{"id":23520,"date":"2026-04-29T17:46:05","date_gmt":"2026-04-29T15:46:05","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=23520"},"modified":"2026-04-30T15:46:35","modified_gmt":"2026-04-30T13:46:35","slug":"bartolome-esteban-murillo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/bartolome-esteban-murillo\/","title":{"rendered":"Bartolom\u00e9 Esteban Murillo"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\"><strong>Image mise en avant :<\/strong> Bartolom\u00e9 Esteban Murillo,\u00a0<i>Autoportrait<\/i> (vers 1670), <a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National\u00a0 \u00a0Gallery<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo\">Bartolom\u00e9 Esteban Murillo<\/a><\/p>\n<div class=\"vector-page-toolbar vector-feature-custom-font-size-clientpref--excluded\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"vector-page-toolbar-container\">\n<div id=\"left-navigation\">\n<nav aria-label=\"Espaces de noms\">\n<div id=\"p-associated-pages\" class=\"vector-menu vector-menu-tabs mw-portlet mw-portlet-associated-pages\">\n<div class=\"vector-menu-content\">\n<form>\n<div class=\"cdx-radio\">\u00a0<\/div>\n<\/form>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/nav>\n<\/div>\n<div id=\"bodyContent\" class=\"vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer\" aria-labelledby=\"firstHeading\" data-mw-ve-target-container=\"\">\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-body-content\">\n<div class=\"mw-content-ltr mw-parser-output\" dir=\"ltr\" lang=\"fr\">\n<div class=\"infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large\" style=\"text-align: justify;\">\n<div>\n<div class=\"images\"><span class=\"mw-default-size\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Autorretrato_de_Murillo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Autorretrato_de_Murillo.jpg\/250px-Autorretrato_de_Murillo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Autorretrato_de_Murillo.jpg\/500px-Autorretrato_de_Murillo.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"277\" data-file-width=\"2507\" data-file-height=\"2775\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"legend\" style=\"text-align: center;\">Bartolom\u00e9 Esteban Murillo,\u00a0<i>Autoportrait<\/i>\u00a0(vers 1670),<br \/>\n<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div id=\"bodyContent\" class=\"vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer\" aria-labelledby=\"firstHeading\" data-mw-ve-target-container=\"\">\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-body-content\">\n<div class=\"mw-content-ltr mw-parser-output\" dir=\"ltr\" lang=\"fr\">\n<div style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<div class=\"infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large\" style=\"text-align: justify;\">\n<table>\n<tbody>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Naissance<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p569\"><time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1617-12\" data-sort-value=\"1617-12\"><a title=\"1617\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1617\">D\u00e9cembre 1617<\/a><\/time><\/span><br \/>\n<span class=\"wd_p19\"><a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">D\u00e9c\u00e8s<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p570\"><time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1682-04-03\" data-sort-value=\"1682-04-03\"><a title=\"3 avril\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/3_avril\">3 avril<\/a><a title=\"1682\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1682\">1682<\/a><\/time><\/span>\u00a0(\u00e0 64\u00a0ans)<br \/>\n<span class=\"wd_p20\"><a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Cadix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cadix\">Cadix<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Nationalit\u00e9<\/th>\n<td class=\"\">\n<div>Espagnole<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Activit\u00e9<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">Artiste peintre<\/a><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Ma\u00eetre<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p1066\">Juan Castillo\u00a0<small>(<a class=\"extiw\" title=\"en:Juan del Castillo (painter)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Juan_del_Castillo_(painter)\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article sur Wikip\u00e9dia en anglais\">en<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Lieux de travail<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p937\"><a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>,\u00a0<a title=\"Cadix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cadix\">Cadix<\/a>,\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Mouvement<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><a title=\"Peinture baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_baroque\">Peinture baroque<\/a>,\u00a0<a title=\"Si\u00e8cle d'or espagnol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8cle_d%27or_espagnol\">Si\u00e8cle d&rsquo;or espagnol<\/a><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Influenc\u00e9 par<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><a title=\"Titien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titien\">Titien<\/a>,\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Rubens<\/a>,\u00a0<a title=\"Antoine van Dyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_van_Dyck\">Van Dyck<\/a>,\u00a0<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">Diego V\u00e9lasquez<\/a>,\u00a0<a title=\"Francisco de Zurbar\u00e1n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n\">Zurbaran<\/a>,\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 de Ribera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_de_Ribera\">Ribera<\/a><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">A influenc\u00e9<\/th>\n<td class=\"\">\n<div>R\u00e9alisme et Rococo du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle espagnol<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Conjoint<\/th>\n<td class=\"\">\n<div><span class=\"wd_p26\">Beatriz Cabrera y Villalobos\u00a0<small>(<a class=\"extiw\" title=\"d:Q109324385\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q109324385\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Voir l'\u00e9l\u00e9ment Wikidata correspondant\">d<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<table>\n<caption>\u0152uvres principales<\/caption>\n<tbody>\n<tr class=\"\">\n<td class=\"\">\n<div><i><a title=\"Le Jeune Mendiant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jeune_Mendiant\">Le Jeune Mendiant<\/a><\/i>\u00a0(vers 1645-1650)<br \/>\n<i>La Vierge du Rosaire<\/i>\u00a0(vers 1645-1650)<br \/>\n<i><a title=\"Le Mangeur de melon et de raisin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Mangeur_de_melon_et_de_raisin\">Le Mangeur de melon et de raisin<\/a><\/i>\u00a0(vers 1650)<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p class=\"navbar noprint bordered navigation-not-searchable\">\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Bartolom\u00e9 Esteban Murillo,<\/b>\u00a0n\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>\u00a0probablement le\u00a0<time class=\"nowrap bday\" datetime=\"1617-12-31\" data-sort-value=\"1617-12-31\">31 d\u00e9cembre 1617<\/time>\u00a0et mort dans la m\u00eame ville le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1682-04-03\" data-sort-value=\"1682-04-03\">3 avril 1682<\/time><sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, est un\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>\u00a0<a title=\"Peinture baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_baroque\">baroque<\/a>\u00a0<a