/500px-Sc%C3%A8ne_de_vendange_-_Septembre_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.9%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/97\/Sc%C3%A8ne_de_vendange_-_Septembre_-_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_%28f.9%29.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Sc\u00e8ne de vendange, Septembre, f.9.\" width=\"674\" height=\"438\" data-file-width=\"747\" data-file-height=\"486\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCjg\" class=\"gallerytext\">Sc\u00e8ne de\u00a0<a id=\"mwCjk\" title=\"Vendange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vendange\" rel=\"mw:WikiLink\">vendange<\/a>,\u00a0<i id=\"mwCjo\">Septembre<\/i>, f.9.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwCjs\" style=\"text-align: justify;\">Pour Panofsky, le calendrier des\u00a0<i id=\"mwCjw\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0marque un tournant dans l&rsquo;histoire des calendriers du Moyen \u00c2ge<span id=\"mwCj0\">\u00a0<\/span>:\u00a0<span id=\"mwCj4\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;une pr\u00e9sentation purement descriptive de travaux et de passe-temps saisonniers dans le cadre d'une soci\u00e9t\u00e9 stratifi\u00e9e, mais essentiellement homog\u00e8ne [tels qu'ils sont figur\u00e9s dans les premiers calendriers] se transforme ici en une caract\u00e9risation antith\u00e9tiques de deux classes divergentes&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0une pr\u00e9sentation purement descriptive de travaux et de passe-temps saisonniers dans le cadre d&rsquo;une soci\u00e9t\u00e9 stratifi\u00e9e, mais essentiellement homog\u00e8ne [tels qu&rsquo;ils sont figur\u00e9s dans les premiers calendriers] se transforme ici en une caract\u00e9risation antith\u00e9tiques de deux classes divergentes\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Panofsky2003134_155-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Panofsky2003134&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003134-155&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Panofsky&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2003&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;134&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCj8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Panofsky2003134-155\"><span id=\"mwCkA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCkE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span id=\"mwCkI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pour Jonathan Alexander, cette repr\u00e9sentation va plus loin, il s&rsquo;agit de la vision v\u00e9ritablement m\u00e9prisante du monde paysan par le commanditaire de l&rsquo;ouvrage. En effet, Jean de Berry, prince d\u00e9pensier, est connu pour avoir particuli\u00e8rement pressur\u00e9 ses sujets pour en extorquer des imp\u00f4ts en grande quantit\u00e9.\u00a0<a id=\"mwCkM\" title=\"Jean Froissart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Froissart\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Froissart<\/a>\u00a0va m\u00eame jusqu&rsquo;\u00e0 le qualifier d&rsquo;<span id=\"mwCkQ\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;homme le plus avare du monde&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0homme le plus avare du monde\u00a0\u00bb<\/span>. La pr\u00e9sence de ses ch\u00e2teaux dominant les sc\u00e8nes paysannes rappelle cette pression exerc\u00e9e sur ses sujets<sup id=\"cite_ref-Alexander1990438-440_156-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Alexander1990438-440&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Alexander1990438-440-156&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Alexander&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;438-440&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCkU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Alexander1990438-440-156\"><span id=\"mwCkY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCkc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>92<span id=\"mwCkg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwCkk\" data-mw-section-id=\"46\" aria-labelledby=\"Influence_et_diffusion_de_l'\u0153uvre\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Influence_et_diffusion_de_l'\u0153uvre\"><span id=\"Influence_et_diffusion_de_l.27.C5.93uvre\"><\/span>Influence et diffusion de l&rsquo;\u0153uvre<\/h2>\n<\/div>\n<section id=\"mwCko\" data-mw-section-id=\"47\" aria-labelledby=\"L'influence_du_manuscrit_sur_les_autres_enlumineurs\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"L'influence_du_manuscrit_sur_les_autres_enlumineurs\"><span id=\"L.27influence_du_manuscrit_sur_les_autres_enlumineurs\"><\/span>L&rsquo;influence du manuscrit sur les autres enlumineurs<\/h3>\n<\/div>\n<p id=\"mwCks\" style=\"text-align: justify;\">Les fr\u00e8res de Limbourg ont \u00e9t\u00e9 pendant une importante partie de leur carri\u00e8re des artistes de cour et non des artistes d&rsquo;atelier formant des \u00e9l\u00e8ves. Ils n&rsquo;ont donc pas influenc\u00e9 directement une g\u00e9n\u00e9ration de peintres enlumineurs<sup id=\"cite_ref-Ms\u00e0Peinture20_157-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Ms\u00e0Peinture20&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Ms\u00e0Peinture20-157&quot;}}\"><a id=\"mwCkw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Ms%C3%A0Peinture20-157\"><span id=\"mwCk0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCk4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>93<span id=\"mwCk8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pourtant, les historiens de l&rsquo;art sont parvenus \u00e0 trouver de multiples traces de l&rsquo;influence des\u00a0<a id=\"mwClA\" title=\"Enluminure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enluminure\" rel=\"mw:WikiLink\">enluminures<\/a>\u00a0des\u00a0<i id=\"mwClE\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0sur les \u0153uvres des autres artistes contemporains ou post\u00e9rieurs.<\/p>\n<p id=\"mwClI\" style=\"text-align: justify;\">Les fr\u00e8res de Limbourg exercent dans un premier temps une influence directe sur les enlumineurs contemporains<span id=\"mwClM\">\u00a0<\/span>: en embauchant d&rsquo;autres peintres pour compl\u00e9ter le manuscrit, ceux-ci acc\u00e8dent \u00e0 leurs dessins et motifs qu&rsquo;ils vont pouvoir copier ou imiter dans les manuscrits qu&rsquo;ils r\u00e9alisent pour leur propre compte, au m\u00eame moment ou un peu plus tard. Cette influence est toujours partielle<span id=\"mwClQ\">\u00a0<\/span>: en effet, les peintres collaborateurs ne devaient disposer que des cahiers qu&rsquo;ils \u00e9taient charg\u00e9s de compl\u00e9ter et non de la totalit\u00e9 de l&rsquo;ouvrage. Ainsi le\u00a0<a id=\"mwClU\" title=\"Ma\u00eetre de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Bedford\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de Bedford<\/a>, en collaborant avec les fr\u00e8res de Limbourg, r\u00e9utilise plusieurs \u00e9l\u00e9ments et d\u00e9tails dans plusieurs de ses \u0153uvres telles que le\u00a0<i id=\"mwClY\"><a id=\"mwClc\" title=\"Br\u00e9viaire de Louis de Guyenne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9viaire_de_Louis_de_Guyenne\" rel=\"mw:WikiLink\">Br\u00e9viaire de Louis de Guyenne<\/a><\/i>\u00a0dit aussi\u00a0<i id=\"mwClg\">de Ch\u00e2teauroux<\/i><sup id=\"cite_ref-158\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-158&quot;}}\"><a id=\"mwClk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-158\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwClo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCls\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 29<span id=\"mwClw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, les\u00a0<i id=\"mwCl0\"><a id=\"mwCl4\" title=\"Heures Lamoignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_Lamoignon\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures Lamoignon<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Lamoignon_45-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Lamoignon&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwCl8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Lamoignon-45\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCmA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCmE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 14<span id=\"mwCmI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou les\u00a0<i id=\"mwCmM\"><a id=\"mwCmQ\" title=\"Livre d'heures 1855 de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures_1855_de_Vienne\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Vienne<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-159\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-159&quot;}}\"><a id=\"mwCmU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-159\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCmY\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCmc\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 30<span id=\"mwCmg\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, mais surtout dans les\u00a0<i id=\"mwCmk\"><a id=\"mwCmo\" title=\"Heures de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Bedford\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Bedford<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Bedford_44-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Bedford&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwCms\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Bedford-44\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCmw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCm0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 13<span id=\"mwCm4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, notamment pour\u00a0<i id=\"mwCm8\">L&rsquo;Adoration des mages<\/i>\u00a0(<span id=\"mwCnA\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;f.75r&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">f.75r<\/span>). C&rsquo;est le cas aussi dans le\u00a0<i id=\"mwCnE\"><a id=\"mwCnI\" title=\"Br\u00e9viaire de Jean sans Peur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9viaire_de_Jean_sans_Peur\" rel=\"mw:WikiLink\">Br\u00e9viaire de Jean sans Peur<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-JsP_42-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;JsP&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwCnM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-JsP-42\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCnQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCnU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 12<span id=\"mwCnY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Une influence plus indirecte et un peu plus tardive, se retrouve chez le\u00a0<a id=\"mwCnc\" title=\"Ma\u00eetre de Spitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Spitz\" rel=\"mw:WikiLink\">Ma\u00eetre de Spitz<\/a>, actif \u00e0 Paris dans les ann\u00e9es 1420, dans le\u00a0<i id=\"mwCng\">Livre d&rsquo;Heures de Spitz<\/i><sup id=\"cite_ref-160\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-160&quot;}}\"><a id=\"mwCnk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-160\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCno\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCns\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 31<span id=\"mwCnw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0et notamment le portement de croix (<span id=\"mwCn0\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;f.31&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">f.31<\/span>) tr\u00e8s similaire \u00e0 celui des\u00a0<i id=\"mwCn4\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><sup id=\"cite_ref-Stirnemann2006_40-5\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Stirnemann2006&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCn8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Stirnemann2006-40\"><span id=\"mwCoA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCoE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span id=\"mwCoI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwCoM\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-161\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-161&quot;}}\"><a id=\"mwCoQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-161\"><span id=\"mwCoU\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCoY\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>94<span id=\"mwCoc\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCog\" style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;influence des\u00a0<i id=\"mwCok\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0se retrouve aussi dans les manuscrits contemporains de\u00a0<a id=\"mwCoo\" title=\"Jean Colombe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Colombe\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean Colombe<\/a>. En effet, celui-ci, en r\u00e9alisant l&rsquo;ach\u00e8vement du manuscrit \u00e0 Bourges, a contribu\u00e9 \u00e0 faire conna\u00eetre ses miniatures dans les milieux des enlumineurs berrichons. Ainsi dans les\u00a0<i id=\"mwCos\">Heures \u00e0 l&rsquo;usage de Rome<\/i><sup id=\"cite_ref-162\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-162&quot;}}\"><a id=\"mwCow\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-162\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCo0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCo4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 32<span id=\"mwCo8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, r\u00e9alis\u00e9 dans l&rsquo;entourage du peintre\u00a0<a id=\"mwCpA\" title=\"Jean et Jacquelin de Montlu\u00e7on\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_et_Jacquelin_de_Montlu%C3%A7on\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean de Montlu\u00e7on<\/a>\u00a0vers 1500, l&rsquo;influence des\u00a0<i id=\"mwCpE\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0se retrouve dans le calendrier illustr\u00e9 en pleine page, le motif du laboureur, du semeur, de la vigneronne remettant sa coiffe en place ainsi que la sc\u00e8ne de la\u00a0<a id=\"mwCpI\" title=\"Gland\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gland%C3%A9e\" rel=\"mw:WikiLink\">gland\u00e9e<\/a>, identique mais invers\u00e9e<sup id=\"cite_ref-163\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-163&quot;}}\"><a id=\"mwCpM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-163\"><span id=\"mwCpQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCpU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>95<span id=\"mwCpY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Cette influence se retrouve \u00e9galement dans les manuscrits enlumin\u00e9s par Colombe lui-m\u00eame<span id=\"mwCpc\">\u00a0<\/span>: ainsi dans le\u00a0<i id=\"mwCpg\">Livre d&rsquo;heures \u00e0 l&rsquo;usage de Troyes<\/i>\u00a0<sup id=\"cite_ref-164\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-164&quot;}}\"><a id=\"mwCpk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-164\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCpo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCps\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 33<span id=\"mwCpw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>, on retrouve le palais de la cit\u00e9, ainsi que des d\u00e9mons dans une sc\u00e8ne infernale semblables \u00e0 ceux de\u00a0<i id=\"mwCp0\">L&rsquo;Enfer<\/i><sup id=\"cite_ref-165\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-165&quot;}}\"><a id=\"mwCp4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-165\"><span id=\"mwCp8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCqA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>96<span id=\"mwCqE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul id=\"mwCqI\" class=\"gallery mw-gallery-packed\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;gallery&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;mode&quot;:&quot;packed&quot;,&quot;heights&quot;:&quot;200&quot;},&quot;body&quot;:{}}\">\n<li id=\"mwCqM\" class=\"gallerycaption\">Exemples de miniatures influenc\u00e9es par\u00a0<i id=\"mwCqQ\">Les Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><\/li>\n<li id=\"mwCqU\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCqY\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCqc\"><a id=\"mwCqg\" class=\"mw-file-description\" title=\"Les Heures de Bedford, L'Adoration des Mages, f.75r.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Adoration_of_the_Magi_-_British_Library_Add_MS_18850_f75r.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCqk\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/Adoration_of_the_Magi_-_British_Library_Add_MS_18850_f75r.png\/250px-Adoration_of_the_Magi_-_British_Library_Add_MS_18850_f75r.png?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/66\/Adoration_of_the_Magi_-_British_Library_Add_MS_18850_f75r.png?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Les Heures de Bedford, L'Adoration des Mages, f.75r.\" width=\"664\" height=\"984\" data-file-width=\"483\" data-file-height=\"717\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCqo\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\">Les\u00a0<i id=\"mwCqs\"><a id=\"mwCqw\" title=\"Heures de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heures_de_Bedford\" rel=\"mw:WikiLink\">Heures de Bedford<\/a><\/i>,\u00a0<i id=\"mwCq0\">L&rsquo;Adoration des Mages<\/i>, f.75r.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCq4\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCq8\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCrA\"><a id=\"mwCrE\" class=\"mw-file-description\" title=\"Les Heures de Spitz, Le Portement de croix f.31.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Spitz_Master_(French,_active_about_1415_-_1425)_-_The_Way_to_Calvary_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCrI\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Spitz_Master_%28French%2C_active_about_1415_-_1425%29_-_The_Way_to_Calvary_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Spitz_Master_%28French%2C_active_about_1415_-_1425%29_-_The_Way_to_Calvary_-_Google_Art_Project.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Spitz_Master_%28French%2C_active_about_1415_-_1425%29_-_The_Way_to_Calvary_-_Google_Art_Project.jpg\/500px-Spitz_Master_%28French%2C_active_about_1415_-_1425%29_-_The_Way_to_Calvary_-_Google_Art_Project.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Les Heures de Spitz, Le Portement de croix f.31.\" width=\"617\" height=\"888\" data-file-width=\"3115\" data-file-height=\"4489\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCrM\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i id=\"mwCrQ\">Les Heures de Spitz<\/i>,\u00a0<i id=\"mwCrU\">Le Portement de croix<\/i>\u00a0f.31.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCrY\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCrc\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCrg\"><a id=\"mwCrk\" class=\"mw-file-description\" title=\"Br\u00e9viaire Grimani, le mois de f\u00e9vrier, fol. 3v.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Breviarium_Grimani_-_Februar.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCro\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/Breviarium_Grimani_-_Februar.jpg\/250px-Breviarium_Grimani_-_Februar.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/Breviarium_Grimani_-_Februar.jpg\/500px-Breviarium_Grimani_-_Februar.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Br\u00e9viaire Grimani, le mois de f\u00e9vrier, fol. 3v.\" width=\"655\" height=\"873\" data-file-width=\"595\" data-file-height=\"794\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCrs\" class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i id=\"mwCrw\"><a id=\"mwCr0\" title=\"Br\u00e9viaire Grimani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9viaire_Grimani\" rel=\"mw:WikiLink\">Br\u00e9viaire Grimani<\/a><\/i>, le mois de f\u00e9vrier, fol. 3v.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li id=\"mwCr4\" class=\"gallerybox\">\n<div id=\"mwCr8\" class=\"thumb\"><span id=\"mwCsA\"><a id=\"mwCsE\" class=\"mw-file-description\" title=\"Livre d'heures de Notre Dame ou Hennessy, mois de d\u00e9cembre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Heures_de_Notre_Dame_ou_Hennessy_Decembre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCsI\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Heures_de_Notre_Dame_ou_Hennessy_Decembre.jpg\/250px-Heures_de_Notre_Dame_ou_Hennessy_Decembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Heures_de_Notre_Dame_ou_Hennessy_Decembre.jpg\/500px-Heures_de_Notre_Dame_ou_Hennessy_Decembre.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"Livre d'heures de Notre Dame ou Hennessy, mois de d\u00e9cembre.\" width=\"438\" height=\"650\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"3014\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div id=\"mwCsM\" class=\"gallerytext\"><i id=\"mwCsQ\"><a id=\"mwCsU\" class=\"mw-redirect\" title=\"Livre d'Heures de Hennessy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'Heures_de_Hennessy\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre d&rsquo;heures de Notre Dame ou Hennessy<\/a><\/i>, mois de d\u00e9cembre.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p id=\"mwCsY\" style=\"text-align: justify;\">Pour l&rsquo;historien belge\u00a0<a id=\"mwCsc\" title=\"Georges Hulin de Loo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Hulin_de_Loo\" rel=\"mw:WikiLink\">Georges Hulin de Loo<\/a>,\u00a0<span id=\"mwCsg\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;le calendrier du livre d'heure de Chantilly a exerc\u00e9 une influence \u00e9norme sur les miniaturistes flamands subs\u00e9quents&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0le calendrier du livre d&rsquo;heure de Chantilly a exerc\u00e9 une influence \u00e9norme sur les miniaturistes flamands subs\u00e9quents\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0cependant,\u00a0<span id=\"mwCsk\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;on ne sait comment il a \u00e9t\u00e9 connu en Flandre&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0on ne sait comment il a \u00e9t\u00e9 connu en Flandre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-HulindeLoo_166-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HulindeLoo&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-HulindeLoo-166&quot;}}\"><a id=\"mwCso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HulindeLoo-166\"><span id=\"mwCss\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCsw\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>97<span id=\"mwCs0\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Pour Paul Durrieu, les enluminures du calendrier des\u00a0<i id=\"mwCs4\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>, sont en effet reprises dans le calendrier du\u00a0<i id=\"mwCs8\"><a id=\"mwCtA\" title=\"Br\u00e9viaire Grimani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9viaire_Grimani\" rel=\"mw:WikiLink\">Br\u00e9viaire Grimani<\/a><\/i>\u00a0qui date de 1510<sup id=\"cite_ref-167\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-167&quot;}}\"><a id=\"mwCtE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-167\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCtI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCtM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 34<span id=\"mwCtQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0et notamment les mois de f\u00e9vrier, mai, octobre, novembre (avec la m\u00eame composition mais invers\u00e9e) et d\u00e9cembre. C&rsquo;est aussi le cas dans le\u00a0<i id=\"mwCtU\"><a id=\"mwCtY\" class=\"mw-redirect\" title=\"Livre d'Heures de Hennessy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'Heures_de_Hennessy\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre d&rsquo;Heures de Hennessy<\/a><\/i>, dat\u00e9 de 1530<sup id=\"cite_ref-168\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-168&quot;}}\"><a id=\"mwCtc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-168\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCtg\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCtk\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 35<span id=\"mwCto\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>\u00a0avec par exemple le mois de d\u00e9cembre. Or ces deux manuscrits ont \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9s dans le milieu des miniaturistes flamands du\u00a0<abbr id=\"mwCts\" class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XVI&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, notamment par\u00a0<a id=\"mwCtw\" title=\"Simon Bening\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simon_Bening\" rel=\"mw:WikiLink\">Simon Bening<\/a>. Pour Durrieu, cela renforce son hypoth\u00e8se d&rsquo;une pr\u00e9sence des\u00a0<i id=\"mwCt0\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0aux Pays-Bas \u00e0 cette \u00e9poque, propri\u00e9t\u00e9 de\u00a0<a id=\"mwCt4\" title=\"Marguerite d'Autriche (1480-1530)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marguerite_d'Autriche_(1480-1530)\" rel=\"mw:WikiLink\">Marguerite d&rsquo;Autriche<\/a>. Elle a, en effet, pass\u00e9 plusieurs commandes \u00e0 ces m\u00eames peintres<sup id=\"cite_ref-Durrieu1903322-323_et_327-328_169-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu1903322-323 et 327-328&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu1903322-323_et_327-328-169&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1903&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;322-323 et 327-328&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCt8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu1903322-323_et_327-328-169\"><span id=\"mwCuA\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCuE\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>98<span id=\"mwCuI\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Il se peut aussi que cette influence r\u00e9sulte de livrets recopiant le livre d&rsquo;heures et desquels ils ont repris ces motifs<sup id=\"cite_ref-Ms\u00e0Peinture20_157-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Ms\u00e0Peinture20&quot;}}\"><a id=\"mwCuM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Ms%C3%A0Peinture20-157\"><span id=\"mwCuQ\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCuU\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>93<span id=\"mwCuY\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCuc\" data-mw-section-id=\"48\" aria-labelledby=\"\u00c9tudes,_conservation_et_diffusion_de_l'\u0153uvre_\u00e0_l'\u00e9poque_contemporaine\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"\u00c9tudes,_conservation_et_diffusion_de_l'\u0153uvre_\u00e0_l'\u00e9poque_contemporaine\"><span id=\".C3.89tudes.2C_conservation_et_diffusion_de_l.27.C5.93uvre_.C3.A0_l.27.C3.A9poque_contemporaine\"><\/span><span style=\"font-size: 14px;\">\u00c9tudes, conservation et diffusion de l&rsquo;\u0153uvre \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque contemporaine<\/span><\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwCug\" data-mw-section-id=\"49\" aria-labelledby=\"D\u00e9couvertes_et_premi\u00e8res_\u00e9tudes_du_manuscrit\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"D\u00e9couvertes_et_premi\u00e8res_\u00e9tudes_du_manuscrit\"><span style=\"font-size: 14px;\"><span id=\"D.C3.A9couvertes_et_premi.C3.A8res_.C3.A9tudes_du_manuscrit\"><\/span>D\u00e9couvertes et premi\u00e8res \u00e9tudes du manuscrit<\/span><\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwCuk\" style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s un quasi oubli de plus de trois si\u00e8cles, l&rsquo;achat effectu\u00e9 par le\u00a0<a id=\"mwCuo\" title=\"Henri d'Orl\u00e9ans (1822-1897)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_d'Orl%C3%A9ans_(1822-1897)\" rel=\"mw:WikiLink\">duc d&rsquo;Aumale<\/a>\u00a0en permet sa diffusion. Il le montre ainsi, alors qu&rsquo;il est encore en Angleterre, \u00e0\u00a0<a id=\"mwCus\" title=\"Gustav Friedrich Waagen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustav_Friedrich_Waagen\" rel=\"mw:WikiLink\">Gustav Friedrich Waagen<\/a>, qui en fait une premi\u00e8re description dans son\u00a0<i id=\"mwCuw\"><span id=\"mwCu0\" class=\"lang-en\" lang=\"en\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Galleries and cabinets of art in Great Britain&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Galleries and cabinets of art in Great Britain<\/span><\/i>\u00a0publi\u00e9 en 1857<sup id=\"cite_ref-170\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-170&quot;}}\"><a id=\"mwCu4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-170\"><span id=\"mwCu8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCvA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>99<span id=\"mwCvE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Mais c&rsquo;est surtout\u00a0<a id=\"mwCvI\" title=\"L\u00e9opold Delisle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Delisle\" rel=\"mw:WikiLink\">L\u00e9opold Delisle<\/a>, alors conservateur \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwCvM\" title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que nationale<\/a>\u00a0qui fait para\u00eetre la premi\u00e8re v\u00e9ritable \u00e9tude sur le manuscrit en 1884 dans un article consacr\u00e9 aux \u00ab<span id=\"mwCvQ\">\u00a0<\/span>Livres d&rsquo;heures de Jean de Berry<span id=\"mwCvU\">\u00a0<\/span>\u00bb<span id=\"mwCvY\">\u00a0<\/span>: il le qualifie d\u00e9j\u00e0 de\u00a0<span id=\"mwCvc\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;roi des livres d'heures du duc de Berry&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0roi des livres d&rsquo;heures du duc de Berry\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et en fait reproduire quatre miniatures<sup id=\"cite_ref-171\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-171&quot;}}\"><a id=\"mwCvg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-171\"><span id=\"mwCvk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCvo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>100<span id=\"mwCvs\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Une nouvelle \u00e9tude compl\u00e8te est publi\u00e9e en 1903 par\u00a0<a id=\"mwCvw\" title=\"Georges Hulin de Loo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Hulin_de_Loo\" rel=\"mw:WikiLink\">Hulin de Loo<\/a>\u00a0qui le qualifie alors de\u00a0<span id=\"mwCv0\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;roi des manuscrits enlumin\u00e9s&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0roi des manuscrits enlumin\u00e9s\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-HulindeLoo_166-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;HulindeLoo&quot;}}\"><a id=\"mwCv4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-HulindeLoo-166\"><span id=\"mwCv8\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCwA\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>97<span id=\"mwCwE\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCwI\" style=\"text-align: justify;\">Ces premi\u00e8res \u00e9tudes sont concomitantes d&rsquo;une v\u00e9ritable mode de l&rsquo;enluminure m\u00e9di\u00e9vale en France \u00e0 la fin du\u00a0<abbr id=\"mwCwM\" class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XIX&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0et d\u00e9but du\u00a0<abbr id=\"mwCwQ\" class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XX&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0dans les milieux de la tr\u00e8s haute bourgeoisie et de l&rsquo;aristocratie. Nombreux sont ceux parmi les plus riches \u00e0 collectionner les manuscrits, tel\u00a0<a id=\"mwCwU\" title=\"Edmond de Rothschild\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edmond_de_Rothschild\" rel=\"mw:WikiLink\">Edmond de Rothschild<\/a>, qui poss\u00e8de notamment les\u00a0<i id=\"mwCwY\"><a id=\"mwCwc\" title=\"Les Belles Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Belles_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Belles Heures<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-BellesHeures_1-3\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;BellesHeures&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;}}\"><a id=\"mwCwg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-BellesHeures-1\" data-mw-group=\"ms\"><span id=\"mwCwk\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCwo\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>ms 1<span id=\"mwCws\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Jean de Berry fait l&rsquo;objet d&rsquo;une v\u00e9ritable fascination dans ces milieux de collectionneurs<sup id=\"cite_ref-Camille199083-85_172-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille199083-85&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille199083-85-172&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;83-85&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCww\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille199083-85-172\"><span id=\"mwCw0\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCw4\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>101<span id=\"mwCw8\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwCxA\" data-mw-section-id=\"50\" aria-labelledby=\"Les_publications\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Les_publications\" style=\"text-align: center;\">Les publications<\/h4>\n<\/div>\n<figure id=\"mwCxE\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwCxI\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cpa-es-bulloz18601janvier.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwCxM\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Cpa-es-bulloz18601janvier.jpg\/250px-Cpa-es-bulloz18601janvier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/b6\/Cpa-es-bulloz18601janvier.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x\" alt=\"Sc\u00e8ne de janvier en noir et blanc, avec un sous-titre, un num\u00e9ro et l'indication de l'\u00e9diteur\" width=\"590\" height=\"935\" data-file-width=\"379\" data-file-height=\"600\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwCxQ\">Carte postale de la miniature du mois de janvier \u00e9dit\u00e9e par\u00a0<a id=\"mwCxU\" title=\"Jacques-Ernest Bulloz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Ernest_Bulloz\" rel=\"mw:WikiLink\">Jacques-Ernest Bulloz<\/a>\u00a0en 1925.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwCxY\" style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est par les publications des\u00a0<i id=\"mwCxc\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0que celles-ci acqui\u00e8rent leur renomm\u00e9e. Selon Michael Camille, le livre d&rsquo;heures le plus c\u00e9l\u00e8bre n&rsquo;a pas perdu de son aura par sa reproduction, contrairement \u00e0 ce que dit\u00a0<a id=\"mwCxg\" title=\"Walter Benjamin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Walter_Benjamin\" rel=\"mw:WikiLink\">Walter Benjamin<\/a>\u00a0dans son essai\u00a0<i id=\"mwCxk\"><a id=\"mwCxo\" title=\"L'\u0152uvre d'art \u00e0 l'\u00e9poque de sa reproductibilit\u00e9 technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L'%C5%92uvre_d'art_%C3%A0_l'%C3%A9poque_de_sa_reproductibilit%C3%A9_technique\" rel=\"mw:WikiLink\">L&rsquo;\u0152uvre d&rsquo;art \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque de sa reproductibilit\u00e9 technique<\/a><\/i>, mais \u00e0 l&rsquo;inverse, il l&rsquo;a gagn\u00e9 gr\u00e2ce cette nouvelle diffusion. En effet, celle-ci a constamment \u00e9t\u00e9 particuli\u00e8rement limit\u00e9e et contr\u00f4l\u00e9e, encourageant le mythe de l&rsquo;ouvrage c\u00e9l\u00e8bre mais inaccessible<sup id=\"cite_ref-Camille1990100-101_173-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille1990100-101&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille1990100-101-173&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;100-101&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCxs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille1990100-101-173\"><span id=\"mwCxw\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCx0\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>102<span id=\"mwCx4\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCx8\" style=\"text-align: justify;\">En 1904, Paul Durrieu publie la totalit\u00e9 des 65 grandes miniatures, imprim\u00e9es en\u00a0<a id=\"mwCyA\" title=\"H\u00e9liogravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9liogravure\" rel=\"mw:WikiLink\">h\u00e9liogravure<\/a>\u00a0et en noir et blanc, sauf une seule en couleur (<i id=\"mwCyE\">Janvier<\/i>). Mais le tirage de la publication est limit\u00e9 \u00e0 300 exemplaires<sup id=\"cite_ref-Durrieu1904_174-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Durrieu1904&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Durrieu1904-174&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCyI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Durrieu1904-174\"><span id=\"mwCyM\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCyQ\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>103<span id=\"mwCyU\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;exposition sur \u00ab<span id=\"mwCyY\">\u00a0<\/span>Les Primitifs fran\u00e7ais<span id=\"mwCyc\">\u00a0<\/span>\u00bb qui se d\u00e9roule la m\u00eame ann\u00e9e au\u00a0<a id=\"mwCyg\" title=\"Pavillon de Marsan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pavillon_de_Marsan\" rel=\"mw:WikiLink\">pavillon de Marsan<\/a>, le manuscrit original n&rsquo;est pas expos\u00e9, ne pouvant sortir de Chantilly, seules douze h\u00e9liogravures tir\u00e9es de l&rsquo;ouvrage de Durrieu sont pr\u00e9sent\u00e9es. Cela n&#8217;emp\u00eache pas les commentateurs de l&rsquo;exposition de glorifier la grandeur de la peinture fran\u00e7aise produite par les artistes du duc de Berry<sup id=\"cite_ref-Camille199086_175-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille199086&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille199086-175&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;86&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCyk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille199086-175\"><span id=\"mwCyo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCys\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>104<span id=\"mwCyw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCy0\" style=\"text-align: justify;\">Il faut attendre 1940 pour qu&rsquo;une premi\u00e8re \u00e9dition compl\u00e8te en couleur des miniatures du calendrier soit r\u00e9alis\u00e9e par l&rsquo;\u00e9diteur\u00a0<a id=\"mwCy4\" title=\"T\u00e9riade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9riade\" rel=\"mw:WikiLink\">T\u00e9riade<\/a>\u00a0dans sa revue\u00a0<i id=\"mwCy8\">Verve<\/i>\u00a0en\u00a0<a id=\"mwCzA\" title=\"Photogravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Photogravure\" rel=\"mw:WikiLink\">photogravure<\/a><sup id=\"cite_ref-176\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-176&quot;}}\"><a id=\"mwCzE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-176\"><span id=\"mwCzI\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCzM\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span id=\"mwCzQ\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Certaines enluminures sont d&rsquo;ailleurs censur\u00e9es au niveau des parties intimes de certains personnages. Cette premi\u00e8re publication rencontre un grand succ\u00e8s, dans un contexte de retour aux traditions et \u00e0 la glorification de l&rsquo;histoire de la France \u00e9ternelle du\u00a0<a id=\"mwCzU\" title=\"R\u00e9gime de Vichy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gime_de_Vichy\" rel=\"mw:WikiLink\">r\u00e9gime de Vichy<\/a>. Les miniatures des sc\u00e8nes de la vie du Christ sont \u00e9dit\u00e9es en 1943. Le calendrier est diffus\u00e9 aupr\u00e8s du public\u00a0<a id=\"mwCzY\" title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\" rel=\"mw:WikiLink\">am\u00e9ricain<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;une parution dans le magazine\u00a0<i id=\"mwCzc\"><a id=\"mwCzg\" title=\"Life\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Life\" rel=\"mw:WikiLink\">Life<\/a><\/i>\u00a0en 1948. L\u00e0 encore, les parties intimes de certains personnages sont censur\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Camille199088-90_177-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille199088-90&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille199088-90-177&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;88-90&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwCzk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille199088-90-177\"><span id=\"mwCzo\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwCzs\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>106<span id=\"mwCzw\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwCz0\" style=\"text-align: justify;\">Ce n&rsquo;est qu&rsquo;en 1969 que la totalit\u00e9 des miniatures sont publi\u00e9es en couleur, selon la technique de la\u00a0<a id=\"mwCz4\" title=\"Lithographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lithographie\" rel=\"mw:WikiLink\">lithographie<\/a>\u00a0<a id=\"mwCz8\" title=\"Offset (imprimerie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Offset_(imprimerie)\" rel=\"mw:WikiLink\">offset<\/a>\u00a0par l&rsquo;imprimeur\u00a0<a id=\"mwC0A\" title=\"Draeger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Draeger\" rel=\"mw:WikiLink\">Draeger<\/a><sup id=\"cite_ref-178\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-178&quot;}}\"><a id=\"mwC0E\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-178\"><span id=\"mwC0I\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC0M\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>107<span id=\"mwC0Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwC0U\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-p213_25-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;group&quot;:&quot;c&quot;,&quot;name&quot;:&quot;p213&quot;}}\"><a id=\"mwC0Y\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-p213-25\" data-mw-group=\"c\"><span id=\"mwC0c\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC0g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>c 6<span id=\"mwC0k\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Un\u00a0<a id=\"mwC0o\" title=\"Fac-simil\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fac-simil%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">fac-simil\u00e9<\/a>\u00a0complet est \u00e9dit\u00e9 en 1984, au tirage limit\u00e9 \u00e0 980 exemplaires, il est vendu\u00a0<span id=\"mwC0s\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;12000&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;dollars&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">12\u00a0000\u00a0dollars<\/span>\u00a0am\u00e9ricains. Un tel choix \u00e9ditorial ne contribue pas l\u00e0 encore \u00e0 sa large diffusion<span id=\"mwC0w\">\u00a0<\/span>: 80<span id=\"mwC00\">\u00a0<\/span>% de ses acheteurs sont des collectionneurs et non des biblioth\u00e8ques<sup id=\"cite_ref-Camille1990103_179-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille1990103&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille1990103-179&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;103&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwC04\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille1990103-179\"><span id=\"mwC08\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC1A\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>108<span id=\"mwC1E\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwC1I\" data-mw-section-id=\"51\" aria-labelledby=\"Conservation_et_exposition\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Conservation_et_exposition\">Conservation et exposition<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwC1M\" style=\"text-align: justify;\">Conserv\u00e9 dans une chambre forte, son acc\u00e8s est tr\u00e8s restreint voire interdit, m\u00eame pour les chercheurs<sup id=\"cite_ref-Camille199073-74_180-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille199073-74&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille199073-74-180&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;73-74&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwC1Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille199073-74-180\"><span id=\"mwC1U\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC1Y\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>109<span id=\"mwC1c\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Selon\u00a0<a id=\"mwC1g\" title=\"Christopher de Hamel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christopher_de_Hamel\" rel=\"mw:WikiLink\">Christopher de Hamel<\/a>, il est\u00a0<span id=\"mwC1k\" class=\"citation\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;citation&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Citation&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;plus facile de rencontrer le pape ou le pr\u00e9sident des \u00c9tats-Unis que de toucher ''Les Tr\u00e8s Riches Heures''&lt;ref name=\\&quot;CDH\\&quot;\/&gt;.