title=\"Espagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Espagne\">espagnol<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est avec\u00a0<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">Diego V\u00e9lasquez<\/a>,\u00a0<a title=\"Francisco de Zurbar\u00e1n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n\">Francisco de Zurbar\u00e1n<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 de Ribera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_de_Ribera\">Jos\u00e9 de Ribera<\/a>\u00a0l&rsquo;un des principaux repr\u00e9sentants du\u00a0<a title=\"Si\u00e8cle d'or espagnol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8cle_d%27or_espagnol\">Si\u00e8cle d&rsquo;or<\/a>\u00a0en peinture et le chef de file de l&rsquo;\u00e9cole de S\u00e9ville, second centre artistique de l&rsquo;Espagne au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>. Contrairement \u00e0 ses pr\u00e9d\u00e9cesseurs et contemporains\u00a0<a title=\"Andalousie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andalousie\">andalous<\/a>, il n&rsquo;a jamais quitt\u00e9 S\u00e9ville<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-L'art_du_baroque_p.412_2-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-L'art_du_baroque_p.412-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et n&rsquo;a re\u00e7u aucune commande de la cour d&rsquo;Espagne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien que l&rsquo;essentiel de ses \u0153uvres soient religieuses comme\u00a0<i>La Vierge du Rosaire<\/i>, il est tr\u00e8s renomm\u00e9 pour ses peintures de genre, particuli\u00e8rement des portraits de femmes et surtout d&rsquo;enfants pauvres, tel le portrait du\u00a0<i>Jeune mendiant<\/i>\u00a0conserv\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>, qui ont donn\u00e9 aux sc\u00e8nes de vie quotidienne leurs lettres de noblesse \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge baroque et ont fait sa renomm\u00e9e.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Trauben-_und_Melonenesser.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Trauben-_und_Melonenesser.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Trauben-_und_Melonenesser.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Trauben-_und_Melonenesser.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Trauben-_und_Melonenesser.jpg 2x\" width=\"511\" height=\"732\" data-file-width=\"2097\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><i><a title=\"Le Mangeur de melon et de raisin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Mangeur_de_melon_et_de_raisin\">Le Mangeur de melon et de raisin<\/a><\/i>\u00a0(vers 1650),\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>,\u00a0<a title=\"Alte Pinakothek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alte_Pinakothek\">Alte Pinakothek<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2>\u00a0<\/h2>\n<h2>\u00a0<\/h2>\n<h2>\u00a0<\/h2>\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dernier d&rsquo;une fratrie de quatorze enfants<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Bartolom\u00e9 Esteban Murillo na\u00eet \u00e0\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Andalousie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andalousie\">Andalousie<\/a>. Sa date de naissance est g\u00e9n\u00e9ralement fix\u00e9e au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1617-12-31\" data-sort-value=\"1617-12-31\">31 d\u00e9cembre 1617<\/time><sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; il est baptis\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1618-01-01\" data-sort-value=\"1618-01-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0janvier 1618<\/time><sup id=\"cite_ref-B\u00e9n\u00e9zit_4-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-B%C3%A9n%C3%A9zit-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son p\u00e8re Gaspar Esteban est m\u00e9decin<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, probablement chirurgien-barbier qui meurt le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1627-07-25\" data-sort-value=\"1627-07-25\">25 juillet 1627<\/time>. Sa m\u00e8re, Mar\u00eda P\u00e9rez Murillo, meurt l&rsquo;ann\u00e9e suivante, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1628-01-08\" data-sort-value=\"1628-01-08\">8 janvier 1628<\/time>. Orphelin<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, l&rsquo;enfant est recueilli par un de ses beaux-fr\u00e8res, Juan Agust\u00edn Lagares, un riche chirurgien-barbier mari\u00e9 \u00e0 sa s\u0153ur Ana<sup id=\"cite_ref-Safran-arts_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Safran-arts-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Jeunesse_et_Formation\">Jeunesse et Formation<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son tuteur le place en 1633 en apprentissage chez Juan del Castillo (1584-1640)<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-L'art_du_baroque_p.412_2-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-L'art_du_baroque_p.412-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, un modeste artiste italianisant qui lui enseigne la peinture. Il y subit l&rsquo;influence du\u00a0<a title=\"T\u00e9n\u00e9brisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9n%C3%A9brisme\">t\u00e9n\u00e9brisme<\/a>\u00a0de l&rsquo;Andalou\u00a0<a title=\"Francisco de Zurbar\u00e1n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n\">Francisco de Zurbar\u00e1n<\/a>, dont il reprend au d\u00e9but les effets de\u00a0<a title=\"Clair-obscur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clair-obscur\">clair-obscur<\/a>. Il quitte S\u00e9ville pour\u00a0<a title=\"Cadix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cadix\">Cadix<\/a>\u00a0en 1639 et, plut\u00f4t que d&rsquo;entrer dans un autre atelier comme beaucoup de jeunes apprentis soucieux de parfaire leur formation, il pr\u00e9f\u00e8re rester ind\u00e9pendant et peint des toiles bon march\u00e9 qui plaisent pourtant au public et r\u00e9v\u00e8lent un certain talent chez le jeune artiste<sup id=\"cite_ref-Safran-arts_5-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Safran-arts-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Puis vers 1640, il rencontre\u00a0<a title=\"Pedro de Moya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pedro_de_Moya\">Pedro de Moya<\/a>, un \u00e9l\u00e8ve de\u00a0<a title=\"Antoine van Dyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_van_Dyck\">van Dyck<\/a>, qui l&rsquo;initie \u00e0 la technique flamande.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Los Cuadros m\u00e1s Famosos de Bartolom\u00e9 Esteban Murillo | Historia del Arte\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/fGuHOQD6XNQ?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"vector-page-toolbar vector-feature-custom-font-size-clientpref--excluded\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"vector-page-toolbar-container\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Carri\u00e8re\">Carri\u00e8re<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il se marie le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1645-02-26\" data-sort-value=\"1645-02-26\">26 f\u00e9vrier 1645<\/time>\u00a0avec Beatriz Barera, avec laquelle il aura au moins cinq enfants (Jos\u00e9 Esteban, Francisco Mar\u00eda, Gabriel, Gaspar Esteban et Mar\u00eda)<sup id=\"cite_ref-Safran-arts_5-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Safran-arts-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il effectue un s\u00e9jour \u00e0\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>, son seul voyage hors de S\u00e9ville, en 1642<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou deux ann\u00e9es avant 1650, sous la protection de\u00a0<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">V\u00e9lasquez<\/a><sup id=\"cite_ref-Monde_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Monde-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, dont le r\u00e9alisme l&rsquo;inspire, ou 1658<sup id=\"cite_ref-L'art_du_baroque_p.412_2-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-L'art_du_baroque_p.412-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il a eu probablement acc\u00e8s aux collections royales et aux \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 de Ribera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_de_Ribera\">Ribera<\/a>\u00a0avec ses couleurs froides<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et son naturalisme\u00a0<a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">caravagesque<\/a><sup id=\"cite_ref-Guide_Prado_2001_p98_7-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Guide_Prado_2001_p98-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les ann\u00e9es 1650, il dirige un atelier avec de nombreux aides et apprentis, puis fonde et pr\u00e9side en 1660 l&rsquo;<a class=\"new\" title=\"Acad\u00e9mie des beaux-arts de S\u00e9ville (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Acad%C3%A9mie_des_beaux-arts_de_S%C3%A9ville&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Acad\u00e9mie des beaux-arts de S\u00e9ville<\/a>\u00a0dont l&rsquo;objectif principal est de compl\u00e9ter la formation des jeunes peintres, jug\u00e9e insuffisante en dessin. En effet, les ateliers privil\u00e9gient les aspects pratiques du m\u00e9tier et n\u00e9gligent les aspects th\u00e9oriques et le dessin. Au sein de l&rsquo;Acad\u00e9mie, les peintres se r\u00e9unissent tous les soirs \u00e0 la Casa de la Lonja pour s&rsquo;entra\u00eener \u00e0 peindre d&rsquo;apr\u00e8s des mod\u00e8les vivants. Soutenue \u00e9galement par Herrera le jeune, l&rsquo;Acad\u00e9mie ferme pourtant \u00e0 cause de probl\u00e8mes financiers en 1674<sup id=\"cite_ref-L'art_du_baroque_p.412_2-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-L'art_du_baroque_p.412-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le chanoine\u00a0<a title=\"Justino de Neve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Justino_de_Neve\">Justino de Neve<\/a>, avec qui il tisse des liens d&rsquo;amiti\u00e9, lui commande nombre d&rsquo;\u0153uvres pour les \u00e9glises de S\u00e9ville \u2014\u00a0dont la fameuse\u00a0<i><a title=\"L'Immacul\u00e9e Conception (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Immacul%C3%A9e_Conception_(Murillo)\">Immacul\u00e9e Conception des V\u00e9n\u00e9rables<\/a><\/i>\u00a0en 1678\u00a0\u2014 et pour sa propre collection. Murillo partageait avec lui une foi fervente<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1682-04-03\" data-sort-value=\"1682-04-03\">3 avril 1682<\/time>, il chute d&rsquo;un \u00e9chafaudage alors qu&rsquo;il peint un retable au couvent des capucins de\u00a0<a title=\"Cadix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cadix\">Cadix<\/a>\u00a0et meurt peu de temps apr\u00e8s.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Bartolome Esteban Murillo: A collection of 176 paintings (HD)\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Rb8PcxNA5Yg?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<div class=\"vector-page-toolbar vector-feature-custom-font-size-clientpref--excluded\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"vector-page-toolbar-container\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvre\">\u0152uvre<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains de ses tableaux furent pill\u00e9s par les troupes fran\u00e7aises lors de l&rsquo;occupation de\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>, entre 1810 et 1812, et redirig\u00e9s pour certains vers le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>. D&rsquo;autres furent vol\u00e9s par les militaires et fonctionnaires fran\u00e7ais, le\u00a0<a title=\"Jean-de-Dieu Soult\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-de-Dieu_Soult\">mar\u00e9chal Soult<\/a>\u00a0en t\u00eate<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;autres furent achet\u00e9s par\u00a0<a title=\"Napol\u00e9on III\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Napol%C3%A9on_III\">Napol\u00e9on III<\/a>\u00a0pour le m\u00eame mus\u00e9e. Le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>\u00a0abrite \u00e9galement un grand nombre d&rsquo;\u0153uvres de Murillo.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"&quot;Murillo, el Guido Reni espan\u0303ol&quot; por Rafael Japo\u0301n\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/gT2A2IlnWdA?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<div class=\"vector-page-toolbar vector-feature-custom-font-size-clientpref--excluded\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"vector-page-toolbar-container\">\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9riode_froide\">P\u00e9riode froide<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo-_Brother_Juniper_and_the_Beggar.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo-_Brother_Juniper_and_the_Beggar.JPG\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo-_Brother_Juniper_and_the_Beggar.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo-_Brother_Juniper_and_the_Beggar.JPG\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo-_Brother_Juniper_and_the_Beggar.JPG 2x\" width=\"688\" height=\"547\" data-file-width=\"736\" data-file-height=\"586\" \/><\/a><figcaption><i>Fr\u00e8re Jun\u00edpero et le pauvre<\/i>\u00a0(1646),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Saint_Peter_in_Tears_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Saint_Peter_in_Tears_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Saint_Peter_in_Tears_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Saint_Peter_in_Tears_-_Google_Art_Project.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Saint_Peter_in_Tears_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" width=\"600\" height=\"859\" data-file-width=\"2945\" data-file-height=\"4221\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Reniement de Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reniement_de_Pierre\">Saint Pierre en larmes<\/a><\/i>\u00a0(1650-1655),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Bilbao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Bilbao\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Bilbao<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses peintures de jeunesse sont marqu\u00e9es par le r\u00e9alisme de\u00a0<a title=\"Francisco de Zurbar\u00e1n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n\">Zurbar\u00e1n<\/a>\u00a0et le naturalisme\u00a0<a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">caravagesque<\/a><sup id=\"cite_ref-Guide_Prado_2001_p98_7-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Guide_Prado_2001_p98-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sa\u00a0<i>Vierge du Rosaire<\/i>\u00a0de 1645 est l&rsquo;\u0153uvre la plus ancienne qui lui soit attribu\u00e9e.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>La Vierge du Rosaire<\/i>, 1645-1650, huile sur toile, 164\u00a0\u00d7\u00a0110\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>.