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0plus facile de rencontrer le pape ou le pr\u00e9sident des \u00c9tats-Unis que de toucher\u00a0<i>Les Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><sup id=\"cite_ref-CDH_56-1\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;CDH&quot;}}\"><a id=\"mwC1o\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-CDH-56\"><span id=\"mwC1s\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC1w\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span id=\"mwC10\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p id=\"mwC14\" style=\"text-align: justify;\">Le manuscrit n&rsquo;a \u00e9t\u00e9 expos\u00e9 au grand public qu&rsquo;\u00e0 quatre reprises, toujours au\u00a0<a id=\"mwC18\" title=\"Ch\u00e2teau de Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Chantilly<\/a>. Une premi\u00e8re fois en 1937, en \u00e9cho \u00e0 l&rsquo;<a id=\"mwC2A\" title=\"Exposition universelle de 1937\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_universelle_de_1937\" rel=\"mw:WikiLink\">Exposition universelle<\/a>\u00a0qui se d\u00e9roule au m\u00eame moment \u00e0 Paris, puis en 1956, au m\u00eame moment qu&rsquo;une grande exposition sur les manuscrits \u00e0 peinture \u00e0 la\u00a0<a id=\"mwC2E\" title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que nationale<\/a>\u00a0et, en 2004, \u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;une s\u00e9rie d&rsquo;expositions sur les arts en France vers 1400 pour une quarantaine de feuillets seulement dans la chapelle du ch\u00e2teau<sup id=\"cite_ref-Deldicque2025388_181-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025388&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025388-181&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;388&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwC2I\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025388-181\"><span id=\"mwC2M\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC2Q\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>110<span id=\"mwC2U\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure id=\"mwC2Y\" class=\"mw-default-size\"><a id=\"mwC2c\" class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Exposition_%22Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry%22_-_juin_2025_-_manuscrit_expos%C3%A9_et_feuillets_des_mois.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" id=\"mwC2g\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Exposition_%22Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry%22_-_juin_2025_-_manuscrit_expos%C3%A9_et_feuillets_des_mois.jpg\/250px-Exposition_%22Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry%22_-_juin_2025_-_manuscrit_expos%C3%A9_et_feuillets_des_mois.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Exposition_%22Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry%22_-_juin_2025_-_manuscrit_expos%C3%A9_et_feuillets_des_mois.jpg\/500px-Exposition_%22Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry%22_-_juin_2025_-_manuscrit_expos%C3%A9_et_feuillets_des_mois.jpg?utm_source=fr.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x\" alt=\"une salle d'exposition avec une vitrine au centre et des feuillets expos\u00e9s autour\" width=\"654\" height=\"369\" data-file-width=\"4032\" data-file-height=\"2268\" data-file-type=\"bitmap\" \/><\/a><figcaption id=\"mwC2k\">Vue de l&rsquo;exposition du manuscrit en juin 2025.<\/figcaption><\/figure>\n<p id=\"mwC2o\" style=\"text-align: justify;\">En 2023, un processus de restauration du manuscrit est lanc\u00e9 avec le\u00a0<a id=\"mwC2s\" title=\"Centre de recherche et de restauration des mus\u00e9es de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centre_de_recherche_et_de_restauration_des_mus%C3%A9es_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Centre de recherche et de restauration des mus\u00e9es de France<\/a><sup id=\"cite_ref-182\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-182&quot;}}\"><a id=\"mwC2w\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-182\"><span id=\"mwC20\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC24\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>111<span id=\"mwC28\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><sup id=\"mwC3A\" class=\"reference cite_virgule\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;,&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:,&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-183\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-183&quot;}}\"><a id=\"mwC3E\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-183\"><span id=\"mwC3I\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC3M\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>112<span id=\"mwC3Q\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Une \u00e9tude pr\u00e9alable est men\u00e9e \u00e0 l&rsquo;aide de\u00a0<a id=\"mwC3U\" title=\"Photographie UV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Photographie_UV\" rel=\"mw:WikiLink\">photographies ultraviolettes<\/a>,\u00a0<a id=\"mwC3Y\" title=\"Photographie infrarouge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Photographie_infrarouge\" rel=\"mw:WikiLink\">infrarouges<\/a>\u00a0et rasantes, mais \u00e9galement d&rsquo;<a id=\"mwC3c\" title=\"Imagerie hyperspectrale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Imagerie_hyperspectrale\" rel=\"mw:WikiLink\">imagerie hyperspectrale<\/a>\u00a0et microscopique, afin d&rsquo;analyser l&rsquo;\u00e9tat du livre et d&rsquo;apporter des informations sur les \u00e9tapes de sa r\u00e9alisation<sup id=\"cite_ref-184\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-184&quot;}}\"><a id=\"mwC3g\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-184\"><span id=\"mwC3k\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC3o\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>113<span id=\"mwC3s\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Ces premi\u00e8res analyses permettent de constater le mauvais \u00e9tat de la reliure du\u00a0<abbr id=\"mwC3w\" class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;s-&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:S-&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XVIII&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. C&rsquo;est pourquoi les premiers cahiers sont d\u00e9reli\u00e9s pour pouvoir proc\u00e9der \u00e0 leur restauration. Cela permet de pr\u00e9senter pour la premi\u00e8re fois ces cahiers \u00e0 plat, et notamment les folios du calendrier, lors d&rsquo;une grande exposition en 2025 au\u00a0<a id=\"mwC30\" title=\"Ch\u00e2teau de Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Chantilly<\/a>\u00a0r\u00e9unissant \u00e9galement les autres livres d&rsquo;heures du duc de Berry<sup id=\"cite_ref-185\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-185&quot;}}\"><a id=\"mwC34\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-185\"><span id=\"mwC38\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC4A\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>114<span id=\"mwC4E\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;exposition r\u00e9unit\u00a0<span id=\"mwC4I\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;75127&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;entr\u00e9es&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">75\u00a0127\u00a0entr\u00e9es<\/span>\u00a0pendant 4 mois, ce qui en fait l&rsquo;exposition la plus fr\u00e9quent\u00e9e de l&rsquo;histoire du mus\u00e9e<sup id=\"cite_ref-186\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-186&quot;}}\"><a id=\"mwC4M\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-186\"><span id=\"mwC4Q\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC4U\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>115<span id=\"mwC4Y\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<\/section>\n<section id=\"mwC4c\" data-mw-section-id=\"52\" aria-labelledby=\"Une_source_d'inspiration_contemporaine\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Une_source_d'inspiration_contemporaine\"><span id=\"Une_source_d.27inspiration_contemporaine\"><\/span>Une source d&rsquo;inspiration contemporaine<\/h4>\n<\/div>\n<p id=\"mwC4g\" style=\"text-align: justify;\">Les reproductions des miniatures ont contribu\u00e9 \u00e0 fa\u00e7onner une image id\u00e9ale du Moyen \u00c2ge dans l&rsquo;imaginaire collectif. La parution des miniatures dans la revue\u00a0<i id=\"mwC4k\">Verve<\/i>\u00a0aurait donn\u00e9 l&rsquo;id\u00e9e \u00e0\u00a0<a id=\"mwC4o\" title=\"Jacques Pr\u00e9vert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Pr%C3%A9vert\" rel=\"mw:WikiLink\">Jacques Pr\u00e9vert<\/a>\u00a0de la r\u00e9daction du sc\u00e9nario du film\u00a0<i id=\"mwC4s\"><a id=\"mwC4w\" title=\"Les Visiteurs du soir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Visiteurs_du_soir\" rel=\"mw:WikiLink\">Les Visiteurs du soir<\/a><\/i>, sorti en\u00a0<time id=\"mwC40\" class=\"nowrap\" datetime=\"1942-12\" data-sort-value=\"1942-12\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;date&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Date&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;d\u00e9cembre&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1942&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">d\u00e9cembre 1942<\/time>. M\u00eame le carton d&rsquo;invitation \u00e0 l&rsquo;avant-premi\u00e8re, dessin\u00e9 par\u00a0<a id=\"mwC44\" title=\"Ren\u00e9 P\u00e9ron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_P%C3%A9ron\" rel=\"mw:WikiLink\">Ren\u00e9 P\u00e9ron<\/a>, est directement issu de l&rsquo;iconographie du manuscrit. C&rsquo;est le cas aussi pour les d\u00e9cors du film britannique\u00a0<i id=\"mwC48\"><a id=\"mwC5A\" title=\"Henry V (film, 1944)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henry_V_(film,_1944)\" rel=\"mw:WikiLink\">Henry V<\/a><\/i>, r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a id=\"mwC5E\" title=\"Laurence Olivier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurence_Olivier\" rel=\"mw:WikiLink\">Laurence Olivier<\/a>\u00a0en 1944. Par ailleurs, les miniatures du livre d&rsquo;heures ont servi de source artistique \u00e0 un film d&rsquo;animation comme celui de la\u00a0<i id=\"mwC5I\"><a id=\"mwC5M\" title=\"La Belle au bois dormant (film, 1959)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Belle_au_bois_dormant_(film,_1959)\" rel=\"mw:WikiLink\">Belle au bois dormant<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a id=\"mwC5Q\" title=\"Walt Disney\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Walt_Disney\" rel=\"mw:WikiLink\">Walt Disney<\/a>, qui a visit\u00e9 le\u00a0<a id=\"mwC5U\" title=\"Ch\u00e2teau de Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Chantilly\" rel=\"mw:WikiLink\">ch\u00e2teau de Chantilly<\/a>\u00a0en 1935. Les miniatures des fr\u00e8res de Limbourg ont inspir\u00e9 non seulement le ch\u00e2teau du film, sorti en 1959, mais aussi ses paysages et la repr\u00e9sentation de la nature<sup id=\"cite_ref-187\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-187&quot;}}\"><a id=\"mwC5Y\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-187\"><span id=\"mwC5c\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC5g\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>116<span id=\"mwC5k\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Le peintre am\u00e9ricain\u00a0<a id=\"mwC5o\" title=\"Grant Wood\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grant_Wood\" rel=\"mw:WikiLink\">Grant Wood<\/a>\u00a0s&rsquo;inspire \u00e9galement des miniatures du calendrier pour certaines de ses \u0153uvres, notamment\u00a0<i id=\"mwC5s\"><a id=\"mwC5w\" title=\"Labour d'automne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Labour_d'automne\" rel=\"mw:WikiLink\">Labour d&rsquo;automne<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Deldicque2025400_188-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Deldicque2025400&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025400-188&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;400&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwC50\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Deldicque2025400-188\"><span id=\"mwC54\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC58\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>117<span id=\"mwC6A\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p id=\"mwC6E\" style=\"text-align: justify;\">De mani\u00e8re plus ironique, les miniatures ont inspir\u00e9 une \u0153uvre graphique \u00e0 l&rsquo;artiste surr\u00e9aliste belge\u00a0<a id=\"mwC6I\" title=\"Marcel Broodthaers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcel_Broodthaers\" rel=\"mw:WikiLink\">Marcel Broodthaers<\/a>\u00a0en 1974 intitul\u00e9e\u00a0<i id=\"mwC6M\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0(huile et cartes postales sur toile, 53,5 \u00d7\u00a0<span id=\"mwC6Q\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;unit\u00e9&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Unit\u00e9&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;58.5&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;cm&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">58,5\u00a0<\/span><abbr id=\"mwC6U\" class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)<span id=\"mwC6Y\">\u00a0<\/span>: constitu\u00e9e de deux panneaux, celui de droite reprend des extraits de cartes postales repr\u00e9sentant les miniatures du calendrier tandis que le panneau de gauche repr\u00e9sente un ab\u00e9c\u00e9daire imprim\u00e9<sup id=\"cite_ref-189\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-189&quot;}}\"><a id=\"mwC6c\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-189\"><span id=\"mwC6g\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC6k\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>118<span id=\"mwC6o\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;artiste fait ainsi allusion \u00e0 la fois au\u00a0<a id=\"mwC6s\" title=\"F\u00e9tichisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9tichisme\" rel=\"mw:WikiLink\">f\u00e9tichisme<\/a>\u00a0de l&rsquo;\u0153uvre d&rsquo;art et \u00e0 l&rsquo;imaginaire qui en d\u00e9coule dans la m\u00e9moire collective<sup id=\"cite_ref-Camille1990106-107_190-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;Camille1990106-107&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-Camille1990106-107-190&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;106-107&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwC6w\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-Camille1990106-107-190\"><span id=\"mwC60\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC64\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>119<span id=\"mwC68\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>. Enfin, dans un \u00e9pisode hors-s\u00e9rie de\u00a0<i id=\"mwC7A\"><a id=\"mwC7E\" title=\"Mr Bean\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mr_Bean\" rel=\"mw:WikiLink\">Mr Bean<\/a><\/i>\u00a0tourn\u00e9 en 1990 intitul\u00e9\u00a0<i id=\"mwC7I\">La Biblioth\u00e8que<\/i>, le personnage d\u00e9truit un manuscrit copie des\u00a0<i id=\"mwC7M\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><sup id=\"cite_ref-FerriJacquemard201874-75_191-0\" class=\"mw-ref reference\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;ref&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;name&quot;:&quot;FerriJacquemard201874-75&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;id&quot;:&quot;mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201874-75-191&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;sfn&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Sfn&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;p&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;74-75&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwC7Q\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_note-FerriJacquemard201874-75-191\"><span id=\"mwC7U\" class=\"mw-reflink-text\"><span id=\"mwC7Y\" class=\"cite-bracket\">[<\/span>120<span id=\"mwC7c\" class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwC7g\" data-mw-section-id=\"53\" aria-labelledby=\"Voir_aussi\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_Duc_de_Berry?uselang=fr\" rel=\"mw:ExtLink\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_Duc_de_Berry_scan_2004?uselang=fr\" rel=\"mw:ExtLink\">Reproduction compl\u00e8te du manuscrit page \u00e0 page<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<section id=\"mwC7o\" data-mw-section-id=\"54\" aria-labelledby=\"Bibliographie\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<section id=\"mwC7s\" data-mw-section-id=\"55\" aria-labelledby=\"Ouvrages\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Ouvrages\">Ouvrages<\/h4>\n<\/div>\n<ul id=\"mwC7w\">\n<li id=\"mwC70\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Durrieu1904\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paul&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paul Durrieu&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures de Jean de France, duc de Berry&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Plon]]&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1904&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;261&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/archive.org\/details\/gri_33125010357792&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Paul_Durrieu1904\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Paul Durrieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Durrieu\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Durrieu<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures de Jean de France, duc de Berry<\/cite>,\u00a0<a title=\"Plon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plon\" rel=\"mw:WikiLink\">Plon<\/a>,\u00a0<time>1904<\/time>, 261\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/details\/gri_33125010357792\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Fgri_33125010357792\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>\n<div id=\"mwC74\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Commentaire biblio&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Commentaire_biblio&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Premi\u00e8re publication des miniatures du manuscrit et premi\u00e8re \u00e9tude approfondie sur le sujet.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Premi\u00e8re publication des miniatures du manuscrit et premi\u00e8re \u00e9tude approfondie sur le sujet.<\/div>\n<\/li>\n<li id=\"mwC78\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Panofsky2003\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;fr&quot;},&quot;langue originale&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Erwin&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Panofsky&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Erwin Panofsky&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Primitifs flamands&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Hazan&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Biblioth\u00e8que Hazan&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2003&quot;},&quot;ann\u00e9e premi\u00e8re \u00e9dition&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1953&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;880&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;124-134&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-85025-903-9&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Erwin_Panofsky2003\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Erwin Panofsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erwin_Panofsky\" rel=\"mw:WikiLink\">Erwin\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Panofsky<\/span><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;anglais),\u00a0<cite class=\"italique\">Les Primitifs flamands<\/cite>, Paris, Hazan,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Biblioth\u00e8que Hazan\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2003<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01953), 880\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85025-903-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85025-903-9\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">2-85025-903-9<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">124-134<\/span><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC8A\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Meiss1974\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Millard&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Meiss&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Millard Meiss&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;French Painting in the Time of Jean De Berry&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|Limbourgs and Their Contemporaries}}&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Londres&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Thames &amp; Hudson|Thames and Hudson]]&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1974&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;533&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;0-500-23201-6&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Millard_Meiss1974\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Millard Meiss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Millard_Meiss\" rel=\"mw:WikiLink\">Millard\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Meiss<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">French Painting in the Time of Jean De Berry\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Limbourgs and Their Contemporaries<\/span><\/cite>, Londres,\u00a0<a title=\"Thames &amp; Hudson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thames_&amp;_Hudson\" rel=\"mw:WikiLink\">Thames and Hudson<\/a>,\u00a0<time>1974<\/time>, 533\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-500-23201-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-500-23201-6\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">0-500-23201-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC8E\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"CazellesRathofer1984\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Raymond&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Cazelles&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Johannes&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rathofer&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Raymond Cazelles&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du Duc de Berry&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Luzern&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Faksimile-Verlag&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;R\u00e9f\u00e9rences&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1984&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;416+435&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;pr\u00e9sentation en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/faksimile.de\/portfolio\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Raymond_CazellesJohannes_Rathofer1984\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Raymond Cazelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raymond_Cazelles\" rel=\"mw:WikiLink\">Raymond\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cazelles<\/span><\/a>\u00a0et Johannes\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Rathofer<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du Duc de Berry<\/cite>, Luzern, Faksimile-Verlag,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0R\u00e9f\u00e9rences\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1984<\/time>, 416+435\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/faksimile.de\/portfolio\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffaksimile.de%2Fportfolio%2Fles-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>\n<div id=\"mwC8I\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Commentaire biblio&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Commentaire_biblio&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Premi\u00e8re \u00e9dition facsimil\u00e9e, limit\u00e9e \u00e0 980 ex., avec un volume de commentaires en anglais, allemand et fran\u00e7ais.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Premi\u00e8re \u00e9dition facsimil\u00e9e, limit\u00e9e \u00e0 980 ex., avec un volume de commentaires en anglais, allemand et fran\u00e7ais.<\/div>\n<\/li>\n<li id=\"mwC8M\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"ref_c\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Raymond&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Cazelles&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Johannes&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rathofer&quot;},&quot;pr\u00e9face&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Umberto Eco]]&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du Duc de Berry&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Tournai&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[La Renaissance du livre (Belgique)|La Renaissance du Livre]]&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;R\u00e9f\u00e9rences&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2001&quot;},&quot;ann\u00e9e premi\u00e8re \u00e9dition&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1988&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;238&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-8046-0582-5&quot;},&quot;id&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ref_c&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Raymond\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cazelles<\/span>\u00a0et Johannes\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Rathofer<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"pr\u00e9face\">pr\u00e9f.<\/abbr>\u00a0<a title=\"Umberto Eco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Umberto_Eco\" rel=\"mw:WikiLink\">Umberto Eco<\/a>),\u00a0<cite class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du Duc de Berry<\/cite>, Tournai,\u00a0<a title=\"La Renaissance du livre (Belgique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Renaissance_du_livre_(Belgique)\" rel=\"mw:WikiLink\">La Renaissance du Livre<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0R\u00e9f\u00e9rences\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2001<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01988), 238\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-8046-0582-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-8046-0582-5\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">2-8046-0582-5<\/span><\/a>)<\/small><\/span>\n<div id=\"mwC8Q\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Commentaire biblio&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Commentaire_biblio&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9dition abr\u00e9g\u00e9e du facsimil\u00e9 pr\u00e9c\u00e9dent.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00c9dition abr\u00e9g\u00e9e du facsimil\u00e9 pr\u00e9c\u00e9dent.<\/div>\n<\/li>\n<li id=\"mwC8U\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"ref_svp\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;fr&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Patricia&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;In\u00e8s&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Villela-Petit&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry et l'enluminure en France au d\u00e9but du {{s-|XV}}&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Somogy \u00e9ditions d'art\/ Mus\u00e9e Cond\u00e9&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2004&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;86&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-85056-742-6&quot;},&quot;id&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ref_svp&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Patricia\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Stirnemann<\/span>\u00a0et In\u00e8s\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Villela-Petit<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry et l&rsquo;enluminure en France au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>, Paris, Somogy \u00e9ditions d&rsquo;art\/ Mus\u00e9e Cond\u00e9,\u00a0<time>2004<\/time>, 86\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85056-742-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85056-742-6\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">2-85056-742-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC8Y\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"ref_limb\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rob&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;D\u00fcckers&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Pieter&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Roelofs&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Limbourg Brothers&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|Nijmegen Masters at the French Court 1400-1416}}&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Anvers&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ludion&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2005&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;447&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;90-5544-596-7&quot;},&quot;id&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ref_limb&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Rob\u00a0<span class=\"nom_auteur\">D\u00fcckers<\/span>\u00a0et Pieter\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Roelofs<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Nijmegen Masters at the French Court 1400-1416<\/span><\/cite>, Anvers, Ludion,\u00a0<time>2005<\/time>, 447\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/90-5544-596-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/90-5544-596-7\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">90-5544-596-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC8c\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"ref_fac\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;In\u00e8s&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Villela-Petit&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Patricia&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The tr\u00e8s riches heures of the Duke of Berry&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mod\u00e8ne&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Franco Cosimo Panini&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2010&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;416+61&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;pr\u00e9sentation en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/grandiopere.fcp.it\/facsimili\/le-tres-riches-heures-del-duca-di-berry\/&quot;},&quot;id&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ref_fac&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0In\u00e8s\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Villela-Petit<\/span>\u00a0et Patricia\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Stirnemann<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The tr\u00e8s riches heures of the Duke of Berry<\/cite>, Mod\u00e8ne, Franco Cosimo Panini,\u00a0<time>2010<\/time>, 416+61\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/grandiopere.fcp.it\/facsimili\/le-tres-riches-heures-del-duca-di-berry\/\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgrandiopere.fcp.it%2Ffacsimili%2Fle-tres-riches-heures-del-duca-di-berry%2F\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>\n<div id=\"mwC8g\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Commentaire biblio&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Commentaire_biblio&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9dition facsimil\u00e9e limit\u00e9e \u00e0 550 ex., avec un volume de commentaires actualis\u00e9s non publi\u00e9.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00c9dition facsimil\u00e9e limit\u00e9e \u00e0 550 ex., avec un volume de commentaires actualis\u00e9s non publi\u00e9.<\/div>\n<\/li>\n<li id=\"mwC8k\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"FerriJacquemard2018\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Laurent&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ferri&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;H\u00e9l\u00e8ne&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacquemard&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;un livre-cath\u00e9drale&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris\/Chantilly&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Skira\/ Domaine de Chantilly&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;80&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-37074-084-7&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Laurent_FerriH\u00e9l\u00e8ne_Jacquemard2018\" class=\"ouvrage\">Laurent\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Ferri<\/span>\u00a0et H\u00e9l\u00e8ne\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Jacquemard<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\u00a0: un livre-cath\u00e9drale<\/cite>, Paris\/Chantilly, Skira\/ Domaine de Chantilly,\u00a0<time>2018<\/time>, 80\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-37074-084-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-37074-084-7\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">978-2-37074-084-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC8o\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Deldicque2025\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mathieu&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deldicque&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mathieu Deldicque&quot;},&quot;directeur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;oui&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ch\u00e2teau de Chantilly\/In Fine&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2025&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;512&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;9782382032237&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Mathieu_Deldicque2025\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mathieu Deldicque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mathieu_Deldicque\" rel=\"mw:WikiLink\">Mathieu\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Deldicque<\/span><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/cite>, Ch\u00e2teau de Chantilly\/In Fine,\u00a0<time>2025<\/time>, 512\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782382032237\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782382032237\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">9782382032237<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\n<div id=\"mwC8s\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;commentaire biblio&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Commentaire_biblio&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Catalogue de l\u2019exposition organis\u00e9e par le ch\u00e2teau de Chantilly du 7 juin au 5 octobre 2025.&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Catalogue de l\u2019exposition organis\u00e9e par le ch\u00e2teau de Chantilly du 7 juin au 5 octobre 2025.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<section id=\"mwC8w\" data-mw-section-id=\"56\" aria-labelledby=\"Articles\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\">\n<h4 id=\"Articles\">Articles<\/h4>\n<\/div>\n<ul id=\"mwC80\">\n<li id=\"mwC84\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Durrieu1903\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paul&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'' conserv\u00e9es \u00e0 Chantilly, au Mus\u00e9e Cond\u00e9, et le br\u00e9viaire Grimani&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Biblioth\u00e8que de l'\u00c9cole des chartes]]&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1903&quot;},&quot;tome&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;64&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;321-328&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/bec_0373-6237_1903_num_64_1_452323&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;22 juillet 2018&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Paul_Durrieu1903\" class=\"ouvrage\">Paul\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Durrieu<\/span>, \u00ab\u00a0<cite><i>Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0conserv\u00e9es \u00e0 Chantilly, au Mus\u00e9e Cond\u00e9, et le br\u00e9viaire Grimani<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Biblioth\u00e8que de l'\u00c9cole des chartes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_de_l'%C3%89cole_des_chartes\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que de l&rsquo;\u00c9cole des chartes<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a064,\u200e\u00a0<time>1903<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">321-328<\/span>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/bec_0373-6237_1903_num_64_1_452323\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fweb%2Frevues%2Fhome%2Fprescript%2Farticle%2Fbec_0373-6237_1903_num_64_1_452323\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-07-22\" data-sort-value=\"2018-07-22\">22 juillet 2018<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC88\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Stirnemann2006\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Patricia&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Combien de copistes et d'artistes ont contribu\u00e9 aux ''Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'' ?&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Elisabeth Taburet-Delahaye]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La Cr\u00e9ation artistique en France autour de 1400&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rencontres de l'\u00e9cole du Louvre&quot;},&quot;num\u00e9ro dans la collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;16&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9cole du Louvre&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;365-380&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-9041-8719-7&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Patricia_Stirnemann2006\" class=\"ouvrage\">Patricia\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Stirnemann<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0Combien de copistes et d&rsquo;artistes ont contribu\u00e9 aux\u00a0<i>Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0?