<\/li>\n<li><i>Joseph et la femme de Putiphar<\/i>, 1640-1645, huile sur toile, 196\u00a0\u00d7\u00a0245\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Cassel (Hesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cassel_(Hesse)\">Cassel<\/a>,\u00a0<a title=\"Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister (Cassel)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gem%C3%A4ldegalerie_Alte_Meister_(Cassel)\">Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"S\u00e9rie_pour_les_Franciscains\">S\u00e9rie pour les Franciscains<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Franciscains\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franciscains\">Franciscains<\/a>\u00a0lui passent la m\u00eame ann\u00e9e commande d&rsquo;une s\u00e9rie de onze tableaux pour le clo\u00eetre de leur couvent \u00e0\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>, son premier travail d&rsquo;envergure qui le rendra c\u00e9l\u00e8bre<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces peintures sont aujourd&rsquo;hui dispers\u00e9es. Certains historiens d&rsquo;art consid\u00e8rent que cette s\u00e9rie lui a pris quatre ans entre 1642 et 1646. Jusqu&rsquo;en 1650, il est fortement influenc\u00e9 par les Italiens et les artistes locaux<sup id=\"cite_ref-Monde_6-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Monde-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les peintures de cette s\u00e9rie sont de diff\u00e9rents styles. Certains tableaux comme\u00a0<i><a title=\"La Cuisine des anges (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cuisine_des_anges_(Murillo)\">La Cuisine des anges<\/a><\/i>\u00a0sont inspir\u00e9s de\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 de Ribera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_de_Ribera\">Ribera<\/a>\u00a0;\u00a0<i>La Mort de Sainte Claire<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Antoine van Dyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_van_Dyck\">Van Dyck<\/a>\u00a0et\u00a0<i>Saint Jacques donnant la Charit\u00e9<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">V\u00e9lasquez<\/a><sup id=\"cite_ref-Safran-arts_5-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Safran-arts-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"San Diego de Alcal\u00e1 de Henares en extase devant la Croix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/San_Diego_de_Alcal%C3%A1_de_Henares_en_extase_devant_la_Croix\">San Diego de Alcal\u00e1 de Henares en extase devant la Croix<\/a><\/i>, 1645-1646,\u00a0<a title=\"Toulouse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toulouse\">Toulouse<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Augustins de Toulouse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Augustins_de_Toulouse\">mus\u00e9e des Augustins<\/a>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Cuisine des anges (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cuisine_des_anges_(Murillo)\">La Cuisine des anges<\/a><\/i>, 1646, 180\u00a0\u00d7\u00a0450\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a><sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Fr\u00e8re\u00a0<a title=\"Junip\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Junip%C3%A8re\">Jun\u00edpero<\/a>\u00a0et le pauvre<\/i>, vers 1646, 176\u00a0\u00d7\u00a0221\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Paris, mus\u00e9e du Louvre<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Autres \u0153uvres<\/dt>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Esquilache Immacul\u00e9e Conception<\/i>, 1645-1655, huile sur toile, 235\u00a0\u00d7\u00a0196\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a><sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Jeune Mendiant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jeune_Mendiant\">Le Jeune Mendiant<\/a><\/i>, 1645-1650, 134\u00a0\u00d7\u00a0110\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Paris, mus\u00e9e du Louvre<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Fuite en \u00c9gypte (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fuite_en_%C3%89gypte_(Murillo)\">La Fuite en \u00c9gypte<\/a><\/i>, vers 1647-1650, 209,6\u00a0\u00d7\u00a0166,4\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"D\u00e9troit (Michigan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9troit_(Michigan)\">D\u00e9troit<\/a>,\u00a0<a title=\"Detroit Institute of Arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Detroit_Institute_of_Arts\">Detroit Institute of Arts<\/a><sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Adoration des bergers (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adoration_des_bergers_(Murillo)\">Adoration des bergers<\/a><\/i>, vers 1650, 187\u00a0\u00d7\u00a0228\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Mangeur de melon et de raisin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Mangeur_de_melon_et_de_raisin\">Le Mangeur de melon et de raisin<\/a><\/i>, vers 1650, huile sur toile, 146\u00a0\u00d7\u00a0104\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>,\u00a0<a title=\"Alte Pinakothek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alte_Pinakothek\">Alte Pinakothek<\/a><sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Sainte Catherine d'Alexandrie (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Catherine_d%27Alexandrie_(Murillo)\">Sainte Catherine d&rsquo;Alexandrie<\/a><\/i>, vers 1650, huile sur toile, 75\u00a0\u00d7\u00a058,2\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Sainte Famille au petit oiseau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Famille_au_petit_oiseau\">Sainte Famille au petit oiseau<\/a><\/i>, vers 1650, 144\u00a0\u00d7\u00a0188\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a><sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Vierge au rosaire<\/i>, vers 1650, huile sur toile, 165\u00a0\u00d7\u00a0109\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Palais Pitti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Pitti\">palais Pitti<\/a>,\u00a0<a title=\"Galerie Palatine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Palatine\">galerie Palatine<\/a><sup id=\"cite_ref-Offices_20-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Offices-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Reniement de Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reniement_de_Pierre\">Saint Pierre en larmes<\/a><\/i>, 1650-1655, huile sur toile, 148\u00a0\u00d7\u00a0104\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Bilbao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Bilbao\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Bilbao<\/a><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>L\u2019Immacul\u00e9e Conception<\/i>\u00a0dite\u00a0<i><a title=\"La Colossale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Colossale\">La Colossale<\/a><\/i>, vers 1652, 436\u00a0\u00d7\u00a0297\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Gar\u00e7on avec un chien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gar%C3%A7on_avec_un_chien\">Gar\u00e7on avec un chien<\/a><\/i>, 1655-1660, huile sur toile, 70\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Saint-P\u00e9tersbourg, mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Quatre figures sur l'escalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatre_figures_sur_l%27escalier\">Quatre figures sur l&rsquo;escalier<\/a><\/i>, 1655-1660,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art Kimbell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_Kimbell\">mus\u00e9e d&rsquo;Art Kimbell<\/a>.<\/li>\n<li><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Deux femmes \u00e0 la fen\u00eatre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deux_femmes_%C3%A0_la_fen%C3%AAtre\">Deux femmes \u00e0 la fen\u00eatre<\/a><\/i>, 1655-1660, huile sur toile, 125\u00a0\u00d7\u00a0104\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Jeune Fille avec fruits et fleurs<\/i>, 1655-1660,\u00a0<a title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\">Moscou<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts Pouchkine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_Pouchkine\">mus\u00e9e des Beaux-Arts Pouchkine<\/a>.<\/li>\n<li><i>L\u2019Immacul\u00e9e Conception<\/i>, 1650-1655, Paris, mus\u00e9e du Louvre.<\/li>\n<li><i>La Vierge au chapelet<\/i>\u00a0(1650)\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Goya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Goya\">Mus\u00e9e Goya<\/a><sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Vierge et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus<\/i>, 1650-1655, huile sur toile, 155\u00a0\u00d7\u00a0107\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Florence, palais Pitti, galerie Palatine<sup id=\"cite_ref-Offices_20-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Offices-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Joseph et la femme de Putiphar (1640-1645), Cassel, Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolome_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7d\/Bartolome_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg\/330px-Bartolome_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7d\/Bartolome_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg\/960px-Bartolome_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg 2x\" alt=\"Joseph et la femme de Putiphar (1640-1645), Cassel, Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister.\" width=\"681\" height=\"527\" data-file-width=\"1161\" data-file-height=\"900\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Joseph et la femme de Putiphar<\/i>\u00a0(1640-1645),\u00a0<a title=\"Cassel (Hesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cassel_(Hesse)\">Cassel<\/a>,\u00a0<a title=\"Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister (Cassel)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gem%C3%A4ldegalerie_Alte_Meister_(Cassel)\">Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Cuisine des anges (1646), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo,_Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_-_Angels%27_Kitchen_-_1646.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_-_Angels%27_Kitchen_-_1646.jpg\/960px-Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_-_Angels%27_Kitchen_-_1646.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/0\/02\/Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_-_Angels%27_Kitchen_-_1646.jpg 2x\" alt=\"La Cuisine des anges (1646), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"856\" height=\"341\" data-file-width=\"1508\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"La Cuisine des anges (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cuisine_des_anges_(Murillo)\">La Cuisine des anges<\/a><\/i>\u00a0(1646),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Jeune Mendiant (vers 1650), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_The_Young_Beggar.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_The_Young_Beggar.JPG\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_The_Young_Beggar.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_The_Young_Beggar.JPG\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_The_Young_Beggar.JPG 2x\" alt=\"Le Jeune Mendiant (vers 1650), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"561\" height=\"689\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2357\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i><a title=\"Le Jeune Mendiant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jeune_Mendiant\">Le Jeune Mendiant<\/a><\/i>\u00a0(vers 1650), Paris, mus\u00e9e du Louvre.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Sainte Famille au petit oiseau (vers 1650), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_008.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_008.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_008.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_008.jpg\/960px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_008.jpg 2x\" alt=\"Sainte Famille au petit oiseau (vers 1650), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"839\" height=\"629\" data-file-width=\"3051\" data-file-height=\"2288\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Sainte Famille au petit oiseau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Famille_au_petit_oiseau\">Sainte Famille au petit oiseau<\/a><\/i>\u00a0(vers 1650), Paris, mus\u00e9e du Louvre.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Vierge au chapelet (1650) Mus\u00e9e Goya.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:(Castres)_La_Vierge_au_chapelet_-_Murillo_-_Mus%C3%A9e_Goya.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/%28Castres%29_La_Vierge_au_chapelet_-_Murillo_-_Mus%C3%A9e_Goya.jpg\/250px-%28Castres%29_La_Vierge_au_chapelet_-_Murillo_-_Mus%C3%A9e_Goya.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/%28Castres%29_La_Vierge_au_chapelet_-_Murillo_-_Mus%C3%A9e_Goya.jpg\/500px-%28Castres%29_La_Vierge_au_chapelet_-_Murillo_-_Mus%C3%A9e_Goya.jpg 2x\" alt=\"La Vierge au chapelet (1650) Mus\u00e9e Goya.\" width=\"573\" height=\"787\" data-file-width=\"7276\" data-file-height=\"9992\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>La Vierge au chapelet<\/i>\u00a0(1650)\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Goya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Goya\">Mus\u00e9e Goya<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gar\u00e7on avec un chien (1655-1660), Saint-P\u00e9tersbourg, mus\u00e9e de l'Ermitage.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_012.jpg 2x\" alt=\"Gar\u00e7on avec un chien (1655-1660), Saint-P\u00e9tersbourg, mus\u00e9e de l'Ermitage.\" width=\"619\" height=\"759\" data-file-width=\"1628\" data-file-height=\"2000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Gar\u00e7on avec un chien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gar%C3%A7on_avec_un_chien\">Gar\u00e7on avec un chien<\/a><\/i>\u00a0(1655-1660),\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Deux femmes \u00e0 la fen\u00eatre (1655-1660), Washington, National Gallery of Art.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_014.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_014.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_014.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_014.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_014.jpg 2x\" alt=\"Deux femmes \u00e0 la fen\u00eatre (1655-1660), Washington, National Gallery of Art.\" width=\"648\" height=\"778\" data-file-width=\"17385\" data-file-height=\"20855\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Deux femmes \u00e0 la fen\u00eatre<\/i>\u00a0(1655-1660),\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9riode_chaude\">P\u00e9riode chaude<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce n&rsquo;est qu&rsquo;en s&rsquo;inspirant aussi des grands ma\u00eetres de la\u00a0<a title=\"Renaissance italienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_italienne\">Renaissance italienne<\/a>\u00a0comme le\u00a0<a title=\"Titien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titien\">Titien<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0et ses contemporains (<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Rubens<\/a>,\u00a0<a title=\"Antoine van Dyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_van_Dyck\">Van Dyck<\/a>) dont il a pu admirer les tableaux dans les collections de\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>, que son style personnel se d\u00e9veloppe de mani\u00e8re plus \u00e9motive, plus vibrante. Il adopte des formes plus douces, des tons plus chauds \u00e0 l&rsquo;image des peintures de la\u00a0<a title=\"Renaissance flamande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_flamande\">Renaissance