\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Elisabeth Taburet-Delahaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_Taburet-Delahaye\" rel=\"mw:WikiLink\">Elisabeth Taburet-Delahaye<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">La Cr\u00e9ation artistique en France autour de 1400<\/cite>, \u00c9cole du Louvre,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Rencontres de l&rsquo;\u00e9cole du Louvre\u00a0\u00bb (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a016),\u00a0<time>2006<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-9041-8719-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-9041-8719-7\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">2-9041-8719-7<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">365-380<\/span><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9A\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Alexander1990\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jonathan&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Alexander&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|Labeur and Paresse: Ideological Representations of Medieval Peasant Labor}}&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Art Bulletin&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;72&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;443-452&quot;},&quot;url texte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/www.oneonta.edu\/faculty\/farberas\/arth\/arth214_folder\/trh_alexander.html&quot;},&quot;jstor&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3045750&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;19 ao\u00fbt 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Jonathan_Alexander1990\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jonathan\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Alexander<\/span>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Labeur and Paresse: Ideological Representations of Medieval Peasant Labor<\/span><\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Art Bulletin<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a072,\u200e\u00a0<time>1990<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">443-452<\/span>\u00a0<small>(<a title=\"JSTOR\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/JSTOR\" rel=\"mw:WikiLink\">JSTOR<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/jstor.org\/stable\/3045750\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">3045750<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.oneonta.edu\/faculty\/farberas\/arth\/arth214_folder\/trh_alexander.html\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.oneonta.edu%2Ffaculty%2Ffarberas%2Farth%2Farth214_folder%2Ftrh_alexander.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9E\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Reynaud2007\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Nicole&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Reynaud&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Petite note \u00e0 propos des ''Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'' et de leur entr\u00e9e \u00e0 la cour de Savoie&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;M. Hofmann, E. K\u00f6nig, C. Z\u00f6hl&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Quand la peinture \u00e9tait dans les livres&quot;},&quot;sous-titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;M\u00e9langes en l'honneur de Fran\u00e7ois Avril&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Berlin&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Brepols&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2007&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;273-277&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-503-52356-9&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Nicole_Reynaud2007\" class=\"ouvrage\">Nicole\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Reynaud<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0Petite note \u00e0 propos des\u00a0<i>Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0et de leur entr\u00e9e \u00e0 la cour de Savoie\u00a0\u00bb<\/cite>, dans M. Hofmann, E. K\u00f6nig, C. Z\u00f6hl,\u00a0<cite class=\"italique\">Quand la peinture \u00e9tait dans les livres\u00a0: M\u00e9langes en l&rsquo;honneur de Fran\u00e7ois Avril<\/cite>, Berlin, Brepols,\u00a0<time>2007<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-503-52356-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-503-52356-9\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">978-2-503-52356-9<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">273-277<\/span><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9I\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Perkinson2009\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stephen&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perkinson&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|Likeness, Loyalty and the life of the Court Artist: Portraiture in the Calendar Scenes of the ''Tr\u00e8s Riches Heures''}}&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rob D\u00fcckers and Peter Roelofs&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourg Brothers}}&quot;},&quot;sous-titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|Reflections on the origins and the legacy of three illuminators from Nijmegen}}&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Leyde\/Boston&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Brill&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2009&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;51-84&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-90-04-17512-9&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/learn.gold.ac.uk\/pluginfile.php\/230610\/mod_resource\/content\/1\/Perkinson%20S%20Likeness%2C%20loyalty%20and%20the%20life%20of%20the%20court%20artist.pdf&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;29 ao\u00fbt 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Stephen_Perkinson2009\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Stephen\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Perkinson<\/span>,\u00a0<cite lang=\"en\">\u00ab\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Likeness, Loyalty and the life of the Court Artist: Portraiture in the Calendar Scenes of the\u00a0<i>Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><\/span>\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Rob D\u00fcckers and Peter Roelofs,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers<\/span>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Reflections on the origins and the legacy of three illuminators from Nijmegen<\/span><\/cite>, Leyde\/Boston, Brill,\u00a0<time>2009<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-90-04-17512-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-90-04-17512-9\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">978-90-04-17512-9<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/learn.gold.ac.uk\/pluginfile.php\/230610\/mod_resource\/content\/1\/Perkinson%20S%20Likeness%2C%20loyalty%20and%20the%20life%20of%20the%20court%20artist.pdf\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Flearn.gold.ac.uk%2Fpluginfile.php%2F230610%2Fmod_resource%2Fcontent%2F1%2FPerkinson%2520S%2520Likeness%252C%2520loyalty%2520and%2520the%2520life%2520of%2520the%2520court%2520artist.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">51-84<\/span><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9M\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Camille1990\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Michael&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Tr\u00e8s Riches Heures: An Illuminated Manuscript in the Age of Mechanical Reproduction}}&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Critical Inquiry&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;17&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Autumn&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1990&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;72-107&quot;},&quot;jstor&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1343727&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Michael_Camille1990\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Camille<\/span>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Tr\u00e8s Riches Heures: An Illuminated Manuscript in the Age of Mechanical Reproduction<\/span><\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Critical Inquiry<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a017,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1990\" data-sort-value=\"1990\">automne 1990<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">72-107<\/span>\u00a0<small>(<a title=\"JSTOR\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/JSTOR\" rel=\"mw:WikiLink\">JSTOR<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/jstor.org\/stable\/1343727\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">1343727<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9Q\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Manion1995\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Psalter Illustration in the ''Tr\u00e8s Riches Heures of Jean de Berry''&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Margaret M.&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Manion&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gesta&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;34&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1995&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;147-161&quot;},&quot;jstor&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;767285&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Margaret_M._Manion1995\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Margaret M.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Manion<\/span>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Psalter Illustration in the\u00a0<i>Tr\u00e8s Riches Heures of Jean de Berry<\/i><\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Gesta<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a034,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02,\u200e\u00a0<time>1995<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">147-161<\/span>\u00a0<small>(<a title=\"JSTOR\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/JSTOR\" rel=\"mw:WikiLink\">JSTOR<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/jstor.org\/stable\/767285\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">767285<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9U\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Lebigue2014\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jean-Baptiste&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lebigue&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jean de Berry \u00e0 l'heure de l'Union. ''Les Tr\u00e8s Riches Heures'' et la r\u00e9forme du calendrier \u00e0 la fin du Grand Schisme&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Christine Barralis [et al.]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9glise et \u00c9tat, \u00c9glise ou \u00c9tat ? Les clercs et la gen\u00e8se de l'\u00c9tat moderne&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Collection de l'[[\u00c9cole fran\u00e7aise de Rome]]&quot;},&quot;num\u00e9ro dans la collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;485\/10&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9cole fran\u00e7aise de Rome\/Publications de la Sorbonne&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2014&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;367-389&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-85944-786-1&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/books.openedition.org\/psorbonne\/3577&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Jean-Baptiste_Lebigue2014\" class=\"ouvrage\">Jean-Baptiste\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Lebigue<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0Jean de Berry \u00e0 l&rsquo;heure de l&rsquo;Union.\u00a0<i>Les Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0et la r\u00e9forme du calendrier \u00e0 la fin du Grand Schisme\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Christine Barralis [et al.],\u00a0<cite class=\"italique\">\u00c9glise et \u00c9tat, \u00c9glise ou \u00c9tat\u00a0? Les clercs et la gen\u00e8se de l&rsquo;\u00c9tat moderne<\/cite>, \u00c9cole fran\u00e7aise de Rome\/Publications de la Sorbonne,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Collection de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole fran\u00e7aise de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_fran%C3%A7aise_de_Rome\" rel=\"mw:WikiLink\">\u00c9cole fran\u00e7aise de Rome<\/a>\u00a0\u00bb (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0485\/10),\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-85944-786-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-85944-786-1\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">978-2-85944-786-1<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/books.openedition.org\/psorbonne\/3577\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fbooks.openedition.org%2Fpsorbonne%2F3577\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">367-389<\/span><\/span><\/span>.<\/li>\n<li id=\"mwC9Y\" style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Stirnemann2018\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Patricia&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Johan Maelwael, the Van Lymborch Brothers and the ''Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry''&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Andr\u00e9 Stufkens and Clemens Verhoeven&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Maelwael Van Lymborch Studies 1&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Brepols&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Turnhout&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-503-57715-9&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;19-37&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Patricia_Stirnemann2018\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Patricia\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Stirnemann<\/span>,\u00a0<cite lang=\"en\">\u00ab\u00a0Johan Maelwael, the Van Lymborch Brothers and the\u00a0<i>Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Andr\u00e9 Stufkens and Clemens Verhoeven,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Maelwael Van Lymborch Studies 1<\/cite>, Turnhout, Brepols,\u00a0<time>2018<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-503-57715-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-503-57715-9\" rel=\"mw:WikiLink\"><span class=\"nowrap\">978-2-503-57715-9<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">19-37<\/span><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwC9c\" data-mw-section-id=\"57\" aria-labelledby=\"Iconographie_2\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Iconographie_2\">Iconographie<\/h3>\n<\/div>\n<ul id=\"mwC9g\">\n<li id=\"mwC9k\"><span id=\"mwC9o\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/arca.irht.cnrs.fr\/ark:\/63955\/md45q811kp9t&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Reproduction int\u00e9grale des pages du manuscrits en haute d\u00e9finition&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;''le site de la biblioth\u00e8que num\u00e9rique de l'[[Institut de recherche et d'histoire des textes|IRHT]]''&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1 juin 2025&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/arca.irht.cnrs.fr\/ark:\/63955\/md45q811kp9t\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite>Reproduction int\u00e9grale des pages du manuscrits en haute d\u00e9finition<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farca.irht.cnrs.fr%2Fark%3A%2F63955%2Fmd45q811kp9t\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><i>le site de la biblioth\u00e8que num\u00e9rique de l&rsquo;<a title=\"Institut de recherche et d'histoire des textes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_recherche_et_d'histoire_des_textes\" rel=\"mw:WikiLink\">IRHT<\/a><\/i><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2025-06-01\" data-sort-value=\"2025-06-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juin 2025<\/time>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<section id=\"mwC9s\" data-mw-section-id=\"58\" aria-labelledby=\"Articles_connexes\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<div id=\"mwC9w\" class=\"colonnes\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;colonne&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Colonne&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;taille&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;24&quot;},&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\\n* [[Jean Ier de Berry|Jean {{Ier}} de Berry]]\\n** ''[[Les Petites Heures de Jean de Berry]]''\\n** ''[[Les Belles Heures du duc de Berry]]''\\n* [[Livre d'heures]]\\n* [[Fr\u00e8res de Limbourg]]\\n&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<ul>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Jean\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0de Berry<\/a>\n<ul>\n<li><i><a title=\"Les Petites Heures de Jean de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Petites_Heures_de_Jean_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Les Petites Heures de Jean de Berry<\/a><\/i><\/li>\n<li><i><a title=\"Les Belles Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Belles_Heures_du_duc_de_Berry\" rel=\"mw:WikiLink\">Les Belles Heures du duc de Berry<\/a><\/i><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Livre d'heures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d'heures\" rel=\"mw:WikiLink\">Livre d&rsquo;heures<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\" rel=\"mw:WikiLink\">Fr\u00e8res de Limbourg<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/section>\n<section id=\"mwC90\" data-mw-section-id=\"59\" aria-labelledby=\"Liens_externes\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Liens_externes\">Liens externes<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressources relatives aux beaux-arts<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/data.biblissima.fr\/entity\/Q206798\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">Biblissima<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/gao\/9781884446054.article.T086110\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Grove Art Online<\/span><\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/panoramadelart.com\/analyse\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">Panorama de l&rsquo;art<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Notice dans un dictionnaire ou une encyclop\u00e9die g\u00e9n\u00e9raliste<\/span>\u00a0:\u00a0<\/p>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.britannica.com\/topic\/Tres-Riches-Heures-du-duc-de-Berry\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><i>Britannica<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.britannica.com%2Ftopic%2FTres-Riches-Heures-du-duc-de-Berry\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\"><a title=\"Autorit\u00e9 (sciences de l'information)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)\" rel=\"mw:WikiLink\">Notices d&rsquo;autorit\u00e9<\/a><\/span>\u00a0:\u00a0<\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/viaf.org\/viaf\/177784386\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">VIAF<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb13318392j\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">BnF<\/a><\/span>\u00a0(<span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/data.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb13318392j\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">donn\u00e9es<\/a><\/span>)<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.idref.fr\/027254569\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">IdRef<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/id.loc.gov\/authorities\/n50036806\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">LCCN<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/d-nb.info\/gnd\/4134949-0\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">GND<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/datos.bne.es\/resource\/XX3669509\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">Espagne<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nli.org.il\/en\/authorities\/987007269015905171\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">Isra\u00ebl<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/libris.kb.se\/auth\/278703\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">Su\u00e8de<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/aleph.nkp.cz\/F\/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=unn2006375318\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">Tch\u00e9quie<\/a><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<li><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/les-tres-riches-heures.chateaudechantilly.fr\/\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite><i>Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0(mini-site)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fles-tres-riches-heures.chateaudechantilly.fr%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><i>le site du ch\u00e2teau de Chantilly<\/i><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-25\" data-sort-value=\"2022-02-25\">25 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/initiale.irht.cnrs.fr\/ouvrages\/8932\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite>Notice du manuscrit (avec une bibliographie exhaustive et mise \u00e0 jour)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Finitiale.irht.cnrs.fr%2Fouvrages%2F8932\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Initiale,\u00a0<i>catalogue de manuscrits enlumin\u00e9s de l&rsquo;<a title=\"Institut de recherche et d'histoire des textes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_recherche_et_d'histoire_des_textes\" rel=\"mw:WikiLink\">IRHT<\/a><\/i><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-12-01\" data-sort-value=\"2019-12-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0d\u00e9cembre 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/section>\n<\/section>\n<section id=\"mwC98\" data-mw-section-id=\"60\" aria-labelledby=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<section id=\"mwC-A\" data-mw-section-id=\"61\" aria-labelledby=\"R\u00e9f\u00e9rences_des_manuscrits_cit\u00e9s\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences_des_manuscrits_cit\u00e9s\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences_des_manuscrits_cit.C3.A9s\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences des manuscrits cit\u00e9s<\/h3>\n<\/div>\n<div id=\"mwC-E\" class=\"references-small decimal\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;R\u00e9f\u00e9rences&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:R\u00e9f\u00e9rences&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;groupe&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ms&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\n<div id=\"mwC-I\" class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;references&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;responsive&quot;:&quot;1&quot;,&quot;group&quot;:&quot;ms&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;extsrc&quot;:&quot;&quot;}}\">\n<ol id=\"mwC-M\" class=\"mw-references references\" data-mw-group=\"ms\">\n<li id=\"cite_note-BellesHeures-1\" data-mw-footnote-number=\"1\"><span id=\"mwC-Q\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwC-U\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-BellesHeures_1-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwC-c\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-BellesHeures_1-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwC-k\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-BellesHeures_1-2\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwC-s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-BellesHeures_1-3\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-BellesHeures-1\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwC-0\" title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\" rel=\"mw:WikiLink\">New York<\/a>,\u00a0<a id=\"mwC-4\" title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\" rel=\"mw:WikiLink\">Metropolitan Museum of Art<\/a>,\u00a0<a id=\"mwC-8\" title=\"The Cloisters\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Cloisters\" rel=\"mw:WikiLink\">Cloisters Collection<\/a>,\u00a0<span id=\"mwC_A\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Acc.no.54.1.1&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Acc.no.54.1.1<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\" data-mw-footnote-number=\"2\"><span id=\"mwC_E\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwC_I\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-2\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-2\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwC_Q\" title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que nationale de France<\/a>\u00a0(BNF),\u00a0<span id=\"mwC_U\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. lat. 18014&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. lat. 18014<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\" data-mw-footnote-number=\"3\"><span id=\"mwC_Y\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwC_c\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-3\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-3\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwC_k\" title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\" rel=\"mw:WikiLink\">Bruxelles<\/a>,\u00a0<a id=\"mwC_o\" title=\"Biblioth\u00e8que royale de Belgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_de_Belgique\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que royale de Belgique<\/a>,\u00a0<span id=\"mwC_s\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. 11060-61&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. 11060-61<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-GrandesHeures-4\" data-mw-footnote-number=\"4\"><span id=\"mwC_w\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwC_0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-GrandesHeures_4-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwC_8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-GrandesHeures_4-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDAE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-GrandesHeures_4-2\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-GrandesHeures-4\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">BNF,\u00a0<span id=\"mwDAM\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. lat. 919&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. lat. 919<\/span>, lacunaire<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\" data-mw-footnote-number=\"5\"><span id=\"mwDAQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDAU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-5\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-5\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Livre d&rsquo;heures proprement dit \u00e0 la BNF,\u00a0<span id=\"mwDAc\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. NA lat.3093&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. NA lat.3093<\/span>, missel au Museo Civico del Arte, Ms. inv. n\u00b07 et le livre de pri\u00e8re aujourd&rsquo;hui d\u00e9truit dont il ne subsiste que quatre feuillets de miniatures au\u00a0<a id=\"mwDAg\" title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\" rel=\"mw:WikiLink\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDAk\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;RF2022-2024&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">RF2022-2024<\/span>, et un autre, au\u00a0<a id=\"mwDAo\" title=\"Getty Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Getty_Center\" rel=\"mw:WikiLink\">Getty Center<\/a>, \u00e0\u00a0<a id=\"mwDAs\" title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\" rel=\"mw:WikiLink\">Los Angeles<\/a>, ms.67<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HD-15\" data-mw-footnote-number=\"6\"><span id=\"mwDAw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDA0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HD_15-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDA8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HD_15-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDBE\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HD_15-2\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-HD-15\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDBM\" title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\" rel=\"mw:WikiLink\">Londres<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDBQ\" title=\"British Library\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Library\" rel=\"mw:WikiLink\">British Library<\/a>, Yates Thompson,\u00a0<span id=\"mwDBU\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. 3&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. 3<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\" data-mw-footnote-number=\"7\"><span id=\"mwDBY\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDBc\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-16\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-16\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDBk\" title=\"Dublin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dublin\" rel=\"mw:WikiLink\">Dublin<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDBo\" title=\"Biblioth\u00e8que Chester-Beatty\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Chester-Beatty\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que Chester-Beatty<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDBs\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;W.82&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">W.82<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-LCAE-19\" data-mw-footnote-number=\"8\"><span id=\"mwDBw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDB0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-LCAE_19-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDB8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-LCAE_19-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-LCAE-19\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDCE\" title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\" rel=\"mw:WikiLink\">Vienne<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDCI\" title=\"Biblioth\u00e8que nationale autrichienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_autrichienne\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que nationale autrichienne<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDCM\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. 2597&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. 2597<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\" data-mw-footnote-number=\"9\"><span id=\"mwDCQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDCU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-22\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-22\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDCc\" title=\"Oxford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford\" rel=\"mw:WikiLink\">Oxford<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDCg\" title=\"Keble College\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Keble_College\" rel=\"mw:WikiLink\">Keble College<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDCk\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. 39, f.10&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. 39, f.10<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\" data-mw-footnote-number=\"10\"><span id=\"mwDCo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDCs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-30\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-30\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDC0\" title=\"Escurial\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Escurial\" rel=\"mw:WikiLink\">Escurial<\/a>, Biblioth\u00e8que royale,\u00a0<span id=\"mwDC4\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. E. Vit. 5&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. E. Vit. 5<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HSp-31\" data-mw-footnote-number=\"11\"><span id=\"mwDC8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDDA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HSp_31-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDDI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HSp_31-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-HSp-31\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDDQ\" title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\" rel=\"mw:WikiLink\">Los Angeles<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDDU\" title=\"J. Paul Getty Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J._Paul_Getty_Museum\" rel=\"mw:WikiLink\">J. Paul Getty Museum<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDDY\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. Ludwig IX 18&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. Ludwig IX 18<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-JsP-42\" data-mw-footnote-number=\"12\"><span id=\"mwDDc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDDg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-JsP_42-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDDo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-JsP_42-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-JsP-42\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Londres, British Library,\u00a0<span id=\"mwDDw\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Add. 35311&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Add. 35311<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Bedford-44\" data-mw-footnote-number=\"13\"><span id=\"mwDD0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDD4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Bedford_44-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDEA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Bedford_44-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Bedford-44\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">British Library, Add. 18850<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Lamoignon-45\" data-mw-footnote-number=\"14\"><span id=\"mwDEI\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDEM\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Lamoignon_45-0\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><a id=\"mwDEU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Lamoignon_45-1\" data-mw-group=\"ms\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Lamoignon-45\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDEc\" title=\"Lisbonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lisbonne\" rel=\"mw:WikiLink\">Lisbonne<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDEg\" title=\"Fondation Calouste-Gulbenkian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondation_Calouste-Gulbenkian\" rel=\"mw:WikiLink\">Fondation Calouste-Gulbenkian<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDEk\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;LA 237&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">LA 237<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\" data-mw-footnote-number=\"15\"><span id=\"mwDEo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDEs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-46\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-46\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDE0\" title=\"Oxford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford\" rel=\"mw:WikiLink\">Oxford<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDE4\" title=\"Biblioth\u00e8que Bodl\u00e9ienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Bodl%C3%A9ienne\" rel=\"mw:WikiLink\">biblioth\u00e8que Bodl\u00e9ienne<\/a>, Douce 144.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\" data-mw-footnote-number=\"16\"><span id=\"mwDE8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDFA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-47\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-47\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDFI\" title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\" rel=\"mw:WikiLink\">Londres<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDFM\" title=\"British Library\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Library\" rel=\"mw:WikiLink\">British Library<\/a>, Egerton 1070<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\" data-mw-footnote-number=\"17\"><span id=\"mwDFQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDFU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-52\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-52\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Paris, BNF, Fran\u00e7ais 364<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-72\" data-mw-footnote-number=\"18\"><span id=\"mwDFc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDFg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-72\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-72\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDFo\" title=\"Biblioth\u00e8que apostolique vaticane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_apostolique_vaticane\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que apostolique vaticane<\/a>, Pal. Lat. 1989<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\" data-mw-footnote-number=\"19\"><span id=\"mwDFs\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDFw\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-73\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-73\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDF4\" title=\"La Haye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Haye\" rel=\"mw:WikiLink\">La Haye<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDF8\" title=\"Biblioth\u00e8que royale (Pays-Bas)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_(Pays-Bas)\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que royale des Pays-Bas<\/a>, 72 A 24<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-100\" data-mw-footnote-number=\"20\"><span id=\"mwDGA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDGE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-100\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-100\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDGM\" title=\"Biblioth\u00e8que royale de Belgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_de_Belgique\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que royale de Belgique<\/a>, ms.9242<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-116\" data-mw-footnote-number=\"21\"><span id=\"mwDGQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDGU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-116\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-116\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">BNF, Ms.Fr.166<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-131\" data-mw-footnote-number=\"22\"><span id=\"mwDGc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDGg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-131\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-131\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Collection particuli\u00e8re<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-132\" data-mw-footnote-number=\"23\"><span id=\"mwDGo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDGs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-132\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-132\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDG0\" title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\" rel=\"mw:WikiLink\">Venise<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDG4\" class=\"lang-it\" lang=\"it\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Biblioteca Marciana]]&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><a id=\"mwDG8\" title=\"Biblioteca Marciana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioteca_Marciana\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioteca Marciana<\/a><\/span>, Ms. Zanetti lat 399<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-134\" data-mw-footnote-number=\"24\"><span id=\"mwDHA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDHE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-134\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-134\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Paris,\u00a0<a id=\"mwDHM\" title=\"Mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Jacquemart-Andr%C3%A9\" rel=\"mw:WikiLink\">Mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9<\/a>, Ms.1311<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-136\" data-mw-footnote-number=\"25\"><span id=\"mwDHQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDHU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-136\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-136\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDHc\" title=\"Biblioth\u00e8que de l'universit\u00e9 d'Uppsala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_de_l'universit%C3%A9_d'Uppsala\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que de l&rsquo;universit\u00e9 d&rsquo;Uppsala<\/a>, Handt. Nederl\u00e4nderna 74<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-137\" data-mw-footnote-number=\"26\"><span id=\"mwDHg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDHk\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-137\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-137\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDHs\" title=\"Biblioth\u00e8que d'\u00c9tat de Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_d'%C3%89tat_de_Berlin\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que d&rsquo;\u00c9tat de Berlin<\/a>, Ms. Germ. qu.42<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-152\" data-mw-footnote-number=\"27\"><span id=\"mwDHw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDH0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-152\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-152\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Aujourd&rsquo;hui connu par des copies post\u00e9rieures telles que BNF, Fr.20082<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-153\" data-mw-footnote-number=\"28\"><span id=\"mwDH8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDIA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-153\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-153\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">BNF, Fr.22297<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-158\" data-mw-footnote-number=\"29\"><span