flamande<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9cole v\u00e9nitienne (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_v%C3%A9nitienne_(peinture)\">v\u00e9nitienne<\/a><sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La deuxi\u00e8me p\u00e9riode de sa production le montre plus sensible \u00e0 la peinture flamande, en particulier celle de Van Dyck jeune. Sa peinture exprime l&rsquo;av\u00e8nement en Espagne d&rsquo;une nouvelle religiosit\u00e9, d\u00e9barrass\u00e9e de l&rsquo;h\u00e9ro\u00efsme ostentatoire que l&rsquo;on trouve chez\u00a0<a title=\"Francisco de Zurbar\u00e1n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n\">Zurbar\u00e1n<\/a><sup id=\"cite_ref-Monde_6-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Monde-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ses \u0153uvres religieuses, notamment ses\u00a0<i>Madones<\/i>, lui valent un immense succ\u00e8s. Ses sc\u00e8nes de genre repr\u00e9sentent la mis\u00e8re et la pauvret\u00e9 sous des aspects aimables et bienfaisants, dans une perspective chr\u00e9tienne. C&rsquo;est un des rares peintres baroques \u00e0 peindre la pauvret\u00e9 sous des aspects d\u00e9nu\u00e9s de commis\u00e9ration et de pathos, caract\u00e9ristique auquel ce genre s&rsquo;adonne fr\u00e9quemment.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est \u00e9voqu\u00e9 en 1656 comme \u00e9tant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le meilleur peintre de la ville\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et devient le chef de file de cette \u00e9cole s\u00e9villane dont il est le peintre le mieux pay\u00e9 et le plus repr\u00e9sentatif<sup id=\"cite_ref-Taschen_biographie_1-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00c9cole de S\u00e9ville, la plus importante \u00e9cole de peinture espagnole du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle est en plein essor et rivalise avec Madrid dont le d\u00e9clin est av\u00e9r\u00e9 depuis la fin du\u00a0<a title=\"Si\u00e8cle d'or espagnol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8cle_d%27or_espagnol\">Si\u00e8cle d&rsquo;or<\/a>\u00a0par la baisse des commandes royales. Elle combine une tradition typiquement espagnole du clair-obscur qui remonte aux origines flamandes et post-<a title=\"Mani\u00e9risme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mani%C3%A9risme\">mani\u00e9ristes<\/a>\u00a0de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Renaissance espagnole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_espagnole\">Renaissance espagnole<\/a>\u00a0et l&rsquo;influence du\u00a0<a title=\"Le Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage\">Caravage<\/a>. Murillo et Zurbar\u00e1n en sont les principaux repr\u00e9sentants. Leur peinture pr\u00e9sente notamment des similitudes par l&#8217;emploi de tons chauds et terreux, bruns et ocre r\u00e9duisant au minimum la structure chromatique du tableau dans un domaine semi-chromatique voire achromatique<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_022.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/01\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_022.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_022.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/01\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_022.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_022.jpg 2x\" width=\"798\" height=\"569\" data-file-width=\"2717\" data-file-height=\"1931\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"R\u00e9becca et \u00c9li\u00e9zer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9becca_et_%C3%89li%C3%A9zer\">R\u00e9becca et \u00c9li\u00e9zer<\/a><\/i>\u00a0(vers 1660),\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Laban_Searching_for_his_Stolen_Household_Gods%27_by_Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo,_c._1665-70.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/%27Laban_Searching_for_his_Stolen_Household_Gods%27_by_Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo%2C_c._1665-70.JPG\/250px-%27Laban_Searching_for_his_Stolen_Household_Gods%27_by_Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo%2C_c._1665-70.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/%27Laban_Searching_for_his_Stolen_Household_Gods%27_by_Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo%2C_c._1665-70.JPG\/500px-%27Laban_Searching_for_his_Stolen_Household_Gods%27_by_Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo%2C_c._1665-70.JPG 2x\" width=\"735\" height=\"491\" data-file-width=\"2615\" data-file-height=\"1745\" \/><\/a><figcaption><i>Laban cherchant ses idoles<\/i>\u00a0(1665-1670),\u00a0<a title=\"Cleveland Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cleveland_Museum_of_Art\">Cleveland Museum of Art<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Portrait d'\u00cd\u00f1igo Melchor Fernandez de Velasco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27%C3%8D%C3%B1igo_Melchor_Fernandez_de_Velasco\">Portrait d&rsquo;\u00cd\u00f1igo Melchor Fernandez de Velasco<\/a><\/i>, 1659,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/li>\n<li><i>L\u2019Invention du dessin<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>L\u2019Origine de la peinture<\/i>, 1660, attribution,\u00a0<a title=\"Bucarest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bucarest\">Bucarest<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national d'Art de Roumanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_d%27Art_de_Roumanie\">mus\u00e9e national d&rsquo;Art de Roumanie<\/a><sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Bon Pasteur (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Bon_Pasteur_(Murillo)\">Le Bon Pasteur<\/a><\/i>, vers 1660, huile sur toile, 123\u00a0\u00d7\u00a0161\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a><sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Dolorosa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dolorosa\">Dolorosa<\/a><\/i>, vers 1660, huile sur toile, 166\u00a0\u00d7\u00a0107\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Isaac b\u00e9nissant Jacob<\/i>, vers 1660, huile sur toile, 245\u00a0\u00d7\u00a0357\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Saint-Petersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Petersbourg\">Saint-Petersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"R\u00e9becca et \u00c9li\u00e9zer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9becca_et_%C3%89li%C3%A9zer\">R\u00e9becca et \u00c9li\u00e9zer<\/a><\/i>, vers 1660, huile sur toile, 108\u00a0\u00d7\u00a0151\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid, mus\u00e9e du Prado<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Immacul\u00e9e de l&rsquo;Escorial<\/i>, 1660-1665, huile sur toile, 206\u00a0\u00d7\u00a0144\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid, mus\u00e9e du Prado<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Le Christ Bon Pasteur,<\/i>\u00a01660-1665, huile sur toile, 165\u00a0\u00d7\u00a0112\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, collection priv\u00e9e<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Mater Dolorosa<\/i>, 1660-1670, huile sur toile, 52\u00a0\u00d7\u00a041\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid, mus\u00e9e du Prado<sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Nativit\u00e9 de la Vierge (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Nativit%C3%A9_de_la_Vierge_(Murillo)\">La Nativit\u00e9 de la Vierge<\/a><\/i>, 1661, 179\u00a0\u00d7\u00a0349\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Paris, mus\u00e9e du Louvre<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Le R\u00eave du Patricien<\/i>, 1662, Madrid, mus\u00e9e du Prado.<\/li>\n<li><i>L\u2019Apparition de la Vierge immacul\u00e9e \u00e0 six personnages<\/i>, 1665, Paris, mus\u00e9e du Louvre.<\/li>\n<li><i>Portrait de Don Justino de Neve<\/i>, 1665, huile sur toile, 206\u00a0\u00d7\u00a0129\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a><sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Sainte Juste<\/i><sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et\u00a0<i>Sainte Rufine<\/i><sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, vers 1665, huiles sur toile, 93\u00a0\u00d7\u00a066\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Dallas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dallas\">Dallas<\/a>,\u00a0<a title=\"Meadows Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meadows_Museum\">Meadows Museum<\/a>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Repos_pendant_la_fuite_en_%C3%89gypte_(Murillo)\">Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte<\/a><\/i>, vers 1665, huile sur toile, 136\u00a0\u00d7\u00a0179\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Saint-P\u00e9tersbourg, mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Saintes Juste et Rufine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saintes_Juste_et_Rufine\">Saintes Juste et Rufine<\/a><\/i>, vers 1666, huile sur toile, 200\u00a0\u00d7\u00a0176\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Sainte Famille (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Sainte_Famille_(Murillo)\">La Sainte Famille<\/a><\/i>, dit\u00a0<i>la Vierge de S\u00e9ville<\/i>, 1665-1670, 240\u00a0\u00d7\u00a0190\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Paris, mus\u00e9e du Louvre<sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Laban cherchant ses dieux domestiques vol\u00e9s<\/i>, 1665-1670, huile sur toile, 278\u00a0\u00d7\u00a0398\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Cleveland Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cleveland_Museum_of_Art\">Cleveland Museum of Art<\/a><sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Adoration des bergers (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_bergers_(Murillo)\">L&rsquo;Adoration des bergers<\/a><\/i>, vers 1665-1670, huile sur toile, 147\u00a0\u00d7\u00a0218\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Wallace Collection (mus\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wallace_Collection_(mus%C3%A9e)\">Wallace Collection<\/a><sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Joseph et ses fr\u00e8res<\/i>, 1665-1670, huile sur toile, 152\u00a0\u00d7\u00a0226\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, Wallace Collection<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant avec des saints<\/i>, 1665-1670, huile sur toile, 70\u00a0\u00d7\u00a051\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, Wallace Collection<sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Annonciation<\/i>, 1665-1670, huile sur toile, 187\u00a0\u00d7\u00a0134\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, Wallace Collection<sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Fleuriste (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fleuriste_(Murillo)\">La Fleuriste<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i>La Fille aux fleurs<\/i>, 1665-1670, huile sur toile, 121\u00a0\u00d7\u00a098\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres,\u00a0<a title=\"Dulwich Picture Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dulwich_Picture_Gallery\">Dulwich Picture Gallery<\/a><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Charit\u00e9 de saint Thomas de Villeneuve<\/i>, 1665-1670, 150\u00a0\u00d7\u00a0152\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, Wallace Collection<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-48\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Retour du fils prodigue (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Retour_du_fils_prodigue_(Murillo)\">Le Retour du fils prodigue<\/a><\/i>, 1667-1670, 236,3\u00a0\u00d7\u00a0261\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a><sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/li>\n<li><i><a title=\"Saint Antoine de Padoue et l'Enfant J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Antoine_de_Padoue_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus\">Saint Antoine de Padoue et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus<\/a><\/i>, vers 1668-1669, 283\u00a0\u00d7\u00a0188\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Vierge \u00e0 la serviette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vierge_%C3%A0_la_serviette\">Vierge \u00e0 la serviette<\/a><\/i>, vers 1668-1669, 67\u00a0\u00d7\u00a072\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'Immacul\u00e9e de l'Escorial (1660-1665), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_021.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/24\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_021.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_021.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/24\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_021.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_021.jpg 2x\" alt=\"L'Immacul\u00e9e de l'Escorial (1660-1665), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" width=\"673\" height=\"967\" data-file-width=\"1888\" data-file-height=\"2717\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>L&rsquo;Immacul\u00e9e de l&rsquo;Escorial<\/i>\u00a0(1660-1665),\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Christ Bon Pasteur (1660-1665), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Le_Christ_Bon_Pasteur.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Le_Christ_Bon_Pasteur.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Le_Christ_Bon_Pasteur.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Le_Christ_Bon_Pasteur.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo_-_Le_Christ_Bon_Pasteur.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"580\" height=\"856\" data-file-width=\"1300\" data-file-height=\"1920\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Le Christ Bon Pasteur<\/i>\u00a0(1660-1665), collection priv\u00e9e.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Mater Dolorosa (1660-1670), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_Dolorosa_(Murillo).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/La_Dolorosa_%28Murillo%29.jpg\/250px-La_Dolorosa_%28Murillo%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/La_Dolorosa_%28Murillo%29.jpg\/500px-La_Dolorosa_%28Murillo%29.jpg 2x\" alt=\"Mater Dolorosa (1660-1670), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" width=\"579\" height=\"748\" data-file-width=\"2105\" data-file-height=\"2717\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Mater Dolorosa<\/i>\u00a0(1660-1670), Madrid, mus\u00e9e du Prado.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Don Justino de Neve (1665), Londres, National Gallery.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolome_Esteban_Murillo_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Bartolome_Esteban_Murillo_01.jpg\/250px-Bartolome_Esteban_Murillo_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Bartolome_Esteban_Murillo_01.jpg\/330px-Bartolome_Esteban_Murillo_01.jpg 2x\" alt=\"Don Justino de Neve (1665), Londres, National Gallery.\" width=\"631\" height=\"1014\" data-file-width=\"563\" data-file-height=\"903\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Don Justino de Neve<\/i>\u00a0(1665),\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Sainte Juste (vers 1665), Dallas, Meadows Museum.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo_Santa_Justa.