id=\"mwDII\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDIM\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-158\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-158\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Biblioth\u00e8que municipale de\u00a0<a id=\"mwDIU\" title=\"Ch\u00e2teauroux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teauroux\" rel=\"mw:WikiLink\">Ch\u00e2teauroux<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDIY\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms.2&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms.2<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-159\" data-mw-footnote-number=\"30\"><span id=\"mwDIc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDIg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-159\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-159\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">Biblioth\u00e8que nationale autrichienne,\u00a0<span id=\"mwDIo\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;cod.1855&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">cod.1855<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-160\" data-mw-footnote-number=\"31\"><span id=\"mwDIs\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDIw\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-160\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-160\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDI4\" title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\" rel=\"mw:WikiLink\">Los Angeles<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDI8\" title=\"Getty Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Getty_Center\" rel=\"mw:WikiLink\">Getty Center<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDJA\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms.57&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms.57<\/span>)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-162\" data-mw-footnote-number=\"32\"><span id=\"mwDJE\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDJI\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-162\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-162\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\">BNF,\u00a0<span id=\"mwDJQ\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;NAL 3116&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">NAL 3116<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-164\" data-mw-footnote-number=\"33\"><span id=\"mwDJU\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDJY\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-164\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-164\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDJg\" title=\"Rodez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rodez\" rel=\"mw:WikiLink\">Rodez<\/a>, Soci\u00e9t\u00e9 des lettres, sciences et arts de l&rsquo;Aveyron,\u00a0<abbr id=\"mwDJk\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;num\u00e9ro&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Num\u00e9ro&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">n<sup id=\"mwDJo\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDJs\">\u00a0<\/span>1<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-167\" data-mw-footnote-number=\"34\"><span id=\"mwDJw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDJ0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-167\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-167\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDJ8\" title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\" rel=\"mw:WikiLink\">Venise<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDKA\" class=\"mw-redirect\" title=\"Biblioth\u00e8que Marciana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Marciana\" rel=\"mw:WikiLink\">biblioth\u00e8que Marciana<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDKE\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;cod. Lat. I,99&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">cod. Lat. I,99<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-168\" data-mw-footnote-number=\"35\"><span id=\"mwDKI\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDKM\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-168\" rel=\"mw:referencedBy\" data-mw-group=\"ms\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-168\" class=\"mw-reference-text reference-text\" data-mw-group=\"ms\"><a id=\"mwDKU\" title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\" rel=\"mw:WikiLink\">Bruxelles<\/a>,\u00a0<a id=\"mwDKY\" title=\"Biblioth\u00e8que royale de Belgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_de_Belgique\" rel=\"mw:WikiLink\">Biblioth\u00e8que royale de Belgique<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDKc\" class=\"nowrap\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;nobr&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Nobr&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ms. II 158&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Ms. II 158<\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<section id=\"mwDKg\" data-mw-section-id=\"62\" aria-labelledby=\"R\u00e9f\u00e9rences\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div id=\"mwDKo\" class=\"reference-cadre\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol id=\"mwDKs\" class=\"mw-references references\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;references&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;responsive&quot;:&quot;0&quot;,&quot;group&quot;:&quot;&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;html&quot;:&quot;&quot;}}\">\n<li id=\"cite_note-EKonig-7\" data-mw-footnote-number=\"1\"><span id=\"mwDKw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDK0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-EKonig_7-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-EKonig-7\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"K\u00f6nig2006\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Eberhard&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;K\u00f6nig&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Innovation et tradition dans les livres d'heures du duc de Berry&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Elisabeth Taburet-Delahaye]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La cr\u00e9ation artistique en France autour de 1400&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9cole du Louvre&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;40-41&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Eberhard_K\u00f6nig2006\" class=\"ouvrage\">Eberhard\u00a0<span id=\"mwDK8\" class=\"nom_auteur\">K\u00f6nig<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDLA\">\u00ab<span id=\"mwDLE\">\u00a0<\/span>Innovation et tradition dans les livres d&rsquo;heures du duc de Berry<span id=\"mwDLI\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwDLM\" class=\"mw-redirect\" title=\"Elisabeth Taburet-Delahaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_Taburet-Delahaye\" rel=\"mw:WikiLink\">Elisabeth Taburet-Delahaye<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwDLQ\" class=\"italique\">La cr\u00e9ation artistique en France autour de 1400<\/cite>, \u00c9cole du Louvre,\u00a0<time id=\"mwDLU\">2006<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDLY\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDLc\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDLg\" class=\"nowrap\">40-41<\/span><span id=\"mwDLk\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=La+cr%C3%A9ation+artistique+en+France+autour+de+1400&amp;rft.atitle=Innovation+et+tradition+dans+les+livres+d%27heures+du+duc+de+Berry&amp;rft.pub=%C3%89cole+du+Louvre&amp;rft.aulast=K%C3%B6nig&amp;rft.aufirst=Eberhard&amp;rft.date=2006&amp;rft.pages=40-41&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\" data-mw-footnote-number=\"2\"><span id=\"mwDLo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDLs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-8\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-8\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Stirnemann\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Patricia&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les ouvriers de Monseigneur&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[#ref_svp|Patricia Stirnemann et In\u00e8s Villela-Petit]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry et l'enluminure en France au d\u00e9but du {{s-|XV|e}}, {{opcit}}&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;48&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Patricia_Stirnemann\" class=\"ouvrage\">Patricia\u00a0<span id=\"mwDL0\" class=\"nom_auteur\">Stirnemann<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDL4\">\u00ab<span id=\"mwDL8\">\u00a0<\/span>Les ouvriers de Monseigneur<span id=\"mwDMA\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwDME\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_svp\" rel=\"mw:WikiLink\">Patricia Stirnemann et In\u00e8s Villela-Petit<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwDMI\" class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry et l&rsquo;enluminure en France au d\u00e9but du\u00a0<abbr id=\"mwDMM\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span id=\"mwDMQ\" class=\"romain\">XV<\/span><sup id=\"mwDMU\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDMY\">\u00a0<\/span>si\u00e8cle,\u00a0<abbr id=\"mwDMc\" class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/cite>,\u00a0<abbr id=\"mwDMk\" class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr><span id=\"mwDMo\">\u00a0<\/span>48<span id=\"mwDMs\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry+et+l%27enluminure+en+France+au+d%C3%A9but+du+XVe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cle%2C+op.+cit.Cat%C3%A9gorie%3APage+utilisant+le+mod%C3%A8le+op.+cit.&amp;rft.atitle=Les+ouvriers+de+Monseigneur&amp;rft.aulast=Stirnemann&amp;rft.aufirst=Patricia&amp;rft.pages=48&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\" data-mw-footnote-number=\"3\"><span id=\"mwDMw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDM0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-12\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-12\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Guiffrey1894-1896\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jules&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Guiffrey&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Inventaires de Jean de Berry&quot;},&quot;tome&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;II&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ernest Leroux&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1894-1896&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;280 (n\u00b01164)&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/archive.org\/stream\/2inventairesdeje02berruoft#page\/280\/mode\/2up&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;30 ao\u00fbt 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Jules_Guiffrey1894-1896\" class=\"ouvrage\">Jules\u00a0<span id=\"mwDM8\" class=\"nom_auteur\">Guiffrey<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDNA\" class=\"italique\">Inventaires de Jean de Berry<\/cite>,\u00a0<abbr id=\"mwDNE\" class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr><span id=\"mwDNI\">\u00a0<\/span>II, Paris, Ernest Leroux, 1894-1896\u00a0<small id=\"mwDNM\">(<a id=\"mwDNQ\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/stream\/2inventairesdeje02berruoft#page\/280\/mode\/2up\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fstream%2F2inventairesdeje02berruoft%23page%2F280%2Fmode%2F2up\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDNU\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDNY\">\u00a0<\/span>280 (n\u00b01164)<span id=\"mwDNc\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Inventaires+de+Jean+de+Berry&amp;rft.place=Paris&amp;rft.pub=Ernest+Leroux&amp;rft.aulast=Guiffrey&amp;rft.aufirst=Jules&amp;rft.date=1896&amp;rft.pages=280+%28n%C2%B01164%29&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\" data-mw-footnote-number=\"4\"><span id=\"mwDNg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDNk\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-13\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-13\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Colenbrander2006\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Herman&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Colenbrander&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Limbourg Brothers, the miniaturists of the ''Tr\u00e8s Riches Heures'' du duc de Berry ?&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|nl|Op zoek naar de gebroeders Limburg: de Tr\u00e8s Riches Heures in het Mus\u00e9e Cond\u00e9 in Chantilly, Het Wapenboek Gelre in de Koninklijke Bibliotheek Albert I in Brussel en Jan Maelwael en zijn neefjes Polequin, Jehannequin en Herman van Limburg}}&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;University of Amsterdam (PhD Thesis)&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;29-36&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/pure.uva.nl\/ws\/files\/3774160\/45980_Thesis.pdf&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Herman_Colenbrander2006\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDNs\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Herman\u00a0<span id=\"mwDNw\" class=\"nom_auteur\">Colenbrander<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDN0\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwDN4\">\u00a0<\/span>The Limbourg Brothers, the miniaturists of the\u00a0<i id=\"mwDN8\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0du duc de Berry<span id=\"mwDOA\">\u00a0<\/span>?<span id=\"mwDOE\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite id=\"mwDOI\" class=\"italique\" lang=\"en\"><span id=\"mwDOM\" class=\"lang-nl\" lang=\"nl\">Op zoek naar de gebroeders Limburg: de Tr\u00e8s Riches Heures in het Mus\u00e9e Cond\u00e9 in Chantilly, Het Wapenboek Gelre in de Koninklijke Bibliotheek Albert I in Brussel en Jan Maelwael en zijn neefjes Polequin, Jehannequin en Herman van Limburg<\/span><\/cite>, University of Amsterdam (PhD Thesis),\u00a0<time id=\"mwDOQ\">2006<\/time>\u00a0<small id=\"mwDOU\">(<a id=\"mwDOY\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/pure.uva.nl\/ws\/files\/3774160\/45980_Thesis.pdf\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fpure.uva.nl%2Fws%2Ffiles%2F3774160%2F45980_Thesis.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDOc\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDOg\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDOk\" class=\"nowrap\">29-36<\/span><span id=\"mwDOo\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Op+zoek+naar+de+gebroeders+Limburg%3A+de+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+in+het+Mus%C3%A9e+Cond%C3%A9+in+Chantilly%2C+Het+Wapenboek+Gelre+in+de+Koninklijke+Bibliotheek+Albert+I+in+Brussel+en+Jan+Maelwael+en+zijn+neefjes+Polequin%2C+Jehannequin+en+Herman+van+Limburg&amp;rft.atitle=The+Limbourg+Brothers%2C+the+miniaturists+of+the+%27%27Tr%C3%A8s+Riches+Heures%27%27+du+duc+de+Berry+%3F&amp;rft.pub=University+of+Amsterdam+%28PhD+Thesis%29&amp;rft.aulast=Colenbrander&amp;rft.aufirst=Herman&amp;rft.date=2006&amp;rft.pages=29-36&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-IVP-BdE-14\" data-mw-footnote-number=\"5\"><span id=\"mwDOs\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDOw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-0\"><\/a><a id=\"mwDO4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-1\"><\/a><a id=\"mwDPA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-2\"><\/a><a id=\"mwDPI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-3\"><\/a><a id=\"mwDPQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-4\"><\/a><a id=\"mwDPY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-5\"><\/a><a id=\"mwDPg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-6\"><\/a><a id=\"mwDPo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-7\"><\/a><a id=\"mwDPw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-BdE_14-8\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-IVP-BdE-14\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDP4\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_fac\" rel=\"mw:WikiLink\">In\u00e8s Villela-Petit<\/a>, \u00ab<span id=\"mwDP8\">\u00a0<\/span>Le ma\u00eetre interm\u00e9diaire<span id=\"mwDQA\">\u00a0<\/span>: Barth\u00e9lemy d\u2019Eyck<span id=\"mwDQE\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDQI\">Commentaire du facsimil\u00e9<\/i>, 2011, 23 p.\u00a0<small id=\"mwDQM\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lire en ligne&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lire_en_ligne&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;lien&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/www.academia.edu\/22767513\/Le_ma\u00eetre_interm\u00e9diaire_Barth\u00e9lemy_dEyck&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"mwDQQ\">[<\/span><a id=\"mwDQU\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.academia.edu\/22767513\/Le_ma%C3%AEtre_interm%C3%A9diaire_Barth%C3%A9lemy_dEyck\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.academia.edu%2F22767513%2FLe_ma%25C3%25AEtre_interm%25C3%25A9diaire_Barth%25C3%25A9lemy_dEyck\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwDQY\">]<\/span><\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025352-353-17\" data-mw-footnote-number=\"6\"><span id=\"mwDQc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDQg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025352-353_17-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025352-353-17\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDQo\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDQs\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDQw\">\u00a0<\/span>352-353.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\" data-mw-footnote-number=\"7\"><span id=\"mwDQ0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDQ4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-18\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-18\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Bellosi1975\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Luciano&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bellosi&quot;},&quot;lien auteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Luciano Bellosi&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|it|I Limburg precorsi di Van Eyck ? Nuovo osservazioni sui \u00ab Mesi \u00bb di Chantilly}}&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Prospettiva&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1975&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;23-34&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Luciano_Bellosi1975\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDRA\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0<a id=\"mwDRE\" title=\"Luciano Bellosi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luciano_Bellosi\" rel=\"mw:WikiLink\">Luciano\u00a0<span id=\"mwDRI\" class=\"nom_auteur\">Bellosi<\/span><\/a>, \u00ab<span id=\"mwDRM\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDRQ\" lang=\"it\"><span id=\"mwDRU\" class=\"lang-it\" lang=\"it\">I Limburg precorsi di Van Eyck<span id=\"mwDRY\">\u00a0<\/span>? Nuovo osservazioni sui \u00ab<span id=\"mwDRc\">\u00a0<\/span>Mesi<span id=\"mwDRg\">\u00a0<\/span>\u00bb di Chantilly<\/span><\/cite><span id=\"mwDRk\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDRo\"><span id=\"mwDRs\" class=\"lang-it\" lang=\"it\">Prospettiva<\/span><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwDRw\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDR0\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDR4\">\u00a0<\/span>1,<span id=\"mwDR8\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDSA\">1975<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDSE\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDSI\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDSM\" class=\"nowrap\">23-34<\/span><span id=\"mwDSQ\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=I+Limburg+precorsi+di+Van+Eyck+%3F+Nuovo+osservazioni+sui+%C2%AB+Mesi+%C2%BB+di+Chantilly&amp;rft.jtitle=Prospettiva&amp;rft.issue=1&amp;rft.aulast=Bellosi&amp;rft.aufirst=Luciano&amp;rft.date=1975&amp;rft.pages=23-34&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\" data-mw-footnote-number=\"8\"><span id=\"mwDSU\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDSY\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-21\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-21\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Reynaud1989\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Nicole&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Reynaud&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Barth\u00e9l\u00e9my d'Eyck avant 1450&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Revue de l'Art&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;84&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;84&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1989&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;22-43&quot;},&quot;doi&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;10.3406\/rvart.1989.347772&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;29 juin 2025&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Nicole_Reynaud1989\" class=\"ouvrage\">Nicole\u00a0<span id=\"mwDSg\" class=\"nom_auteur\">Reynaud<\/span>, \u00ab<span id=\"mwDSk\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDSo\">Barth\u00e9l\u00e9my d&rsquo;Eyck avant 1450<\/cite><span id=\"mwDSs\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDSw\">Revue de l&rsquo;Art<\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwDS0\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwDS4\">\u00a0<\/span>84,\u00a0<abbr id=\"mwDS8\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDTA\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDTE\">\u00a0<\/span>84,<span id=\"mwDTI\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDTM\">1989<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDTQ\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDTU\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDTY\" class=\"nowrap\">22-43<\/span>\u00a0<small id=\"mwDTc\">(<a id=\"mwDTg\" title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\" rel=\"mw:WikiLink\">DOI<\/a><span id=\"mwDTk\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDTo\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwDTs\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.3406\/rvart.1989.347772\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">10.3406\/rvart.1989.347772<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwDTw\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Barth%C3%A9l%C3%A9my+d%27Eyck+avant+1450&amp;rft.jtitle=Revue+de+l%27Art&amp;rft.issue=84&amp;rft.aulast=Reynaud&amp;rft.aufirst=Nicole&amp;rft.date=1989&amp;rft.volume=84&amp;rft.pages=22-43&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.3406%2Frvart.1989.347772&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\" data-mw-footnote-number=\"9\"><span id=\"mwDT0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDT4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-23\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-23\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Reynolds2005\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Catherine&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Reynolds&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The 'Tr\u00e8s Riches Heures', the Bedford Workshop and Barth\u00e9lemy d'Eyck}}&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Burlington Magazine&quot;},&quot;lien p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Burlington Magazine&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;147&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1229&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ao\u00fbt&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2005&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;526-533&quot;},&quot;jstor&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;20074073&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;3 septembre 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Catherine_Reynolds2005\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDUA\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Catherine\u00a0<span id=\"mwDUE\" class=\"nom_auteur\">Reynolds<\/span>, \u00ab<span id=\"mwDUI\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDUM\" lang=\"en\"><span id=\"mwDUQ\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The &lsquo;Tr\u00e8s Riches Heures&rsquo;, the Bedford Workshop and Barth\u00e9lemy d&rsquo;Eyck<\/span><\/cite><span id=\"mwDUU\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDUY\"><a id=\"mwDUc\" title=\"The Burlington Magazine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Burlington_Magazine\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDUg\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">Burlington Magazine<\/span><\/a><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwDUk\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwDUo\">\u00a0<\/span>147,\u00a0<abbr id=\"mwDUs\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDUw\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDU0\">\u00a0<\/span>1229,<span id=\"mwDU4\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDU8\" class=\"nowrap\" datetime=\"2005-08\" data-sort-value=\"2005-08\">ao\u00fbt 2005<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDVA\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDVE\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDVI\" class=\"nowrap\">526-533<\/span>\u00a0<small id=\"mwDVM\">(<a id=\"mwDVQ\" title=\"JSTOR\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/JSTOR\" rel=\"mw:WikiLink\">JSTOR<\/a><span id=\"mwDVU\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDVY\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwDVc\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/jstor.org\/stable\/20074073\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">20074073<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwDVg\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=The+%27Tr%C3%A8s+Riches+Heures%27%2C+the+Bedford+Workshop+and+Barth%C3%A9lemy+d%27Eyck&amp;rft.jtitle=Burlington+Magazine&amp;rft.issue=1229&amp;rft.aulast=Reynolds&amp;rft.aufirst=Catherine&amp;rft.date=2005-08&amp;rft.volume=147&amp;rft.pages=526-533&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025299_et_355-24\" data-mw-footnote-number=\"10\"><span id=\"mwDVk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDVo\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025299_et_355_24-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025299_et_355-24\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDVw\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDV0\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDV4\">\u00a0<\/span>299 et 355.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Reynaud2007-26\" data-mw-footnote-number=\"11\"><span id=\"mwDV8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDWA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Reynaud2007_26-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Reynaud2007-26\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDWI\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Reynaud2007\" rel=\"mw:WikiLink\">Reynaud 2007<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu1903-29\" data-mw-footnote-number=\"12\"><span id=\"mwDWM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDWQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu1903_29-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu1903-29\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDWY\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1903\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1903<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FerriJacquemard201871-32\" data-mw-footnote-number=\"13\"><span id=\"mwDWc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDWg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201871_32-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201871-32\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDWo\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#FerriJacquemard2018\" rel=\"mw:WikiLink\">Ferri et Jacquemard 2018<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDWs\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDWw\">\u00a0<\/span>71.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FerriJacquemard201872-33\" data-mw-footnote-number=\"14\"><span id=\"mwDW0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDW4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201872_33-0\"><\/a><a id=\"mwDXA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201872_33-1\"><\/a><a id=\"mwDXI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201872_33-2\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201872-33\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDXQ\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#FerriJacquemard2018\" rel=\"mw:WikiLink\">Ferri et Jacquemard 2018<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDXU\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDXY\">\u00a0<\/span>72.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025368-34\" data-mw-footnote-number=\"15\"><span id=\"mwDXc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDXg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025368_34-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025368-34\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDXo\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDXs\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDXw\">\u00a0<\/span>368.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FerriJacquemard201873-36\" data-mw-footnote-number=\"16\"><span id=\"mwDX0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDX4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201873_36-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201873-36\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDYA\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#FerriJacquemard2018\" rel=\"mw:WikiLink\">Ferri et Jacquemard 2018<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDYE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDYI\">\u00a0<\/span>73.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\" data-mw-footnote-number=\"17\"><span id=\"mwDYM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDYQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-39\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-39\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Broekhuijsen2002\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;lang&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Klara&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Broekhuijsen&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bert Cardon, Jan Van Der Stock, Dominique Vanwijnsberghe (dir.)&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The legend of the grateful dead: a misinterpreted miniature in the Tr\u00e8s Riches Heures of Jean de Berry&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;'Als ich Can'. Liber Amicorum in Memory of Professor Dr. Maurits Smeyers&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Leuven&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Peeters&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Corpus of illuminated manuscripts&quot;},&quot;num\u00e9ro dans la collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;11&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2002&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-90-429-1233-5&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;213-230&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Klara_Broekhuijsen2002\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDYY\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Klara\u00a0<span id=\"mwDYc\" class=\"nom_auteur\">Broekhuijsen<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDYg\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwDYk\">\u00a0<\/span>The legend of the grateful dead: a misinterpreted miniature in the Tr\u00e8s Riches Heures of Jean de Berry<span id=\"mwDYo\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans Bert Cardon, Jan Van Der Stock, Dominique Vanwijnsberghe (dir.),\u00a0<cite id=\"mwDYs\" class=\"italique\" lang=\"en\">&lsquo;Als ich Can&rsquo;. Liber Amicorum in Memory of Professor Dr. Maurits Smeyers<\/cite>, Leuven, Peeters,\u00a0<abbr id=\"mwDYw\" class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr><span id=\"mwDY0\">\u00a0<\/span>\u00ab<span id=\"mwDY4\">\u00a0<\/span>Corpus of illuminated manuscripts<span id=\"mwDY8\">\u00a0<\/span>\u00bb (<abbr id=\"mwDZA\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDZE\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDZI\">\u00a0<\/span>11),\u00a0<time id=\"mwDZM\">2002<\/time>\u00a0<small id=\"mwDZQ\">(<a id=\"mwDZU\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwDZY\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDZc\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-90-429-1233-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-90-429-1233-5\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDZg\" class=\"nowrap\">978-90-429-1233-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDZk\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDZo\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDZs\" class=\"nowrap\">213-230<\/span><span id=\"mwDZw\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=%27Als+ich+Can%27.+Liber+Amicorum+in+Memory+of+Professor+Dr.+Maurits+Smeyers&amp;rft.atitle=The+legend+of+the+grateful+dead%3A+a+misinterpreted+miniature+in+the+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+of+Jean+de+Berry&amp;rft.place=Leuven&amp;rft.pub=Peeters&amp;rft.aulast=Broekhuijsen&amp;rft.aufirst=Klara&amp;rft.date=2002&amp;rft.pages=213-230&amp;rft.isbn=978-90-429-1233-5&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Stirnemann2006-40\" data-mw-footnote-number=\"18\"><span id=\"mwDZ0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDZ4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2006_40-0\"><\/a><a id=\"mwDaA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2006_40-1\"><\/a><a id=\"mwDaI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2006_40-2\"><\/a><a id=\"mwDaQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2006_40-3\"><\/a><a id=\"mwDaY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2006_40-4\"><\/a><a id=\"mwDag\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2006_40-5\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2006-40\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDao\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Stirnemann2006\" rel=\"mw:WikiLink\">Stirnemann 2006<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025244-245-41\" data-mw-footnote-number=\"19\"><span id=\"mwDas\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDaw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025244-245_41-0\"><\/a><a id=\"mwDa4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025244-245_41-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025244-245-41\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDbA\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDbE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDbI\">\u00a0<\/span>244-245.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\" data-mw-footnote-number=\"20\"><span id=\"mwDbM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDbQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-43\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-43\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Ch\u00e2telet2010\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Albert&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ch\u00e2telet&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;L'intervention de Haincelin de Haguenau&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Art de l'enluminure]]&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1 HS&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;juillet-ao\u00fbt&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2010&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;80-82&quot;},&quot;issn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;0758-413X&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Albert_Ch\u00e2telet2010\" class=\"ouvrage\">Albert\u00a0<span id=\"mwDbY\" class=\"nom_auteur\">Ch\u00e2telet<\/span>, \u00ab<span id=\"mwDbc\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDbg\">L&rsquo;intervention de Haincelin de Haguenau<\/cite><span id=\"mwDbk\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDbo\"><a id=\"mwDbs\" title=\"Art de l'enluminure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_de_l'enluminure\" rel=\"mw:WikiLink\">Art de l&rsquo;enluminure<\/a><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwDbw\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDb0\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDb4\">\u00a0<\/span>1 HS,<span id=\"mwDb8\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDcA\" class=\"nowrap\" datetime=\"2010\" data-sort-value=\"2010\">juillet-ao\u00fbt 2010<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDcE\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDcI\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDcM\" class=\"nowrap\">80-82<\/span>\u00a0<small id=\"mwDcQ\">(<a id=\"mwDcU\" title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISSN<\/a><span id=\"mwDcY\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDcc\" class=\"plainlinks noarchive\"><a id=\"mwDcg\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/portal.issn.org\/resource\/ISSN\/0758-413X\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">0758-413X<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwDck\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=L%27intervention+de+Haincelin+de+Haguenau&amp;rft.jtitle=Art+de+l%27enluminure&amp;rft.issue=1+HS&amp;rft.aulast=Ch%C3%A2telet&amp;rft.aufirst=Albert&amp;rft.date=2010&amp;rft.pages=80-82&amp;rft.issn=0758-413X&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Stirnemann2018-48\" data-mw-footnote-number=\"21\"><span id=\"mwDco\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDcs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2018_48-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2018-48\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDc0\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Stirnemann2018\" rel=\"mw:WikiLink\">Stirnemann 2018<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025-49\" data-mw-footnote-number=\"22\"><span id=\"mwDc4\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDc8\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025_49-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025-49\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDdE\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\" data-mw-footnote-number=\"23\"><span id=\"mwDdI\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDdM\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-50\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-50\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"K\u00f6nig1996\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;de&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Eberhard&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;K\u00f6nig&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Das liebentbrannte Herz&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Der Wiener Codex und der Maler Barth\u00e9lemy d\u2019Eyck&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Graz&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Akademische Druck- u. Verlagsanstalt&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1996&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;203&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;52 et 75-82&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-3-201-01651-3&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Eberhard_K\u00f6nig1996\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDdU\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Eberhard\u00a0<span id=\"mwDdY\" class=\"nom_auteur\">K\u00f6nig<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDdc\" class=\"italique\" lang=\"de\">Das liebentbrannte Herz<span id=\"mwDdg\">\u00a0<\/span>: Der Wiener Codex und der Maler Barth\u00e9lemy d\u2019Eyck<\/cite>, Graz, Akademische Druck- u. Verlagsanstalt,\u00a0<time id=\"mwDdk\">1996<\/time>, 203<span id=\"mwDdo\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwDds\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwDdw\">(<a id=\"mwDd0\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwDd4\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDd8\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-201-01651-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-201-01651-3\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDeA\" class=\"nowrap\">978-3-201-01651-3<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDeE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDeI\">\u00a0<\/span>52 et 75-82<span id=\"mwDeM\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Das+liebentbrannte+Herz&amp;rft.place=Graz&amp;rft.pub=Akademische+Druck-+u.+Verlagsanstalt&amp;rft.stitle=Der+Wiener+Codex+und+der+Maler+Barth%C3%A9lemy+d%E2%80%99Eyck&amp;rft.aulast=K%C3%B6nig&amp;rft.aufirst=Eberhard&amp;rft.date=1996&amp;rft.pages=52+et+75-82&amp;rft.tpages=203&amp;rft.isbn=978-3-201-01651-3&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025422-51\" data-mw-footnote-number=\"24\"><span id=\"mwDeQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDeU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025422_51-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025422-51\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDec\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDeg\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDek\">\u00a0<\/span>422.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\" data-mw-footnote-number=\"25\"><span id=\"mwDeo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDes\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-53\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-53\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Jacob2012\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;fr&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Marie&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jacob&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Dans l\u2019atelier des Colombe (Bourges 1470-1500)&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La repr\u00e9sentation de l\u2019Antiquit\u00e9 en France \u00e0 la fin du {{s-|XV}}&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rennes&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Presses universitaires de Rennes]]&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Art et soci\u00e9t\u00e9&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2012&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;326&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-7535-2031-8&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;32-33, 55&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Marie_Jacob2012\" class=\"ouvrage\">Marie\u00a0<span id=\"mwDe0\" class=\"nom_auteur\">Jacob<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDe4\" class=\"italique\">Dans l\u2019atelier des Colombe (Bourges 1470-1500)<span id=\"mwDe8\">\u00a0<\/span>: La repr\u00e9sentation de l\u2019Antiquit\u00e9 en France \u00e0 la fin du\u00a0<abbr id=\"mwDfA\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span id=\"mwDfE\" class=\"romain\">XV<\/span><sup id=\"mwDfI\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDfM\">\u00a0<\/span>si\u00e8cle<\/cite>, Rennes,\u00a0<a id=\"mwDfQ\" title=\"Presses universitaires de Rennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Presses_universitaires_de_Rennes\" rel=\"mw:WikiLink\">Presses universitaires de Rennes<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDfU\" class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr><span id=\"mwDfY\">\u00a0<\/span>\u00ab<span id=\"mwDfc\">\u00a0<\/span>Art et soci\u00e9t\u00e9<span id=\"mwDfg\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<time id=\"mwDfk\">2012<\/time>, 326<span id=\"mwDfo\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwDfs\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwDfw\">(<a id=\"mwDf0\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwDf4\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDf8\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7535-2031-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7535-2031-8\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDgA\" class=\"nowrap\">978-2-7535-2031-8<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDgE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDgI\">\u00a0<\/span>32-33, 55<span id=\"mwDgM\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Dans+l%E2%80%99atelier+des+Colombe+%28Bourges+1470-1500%29&amp;rft.place=Rennes&amp;rft.pub=Presses+universitaires+de+Rennes&amp;rft.stitle=La+repr%C3%A9sentation+de+l%E2%80%99Antiquit%C3%A9+en+France+%C3%A0+la+fin+du+%3Cabbr+class%3D%22abbr%22+title%3D%2215%E1%B5%89+si%C3%A8cle%22%3E%3Cspan+class%3D%22romain%22%3EXV%3C%2Fspan%3E%3Csup+style%3D%22font-size%3A72%25%22%3Ee%3C%2Fsup%3E%3C%2Fabbr%3E%26nbsp%3Bsi%C3%A8cle&amp;rft.aulast=Jacob&amp;rft.aufirst=Marie&amp;rft.date=2012&amp;rft.pages=32-33%2C+55&amp;rft.tpages=326&amp;rft.isbn=978-2-7535-2031-8&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\" data-mw-footnote-number=\"26\"><span id=\"mwDgQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDgU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-54\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-54\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Mazzone2018\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Marie&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mazzone&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le Ma\u00eetre du Romul\u00e9on : Philibert Colombe ?&quot;},&quot;auteur ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fr\u00e9d\u00e9ric Elsig&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Peindre \u00e0 Bourges aux {{sp-|XV|-|XVI|s}}&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Silvana Editoriale&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Milan&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Biblioteca d'arte&quot;},&quot;num\u00e9ro dans la collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;58&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;9788836638802&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;115-125&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Marie_Mazzone2018\" class=\"ouvrage\">Marie\u00a0<span id=\"mwDgc\" class=\"nom_auteur\">Mazzone<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDgg\">\u00ab<span id=\"mwDgk\">\u00a0<\/span>Le Ma\u00eetre du Romul\u00e9on<span id=\"mwDgo\">\u00a0<\/span>: Philibert Colombe<span id=\"mwDgs\">\u00a0<\/span>?<span id=\"mwDgw\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans Fr\u00e9d\u00e9ric Elsig,\u00a0<cite id=\"mwDg0\" class=\"italique\">Peindre \u00e0 Bourges aux\u00a0<abbr id=\"mwDg4\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle \"><span id=\"mwDg8\" class=\"romain\">XV<\/span><sup id=\"mwDhA\">e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr id=\"mwDhE\" class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle \"><span id=\"mwDhI\" class=\"romain\">XVI<\/span><sup id=\"mwDhM\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDhQ\">\u00a0<\/span>si\u00e8cles<\/cite>, Milan, Silvana Editoriale,\u00a0<abbr id=\"mwDhU\" class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr><span id=\"mwDhY\">\u00a0<\/span>\u00ab<span id=\"mwDhc\">\u00a0<\/span>Biblioteca d&rsquo;arte<span id=\"mwDhg\">\u00a0<\/span>\u00bb (<abbr id=\"mwDhk\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDho\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDhs\">\u00a0<\/span>58),\u00a0<time id=\"mwDhw\">2018<\/time>\u00a0<small id=\"mwDh0\">(<a id=\"mwDh4\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwDh8\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDiA\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9788836638802\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9788836638802\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDiE\" class=\"nowrap\">9788836638802<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDiI\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDiM\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDiQ\" class=\"nowrap\">115-125<\/span><span id=\"mwDiU\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Peindre+%C3%A0+Bourges+aux+XVe%E2%80%89%E2%80%93%E2%80%89XVIe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cles&amp;rft.atitle=Le+Ma%C3%AEtre+du+Romul%C3%A9on+%3A+Philibert+Colombe+%3F&amp;rft.place=Milan&amp;rft.pub=Silvana+Editoriale&amp;rft.aulast=Mazzone&amp;rft.aufirst=Marie&amp;rft.date=2018&amp;rft.pages=115-125&amp;rft.isbn=9788836638802&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Villela-Petit-55\" data-mw-footnote-number=\"27\"><span id=\"mwDiY\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDic\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Villela-Petit_55-0\"><\/a><a id=\"mwDik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Villela-Petit_55-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Villela-Petit-55\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Villela-Petit\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;In\u00e8s&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Villela-Petit&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La Petite Clef d'harmonie&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[#ref_svp|Patricia Stirnemann et In\u00e8s Villela-Petit]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry et l'enluminure en France au d\u00e9but du {{s-|XV|e}}, {{opcit}}&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;73-74&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"In\u00e8s_Villela-Petit\" class=\"ouvrage\">In\u00e8s\u00a0<span id=\"mwDis\" class=\"nom_auteur\">Villela-Petit<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDiw\">\u00ab<span id=\"mwDi0\">\u00a0<\/span>La Petite Clef d&rsquo;harmonie<span id=\"mwDi4\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwDi8\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_svp\" rel=\"mw:WikiLink\">Patricia Stirnemann et In\u00e8s Villela-Petit<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwDjA\" class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry et l&rsquo;enluminure en France au d\u00e9but du\u00a0<abbr id=\"mwDjE\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span id=\"mwDjI\" class=\"romain\">XV<\/span><sup id=\"mwDjM\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDjQ\">\u00a0<\/span>si\u00e8cle,\u00a0<abbr id=\"mwDjU\" class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/cite>,\u00a0<abbr id=\"mwDjc\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDjg\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDjk\" class=\"nowrap\">73-74<\/span><span id=\"mwDjo\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry+et+l%27enluminure+en+France+au+d%C3%A9but+du+XVe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cle%2C+op.+cit.Cat%C3%A9gorie%3APage+utilisant+le+mod%C3%A8le+op.+cit.&amp;rft.atitle=La+Petite+Clef+d%27harmonie&amp;rft.aulast=Villela-Petit&amp;rft.aufirst=In%C3%A8s&amp;rft.pages=73-74&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-CDH-56\" data-mw-footnote-number=\"28\"><span id=\"mwDjs\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDjw\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-CDH_56-0\"><\/a><a id=\"mwDj4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-CDH_56-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-CDH-56\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"De_Hamel2016\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Christopher&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;De Hamel&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Meetings with Remarkable Manuscripts&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Twelve Journeys into the Medieval World&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Londres&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Allen Lane&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2016&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;640&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;551-558&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-0-241-00304-6&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Christopher_De_Hamel2016\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDkA\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Christopher\u00a0<span id=\"mwDkE\" class=\"nom_auteur\">De Hamel<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDkI\" class=\"italique\" lang=\"en\">Meetings with Remarkable Manuscripts<span id=\"mwDkM\">\u00a0<\/span>: Twelve Journeys into the Medieval World<\/cite>, Londres, Allen Lane,\u00a0<time id=\"mwDkQ\">2016<\/time>, 640<span id=\"mwDkU\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwDkY\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwDkc\">(<a id=\"mwDkg\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwDkk\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDko\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-241-00304-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-241-00304-6\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDks\" class=\"nowrap\">978-0-241-00304-6<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDkw\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDk0\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDk4\" class=\"nowrap\">551-558<\/span><span id=\"mwDk8\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Meetings+with+Remarkable+Manuscripts&amp;rft.place=Londres&amp;rft.pub=Allen+Lane&amp;rft.stitle=Twelve+Journeys+into+the+Medieval+World&amp;rft.aulast=De+Hamel&amp;rft.aufirst=Christopher&amp;rft.date=2016&amp;rft.pages=551-558&amp;rft.tpages=640&amp;rft.isbn=978-0-241-00304-6&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu190411-57\" data-mw-footnote-number=\"29\"><span id=\"mwDlA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDlE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu190411_57-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu190411-57\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDlM\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1904\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1904<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDlQ\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDlU\">\u00a0<\/span>11.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Lebigue2014-59\" data-mw-footnote-number=\"30\"><span id=\"mwDlY\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDlc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Lebigue2014_59-0\"><\/a><a id=\"mwDlk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Lebigue2014_59-1\"><\/a><a id=\"mwDls\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Lebigue2014_59-2\"><\/a><a id=\"mwDl0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Lebigue2014_59-3\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Lebigue2014-59\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDl8\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Lebigue2014\" rel=\"mw:WikiLink\">Lebigue 2014<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\" data-mw-footnote-number=\"31\"><span id=\"mwDmA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDmE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-60\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-60\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Bakker2005\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Boudewijn&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bakker&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|Conquering the Horizon, The Limbourg Brothers and the Painted Landscape}}&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[#ref_limb|D\u00fcckers et Roelofs]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourg Brothers}}&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2005&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;207 n16&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Boudewijn_Bakker2005\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDmM\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Boudewijn\u00a0<span id=\"mwDmQ\" class=\"nom_auteur\">Bakker<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDmU\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwDmY\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDmc\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">Conquering the Horizon, The Limbourg Brothers and the Painted Landscape<\/span><span id=\"mwDmg\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwDmk\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_limb\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00fcckers et Roelofs<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwDmo\" class=\"italique\" lang=\"en\"><span id=\"mwDms\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers<\/span><\/cite>,\u00a0<time id=\"mwDmw\">2005<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDm0\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDm4\">\u00a0<\/span>207 n16<span id=\"mwDm8\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=The+Limbourg+Brothers&amp;rft.atitle=Conquering+the+Horizon%2C+The+Limbourg+Brothers+and+the+Painted+Landscape&amp;rft.aulast=Bakker&amp;rft.aufirst=Boudewijn&amp;rft.date=2005&amp;rft.pages=207+n16&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\" data-mw-footnote-number=\"32\"><span id=\"mwDnA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDnE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-61\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-61\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Nothaft2015\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Philipp E.&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Nothaft&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Astronomical Data in the Tr\u00e8s Riches Heures and their Fourteenth-Century Source&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Journal for the History of Astronomy&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mai&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2015&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;46&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;113-129&quot;},&quot;doi&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;10.1177\/0021828615579371&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Philipp_E._Nothaft2015\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDnM\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Philipp E.\u00a0<span id=\"mwDnQ\" class=\"nom_auteur\">Nothaft<\/span>, \u00ab<span id=\"mwDnU\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDnY\" lang=\"en\">The Astronomical Data in the Tr\u00e8s Riches Heures and their Fourteenth-Century Source<\/cite><span id=\"mwDnc\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDng\"><span id=\"mwDnk\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">Journal for the History of Astronomy<\/span><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwDno\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwDns\">\u00a0<\/span>46,\u00a0<abbr id=\"mwDnw\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDn0\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDn4\">\u00a0<\/span>2,<span id=\"mwDn8\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDoA\" class=\"nowrap\" datetime=\"2015-05\" data-sort-value=\"2015-05\">mai 2015<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDoE\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDoI\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDoM\" class=\"nowrap\">113-129<\/span>\u00a0<small id=\"mwDoQ\">(<a id=\"mwDoU\" title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\" rel=\"mw:WikiLink\">DOI<\/a><span id=\"mwDoY\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDoc\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwDog\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.1177\/0021828615579371\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">10.1177\/0021828615579371<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwDok\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=The+Astronomical+Data+in+the+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+and+their+Fourteenth-Century+Source&amp;rft.jtitle=Journal+for+the+History+of+Astronomy&amp;rft.issue=2&amp;rft.aulast=Nothaft&amp;rft.aufirst=Philipp+E.&amp;rft.date=2015-05&amp;rft.volume=46&amp;rft.pages=113-129&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1177%2F0021828615579371&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-LimbourgBro351-62\" data-mw-footnote-number=\"33\"><span id=\"mwDoo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-LimbourgBro351_62-0\"><\/a><a id=\"mwDo0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-LimbourgBro351_62-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-LimbourgBro351-62\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDo8\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_limb\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00fcckers et Roelofs<\/a>,\u00a0<span id=\"mwDpA\" class=\"lang-en\" lang=\"en\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Limbourg Brothers&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">The Limbourg Brothers<\/span>, 2005, p. 351<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-IVP-DMP-63\" data-mw-footnote-number=\"34\"><span id=\"mwDpE\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDpI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-DMP_63-0\"><\/a><a id=\"mwDpQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-DMP_63-1\"><\/a><a id=\"mwDpY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-DMP_63-2\"><\/a><a id=\"mwDpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP-DMP_63-3\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-IVP-DMP-63\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDpo\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_fac\" rel=\"mw:WikiLink\">In\u00e8s Villela-Petit<\/a>, \u00ab<span id=\"mwDps\">\u00a0<\/span>Dans le miroir du prince<span id=\"mwDpw\">\u00a0<\/span>: Jean de Berry et son livre<span id=\"mwDp0\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDp4\">Commentaire du facsimil\u00e9<\/i>, 2011, 34 p.\u00a0<small id=\"mwDp8\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lire en ligne&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lire_en_ligne&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;lien&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/www.i-villela-petit.fr\/i-villela-petit.fr\/TRH\/Entrees\/2011\/6\/26_Dans_le_miroir_du_prince..._files\/TRHBerry2011.pdf&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"mwDqA\">[<\/span><a id=\"mwDqE\" class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.i-villela-petit.fr\/i-villela-petit.fr\/TRH\/Entrees\/2011\/6\/26_Dans_le_miroir_du_prince..._files\/TRHBerry2011.pdf\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.i-villela-petit.fr%2Fi-villela-petit.fr%2FTRH%2FEntrees%2F2011%2F6%2F26_Dans_le_miroir_du_prince..._files%2FTRHBerry2011.pdf\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwDqI\">]<\/span><\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Autrand-64\" data-mw-footnote-number=\"35\"><span id=\"mwDqM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDqQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Autrand_64-0\"><\/a><a id=\"mwDqY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Autrand_64-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Autrand-64\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Autrand1999\/2002\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Autrand&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fran\u00e7oise&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le Jour de l'an 1415 \u00e0 la cour du duc de Berry&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 Nationale des Antiquaires de France&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1999\/2002&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;275-288&quot;},&quot;doi&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;10.3406\/bsnaf.2002.10399&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Fran\u00e7oise_Autrand1999\/2002\" class=\"ouvrage\">Fran\u00e7oise\u00a0<span id=\"mwDqg\" class=\"nom_auteur\">Autrand<\/span>, \u00ab<span id=\"mwDqk\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDqo\">Le Jour de l&rsquo;an 1415 \u00e0 la cour du duc de Berry<\/cite><span id=\"mwDqs\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDqw\">Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 Nationale des Antiquaires de France<\/i>,<span id=\"mwDq0\">\u200e<\/span>\u00a01999\/2002,\u00a0<abbr id=\"mwDq4\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDq8\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDrA\" class=\"nowrap\">275-288<\/span>\u00a0<small id=\"mwDrE\">(<a id=\"mwDrI\" title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\" rel=\"mw:WikiLink\">DOI<\/a><span id=\"mwDrM\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDrQ\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwDrU\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.3406\/bsnaf.2002.10399\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">10.3406\/bsnaf.2002.10399<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwDrY\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Le+Jour+de+l%27an+1415+%C3%A0+la+cour+du+duc+de+Berry&amp;rft.jtitle=Bulletin+de+la+Soci%C3%A9t%C3%A9+Nationale+des+Antiquaires+de+France&amp;rft.aulast=Autrand&amp;rft.aufirst=Fran%C3%A7oise&amp;rft.date=2002&amp;rft.pages=275-288&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.3406%2Fbsnaf.2002.10399&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-66\" data-mw-footnote-number=\"36\"><span id=\"mwDrc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDrg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-66\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-66\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Durrieu1902\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paul&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Durrieu&quot;},&quot;lien auteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paul Durrieu&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Communication \u00e0 la s\u00e9ance du 17 d\u00e9cembre&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 nationale des antiquaires de France&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1902&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;354-355&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/archive.org\/stream\/bulletin1902sociuoft#page\/n387\/mode\/2up&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Paul_Durrieu1902\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwDro\" title=\"Paul Durrieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Durrieu\" rel=\"mw:WikiLink\">Paul\u00a0<span id=\"mwDrs\" class=\"nom_auteur\">Durrieu<\/span><\/a>, \u00ab<span id=\"mwDrw\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDr0\">Communication \u00e0 la s\u00e9ance du 17 d\u00e9cembre<\/cite><span id=\"mwDr4\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDr8\">Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 nationale des antiquaires de France<\/i>,<span id=\"mwDsA\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDsE\">1902<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDsI\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDsM\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDsQ\" class=\"nowrap\">354-355<\/span>\u00a0<small id=\"mwDsU\">(<a id=\"mwDsY\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/stream\/bulletin1902sociuoft#page\/n387\/mode\/2up\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fstream%2Fbulletin1902sociuoft%23page%2Fn387%2Fmode%2F2up\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"mwDsc\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Communication+%C3%A0+la+s%C3%A9ance+du+17+d%C3%A9cembre&amp;rft.jtitle=Bulletin+de+la+Soci%C3%A9t%C3%A9+nationale+des+antiquaires+de+France&amp;rft.aulast=Durrieu&amp;rft.aufirst=Paul&amp;rft.date=1902&amp;rft.pages=354-355&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-67\" data-mw-footnote-number=\"37\"><span id=\"mwDsg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDsk\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-67\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-67\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Bourdin1982\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Saint-Jean&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bourdin&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Analyse des ''''Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;identification des personnages figurant dans le calendrier&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Dourdan&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Imprimerie H. Vial&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1982&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;142&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Saint-Jean_Bourdin1982\" class=\"ouvrage\">Saint-Jean\u00a0<span id=\"mwDss\" class=\"nom_auteur\">Bourdin<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDsw\" class=\"italique\">Analyse des &lsquo;<b id=\"mwDs0\">Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<span id=\"mwDs4\">\u00a0<\/span>: identification des personnages figurant dans le calendrier<\/b><\/cite><b id=\"mwDs8\">, Dourdan, Imprimerie H. Vial,\u00a0<time id=\"mwDtA\">1982<\/time>, 142<span id=\"mwDtE\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwDtI\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDtM\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Analyse+des+%27%27%27%27Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry&amp;rft.place=Dourdan&amp;rft.pub=Imprimerie+H.+Vial&amp;rft.stitle=identification+des+personnages+figurant+dans+le+calendrier&amp;rft.aulast=Bourdin&amp;rft.aufirst=Saint-Jean&amp;rft.date=1982&amp;rft.tpages=142&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/b><\/span><\/span><b id=\"mwDtQ\">.<\/b><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu1904131-132-68\" data-mw-footnote-number=\"38\"><span id=\"mwDtU\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDtY\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu1904131-132_68-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu1904131-132-68\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDtg\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1904\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1904<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDtk\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDto\">\u00a0<\/span>131-132.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\" data-mw-footnote-number=\"39\"><span id=\"mwDts\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDtw\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-69\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-69\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Ch\u00e2telet1999\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le tombeau d'un commensal du duc de Berry&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ch\u00e2telet&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Albert&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1999&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Pierre, lumi\u00e8re, couleur: \u00e9tudes d'histoire de l'art du Moyen \u00c2ge en l'honneur d'Anne Prache&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fabienne Joubert et Dany Sandron&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Cultures et civilisations m\u00e9di\u00e9vales&quot;},&quot;num\u00e9ro dans la collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;20&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;405-411&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Albert_Ch\u00e2telet1999\" class=\"ouvrage\">Albert\u00a0<span id=\"mwDt4\" class=\"nom_auteur\">Ch\u00e2telet<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDt8\">\u00ab<span id=\"mwDuA\">\u00a0<\/span>Le tombeau d&rsquo;un commensal du duc de Berry<span id=\"mwDuE\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans Fabienne Joubert et Dany Sandron,\u00a0<cite id=\"mwDuI\" class=\"italique\">Pierre, lumi\u00e8re, couleur: \u00e9tudes d&rsquo;histoire de l&rsquo;art du Moyen \u00c2ge en l&rsquo;honneur d&rsquo;Anne Prache<\/cite>, Paris,\u00a0<abbr id=\"mwDuM\" class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr><span id=\"mwDuQ\">\u00a0<\/span>\u00ab<span id=\"mwDuU\">\u00a0<\/span>Cultures et civilisations m\u00e9di\u00e9vales<span id=\"mwDuY\">\u00a0<\/span>\u00bb (<abbr id=\"mwDuc\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDug\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDuk\">\u00a0<\/span>20),\u00a0<time id=\"mwDuo\">1999<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDus\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDuw\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDu0\" class=\"nowrap\">405-411<\/span><span id=\"mwDu4\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Pierre%2C+lumi%C3%A8re%2C+couleur%3A+%C3%A9tudes+d%27histoire+de+l%27art+du+Moyen+%C3%82ge+en+l%27honneur+d%27Anne+Prache&amp;rft.atitle=Le+tombeau+d%27un+commensal+du+duc+de+Berry&amp;rft.place=Paris&amp;rft.aulast=Ch%C3%A2telet&amp;rft.aufirst=Albert&amp;rft.date=1999&amp;rft.pages=405-411&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-70\" data-mw-footnote-number=\"40\"><span id=\"mwDu8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDvA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-70\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-70\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Camille2001\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Michael&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Camille&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|\u2018For Our Devotion and Pleasure\u2019: The Sexual Objects of Jean, Duc de Berry}}&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Art History&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;24&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2001&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;169\u2013194&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Michael_Camille2001\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwDvI\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael\u00a0<span id=\"mwDvM\" class=\"nom_auteur\">Camille<\/span>, \u00ab<span id=\"mwDvQ\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwDvU\" lang=\"en\"><span id=\"mwDvY\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">\u2018For Our Devotion and Pleasure\u2019: The Sexual Objects of Jean, Duc de Berry<\/span><\/cite><span id=\"mwDvc\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwDvg\"><span id=\"mwDvk\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">Art History<\/span><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwDvo\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwDvs\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwDvw\">\u00a0<\/span>24,<span id=\"mwDv0\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwDv4\">2001<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwDv8\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwDwA\">\u00a0<\/span><span id=\"mwDwE\" class=\"nowrap\">169\u2013194<\/span><span id=\"mwDwI\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=%E2%80%98For+Our+Devotion+and+Pleasure%E2%80%99%3A+The+Sexual+Objects+of+Jean%2C+Duc+de+Berry&amp;rft.jtitle=Art+History&amp;rft.issue=24&amp;rft.aulast=Camille&amp;rft.aufirst=Michael&amp;rft.date=2001&amp;rft.pages=169%E2%80%93194&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Panofsky2003133-74\" data-mw-footnote-number=\"41\"><span id=\"mwDwM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDwQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Panofsky2003133_74-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003133-74\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDwY\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Panofsky2003\" rel=\"mw:WikiLink\">Panofsky 2003<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDwc\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwDwg\">\u00a0<\/span>133.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-75\" data-mw-footnote-number=\"42\"><span id=\"mwDwk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDwo\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-75\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-75\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"ref_vcma\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Perrine&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mane&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La vie dans les campagnes au Moyen \u00e2ge&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00e0 travers les calendriers&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La Martini\u00e8re&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2004&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;256&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;55&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-7324-3091-1&quot;},&quot;id&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ref_vcma&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Perrine\u00a0<span id=\"mwDww\" class=\"nom_auteur\">Mane<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDw0\" class=\"italique\">La vie dans les campagnes au Moyen \u00e2ge<span id=\"mwDw4\">\u00a0<\/span>: \u00e0 travers les calendriers<\/cite>, Paris, La Martini\u00e8re,\u00a0<time id=\"mwDw8\">2004<\/time>, 256<span id=\"mwDxA\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwDxE\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwDxI\">(<a id=\"mwDxM\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwDxQ\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDxU\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7324-3091-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7324-3091-1\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwDxY\" class=\"nowrap\">978-2-7324-3091-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwDxc\" class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr><span id=\"mwDxg\">\u00a0<\/span>55<span id=\"mwDxk\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=La+vie+dans+les+campagnes+au+Moyen+%C3%A2ge&amp;rft.place=Paris&amp;rft.pub=La+Martini%C3%A8re&amp;rft.stitle=%C3%A0+travers+les+calendriers&amp;rft.aulast=Mane&amp;rft.aufirst=Perrine&amp;rft.date=2004&amp;rft.pages=55&amp;rft.tpages=256&amp;rft.isbn=978-2-7324-3091-1&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\" data-mw-footnote-number=\"43\"><span id=\"mwDxo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDxs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-77\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-77\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><abbr id=\"mwDx0\" class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;pdf&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Pdf&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<span id=\"mwDx4\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/crdp.ac-amiens.fr\/chantilly\/PDF\/richesheures.pdf&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fiche d'analyse de la miniature du mois de Mars&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Service p\u00e9dagogique du ch\u00e2teau de Chantilly&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6 mai 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwDx8\">\u00a0<\/span><a id=\"mwDyA\" class=\"external text\" href=\"http:\/\/crdp.ac-amiens.fr\/chantilly\/PDF\/richesheures.pdf\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwDyE\">Fiche d&rsquo;analyse de la miniature du mois de Mars<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcrdp.ac-amiens.fr%2Fchantilly%2FPDF%2Frichesheures.pdf\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwDyI\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwDyM\" class=\"italique\">Service p\u00e9dagogique du ch\u00e2teau de Chantilly<\/span>\u00a0<small id=\"mwDyQ\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwDyU\" class=\"nowrap\" datetime=\"2011-05-06\" data-sort-value=\"2011-05-06\">6 mai 2011<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Stirnemann2004-4043-78\" data-mw-footnote-number=\"44\"><span id=\"mwDyY\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDyc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-0\"><\/a><a id=\"mwDyk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-1\"><\/a><a id=\"mwDys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-2\"><\/a><a id=\"mwDy0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Stirnemann2004-4043_78-3\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Stirnemann2004-4043-78\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwDy8\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_svp\" rel=\"mw:WikiLink\">Patricia Stirnemann<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwDzA\" class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;op. cit.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Op._cit.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">op. cit.<\/abbr>\u00a02004,\u00a0<abbr id=\"mwDzI\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwDzM\">\u00a0<\/span>40-43<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-80\" data-mw-footnote-number=\"45\"><span id=\"mwDzQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwDzU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-80\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-80\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwDzc\" class=\"ouvrage\" data-x-id=\"Colenbrander2006\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Herman&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Colenbrander&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;''Les Tr\u00e8s Riches Heures de Jean, duc de Berry'' : un document politique ?&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|nl|Op zoek naar de gebroeders Limburg: de Tr\u00e8s Riches Heures in het Mus\u00e9e Cond\u00e9 in Chantilly, Het Wapenboek Gelre in de Koninklijke Bibliotheek Albert I in Brussel en Jan Maelwael en zijn neefjes Polequin, Jehannequin en Herman van Limburg}}&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;University of Amsterdam (PhD Thesis)&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2006&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;42&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/pure.uva.nl\/ws\/files\/3774160\/45980_Thesis.pdf&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"mwDzg\" class=\"ouvrage\" data-x-id=\"Herman_Colenbrander2006\">Herman\u00a0<span id=\"mwDzk\" class=\"nom_auteur\">Colenbrander<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwDzo\">\u00ab<span id=\"mwDzs\">\u00a0<\/span><i id=\"mwDzw\">Les Tr\u00e8s Riches Heures de Jean, duc de Berry<\/i><span id=\"mwDz0\">\u00a0<\/span>: un document politique<span id=\"mwDz4\">\u00a0<\/span>?<span id=\"mwDz8\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite id=\"mwD0A\" class=\"italique\"><span id=\"mwD0E\" class=\"lang-nl\" lang=\"nl\">Op zoek naar de gebroeders Limburg: de Tr\u00e8s Riches Heures in het Mus\u00e9e Cond\u00e9 in Chantilly, Het Wapenboek Gelre in de Koninklijke Bibliotheek Albert I in Brussel en Jan Maelwael en zijn neefjes Polequin, Jehannequin en Herman van Limburg<\/span><\/cite>, University of Amsterdam (PhD Thesis),\u00a0<time id=\"mwD0I\">2006<\/time>\u00a0<small id=\"mwD0M\">(<a id=\"mwD0Q\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/pure.uva.nl\/ws\/files\/3774160\/45980_Thesis.pdf\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fpure.uva.nl%2Fws%2Ffiles%2F3774160%2F45980_Thesis.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwD0U\" class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr><span id=\"mwD0Y\">\u00a0<\/span>42<span id=\"mwD0c\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Op+zoek+naar+de+gebroeders+Limburg%3A+de+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+in+het+Mus%C3%A9e+Cond%C3%A9+in+Chantilly%2C+Het+Wapenboek+Gelre+in+de+Koninklijke+Bibliotheek+Albert+I+in+Brussel+en+Jan+Maelwael+en+zijn+neefjes+Polequin%2C+Jehannequin+en+Herman+van+Limburg&amp;rft.atitle=%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+de+Jean%2C+duc+de+Berry%27%27+%3A+un+document+politique+%3F&amp;rft.pub=University+of+Amsterdam+%28PhD+Thesis%29&amp;rft.aulast=Colenbrander&amp;rft.aufirst=Herman&amp;rft.date=2006&amp;rft.pages=42&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu1904140-81\" data-mw-footnote-number=\"46\"><span id=\"mwD0g\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD0k\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu1904140_81-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu1904140-81\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD0s\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1904\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1904<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwD0w\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwD00\">\u00a0<\/span>140.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-82\" data-mw-footnote-number=\"47\"><span id=\"mwD04\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD08\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-82\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-82\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwD1E\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/www.inrap.fr\/dap\/chateau-de-dourdan-etude-du-parement-de-la-courtine-sud-ouest-et-des-salles-sud-15069&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Inrap&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ch\u00e2teau de Dourdan : \u00e9tude du parement de la courtine sud-ouest et des salles sud-est&quot;},&quot;auteurs&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Philippe Lenhardt (dir.)&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2011&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5 novembre 2022&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Philippe Lenhardt (dir.), \u00ab<span id=\"mwD1I\">\u00a0<\/span><a id=\"mwD1M\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.inrap.fr\/dap\/chateau-de-dourdan-etude-du-parement-de-la-courtine-sud-ouest-et-des-salles-sud-15069\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwD1Q\">Ch\u00e2teau de Dourdan<span id=\"mwD1U\">\u00a0<\/span>: \u00e9tude du parement de la courtine sud-ouest et des salles sud-est<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.inrap.fr%2Fdap%2Fchateau-de-dourdan-etude-du-parement-de-la-courtine-sud-ouest-et-des-salles-sud-15069\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwD1Y\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwD1c\" class=\"italique\">Inrap<\/span>,\u00a0<time id=\"mwD1g\">2011<\/time>\u00a0<small id=\"mwD1k\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwD1o\" class=\"nowrap\" datetime=\"2022-11-05\" data-sort-value=\"2022-11-05\">5 novembre 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-83\" data-mw-footnote-number=\"48\"><span id=\"mwD1s\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD1w\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-83\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-83\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwD14\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=UScaE3H0g_o&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chaine Youtube du ch\u00e2teau de Dourdan&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le ch\u00e2teau \u00e0 travers la miniature des ''Tr\u00e8s Riches Heures'' du duc de Berry par Christian Piozzoli, Journ\u00e9e d'\u00e9tude du 1er octobre 2022&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;5 novembre 2022&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwD18\">\u00a0<\/span><a id=\"mwD2A\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=UScaE3H0g_o\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwD2E\">Le ch\u00e2teau \u00e0 travers la miniature des\u00a0<i id=\"mwD2I\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i>\u00a0du duc de Berry par Christian Piozzoli, Journ\u00e9e d&rsquo;\u00e9tude du 1er octobre 2022<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DUScaE3H0g_o\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwD2M\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwD2Q\" class=\"italique\">Chaine Youtube du ch\u00e2teau de Dourdan<\/span>\u00a0<small id=\"mwD2U\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwD2Y\" class=\"nowrap\" datetime=\"2022-11-05\" data-sort-value=\"2022-11-05\">5 novembre 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\" data-mw-footnote-number=\"49\"><span id=\"mwD2c\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD2g\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-84\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-84\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD2o\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_vcma\" rel=\"mw:WikiLink\">Perrine Mane<\/a>, 2004,\u00a0<abbr id=\"mwD2s\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwD2w\">\u00a0<\/span>66<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-85\" data-mw-footnote-number=\"50\"><span id=\"mwD20\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD24\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-85\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-85\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Hablot2001\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Laurent&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Hablot&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La ceinture Esp\u00e9rance et les devises des ducs de Bourbons&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fr. Perrot&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Esp\u00e9rance, le m\u00e9c\u00e9nat religieux des ducs de Bourbon au {{s-|XV|e}}&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Souvigny&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2001&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;91-103&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Laurent_Hablot2001\" class=\"ouvrage\">Laurent\u00a0<span id=\"mwD3A\" class=\"nom_auteur\">Hablot<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwD3E\">\u00ab<span id=\"mwD3I\">\u00a0<\/span>La ceinture Esp\u00e9rance et les devises des ducs de Bourbons<span id=\"mwD3M\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans Fr. Perrot,\u00a0<cite id=\"mwD3Q\" class=\"italique\">Esp\u00e9rance, le m\u00e9c\u00e9nat religieux des ducs de Bourbon au\u00a0<abbr id=\"mwD3U\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span id=\"mwD3Y\" class=\"romain\">XV<\/span><sup id=\"mwD3c\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwD3g\">\u00a0<\/span>si\u00e8cle<\/cite>, Souvigny,\u00a0<time id=\"mwD3k\">2001<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwD3o\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwD3s\">\u00a0<\/span><span id=\"mwD3w\" class=\"nowrap\">91-103<\/span><span id=\"mwD30\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Esp%C3%A9rance%2C+le+m%C3%A9c%C3%A9nat+religieux+des+ducs+de+Bourbon+au+XVe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cle&amp;rft.atitle=La+ceinture+Esp%C3%A9rance+et+les+devises+des+ducs+de+Bourbons&amp;rft.place=Souvigny&amp;rft.aulast=Hablot&amp;rft.aufirst=Laurent&amp;rft.date=2001&amp;rft.pages=91-103&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-86\" data-mw-footnote-number=\"51\"><span id=\"mwD34\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD38\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-86\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-86\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Morand1954\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Edmond&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Morand&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La ville de Riom et la f\u00eate de mai dans ''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry''&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bulletin de l'acad\u00e9mie des sciences, belles-lettres et arts de Clermont-Ferrand&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1954&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p. 54-61&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Edmond_Morand1954\" class=\"ouvrage\">Edmond\u00a0<span id=\"mwD4E\" class=\"nom_auteur\">Morand<\/span>, \u00ab<span id=\"mwD4I\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwD4M\">La ville de Riom et la f\u00eate de mai dans\u00a0<i id=\"mwD4Q\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i><\/cite><span id=\"mwD4U\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwD4Y\">Bulletin de l&rsquo;acad\u00e9mie des sciences, belles-lettres et arts de Clermont-Ferrand<\/i>,<span id=\"mwD4c\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwD4g\">1954<\/time>, p. 54-61<span id=\"mwD4k\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=La+ville+de+Riom+et+la+f%C3%AAte+de+mai+dans+%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry%27%27&amp;rft.jtitle=Bulletin+de+l%27acad%C3%A9mie+des+sciences%2C+belles-lettres+et+arts+de+Clermont-Ferrand&amp;rft.aulast=Morand&amp;rft.aufirst=Edmond&amp;rft.date=1954&amp;rft.pages=p.+54-61&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-87\" data-mw-footnote-number=\"52\"><span id=\"mwD4o\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD4s\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-87\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-87\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Papertiant1952\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;G.&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Papertiant&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Note sur ''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry''&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La Revue des arts&quot;},&quot;lien p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La Revue des arts&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;II&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1952&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;52-58&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"G._Papertiant1952\" class=\"ouvrage\">G.\u00a0<span id=\"mwD40\" class=\"nom_auteur\">Papertiant<\/span>, \u00ab<span id=\"mwD44\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwD48\">Note sur\u00a0<i id=\"mwD5A\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i><\/cite><span id=\"mwD5E\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwD5I\"><a id=\"mwD5M\" title=\"La Revue des arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Revue_des_arts\" rel=\"mw:WikiLink\">La Revue des arts<\/a><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwD5Q\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwD5U\">\u00a0<\/span>II,<span id=\"mwD5Y\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwD5c\">1952<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwD5g\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwD5k\">\u00a0<\/span><span id=\"mwD5o\" class=\"nowrap\">52-58<\/span><span id=\"mwD5s\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Note+sur+%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry%27%27&amp;rft.jtitle=La+Revue+des+arts&amp;rft.aulast=Papertiant&amp;rft.aufirst=G.&amp;rft.date=1952&amp;rft.volume=II&amp;rft.pages=52-58&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ManeFaucheurs-89\" data-mw-footnote-number=\"53\"><span id=\"mwD5w\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD50\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-ManeFaucheurs_89-0\"><\/a><a id=\"mwD58\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-ManeFaucheurs_89-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-ManeFaucheurs-89\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD6E\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_vcma\" rel=\"mw:WikiLink\">Perrine Mane<\/a>, 2004,\u00a0<abbr id=\"mwD6I\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwD6M\">\u00a0<\/span>93-100<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-91\" data-mw-footnote-number=\"54\"><span id=\"mwD6Q\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD6U\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-91\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-91\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD6c\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_vcma\" rel=\"mw:WikiLink\">Perrine Mane<\/a>, 2004,\u00a0<abbr id=\"mwD6g\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwD6k\">\u00a0<\/span>117<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-93\" data-mw-footnote-number=\"55\"><span id=\"mwD6o\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD6s\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-93\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-93\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Ledain1889\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;auteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[B\u00e9lisaire Ledain]]&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Histoire sommaire de la ville de Poitiers&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fontenay-le-Comte&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;impr. de A. Baud&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1889&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;186&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;106&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k668198\/f110&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;16 novembre 2012&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"B\u00e9lisaire_Ledain1889\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwD60\" title=\"B\u00e9lisaire Ledain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9lisaire_Ledain\" rel=\"mw:WikiLink\">B\u00e9lisaire Ledain<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwD64\" class=\"italique\">Histoire sommaire de la ville de Poitiers<\/cite>, Fontenay-le-Comte, impr. de A. Baud,\u00a0<time id=\"mwD68\">1889<\/time>, 186<span id=\"mwD7A\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwD7E\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwD7I\">(<a id=\"mwD7M\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k668198\/f110\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k668198%2Ff110\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwD7Q\" class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr><span id=\"mwD7U\">\u00a0<\/span>106<span id=\"mwD7Y\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Histoire+sommaire+de+la+ville+de+Poitiers&amp;rft.place=Fontenay-le-Comte&amp;rft.pub=impr.+de+A.+Baud&amp;rft.aulast=Ledain&amp;rft.aufirst=B%C3%A9lisaire&amp;rft.date=1889&amp;rft.pages=106&amp;rft.tpages=186&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-96\" data-mw-footnote-number=\"56\"><span id=\"mwD7c\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD7g\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-96\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-96\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Stirnemann2021\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;chapitre&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Patricia&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stirnemann&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Barth\u00e9lemy d\u2019Eyck et ''Les Tr\u00e8s Riches Heures''&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;290-293&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Dans l\u2019atelier de Michel Pastoureau&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Claudia Rabel, Fran\u00e7ois Jacquesson et Laurent Hablot&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Tours&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Presses universitaires Fran\u00e7ois-Rabelais&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2021&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;26 octobre 2023&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;9782869068650&quot;},&quot;doi&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;10.4000\/books.pufr.29857&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Patricia_Stirnemann2021\" class=\"ouvrage\">Patricia\u00a0<span id=\"mwD7o\" class=\"nom_auteur\">Stirnemann<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwD7s\">\u00ab<span id=\"mwD7w\">\u00a0<\/span>Barth\u00e9lemy d\u2019Eyck et\u00a0<i id=\"mwD70\">Les Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><span id=\"mwD74\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans Claudia Rabel, Fran\u00e7ois Jacquesson et Laurent Hablot,\u00a0<cite id=\"mwD78\" class=\"italique\">Dans l\u2019atelier de Michel Pastoureau<\/cite>, Tours, Presses universitaires Fran\u00e7ois-Rabelais,\u00a0<time id=\"mwD8A\">2021<\/time>\u00a0<small id=\"mwD8E\">(<a id=\"mwD8I\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwD8M\">\u00a0<\/span><a id=\"mwD8Q\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782869068650\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782869068650\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwD8U\" class=\"nowrap\">9782869068650<\/span><\/a>,\u00a0<a id=\"mwD8Y\" title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\" rel=\"mw:WikiLink\">DOI<\/a><span id=\"mwD8c\">\u00a0<\/span><span id=\"mwD8g\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwD8k\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.4000\/books.pufr.29857\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">10.4000\/books.pufr.29857<\/a><\/span>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwD8o\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwD8s\">\u00a0<\/span><span id=\"mwD8w\" class=\"nowrap\">290-293<\/span><span id=\"mwD80\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Dans+l%E2%80%99atelier+de+Michel+Pastoureau&amp;rft.atitle=Barth%C3%A9lemy+d%E2%80%99Eyck+et+%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures%27%27&amp;rft.place=Tours&amp;rft.pub=Presses+universitaires+Fran%C3%A7ois-Rabelais&amp;rft.aulast=Stirnemann&amp;rft.aufirst=Patricia&amp;rft.date=2021&amp;rft.pages=290-293&amp;rft.isbn=9782869068650&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.4000%2Fbooks.pufr.29857&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-97\" data-mw-footnote-number=\"57\"><span id=\"mwD84\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD88\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-97\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-97\" class=\"mw-reference-text reference-text\">\u2019<a id=\"mwD9E\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_vcma\" rel=\"mw:WikiLink\">Perrine Mane<\/a>, 2004,\u00a0<abbr id=\"mwD9I\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwD9M\">\u00a0<\/span>170<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Alexander1990447-448-98\" data-mw-footnote-number=\"58\"><span id=\"mwD9Q\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD9U\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Alexander1990447-448_98-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Alexander1990447-448-98\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD9c\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Alexander1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexander 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwD9g\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwD9k\">\u00a0<\/span>447-448.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-102\" data-mw-footnote-number=\"59\"><span id=\"mwD9o\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD9s\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-102\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-102\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD90\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_vcma\" rel=\"mw:WikiLink\">Perrine Mane<\/a>, 2004,\u00a0<abbr id=\"mwD94\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwD98\">\u00a0<\/span>176<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FerriJacquemard201868-103\" data-mw-footnote-number=\"60\"><span id=\"mwD-A\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD-E\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201868_103-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201868-103\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwD-M\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#FerriJacquemard2018\" rel=\"mw:WikiLink\">Ferri et Jacquemard 2018<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwD-Q\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwD-U\">\u00a0<\/span>68.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-IVP-105\" data-mw-footnote-number=\"61\"><span id=\"mwD-Y\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD-c\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP_105-0\"><\/a><a id=\"mwD-k\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-IVP_105-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-IVP-105\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Villela-Petit2011\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;In\u00e8s&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Villela-Petit&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La ''Bible historiale'' (sic) et Les ''Tr\u00e8s Riches Heures''&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;H\u00e9l\u00e8ne Grollemund et Pascal Torres&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Belles Heures du duc de Berry&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Louvres \u00e9ditions - Somogy&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2011&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;367-370&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-7572-0508-2&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"In\u00e8s_Villela-Petit2011\" class=\"ouvrage\">In\u00e8s\u00a0<span id=\"mwD-s\" class=\"nom_auteur\">Villela-Petit<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwD-w\">\u00ab<span id=\"mwD-0\">\u00a0<\/span>La\u00a0<i id=\"mwD-4\">Bible historiale<\/i>\u00a0(sic) et Les\u00a0<i id=\"mwD-8\">Tr\u00e8s Riches Heures<\/i><span id=\"mwD_A\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans H\u00e9l\u00e8ne Grollemund et Pascal Torres,\u00a0<cite id=\"mwD_E\" class=\"italique\">Les Belles Heures du duc de Berry<\/cite>, Paris, Louvres \u00e9ditions &#8211; Somogy,\u00a0<time id=\"mwD_I\">2011<\/time>\u00a0<small id=\"mwD_M\">(<a id=\"mwD_Q\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwD_U\">\u00a0<\/span><a id=\"mwD_Y\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7572-0508-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7572-0508-2\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwD_c\" class=\"nowrap\">978-2-7572-0508-2<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwD_g\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwD_k\">\u00a0<\/span><span id=\"mwD_o\" class=\"nowrap\">367-370<\/span><span id=\"mwD_s\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Les+Belles+Heures+du+duc+de+Berry&amp;rft.atitle=La+%27%27Bible+historiale%27%27+%28sic%29+et+Les+%27%27Tr%C3%A8s+Riches+Heures%27%27&amp;rft.place=Paris&amp;rft.pub=Louvres+%C3%A9ditions+-+Somogy&amp;rft.aulast=Villela-Petit&amp;rft.aufirst=In%C3%A8s&amp;rft.date=2011&amp;rft.pages=367-370&amp;rft.isbn=978-2-7572-0508-2&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-106\" data-mw-footnote-number=\"62\"><span id=\"mwD_w\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwD_0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-106\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-106\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Autrand2000\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;fr&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fran\u00e7oise&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Autrand&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fran\u00e7oise Autrand&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jean de Berry&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;l'art et le pouvoir&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Librairie Arth\u00e8me Fayard|Fayard]]&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2000&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;552&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-213-60709-5&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Fran\u00e7oise_Autrand2000\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwD_8\" title=\"Fran\u00e7oise Autrand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7oise_Autrand\" rel=\"mw:WikiLink\">Fran\u00e7oise\u00a0<span id=\"mwEAA\" class=\"nom_auteur\">Autrand<\/span><\/a>,\u00a0<cite id=\"mwEAE\" class=\"italique\">Jean de Berry<span id=\"mwEAI\">\u00a0<\/span>: l&rsquo;art et le pouvoir<\/cite>, Paris,\u00a0<a id=\"mwEAM\" title=\"Librairie Arth\u00e8me Fayard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Librairie_Arth%C3%A8me_Fayard\" rel=\"mw:WikiLink\">Fayard<\/a>,\u00a0<time id=\"mwEAQ\">2000<\/time>, 552<span id=\"mwEAU\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwEAY\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwEAc\">(<a id=\"mwEAg\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwEAk\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEAo\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-213-60709-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-213-60709-5\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwEAs\" class=\"nowrap\">2-213-60709-5<\/span><\/a>)<\/small><span id=\"mwEAw\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Jean+de+Berry&amp;rft.place=Paris&amp;rft.pub=Fayard&amp;rft.stitle=l%27art+et+le+pouvoir&amp;rft.aulast=Autrand&amp;rft.aufirst=Fran%C3%A7oise&amp;rft.date=2000&amp;rft.tpages=552&amp;rft.isbn=2-213-60709-5&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-107\" data-mw-footnote-number=\"63\"><span id=\"mwEA0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEA4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-107\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-107\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"de_M\u00e9ly1911\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;F.&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;de M\u00e9ly&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc Jean de Berry''&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Comptes-rendus des s\u00e9ances de l'[[Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres]]&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{55e}} ann\u00e9e&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1911&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;182-190&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/crai_0065-0536_1911_num_55_2_87367&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;18 mars 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"F._de_M\u00e9ly1911\" class=\"ouvrage\">F.\u00a0<span id=\"mwEBA\" class=\"nom_auteur\">de M\u00e9ly<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEBE\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEBI\"><i id=\"mwEBM\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc Jean de Berry<\/i><\/cite><span id=\"mwEBQ\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEBU\">Comptes-rendus des s\u00e9ances de l&rsquo;<a id=\"mwEBY\" title=\"Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_des_inscriptions_et_belles-lettres\" rel=\"mw:WikiLink\">Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres<\/a><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEBc\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEBg\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwEBk\" class=\"abbr\" title=\"Cinquante-cinqui\u00e8me\">55<sup id=\"mwEBo\">e<\/sup><\/abbr>\u00a0ann\u00e9e,\u00a0<abbr id=\"mwEBs\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwEBw\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEB0\">\u00a0<\/span>2,<span id=\"mwEB4\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEB8\">1911<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwECA\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwECE\">\u00a0<\/span><span id=\"mwECI\" class=\"nowrap\">182-190<\/span>\u00a0<small id=\"mwECM\">(<a id=\"mwECQ\" class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/crai_0065-0536_1911_num_55_2_87367\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fweb%2Frevues%2Fhome%2Fprescript%2Farticle%2Fcrai_0065-0536_1911_num_55_2_87367\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwECU\" class=\"nowrap\" datetime=\"2011-03-18\" data-sort-value=\"2011-03-18\">18 mars 2011<\/time>)<\/small><span id=\"mwECY\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+Jean+de+Berry%27%27&amp;rft.jtitle=Comptes-rendus+des+s%C3%A9ances+de+l%27Acad%C3%A9mie+des+inscriptions+et+belles-lettres&amp;rft.issue=2&amp;rft.aulast=de+M%C3%A9ly&amp;rft.aufirst=F.&amp;rft.date=1911&amp;rft.volume=%3Cabbr+class%3D%22abbr%22+title%3D%22Cinquante-cinqui%C3%A8me%22%3E55%3Csup%3Ee%3C%2Fsup%3E%3C%2Fabbr%3E+ann%C3%A9e&amp;rft.pages=182-190&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu190419-108\" data-mw-footnote-number=\"64\"><span id=\"mwECc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwECg\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu190419_108-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu190419-108\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwECo\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1904\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1904<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwECs\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwECw\">\u00a0<\/span>19.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu190429-109\" data-mw-footnote-number=\"65\"><span id=\"mwEC0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEC4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu190429_109-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu190429-109\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEDA\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1904\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1904<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEDE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEDI\">\u00a0<\/span>29.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-111\" data-mw-footnote-number=\"66\"><span id=\"mwEDM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEDQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-111\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-111\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Bober1948\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Zodiacal Miniature of the Tr\u00e8s Riches Heures of the Duke of Berry: Its Sources and Meaning&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Harry&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bober&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Harry   Bober&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Journal of the Warburg and Courtauld Institutes]]&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;11&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1948&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1-34&quot;},&quot;jstor&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;750460&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Harry_Bober1948\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEDY\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a id=\"mwEDc\" title=\"Harry Bober\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Harry_Bober\" rel=\"mw:WikiLink\">Harry\u00a0<span id=\"mwEDg\" class=\"nom_auteur\">Bober<\/span><\/a>, \u00ab<span id=\"mwEDk\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEDo\" lang=\"en\">The Zodiacal Miniature of the Tr\u00e8s Riches Heures of the Duke of Berry: Its Sources and Meaning<\/cite><span id=\"mwEDs\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEDw\"><span id=\"mwED0\" class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a id=\"mwED4\" title=\"Journal of the Warburg and Courtauld Institutes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Journal_of_the_Warburg_and_Courtauld_Institutes\" rel=\"mw:WikiLink\">Journal of the Warburg and Courtauld Institutes<\/a><\/span><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwED8\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEEA\">\u00a0<\/span>11,<span id=\"mwEEE\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEEI\">1948<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEEM\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEEQ\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEEU\" class=\"nowrap\">1-34<\/span>\u00a0<small id=\"mwEEY\">(<a id=\"mwEEc\" title=\"JSTOR\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/JSTOR\" rel=\"mw:WikiLink\">JSTOR<\/a><span id=\"mwEEg\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEEk\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwEEo\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/jstor.org\/stable\/750460\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">750460<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwEEs\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=The+Zodiacal+Miniature+of+the+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+of+the+Duke+of+Berry%3A+Its+Sources+and+Meaning&amp;rft.jtitle=Journal+of+the+Warburg+and+Courtauld+Institutes&amp;rft.aulast=Bober&amp;rft.aufirst=Harry&amp;rft.date=1948&amp;rft.volume=11&amp;rft.pages=1-34&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Perkinson200973-113\" data-mw-footnote-number=\"67\"><span id=\"mwEEw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEE0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Perkinson200973_113-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Perkinson200973-113\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEE8\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Perkinson2009\" rel=\"mw:WikiLink\">Perkinson 2009<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEFA\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEFE\">\u00a0<\/span>73.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-114\" data-mw-footnote-number=\"68\"><span id=\"mwEFI\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEFM\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-114\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-114\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Cumont1916\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Franz&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Cumont&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Astrologica&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Revue arch\u00e9ologique&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;III&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;janvier-juin&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1916&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1-11&quot;},&quot;url texte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/archive.org\/stream\/s5revuearcholo03pariuoft#page\/n9\/mode\/2up&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6 mai 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Franz_Cumont1916\" class=\"ouvrage\">Franz\u00a0<span id=\"mwEFU\" class=\"nom_auteur\">Cumont<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEFY\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEFc\">Astrologica<\/cite><span id=\"mwEFg\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEFk\">Revue arch\u00e9ologique<\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEFo\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEFs\">\u00a0<\/span>III,<span id=\"mwEFw\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEF0\" class=\"nowrap\" datetime=\"1916\" data-sort-value=\"1916\">janvier-juin 1916<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEF4\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEF8\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEGA\" class=\"nowrap\">1-11<\/span>\u00a0<small id=\"mwEGE\">(<a id=\"mwEGI\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/stream\/s5revuearcholo03pariuoft#page\/n9\/mode\/2up\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fstream%2Fs5revuearcholo03pariuoft%23page%2Fn9%2Fmode%2F2up\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"mwEGM\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Astrologica&amp;rft.jtitle=Revue+arch%C3%A9ologique&amp;rft.aulast=Cumont&amp;rft.aufirst=Franz&amp;rft.date=1916&amp;rft.volume=III&amp;rft.pages=1-11&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-117\" data-mw-footnote-number=\"69\"><span id=\"mwEGQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEGU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-117\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-117\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEGc\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_limb\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00fcckers et Roelofs<\/a>,\u00a0<i id=\"mwEGg\"><span id=\"mwEGk\" class=\"lang-en\" lang=\"en\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;langue&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Langue&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Limbourg Brothers&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">The Limbourg Brothers<\/span><\/i>, p. 323-324<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-119\" data-mw-footnote-number=\"70\"><span id=\"mwEGo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEGs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-119\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-119\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Constantin1957\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Marinesco&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Constantin&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Deux Empereurs byzantins en Occident : Manuel II et Jean VIII Pal\u00e9ologue&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Comptes-rendus des s\u00e9ances de l'Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres&quot;},&quot;lien p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;101&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1957&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;23-35&quot;},&quot;url texte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/crai_0065-0536_1957_num_101_1_10699&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;6 mai 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Marinesco_Constantin1957\" class=\"ouvrage\">Marinesco\u00a0<span id=\"mwEG0\" class=\"nom_auteur\">Constantin<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEG4\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEG8\">Deux Empereurs byzantins en Occident<span id=\"mwEHA\">\u00a0<\/span>: Manuel II et Jean VIII Pal\u00e9ologue<\/cite><span id=\"mwEHE\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEHI\"><a id=\"mwEHM\" title=\"Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_des_inscriptions_et_belles-lettres\" rel=\"mw:WikiLink\">Comptes-rendus des s\u00e9ances de l&rsquo;Acad\u00e9mie des inscriptions et belles-lettres<\/a><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEHQ\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEHU\">\u00a0<\/span>101,\u00a0<abbr id=\"mwEHY\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwEHc\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEHg\">\u00a0<\/span>1,<span id=\"mwEHk\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEHo\">1957<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEHs\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEHw\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEH0\" class=\"nowrap\">23-35<\/span>\u00a0<small id=\"mwEH4\">(<a id=\"mwEH8\" class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/crai_0065-0536_1957_num_101_1_10699\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fweb%2Frevues%2Fhome%2Fprescript%2Farticle%2Fcrai_0065-0536_1957_num_101_1_10699\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"mwEIA\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Deux+Empereurs+byzantins+en+Occident+%3A+Manuel+II+et+Jean+VIII+Pal%C3%A9ologue&amp;rft.jtitle=Comptes-rendus+des+s%C3%A9ances+de+l%27Acad%C3%A9mie+des+inscriptions+et+belles-lettres&amp;rft.issue=1&amp;rft.aulast=Constantin&amp;rft.aufirst=Marinesco&amp;rft.date=1957&amp;rft.volume=101&amp;rft.pages=23-35&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-D\u00fcckers2005-121\" data-mw-footnote-number=\"71\"><span id=\"mwEIE\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-D%C3%BCckers2005_121-0\"><\/a><a id=\"mwEIQ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-D%C3%BCckers2005_121-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-D\u00fcckers2005-121\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"D\u00fcckers2005\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rob&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;D\u00fcckers&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourg Brothers and the North. Book Illumination and Panel Paintings in the Guelders Region, 1380-1435}}&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[#ref_limb|D\u00fcckers and Roelofs]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourg Brothers}}&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2005&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;71-73&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Rob_D\u00fcckers2005\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEIY\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Rob\u00a0<span id=\"mwEIc\" class=\"nom_auteur\">D\u00fcckers<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwEIg\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwEIk\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEIo\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers and the North. Book Illumination and Panel Paintings in the Guelders Region, 1380-1435<\/span><span id=\"mwEIs\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwEIw\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_limb\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00fcckers and Roelofs<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwEI0\" class=\"italique\" lang=\"en\"><span id=\"mwEI4\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers<\/span><\/cite>,\u00a0<time id=\"mwEI8\">2005<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEJA\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEJE\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEJI\" class=\"nowrap\">71-73<\/span><span id=\"mwEJM\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=The+Limbourg+Brothers&amp;rft.atitle=The+Limbourg+Brothers+and+the+North.+Book+Illumination+and+Panel+Paintings+in+the+Guelders+Region%2C+1380-1435&amp;rft.aulast=D%C3%BCckers&amp;rft.aufirst=Rob&amp;rft.date=2005&amp;rft.pages=71-73&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-123\" data-mw-footnote-number=\"72\"><span id=\"mwEJQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEJU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-123\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-123\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Bellosi1973\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;lang&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;it&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Luciano&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bellosi&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Due note per la pittura fiorentina del secondo [[trecento]], Matteo di Pacino, \u00ab maestro della cappella Rinuccini \u00bb&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mitteilungen des Kunsthistorischen. Institutes in Florenz&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XVII&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-3&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;179-182&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1973&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Luciano_Bellosi1973\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEJc\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Luciano\u00a0<span id=\"mwEJg\" class=\"nom_auteur\">Bellosi<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEJk\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEJo\" lang=\"it\">Due note per la pittura fiorentina del secondo\u00a0<a id=\"mwEJs\" title=\"Trecento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trecento\" rel=\"mw:WikiLink\">trecento<\/a>, Matteo di Pacino, \u00ab<span id=\"mwEJw\">\u00a0<\/span>maestro della cappella Rinuccini<span id=\"mwEJ0\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite><span id=\"mwEJ4\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEJ8\"><span id=\"mwEKA\" class=\"lang-it\" lang=\"it\">Mitteilungen des Kunsthistorischen. Institutes in Florenz<\/span><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEKE\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEKI\">\u00a0<\/span>XVII,\u00a0<abbr id=\"mwEKM\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ros\">n<sup id=\"mwEKQ\">os<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEKU\">\u00a0<\/span>2-3,<span id=\"mwEKY\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEKc\">1973<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEKg\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEKk\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEKo\" class=\"nowrap\">179-182<\/span><span id=\"mwEKs\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Due+note+per+la+pittura+fiorentina+del+secondo+trecento%2C+Matteo+di+Pacino%2C+%C2%AB+maestro+della+cappella+Rinuccini+%C2%BB&amp;rft.jtitle=Mitteilungen+des+Kunsthistorischen.+Institutes+in+Florenz&amp;rft.issue=2-3&amp;rft.aulast=Bellosi&amp;rft.aufirst=Luciano&amp;rft.date=1973&amp;rft.volume=XVII&amp;rft.pages=179-182&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-124\" data-mw-footnote-number=\"73\"><span id=\"mwEKw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEK0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-124\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-124\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Keller1967\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;de&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Harald&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Keller&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Italien und die Welt der hofischen Gotik&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Wiesbaden&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Steiner&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1967&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;167&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Harald_Keller1967\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEK8\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Harald\u00a0<span id=\"mwELA\" class=\"nom_auteur\">Keller<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwELE\" class=\"italique\" lang=\"de\">Italien und die Welt der hofischen Gotik<\/cite>, Wiesbaden, Steiner,\u00a0<time id=\"mwELI\">1967<\/time>, 167<span id=\"mwELM\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwELQ\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwELU\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Italien+und+die+Welt+der+hofischen+Gotik&amp;rft.place=Wiesbaden&amp;rft.pub=Steiner&amp;rft.aulast=Keller&amp;rft.aufirst=Harald&amp;rft.date=1967&amp;rft.tpages=167&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-126\" data-mw-footnote-number=\"74\"><span id=\"mwELY\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwELc\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-126\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-126\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwELk\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/collections.louvre.fr\/ark:\/53355\/cl010061662&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Notice de ''La Chute des anges rebelles''&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;collections.louvre.fr&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;26 d\u00e9cembre 2021&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwELo\">\u00a0<\/span><a id=\"mwELs\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/collections.louvre.fr\/ark:\/53355\/cl010061662\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwELw\">Notice de\u00a0<i id=\"mwEL0\">La Chute des anges rebelles<\/i><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcollections.louvre.fr%2Fark%3A%2F53355%2Fcl010061662\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEL4\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEL8\" class=\"italique\">collections.louvre.fr<\/span>\u00a0<small id=\"mwEMA\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwEME\" class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-26\" data-sort-value=\"2021-12-26\">26 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-128\" data-mw-footnote-number=\"75\"><span id=\"mwEMI\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEMM\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-128\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-128\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"FriedelMeyer1907\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Victor-Henri&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Friedel&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Kuno&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Meyer&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;La vision de Tondale (Tnudgal)&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;texte fran\u00e7ais, anglo-normand et irlandais&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;H. Champion&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1907&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;155&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/archive.org\/details\/lavisiondetonda00meyegoog&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;22 mars 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Victor-Henri_FriedelKuno_Meyer1907\" class=\"ouvrage\">Victor-Henri\u00a0<span id=\"mwEMU\" class=\"nom_auteur\">Friedel<\/span>\u00a0et Kuno\u00a0<span id=\"mwEMY\" class=\"nom_auteur\">Meyer<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwEMc\" class=\"italique\">La vision de Tondale (Tnudgal)<span id=\"mwEMg\">\u00a0<\/span>: texte fran\u00e7ais, anglo-normand et irlandais<\/cite>, H. Champion,\u00a0<time id=\"mwEMk\">1907<\/time>, 155<span id=\"mwEMo\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwEMs\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwEMw\">(<a id=\"mwEM0\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/details\/lavisiondetonda00meyegoog\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Flavisiondetonda00meyegoog\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"mwEM4\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=La+vision+de+Tondale+%28Tnudgal%29&amp;rft.pub=H.+Champion&amp;rft.stitle=texte+fran%C3%A7ais%2C+anglo-normand+et+irlandais&amp;rft.aulast=Friedel&amp;rft.aufirst=Victor-Henri&amp;rft.au=Meyer%2C+Kuno&amp;rft.date=1907&amp;rft.tpages=155&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Gouhier-130\" data-mw-footnote-number=\"76\"><span id=\"mwEM8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwENA\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Gouhier_130-0\"><\/a><a id=\"mwENI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Gouhier_130-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Gouhier-130\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Gouhier2000\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Pierre&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gouhier&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le plan de Rome des ''Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry''&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9lizabeth Deniaux&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Rome Antique. Pouvoir des images, images du pouvoir&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Presses universitaires de Caen&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2000&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;21-40&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2-84133-088-5&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Pierre_Gouhier2000\" class=\"ouvrage\">Pierre\u00a0<span id=\"mwENQ\" class=\"nom_auteur\">Gouhier<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwENU\">\u00ab<span id=\"mwENY\">\u00a0<\/span>Le plan de Rome des\u00a0<i id=\"mwENc\">Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i><span id=\"mwENg\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans \u00c9lizabeth Deniaux,\u00a0<cite id=\"mwENk\" class=\"italique\">Rome Antique. Pouvoir des images, images du pouvoir<\/cite>, Presses universitaires de Caen,\u00a0<time id=\"mwENo\">2000<\/time>\u00a0<small id=\"mwENs\">(<a id=\"mwENw\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwEN0\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEN4\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-84133-088-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-84133-088-5\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwEN8\" class=\"nowrap\">2-84133-088-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwEOA\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEOE\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEOI\" class=\"nowrap\">21-40<\/span><span id=\"mwEOM\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Rome+Antique.+Pouvoir+des+images%2C+images+du+pouvoir&amp;rft.atitle=Le+plan+de+Rome+des+%27%27Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry%27%27&amp;rft.pub=Presses+universitaires+de+Caen&amp;rft.aulast=Gouhier&amp;rft.aufirst=Pierre&amp;rft.date=2000&amp;rft.pages=21-40&amp;rft.isbn=2-84133-088-5&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-133\" data-mw-footnote-number=\"77\"><span id=\"mwEOQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEOU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-133\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-133\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Heullant-Donat1993\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;auteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Isabelle Heullant-Donat]]&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Entrer dans l'Histoire. Paolino da Venezia et les prologues de ses chroniques universelles&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;M\u00e9langes de l'\u00c9cole fran\u00e7aise de Rome. Moyen \u00c2ge, Temps modernes&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;105&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1993&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;381-442&quot;},&quot;url texte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/mefr_1123-9883_1993_num_105_1_3290&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;22 mars 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Isabelle_Heullant-Donat1993\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwEOc\" title=\"Isabelle Heullant-Donat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_Heullant-Donat\" rel=\"mw:WikiLink\">Isabelle Heullant-Donat<\/a>, \u00ab<span id=\"mwEOg\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEOk\">Entrer dans l&rsquo;Histoire. Paolino da Venezia et les prologues de ses chroniques universelles<\/cite><span id=\"mwEOo\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEOs\">M\u00e9langes de l&rsquo;\u00c9cole fran\u00e7aise de Rome. Moyen \u00c2ge, Temps modernes<\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEOw\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEO0\">\u00a0<\/span>105,\u00a0<abbr id=\"mwEO4\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwEO8\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEPA\">\u00a0<\/span>1,<span id=\"mwEPE\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEPI\">1993<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEPM\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEPQ\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEPU\" class=\"nowrap\">381-442<\/span>\u00a0<small id=\"mwEPY\">(<a id=\"mwEPc\" class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/mefr_1123-9883_1993_num_105_1_3290\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fweb%2Frevues%2Fhome%2Fprescript%2Farticle%2Fmefr_1123-9883_1993_num_105_1_3290\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"mwEPg\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Entrer+dans+l%27Histoire.+Paolino+da+Venezia+et+les+prologues+de+ses+chroniques+universelles&amp;rft.jtitle=M%C3%A9langes+de+l%27%C3%89cole+fran%C3%A7aise+de+Rome.+Moyen+%C3%82ge%2C+Temps+modernes&amp;rft.issue=1&amp;rft.aulast=Heullant-Donat&amp;rft.aufirst=Isabelle&amp;rft.date=1993&amp;rft.volume=105&amp;rft.pages=381-442&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-135\" data-mw-footnote-number=\"78\"><span id=\"mwEPk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEPo\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-135\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-135\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwEPw\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/museummayervandenbergh.be\/fr\/page\/\u00e9l\u00e9gance-des-dorures&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Retable \u00e0 tourelle du cycle de l\u2019Enfance&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Mus\u00e9e Mayer van den Bergh&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;26 d\u00e9cembre 2021&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwEP0\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEP4\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/museummayervandenbergh.be\/fr\/page\/%C3%A9l%C3%A9gance-des-dorures\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwEP8\">Retable \u00e0 tourelle du cycle de l\u2019Enfance<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmuseummayervandenbergh.be%2Ffr%2Fpage%2F%25C3%25A9l%25C3%25A9gance-des-dorures\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEQA\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEQE\" class=\"italique\">Mus\u00e9e Mayer van den Bergh<\/span>\u00a0<small id=\"mwEQI\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwEQM\" class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-26\" data-sort-value=\"2021-12-26\">26 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025237-238-138\" data-mw-footnote-number=\"79\"><span id=\"mwEQQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEQU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025237-238_138-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025237-238-138\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEQc\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEQg\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEQk\">\u00a0<\/span>237-238.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-139\" data-mw-footnote-number=\"80\"><span id=\"mwEQo\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEQs\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-139\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-139\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Schmidt2005\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Victor M.&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Schmidt&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourgs and Italian Art}}&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[#ref_limb|D\u00fcckers et Roelofs]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourg Brothers}}&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2005&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;179-189&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Victor_M._Schmidt2005\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEQ0\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Victor M.\u00a0<span id=\"mwEQ4\" class=\"nom_auteur\">Schmidt<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwEQ8\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwERA\">\u00a0<\/span><span id=\"mwERE\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourgs and Italian Art<\/span><span id=\"mwERI\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwERM\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_limb\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00fcckers et Roelofs<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwERQ\" class=\"italique\" lang=\"en\"><span id=\"mwERU\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers<\/span><\/cite>,\u00a0<time id=\"mwERY\">2005<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwERc\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwERg\">\u00a0<\/span><span id=\"mwERk\" class=\"nowrap\">179-189<\/span><span id=\"mwERo\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=The+Limbourg+Brothers&amp;rft.atitle=The+Limbourgs+and+Italian+Art&amp;rft.aulast=Schmidt&amp;rft.aufirst=Victor+M.&amp;rft.date=2005&amp;rft.pages=179-189&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Perkinson200951-58-140\" data-mw-footnote-number=\"81\"><span id=\"mwERs\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwERw\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Perkinson200951-58_140-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Perkinson200951-58-140\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwER4\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Perkinson2009\" rel=\"mw:WikiLink\">Perkinson 2009<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwER8\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwESA\">\u00a0<\/span>51-58.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Perkinson200958-59-141\" data-mw-footnote-number=\"82\"><span id=\"mwESE\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwESI\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Perkinson200958-59_141-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Perkinson200958-59-141\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwESQ\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Perkinson2009\" rel=\"mw:WikiLink\">Perkinson 2009<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwESU\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwESY\">\u00a0<\/span>58-59.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Panofsky2003130-132-142\" data-mw-footnote-number=\"83\"><span id=\"mwESc\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwESg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Panofsky2003130-132_142-0\"><\/a><a id=\"mwESo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Panofsky2003130-132_142-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003130-132-142\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwESw\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Panofsky2003\" rel=\"mw:WikiLink\">Panofsky 2003<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwES0\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwES4\">\u00a0<\/span>130-132.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Perkinson200960-143\" data-mw-footnote-number=\"84\"><span id=\"mwES8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwETA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Perkinson200960_143-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Perkinson200960-143\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwETI\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Perkinson2009\" rel=\"mw:WikiLink\">Perkinson 2009<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwETM\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwETQ\">\u00a0<\/span>60.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-144\" data-mw-footnote-number=\"85\"><span id=\"mwETU\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwETY\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-144\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-144\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Pastoureau1985\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Michel&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Pastoureau&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Michel Pastoureau&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;L\u2019e\ufb00ervescence embl\u00e9matique et les origines h\u00e9raldiques du portrait au {{s-|XIV|e}}&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 nationale des antiquaires de France&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1985&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;108-115&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Michel_Pastoureau1985\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwETg\" title=\"Michel Pastoureau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Pastoureau\" rel=\"mw:WikiLink\">Michel\u00a0<span id=\"mwETk\" class=\"nom_auteur\">Pastoureau<\/span><\/a>, \u00ab<span id=\"mwETo\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwETs\">L\u2019e\ufb00ervescence embl\u00e9matique et les origines h\u00e9raldiques du portrait au\u00a0<abbr id=\"mwETw\" class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span id=\"mwET0\" class=\"romain\">XIV<\/span><sup id=\"mwET4\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwET8\">\u00a0<\/span>si\u00e8cle<\/cite><span id=\"mwEUA\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEUE\">Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 nationale des antiquaires de France<\/i>,<span id=\"mwEUI\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEUM\">1985<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEUQ\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEUU\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEUY\" class=\"nowrap\">108-115<\/span><span id=\"mwEUc\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=L%E2%80%99e%EF%AC%80ervescence+embl%C3%A9matique+et+les+origines+h%C3%A9raldiques+du+portrait+au+XIVe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cle&amp;rft.jtitle=Bulletin+de+la+Soci%C3%A9t%C3%A9+nationale+des+antiquaires+de+France&amp;rft.aulast=Pastoureau&amp;rft.aufirst=Michel&amp;rft.date=1985&amp;rft.pages=108-115&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Perkinson200967-69_et_81-83-145\" data-mw-footnote-number=\"86\"><span id=\"mwEUg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEUk\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Perkinson200967-69_et_81-83_145-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Perkinson200967-69_et_81-83-145\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEUs\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Perkinson2009\" rel=\"mw:WikiLink\">Perkinson 2009<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEUw\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEU0\">\u00a0<\/span>67-69 et 81-83.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-149\" data-mw-footnote-number=\"87\"><span id=\"mwEU4\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEU8\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-149\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-149\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Baldi2012\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Ducal Chapel of Savoy in ''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry''&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Stefano&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Baldi&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Music in Art&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;37&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1\/2&quot;},&quot;titre num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Courts in Europe: Music Iconography and Princely Power&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Spring\u2014Fall&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2012&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;57-70&quot;},&quot;jstor&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;24420194&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Stefano_Baldi2012\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEVE\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Stefano\u00a0<span id=\"mwEVI\" class=\"nom_auteur\">Baldi<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEVM\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEVQ\" lang=\"en\">The Ducal Chapel of Savoy in\u00a0<i id=\"mwEVU\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i><\/cite><span id=\"mwEVY\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEVc\"><span id=\"mwEVg\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">Music in Art<\/span><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEVk\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEVo\">\u00a0<\/span>37,\u00a0<abbr id=\"mwEVs\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ros\">n<sup id=\"mwEVw\">os<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEV0\">\u00a0<\/span>1\/2\u00a0<span id=\"mwEV4\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwEV8\">\u00a0<\/span>The Courts in Europe: Music Iconography and Princely Power<span id=\"mwEWA\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/span>,<span id=\"mwEWE\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEWI\" class=\"nowrap\" datetime=\"2012\">spring\u2014fall 2012<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEWM\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEWQ\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEWU\" class=\"nowrap\">57-70<\/span>\u00a0<small id=\"mwEWY\">(<a id=\"mwEWc\" title=\"JSTOR\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/JSTOR\" rel=\"mw:WikiLink\">JSTOR<\/a><span id=\"mwEWg\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEWk\" class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a id=\"mwEWo\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/jstor.org\/stable\/24420194\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">24420194<\/a><\/span>)<\/small><span id=\"mwEWs\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=The+Ducal+Chapel+of+Savoy+in+%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry%27%27&amp;rft.jtitle=Music+in+Art&amp;rft.issue=1%2F2&amp;rft.aulast=Baldi&amp;rft.aufirst=Stefano&amp;rft.date=2012&amp;rft.volume=37&amp;rft.pages=57-70&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-150\" data-mw-footnote-number=\"88\"><span id=\"mwEWw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEW0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-150\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-150\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Elsig2018\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fr\u00e9d\u00e9ric&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Elsig&quot;},&quot;directeur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;oui&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Peindre \u00e0 Bourges aux {{sp-|XV|-|XVI|s}}&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Silvana Editoriale&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Milan&quot;},&quot;collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Biblioteca d'arte&quot;},&quot;num\u00e9ro dans la collection&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;58&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2018&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;261&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;9788836638802&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;76-77&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Fr\u00e9d\u00e9ric_Elsig2018\" class=\"ouvrage\">Fr\u00e9d\u00e9ric\u00a0<span id=\"mwEW8\" class=\"nom_auteur\">Elsig<\/span>\u00a0(<abbr id=\"mwEXA\" class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite id=\"mwEXE\" class=\"italique\">Peindre \u00e0 Bourges aux\u00a0<abbr id=\"mwEXI\" class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle \"><span id=\"mwEXM\" class=\"romain\">XV<\/span><sup id=\"mwEXQ\">e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr id=\"mwEXU\" class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle \"><span id=\"mwEXY\" class=\"romain\">XVI<\/span><sup id=\"mwEXc\">e<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEXg\">\u00a0<\/span>si\u00e8cles<\/cite>, Milan, Silvana Editoriale,\u00a0<abbr id=\"mwEXk\" class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr><span id=\"mwEXo\">\u00a0<\/span>\u00ab<span id=\"mwEXs\">\u00a0<\/span>Biblioteca d&rsquo;arte<span id=\"mwEXw\">\u00a0<\/span>\u00bb (<abbr id=\"mwEX0\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwEX4\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEX8\">\u00a0<\/span>58),\u00a0<time id=\"mwEYA\">2018<\/time>, 261<span id=\"mwEYE\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwEYI\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwEYM\">(<a id=\"mwEYQ\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwEYU\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEYY\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9788836638802\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9788836638802\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwEYc\" class=\"nowrap\">9788836638802<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwEYg\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEYk\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEYo\" class=\"nowrap\">76-77<\/span><span id=\"mwEYs\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Peindre+%C3%A0+Bourges+aux+XVe%E2%80%89%E2%80%93%E2%80%89XVIe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cles&amp;rft.place=Milan&amp;rft.pub=Silvana+Editoriale&amp;rft.aulast=Elsig&amp;rft.aufirst=Fr%C3%A9d%C3%A9ric&amp;rft.date=2018&amp;rft.pages=76-77&amp;rft.tpages=261&amp;rft.isbn=9788836638802&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Alexander1990440-151\" data-mw-footnote-number=\"89\"><span id=\"mwEYw\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEY0\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Alexander1990440_151-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Alexander1990440-151\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEY8\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Alexander1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexander 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEZA\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEZE\">\u00a0<\/span>440.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Alexander1990441-445-154\" data-mw-footnote-number=\"90\"><span id=\"mwEZI\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEZM\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Alexander1990441-445_154-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Alexander1990441-445-154\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEZU\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Alexander1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexander 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEZY\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEZc\">\u00a0<\/span>441-445.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Panofsky2003134-155\" data-mw-footnote-number=\"91\"><span id=\"mwEZg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEZk\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Panofsky2003134_155-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Panofsky2003134-155\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEZs\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Panofsky2003\" rel=\"mw:WikiLink\">Panofsky 2003<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEZw\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEZ0\">\u00a0<\/span>134.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Alexander1990438-440-156\" data-mw-footnote-number=\"92\"><span id=\"mwEZ4\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEZ8\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Alexander1990438-440_156-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Alexander1990438-440-156\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEaE\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Alexander1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Alexander 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEaI\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEaM\">\u00a0<\/span>438-440.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ms\u00e0Peinture20-157\" data-mw-footnote-number=\"93\"><span id=\"mwEaQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEaU\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Ms%C3%A0Peinture20_157-0\"><\/a><a id=\"mwEac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Ms%C3%A0Peinture20_157-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-Ms\u00e0Peinture20-157\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"ref_m\u00e0p\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Nicole&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Reynaud&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fran\u00e7ois&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Avril&quot;},&quot;lien auteur2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Fran\u00e7ois Avril (historien)&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Manuscrits \u00e0 peintures en France, 1440-1520&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[Groupe Flammarion|Flammarion]]&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1998&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;439&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;20&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-2-08-012176-9&quot;},&quot;id&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ref_m\u00e0p&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">Nicole\u00a0<span id=\"mwEak\" class=\"nom_auteur\">Reynaud<\/span>\u00a0et\u00a0<a id=\"mwEao\" title=\"Fran\u00e7ois Avril (historien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Avril_(historien)\" rel=\"mw:WikiLink\">Fran\u00e7ois\u00a0<span id=\"mwEas\" class=\"nom_auteur\">Avril<\/span><\/a>,\u00a0<cite id=\"mwEaw\" class=\"italique\">Les Manuscrits \u00e0 peintures en France, 1440-1520<\/cite>,\u00a0<a id=\"mwEa0\" title=\"Groupe Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Flammarion\" rel=\"mw:WikiLink\">Flammarion<\/a>,\u00a0<time id=\"mwEa4\">1998<\/time>, 439<span id=\"mwEa8\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwEbA\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwEbE\">(<a id=\"mwEbI\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwEbM\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEbQ\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-012176-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-012176-9\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwEbU\" class=\"nowrap\">978-2-08-012176-9<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwEbY\" class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr><span id=\"mwEbc\">\u00a0<\/span>20<span id=\"mwEbg\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Les+Manuscrits+%C3%A0+peintures+en+France%2C+1440-1520&amp;rft.pub=Flammarion&amp;rft.aulast=Reynaud&amp;rft.aufirst=Nicole&amp;rft.au=Avril%2C+Fran%C3%A7ois&amp;rft.date=1998&amp;rft.pages=20&amp;rft.tpages=439&amp;rft.isbn=978-2-08-012176-9&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-161\" data-mw-footnote-number=\"94\"><span id=\"mwEbk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEbo\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-161\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-161\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Clark2005\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Chapitre &quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Chapitre&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gregory&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Clark&quot;},&quot;titre chapitre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Influence of the Limbourg Brothers in France and the Southern Netherlands, 1400-1460&quot;},&quot;auteurs ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[#ref_limb|D\u00fcckers et Roelofs]]&quot;},&quot;titre ouvrage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;{{langue|en|The Limbourg Brothers}}&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2005&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;209-236&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Gregory_Clark2005\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEbw\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Gregory\u00a0<span id=\"mwEb0\" class=\"nom_auteur\">Clark<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwEb4\" lang=\"en\">\u00ab<span id=\"mwEb8\">\u00a0<\/span>The Influence of the Limbourg Brothers in France and the Southern Netherlands, 1400-1460<span id=\"mwEcA\">\u00a0<\/span>\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<a id=\"mwEcE\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_limb\" rel=\"mw:WikiLink\">D\u00fcckers et Roelofs<\/a>,\u00a0<cite id=\"mwEcI\" class=\"italique\" lang=\"en\"><span id=\"mwEcM\" class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Limbourg Brothers<\/span><\/cite>,\u00a0<time id=\"mwEcQ\">2005<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEcU\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEcY\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEcc\" class=\"nowrap\">209-236<\/span><span id=\"mwEcg\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=The+Limbourg+Brothers&amp;rft.atitle=The+Influence+of+the+Limbourg+Brothers+in+France+and+the+Southern+Netherlands%2C+1400-1460&amp;rft.aulast=Clark&amp;rft.aufirst=Gregory&amp;rft.date=2005&amp;rft.pages=209-236&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-163\" data-mw-footnote-number=\"95\"><span id=\"mwEck\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEco\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-163\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-163\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEcw\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_m%C3%A0p\" rel=\"mw:WikiLink\">Reynaud et Avril<\/a>, 1998\u00a0<abbr id=\"mwEc0\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwEc4\">\u00a0<\/span>340<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-165\" data-mw-footnote-number=\"96\"><span id=\"mwEc8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEdA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-165\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-165\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEdI\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#ref_m%C3%A0p\" rel=\"mw:WikiLink\">Reynaud et Avril<\/a>, 1998,\u00a0<abbr id=\"mwEdM\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;p.&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:P.&quot;},&quot;params&quot;:{},&quot;i&quot;:0}}]}\">p.<\/abbr><span id=\"mwEdQ\">\u00a0<\/span>335.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HulindeLoo-166\" data-mw-footnote-number=\"97\"><span id=\"mwEdU\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEdY\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HulindeLoo_166-0\"><\/a><a id=\"mwEdg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-HulindeLoo_166-1\"><\/a><\/span>\u00a0<span id=\"mw-reference-text-cite_note-HulindeLoo-166\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Hulin_de_Loo1903\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Georges&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Hulin de Loo&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;''Les Tr\u00e8s Riches Heures de Jean de Berry''&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 d'histoire et d'arch\u00e9ologie de Gand&quot;},&quot;tome&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XI&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1903&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1-178&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Georges_Hulin_de_Loo1903\" class=\"ouvrage\">Georges\u00a0<span id=\"mwEdo\" class=\"nom_auteur\">Hulin de Loo<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEds\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEdw\"><i id=\"mwEd0\">Les Tr\u00e8s Riches Heures de Jean de Berry<\/i><\/cite><span id=\"mwEd4\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEd8\">Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 d&rsquo;histoire et d&rsquo;arch\u00e9ologie de Gand<\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEeA\" class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr><span id=\"mwEeE\">\u00a0<\/span>XI,<span id=\"mwEeI\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEeM\">1903<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEeQ\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEeU\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEeY\" class=\"nowrap\">1-178<\/span><span id=\"mwEec\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=%27%27Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+de+Jean+de+Berry%27%27&amp;rft.jtitle=Bulletin+de+la+Soci%C3%A9t%C3%A9+d%27histoire+et+d%27arch%C3%A9ologie+de+Gand&amp;rft.aulast=Hulin+de+Loo&amp;rft.aufirst=Georges&amp;rft.date=1903&amp;rft.pages=1-178&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu1903322-323_et_327-328-169\" data-mw-footnote-number=\"98\"><span id=\"mwEeg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEek\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu1903322-323_et_327-328_169-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu1903322-323_et_327-328-169\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEes\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1903\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1903<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEew\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEe0\">\u00a0<\/span>322-323 et 327-328.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-170\" data-mw-footnote-number=\"99\"><span id=\"mwEe4\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEe8\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-170\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-170\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Waagen1857\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gustav Friedrich&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Waagen&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Galleries and cabinets of art in Great Britain&quot;},&quot;sous-titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;being an account of more than forty collections of paintings, drawings, sculptures, mss., &amp;c. &amp;c. visited in 1854 and 1856, and now for the first time described&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Londres&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;[[John Murray (maison d'\u00e9dition)|J. Murray]]&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1857&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;248-259&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/archive.org\/details\/galleriesandcab00waaggoog&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;20 ao\u00fbt 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Gustav_Friedrich_Waagen1857\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEfE\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Gustav Friedrich\u00a0<span id=\"mwEfI\" class=\"nom_auteur\">Waagen<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwEfM\" class=\"italique\" lang=\"en\">Galleries and cabinets of art in Great Britain<span id=\"mwEfQ\">\u00a0<\/span>: being an account of more than forty collections of paintings, drawings, sculptures, mss., &amp;c. &amp;c. visited in 1854 and 1856, and now for the first time described<\/cite>, Londres,\u00a0<a id=\"mwEfU\" title=\"John Murray (maison d'\u00e9dition)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Murray_(maison_d'%C3%A9dition)\" rel=\"mw:WikiLink\">J. Murray<\/a>,\u00a0<time id=\"mwEfY\">1857<\/time>\u00a0<small id=\"mwEfc\">(<a id=\"mwEfg\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/details\/galleriesandcab00waaggoog\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Fgalleriesandcab00waaggoog\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwEfk\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span id=\"mwEfo\">\u00a0<\/span><span id=\"mwEfs\" class=\"nowrap\">248-259<\/span><span id=\"mwEfw\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Galleries+and+cabinets+of+art+in+Great+Britain&amp;rft.place=Londres&amp;rft.pub=J.+Murray&amp;rft.stitle=being+an+account+of+more+than+forty+collections+of+paintings%2C+drawings%2C+sculptures%2C+mss.%2C+%26c.+%26c.+visited+in+1854+and+1856%2C+and+now+for+the+first+time+described&amp;rft.aulast=Waagen&amp;rft.aufirst=Gustav+Friedrich&amp;rft.date=1857&amp;rft.pages=248-259&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-171\" data-mw-footnote-number=\"100\"><span id=\"mwEf0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEf4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-171\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-171\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Delisle1884\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;L\u00e9opold&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Delisle&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;L\u00e9opold Delisle&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Livres d'heures de Jean de Berry&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gazette des beaux-arts&quot;},&quot;lien p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gazette des beaux-arts&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;XXIX&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2, 4 et 5&quot;},&quot;mois&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;f\u00e9vrier, avril et mai&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1884&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;97-110, 281-292 et 391-405&quot;},&quot;url texte&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k203118w\/f466&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;20 ao\u00fbt 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"L\u00e9opold_Delisle1884\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwEgA\" title=\"L\u00e9opold Delisle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Delisle\" rel=\"mw:WikiLink\">L\u00e9opold\u00a0<span id=\"mwEgE\" class=\"nom_auteur\">Delisle<\/span><\/a>, \u00ab<span id=\"mwEgI\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEgM\">Les Livres d&rsquo;heures de Jean de Berry<\/cite><span id=\"mwEgQ\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEgU\"><a id=\"mwEgY\" title=\"Gazette des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gazette_des_beaux-arts\" rel=\"mw:WikiLink\">Gazette des beaux-arts<\/a><\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEgc\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEgg\">\u00a0<\/span>XXIX,\u00a0<abbr id=\"mwEgk\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ros\">n<sup id=\"mwEgo\">os<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEgs\">\u00a0<\/span>2, 4 et 5,<span id=\"mwEgw\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEg0\" class=\"nowrap\" datetime=\"1884\">f\u00e9vrier, avril et mai 1884<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEg4\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEg8\">\u00a0<\/span>97-110, 281-292 et 391-405\u00a0<small id=\"mwEhA\">(<a id=\"mwEhE\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k203118w\/f466\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k203118w%2Ff466\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"mwEhI\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Les+Livres+d%27heures+de+Jean+de+Berry&amp;rft.jtitle=Gazette+des+beaux-arts&amp;rft.issue=2%2C+4+et+5&amp;rft.aulast=Delisle&amp;rft.aufirst=L%C3%A9opold&amp;rft.date=1884&amp;rft.volume=XXIX&amp;rft.pages=97-110%2C+281-292+et+391-405&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille199083-85-172\" data-mw-footnote-number=\"101\"><span id=\"mwEhM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEhQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille199083-85_172-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille199083-85-172\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEhY\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEhc\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEhg\">\u00a0<\/span>83-85.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille1990100-101-173\" data-mw-footnote-number=\"102\"><span id=\"mwEhk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEho\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille1990100-101_173-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille1990100-101-173\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEhw\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEh0\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEh4\">\u00a0<\/span>100-101.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Durrieu1904-174\" data-mw-footnote-number=\"103\"><span id=\"mwEh8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEiA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Durrieu1904_174-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Durrieu1904-174\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEiI\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Durrieu1904\" rel=\"mw:WikiLink\">Durrieu 1904<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille199086-175\" data-mw-footnote-number=\"104\"><span id=\"mwEiM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEiQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille199086_175-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille199086-175\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEiY\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEic\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEig\">\u00a0<\/span>86.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-176\" data-mw-footnote-number=\"105\"><span id=\"mwEik\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEio\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-176\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-176\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Malo1940\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Henri&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Malo&quot;},&quot;lien auteur1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Henri Malo&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry : le calendrier&quot;},&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Verve&quot;},&quot;volume&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;II&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;7&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1940&quot;},&quot;pages&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;8+12&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Henri_Malo1940\" class=\"ouvrage\"><a id=\"mwEiw\" title=\"Henri Malo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Malo\" rel=\"mw:WikiLink\">Henri\u00a0<span id=\"mwEi0\" class=\"nom_auteur\">Malo<\/span><\/a>, \u00ab<span id=\"mwEi4\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEi8\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<span id=\"mwEjA\">\u00a0<\/span>: le calendrier<\/cite><span id=\"mwEjE\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEjI\">Verve<\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEjM\" class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr><span id=\"mwEjQ\">\u00a0<\/span>II,\u00a0<abbr id=\"mwEjU\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwEjY\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEjc\">\u00a0<\/span>7,<span id=\"mwEjg\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEjk\">1940<\/time>,\u00a0<abbr id=\"mwEjo\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEjs\">\u00a0<\/span>8+12<span id=\"mwEjw\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry+%3A+le+calendrier&amp;rft.jtitle=Verve&amp;rft.issue=7&amp;rft.aulast=Malo&amp;rft.aufirst=Henri&amp;rft.date=1940&amp;rft.volume=II&amp;rft.pages=8%2B12&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille199088-90-177\" data-mw-footnote-number=\"106\"><span id=\"mwEj0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEj4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille199088-90_177-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille199088-90-177\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEkA\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEkE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEkI\">\u00a0<\/span>88-90.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-178\" data-mw-footnote-number=\"107\"><span id=\"mwEkM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEkQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-178\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-178\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"CazellesLongnon1969\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Raymond&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Cazelles&quot;},&quot;pr\u00e9nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Jean&quot;},&quot;nom2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Longnon&quot;},&quot;pr\u00e9face&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Charles Samarand&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Paris&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Draeger&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1969&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;23+124&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"Raymond_CazellesJean_Longnon1969\" class=\"ouvrage\">Raymond\u00a0<span id=\"mwEkY\" class=\"nom_auteur\">Cazelles<\/span>\u00a0et Jean\u00a0<span id=\"mwEkc\" class=\"nom_auteur\">Longnon<\/span>\u00a0(<abbr id=\"mwEkg\" class=\"abbr\" title=\"pr\u00e9face\">pr\u00e9f.<\/abbr><span id=\"mwEkk\">\u00a0<\/span>Charles Samarand),\u00a0<cite id=\"mwEko\" class=\"italique\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/cite>, Paris, Draeger,\u00a0<time id=\"mwEks\">1969<\/time>, 23+124<span id=\"mwEkw\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Les+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry&amp;rft.place=Paris&amp;rft.pub=Draeger&amp;rft.aulast=Cazelles&amp;rft.aufirst=Raymond&amp;rft.au=Longnon%2C+Jean&amp;rft.date=1969&amp;rft.tpages=23%2B124&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille1990103-179\" data-mw-footnote-number=\"108\"><span id=\"mwEk0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEk4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille1990103_179-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille1990103-179\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwElA\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwElE\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwElI\">\u00a0<\/span>103.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille199073-74-180\" data-mw-footnote-number=\"109\"><span id=\"mwElM\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwElQ\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille199073-74_180-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille199073-74-180\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwElY\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwElc\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwElg\">\u00a0<\/span>73-74.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025388-181\" data-mw-footnote-number=\"110\"><span id=\"mwElk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwElo\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025388_181-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025388-181\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwElw\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEl0\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEl4\">\u00a0<\/span>388.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-182\" data-mw-footnote-number=\"111\"><span id=\"mwEl8\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEmA\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-182\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-182\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwEmI\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/chateaudechantilly.fr\/app\/uploads\/2023\/06\/CP-Tres-Riches-Heures.pdf&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Communiqu\u00e9 de presse : ''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'' quittent temporairement le ch\u00e2teau de Chantilly pour le laboratoire du C2RMF&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ch\u00e2teau de Chantilly&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;avril 2023&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;8 novembre 2023&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwEmM\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEmQ\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/chateaudechantilly.fr\/app\/uploads\/2023\/06\/CP-Tres-Riches-Heures.pdf\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwEmU\">Communiqu\u00e9 de presse<span id=\"mwEmY\">\u00a0<\/span>:\u00a0<i id=\"mwEmc\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>\u00a0quittent temporairement le ch\u00e2teau de Chantilly pour le laboratoire du C2RMF<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fchateaudechantilly.fr%2Fapp%2Fuploads%2F2023%2F06%2FCP-Tres-Riches-Heures.pdf\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEmg\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEmk\" class=\"italique\">Ch\u00e2teau de Chantilly<\/span>,\u00a0<time id=\"mwEmo\" class=\"nowrap\" datetime=\"2023-04\" data-sort-value=\"2023-04\">avril 2023<\/time>\u00a0<small id=\"mwEms\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwEmw\" class=\"nowrap\" datetime=\"2023-11-08\" data-sort-value=\"2023-11-08\">8 novembre 2023<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-183\" data-mw-footnote-number=\"112\"><span id=\"mwEm0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEm4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-183\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-183\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Gardier2023\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;article&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Article&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;p\u00e9riodique&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le Figaro&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;1 novembre 2023&quot;},&quot;num\u00e9ro&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;24632&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Le plus beau des manuscrits du Moyen \u00c2ge sous l'\u0153il des scientifiques&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;St\u00e9phany&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Gardier&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;8 novembre 2023&quot;},&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/www.lefigaro.fr\/sciences\/le-plus-beau-des-manuscrits-du-moyen-age-sous-l-oeil-des-scientifiques-20231031&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"St\u00e9phany_Gardier2023\" class=\"ouvrage\">St\u00e9phany\u00a0<span id=\"mwEnA\" class=\"nom_auteur\">Gardier<\/span>, \u00ab<span id=\"mwEnE\">\u00a0<\/span><cite id=\"mwEnI\">Le plus beau des manuscrits du Moyen \u00c2ge sous l&rsquo;\u0153il des scientifiques<\/cite><span id=\"mwEnM\">\u00a0<\/span>\u00bb,\u00a0<i id=\"mwEnQ\">Le Figaro<\/i>,\u00a0<abbr id=\"mwEnU\" class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup id=\"mwEnY\">o<\/sup><\/abbr><span id=\"mwEnc\">\u00a0<\/span>24632,<span id=\"mwEng\">\u200e<\/span>\u00a0<time id=\"mwEnk\" class=\"nowrap\" datetime=\"2023-11-01\" data-sort-value=\"2023-11-01\"><abbr id=\"mwEno\" class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup id=\"mwEns\">er<\/sup><\/abbr>\u00a0novembre 2023<\/time>\u00a0<small id=\"mwEnw\">(<a id=\"mwEn0\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lefigaro.fr\/sciences\/le-plus-beau-des-manuscrits-du-moyen-age-sous-l-oeil-des-scientifiques-20231031\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fsciences%2Fle-plus-beau-des-manuscrits-du-moyen-age-sous-l-oeil-des-scientifiques-20231031\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwEn4\" class=\"nowrap\" datetime=\"2023-11-08\" data-sort-value=\"2023-11-08\">8 novembre 2023<\/time>)<\/small><span id=\"mwEn8\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Le+plus+beau+des+manuscrits+du+Moyen+%C3%82ge+sous+l%27%C5%93il+des+scientifiques&amp;rft.jtitle=Le+Figaro&amp;rft.issue=24632&amp;rft.aulast=Gardier&amp;rft.aufirst=St%C3%A9phany&amp;rft.date=2023-11-01&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fsciences%2Fle-plus-beau-des-manuscrits-du-moyen-age-sous-l-oeil-des-scientifiques-20231031&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-184\" data-mw-footnote-number=\"113\"><span id=\"mwEoA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEoE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-184\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-184\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwEoM\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/c2rmf.fr\/actualite\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry-etude-et-restauration-dun-chef-doeuvre-medieval&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'', \u00e9tude et restauration d\u2019un chef-d\u2019\u0153uvre m\u00e9di\u00e9val&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;C2RMF&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;04\/06\/2025&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;9 juin 2025&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwEoQ\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEoU\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/c2rmf.fr\/actualite\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry-etude-et-restauration-dun-chef-doeuvre-medieval\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwEoY\"><i id=\"mwEoc\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>, \u00e9tude et restauration d\u2019un chef-d\u2019\u0153uvre m\u00e9di\u00e9val<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fc2rmf.fr%2Factualite%2Fles-tres-riches-heures-du-duc-de-berry-etude-et-restauration-dun-chef-doeuvre-medieval\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEog\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEok\" class=\"italique\">C2RMF<\/span>,\u00a0<time id=\"mwEoo\" class=\"nowrap\" datetime=\"2025-06-04\" data-sort-value=\"2025-06-04\">4 juin 2025<\/time>\u00a0<small id=\"mwEos\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwEow\" class=\"nowrap\" datetime=\"2025-06-09\" data-sort-value=\"2025-06-09\">9 juin 2025<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-185\" data-mw-footnote-number=\"114\"><span id=\"mwEo0\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEo4\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-185\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-185\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwEpA\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/www.radiofrance.fr\/franceculture\/podcasts\/france-culture-va-plus-loin-l-invite-e-des-matins-d-ete\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry-joconde-des-manuscrits-sont-exposees-au-musee-conde-6793856&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'', Joconde des manuscrits, sont expos\u00e9es au mus\u00e9e Cond\u00e9, ''L'Invit\u00e9(e) des Matins d'\u00e9t\u00e9'', Astrid de Villaines&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;France Culture&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;21 juillet 2025&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwEpE\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEpI\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.radiofrance.fr\/franceculture\/podcasts\/france-culture-va-plus-loin-l-invite-e-des-matins-d-ete\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry-joconde-des-manuscrits-sont-exposees-au-musee-conde-6793856\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwEpM\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<i id=\"mwEpQ\">, Joconde des manuscrits, sont expos\u00e9es au mus\u00e9e Cond\u00e9,\u00a0<\/i>L&rsquo;Invit\u00e9(e) des Matins d&rsquo;\u00e9t\u00e9<i id=\"mwEpU\">, Astrid de Villaines<\/i><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceculture%2Fpodcasts%2Ffrance-culture-va-plus-loin-l-invite-e-des-matins-d-ete%2Fles-tres-riches-heures-du-duc-de-berry-joconde-des-manuscrits-sont-exposees-au-musee-conde-6793856\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEpY\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEpc\" class=\"italique\">France Culture<\/span>,\u00a0<time id=\"mwEpg\" class=\"nowrap\" datetime=\"2025-07-21\" data-sort-value=\"2025-07-21\">21 juillet 2025<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-186\" data-mw-footnote-number=\"115\"><span id=\"mwEpk\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEpo\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-186\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-186\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwEpw\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/france3-regions.franceinfo.fr\/hauts-de-france\/oise\/une-occasion-unique-dans-une-vie-l-exposition-de-ce-celebre-manuscrit-a-rencontre-un-succes-record-pour-le-musee-conde-de-chantilly-3242200.html&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\\&quot;Une occasion unique dans une vie\\&quot; : l'exposition de ce c\u00e9l\u00e8bre manuscrit a rencontr\u00e9 un succ\u00e8s record pour le mus\u00e9e Cond\u00e9 de Chantilly&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;France 3 Hauts-de-France&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;31\/10\/2010&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwEp0\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEp4\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/france3-regions.franceinfo.fr\/hauts-de-france\/oise\/une-occasion-unique-dans-une-vie-l-exposition-de-ce-celebre-manuscrit-a-rencontre-un-succes-record-pour-le-musee-conde-de-chantilly-3242200.html\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwEp8\">\u00ab\u00a0Une occasion unique dans une vie\u00a0\u00bb<span id=\"mwEqA\">\u00a0<\/span>: l&rsquo;exposition de ce c\u00e9l\u00e8bre manuscrit a rencontr\u00e9 un succ\u00e8s record pour le mus\u00e9e Cond\u00e9 de Chantilly<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffrance3-regions.franceinfo.fr%2Fhauts-de-france%2Foise%2Fune-occasion-unique-dans-une-vie-l-exposition-de-ce-celebre-manuscrit-a-rencontre-un-succes-record-pour-le-musee-conde-de-chantilly-3242200.html\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEqE\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEqI\" class=\"italique\">France 3 Hauts-de-France<\/span>,\u00a0<time id=\"mwEqM\" class=\"nowrap\" datetime=\"2010-10-31\" data-sort-value=\"2010-10-31\">31 octobre 2010<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-187\" data-mw-footnote-number=\"116\"><span id=\"mwEqQ\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEqU\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-187\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-187\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"Whitley2008\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ouvrage&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Ouvrage&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;langue&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;en&quot;},&quot;pr\u00e9nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;David&quot;},&quot;nom1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Whitley&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;The Idea of Nature in Disney Animation&quot;},&quot;lieu&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;\u00c9tats-Unis&quot;},&quot;\u00e9diteur&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Ashgate Publishing&quot;},&quot;ann\u00e9e&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;2008&quot;},&quot;pages totales&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;154&quot;},&quot;passage&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;37&quot;},&quot;isbn&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;978-0-7546-6085-9&quot;},&quot;isbn2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;0-7546-6085-0&quot;},&quot;lire en ligne&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https:\/\/books.google.com\/books?id=DSAb0TdwbysC&amp;printsec=frontcover&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\"><span id=\"David_Whitley2008\" class=\"ouvrage\"><abbr id=\"mwEqc\" class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0David\u00a0<span id=\"mwEqg\" class=\"nom_auteur\">Whitley<\/span>,\u00a0<cite id=\"mwEqk\" class=\"italique\" lang=\"en\">The Idea of Nature in Disney Animation<\/cite>, \u00c9tats-Unis, Ashgate Publishing,\u00a0<time id=\"mwEqo\">2008<\/time>, 154<span id=\"mwEqs\">\u00a0<\/span><abbr id=\"mwEqw\" class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small id=\"mwEq0\">(<a id=\"mwEq4\" title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\" rel=\"mw:WikiLink\">ISBN<\/a><span id=\"mwEq8\">\u00a0<\/span><a id=\"mwErA\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-7546-6085-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-7546-6085-9\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwErE\" class=\"nowrap\">978-0-7546-6085-9<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a id=\"mwErI\" title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-7546-6085-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-7546-6085-0\" rel=\"mw:WikiLink\"><span id=\"mwErM\" class=\"nowrap\">0-7546-6085-0<\/span><\/a>,\u00a0<a id=\"mwErQ\" class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=DSAb0TdwbysC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDSAb0TdwbysC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr id=\"mwErU\" class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr><span id=\"mwErY\">\u00a0<\/span>37<span id=\"mwErc\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=The+Idea+of+Nature+in+Disney+Animation&amp;rft.place=%C3%89tats-Unis&amp;rft.pub=Ashgate+Publishing&amp;rft.aulast=Whitley&amp;rft.aufirst=David&amp;rft.date=2008&amp;rft.pages=37&amp;rft.tpages=154&amp;rft.isbn=978-0-7546-6085-9&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ALes+Tr%C3%A8s+Riches+Heures+du+duc+de+Berry\"><\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Deldicque2025400-188\" data-mw-footnote-number=\"117\"><span id=\"mwErg\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwErk\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Deldicque2025400_188-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Deldicque2025400-188\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwErs\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Deldicque2025\" rel=\"mw:WikiLink\">Deldicque 2025<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwErw\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEr0\">\u00a0<\/span>400.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-189\" data-mw-footnote-number=\"118\"><span id=\"mwEr4\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEr8\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-189\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-189\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><span id=\"mwEsE\" class=\"ouvrage\" data-mw=\"{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lien web&quot;,&quot;href&quot;:&quot;.\/Mod\u00e8le:Lien_web&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http:\/\/search.it.online.fr\/covers\/?p=2109&quot;},&quot;titre&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Marcel Broodthaers, ''Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry'', 1974-75&quot;},&quot;site&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Covers &amp; citation&quot;},&quot;consult\u00e9 le&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;4 septembre 2011&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\">\u00ab<span id=\"mwEsI\">\u00a0<\/span><a id=\"mwEsM\" class=\"external text\" href=\"http:\/\/search.it.online.fr\/covers\/?p=2109\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\"><cite id=\"mwEsQ\">Marcel Broodthaers,\u00a0<i id=\"mwEsU\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>, 1974-75<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fsearch.it.online.fr%2Fcovers%2F%3Fp%3D2109\">archive<\/a>]<\/small><span id=\"mwEsY\">\u00a0<\/span>\u00bb, sur\u00a0<span id=\"mwEsc\" class=\"italique\">Covers &amp; citation<\/span>\u00a0<small id=\"mwEsg\">(consult\u00e9 le\u00a0<time id=\"mwEsk\" class=\"nowrap\" datetime=\"2011-09-04\" data-sort-value=\"2011-09-04\">4 septembre 2011<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camille1990106-107-190\" data-mw-footnote-number=\"119\"><span id=\"mwEso\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEss\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-Camille1990106-107_190-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-Camille1990106-107-190\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEs0\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Camille1990\" rel=\"mw:WikiLink\">Camille 1990<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEs4\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEs8\">\u00a0<\/span>106-107.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FerriJacquemard201874-75-191\" data-mw-footnote-number=\"120\"><span id=\"mwEtA\" class=\"mw-cite-backlink\"><a id=\"mwEtE\" title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#cite_ref-FerriJacquemard201874-75_191-0\" rel=\"mw:referencedBy\" aria-label=\"Revenir plus haut\"><\/a><\/span><span id=\"mw-reference-text-cite_note-FerriJacquemard201874-75-191\" class=\"mw-reference-text reference-text\"><a id=\"mwEtM\" class=\"mw-selflink-fragment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#FerriJacquemard2018\" rel=\"mw:WikiLink\">Ferri et Jacquemard 2018<\/a>,\u00a0<abbr id=\"mwEtQ\" class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span id=\"mwEtU\">\u00a0<\/span>74-75.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/section>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : un homme dont les diff\u00e9rentes parties du corps sont reli\u00e9es \u00e0 un des douze signes du zodiaque, des poissons vers le b\u00e9lier. L&rsquo;homme se d\u00e9double et est entour\u00e9 d&rsquo;une double mandorle, dans laquelle sont reproduits \u00e0 nouveau les signes du zodiaque. Dans chaque coin sup\u00e9rieur de la miniature sont peintes [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26212,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-26198","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry - Orazio Puglisi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry. Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry est un livre d&#039;heures command\u00e9 par le duc Jean Ier de Berry, conserv\u00e9 au mus\u00e9e Cond\u00e9 \u00e0 Chantilly (France) sous la cote Ms. 65.Il est commenc\u00e9 par les fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le manuscrit est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l&#039;art y voient la main de Barth\u00e9lemy d&#039;Eyck. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre Jean Colombe pour le compte du duc de Savoie. Acquis par le duc d&#039;Aumale en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son ch\u00e2teau de Chantilly, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du legs du duc.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry - Orazio Puglisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry. Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry est un livre d&#039;heures command\u00e9 par le duc Jean Ier de Berry, conserv\u00e9 au mus\u00e9e Cond\u00e9 \u00e0 Chantilly (France) sous la cote Ms. 65.Il est commenc\u00e9 par les fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le manuscrit est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l&#039;art y voient la main de Barth\u00e9lemy d&#039;Eyck. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre Jean Colombe pour le compte du duc de Savoie. Acquis par le duc d&#039;Aumale en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son ch\u00e2teau de Chantilly, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du legs du duc.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Orazio Puglisi\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-14T20:48:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"960\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1247\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"121 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/\",\"name\":\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry - Orazio Puglisi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/Anatomical_Man.jpg\",\"datePublished\":\"2026-08-14T19:36:28+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-14T20:48:14+00:00\",\"description\":\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry. Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry est un livre d'heures command\u00e9 par le duc Jean Ier de Berry, conserv\u00e9 au mus\u00e9e Cond\u00e9 \u00e0 Chantilly (France) sous la cote Ms. 65.Il est commenc\u00e9 par les fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le manuscrit est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l'art y voient la main de Barth\u00e9lemy d'Eyck. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre Jean Colombe pour le compte du duc de Savoie. Acquis par le duc d'Aumale en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son ch\u00e2teau de Chantilly, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du legs du duc.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/Anatomical_Man.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/Anatomical_Man.jpg\",\"width\":960,\"height\":1247,\"caption\":\"?Photo. R.M.N. \\\/ R.-G. Oj?da\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/index.php\\\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/\",\"name\":\"Orazio Puglisi\",\"description\":\"Le beau ! Quoi d&#039;autre ?\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/oraziopuglisi.art\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry - Orazio Puglisi","description":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry. Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry est un livre d'heures command\u00e9 par le duc Jean Ier de Berry, conserv\u00e9 au mus\u00e9e Cond\u00e9 \u00e0 Chantilly (France) sous la cote Ms. 65.Il est commenc\u00e9 par les fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le manuscrit est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l'art y voient la main de Barth\u00e9lemy d'Eyck. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre Jean Colombe pour le compte du duc de Savoie. Acquis par le duc d'Aumale en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son ch\u00e2teau de Chantilly, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du legs du duc.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry - Orazio Puglisi","og_description":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry. Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry est un livre d'heures command\u00e9 par le duc Jean Ier de Berry, conserv\u00e9 au mus\u00e9e Cond\u00e9 \u00e0 Chantilly (France) sous la cote Ms. 65.Il est commenc\u00e9 par les fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le manuscrit est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l'art y voient la main de Barth\u00e9lemy d'Eyck. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre Jean Colombe pour le compte du duc de Savoie. Acquis par le duc d'Aumale en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son ch\u00e2teau de Chantilly, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du legs du duc.","og_url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/","og_site_name":"Orazio Puglisi","article_modified_time":"2026-08-14T20:48:14+00:00","og_image":[{"width":960,"height":1247,"url":"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e":"121 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/","name":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry - Orazio Puglisi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man.jpg","datePublished":"2026-08-14T19:36:28+00:00","dateModified":"2026-08-14T20:48:14+00:00","description":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry. Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry est un livre d'heures command\u00e9 par le duc Jean Ier de Berry, conserv\u00e9 au mus\u00e9e Cond\u00e9 \u00e0 Chantilly (France) sous la cote Ms. 65.Il est commenc\u00e9 par les fr\u00e8res Paul, Jean et Herman de Limbourg vers 1411. Inachev\u00e9 \u00e0 la mort des trois peintres et de leur commanditaire en 1416, le manuscrit est probablement compl\u00e9t\u00e9, dans certaines miniatures du calendrier, par un peintre anonyme dans les ann\u00e9es 1440. Certains historiens de l'art y voient la main de Barth\u00e9lemy d'Eyck. En 1485-1486, il est achev\u00e9 par le peintre Jean Colombe pour le compte du duc de Savoie. Acquis par le duc d'Aumale en 1856, il est ensuite conserv\u00e9 dans son ch\u00e2teau de Chantilly, dont il ne peut sortir, en raison des conditions du legs du duc.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/#primaryimage","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man.jpg","contentUrl":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Anatomical_Man.jpg","width":960,"height":1247,"caption":"?Photo. R.M.N. \/ R.-G. Oj?da"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/les-tres-riches-heures-du-duc-de-berry\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/#website","url":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/","name":"Orazio Puglisi","description":"Le beau ! Quoi d&#039;autre ?","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26198"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26225,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26198\/revisions\/26225"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}