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cb\/Murillo_Santa_Justa.jpg\/250px-Murillo_Santa_Justa.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cb\/Murillo_Santa_Justa.jpg\/500px-Murillo_Santa_Justa.jpg 2x\" alt=\"Sainte Juste (vers 1665), Dallas, Meadows Museum.\" width=\"473\" height=\"671\" data-file-width=\"907\" data-file-height=\"1290\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Sainte Juste<\/i>\u00a0(vers 1665),\u00a0<a title=\"Dallas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dallas\">Dallas<\/a>,\u00a0<a title=\"Meadows Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meadows_Museum\">Meadows Museum<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Sainte Rufine (vers 1665), Dallas, Meadows Museum.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:SantaRufinaMurillo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/SantaRufinaMurillo.jpg\/250px-SantaRufinaMurillo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/SantaRufinaMurillo.jpg\/500px-SantaRufinaMurillo.jpg 2x\" alt=\"Sainte Rufine (vers 1665), Dallas, Meadows Museum.\" width=\"550\" height=\"835\" data-file-width=\"1570\" data-file-height=\"2384\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Sainte Rufine<\/i>\u00a0(vers 1665), Dallas, Meadows Museum.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte (vers 1665), Saint-P\u00e9tersbourg, mus\u00e9e de l'Ermitage.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo_Descanso_en_la_huida_a_Egipto.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Murillo_Descanso_en_la_huida_a_Egipto.jpg\/500px-Murillo_Descanso_en_la_huida_a_Egipto.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Murillo_Descanso_en_la_huida_a_Egipto.jpg\/960px-Murillo_Descanso_en_la_huida_a_Egipto.jpg 2x\" alt=\"Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte (vers 1665), Saint-P\u00e9tersbourg, mus\u00e9e de l'Ermitage.\" width=\"676\" height=\"510\" data-file-width=\"1484\" data-file-height=\"1118\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Repos_pendant_la_fuite_en_%C3%89gypte_(Murillo)\">Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte<\/a><\/i>\u00a0(vers 1665),\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Fille aux fleurs (1665-1670), Londres, Dulwich Picture Gallery.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo,_Bartolom%C3%A9_Est%C3%A9ban_-_The_Flower_Girl_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Est%C3%A9ban_-_The_Flower_Girl_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Est%C3%A9ban_-_The_Flower_Girl_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Est%C3%A9ban_-_The_Flower_Girl_-_Google_Art_Project.jpg\/500px-Murillo%2C_Bartolom%C3%A9_Est%C3%A9ban_-_The_Flower_Girl_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"La Fille aux fleurs (1665-1670), Londres, Dulwich Picture Gallery.\" width=\"516\" height=\"639\" data-file-width=\"2501\" data-file-height=\"3090\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>La Fille aux fleurs<\/i>\u00a0(1665-1670), Londres,\u00a0<a title=\"Dulwich Picture Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dulwich_Picture_Gallery\">Dulwich Picture Gallery<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Sainte Famille (1665-1670), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolome_murillo-sagrada_familia-louvre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Bartolome_murillo-sagrada_familia-louvre.jpg\/250px-Bartolome_murillo-sagrada_familia-louvre.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Bartolome_murillo-sagrada_familia-louvre.jpg\/500px-Bartolome_murillo-sagrada_familia-louvre.jpg 2x\" alt=\"La Sainte Famille (1665-1670), Paris, mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"561\" height=\"706\" data-file-width=\"1196\" data-file-height=\"1500\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"La Sainte Famille (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Sainte_Famille_(Murillo)\">La Sainte Famille<\/a><\/i>\u00a0(1665-1670),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9riode_a\u00e9rienne\" style=\"text-align: center;\">P\u00e9riode a\u00e9rienne<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_011.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2f\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_011.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_011.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2f\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_011.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_011.jpg 2x\" width=\"619\" height=\"521\" data-file-width=\"3051\" data-file-height=\"2570\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Les Enfants \u00e0 la coquille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Enfants_%C3%A0_la_coquille\">Les Enfants \u00e0 la coquille<\/a><\/i>\u00a0(vers 1670),\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">De 1671 \u00e0 1674, Murillo peint plusieurs tableaux pour l&rsquo;<a title=\"H\u00f4pital de la Charit\u00e9 de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4pital_de_la_Charit%C3%A9_de_S%C3%A9ville\">\u00e9glise de la Confraternit\u00e9 de la Charit\u00e9<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ville\">S\u00e9ville<\/a>. Ces \u0153uvres sont aujourd\u2019hui dispers\u00e9es entre plusieurs mus\u00e9es, \u00e0\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a><sup id=\"cite_ref-Safran-arts_5-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-Safran-arts-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Abraham et les trois anges (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abraham_et_les_trois_anges_(Murillo)\">Abraham et les trois anges<\/a><\/i>, vers 1670-1674, huile sur toile, 236,2\u00a0\u00d7\u00a0261,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Ottawa,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts du Canada\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_du_Canada\">Mus\u00e9e des beaux-arts du Canada<\/a><sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant avec sainte Rose de Viterbe<\/i>, vers 1670, huile sur toile, 190\u00a0\u00d7\u00a0147\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Thyssen-Bornemisza\">mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza<\/a><sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Autoportrait<\/i>, vers 1670, huile sur toile, 122\u00a0\u00d7\u00a0107\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a><sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Le Mariage de la Vierge<\/i>, vers 1670, huile sur toile, 106\u00a0\u00d7\u00a090\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres,\u00a0<a title=\"Wallace Collection (mus\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wallace_Collection_(mus%C3%A9e)\">Wallace Collection<\/a><sup id=\"cite_ref-55\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Enfants \u00e0 la coquille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Enfants_%C3%A0_la_coquille\">Les Enfants \u00e0 la coquille<\/a><\/i>, vers 1670, huile sur toile, 104\u00a0\u00d7\u00a0124\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid, mus\u00e9e du Prado<sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-56\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Sainte Famille avec Jean-Baptiste enfant<\/i>, vers 1670, huile sur toile, 169\u00a0\u00d7\u00a0130\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, Wallace Collection<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-57\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Trois enfants<\/i>, vers 1670, huile sur toile,\u00a0<a title=\"Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge\">Cambridge<\/a>,\u00a0<a title=\"Fitzwilliam Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fitzwilliam_Museum\">Fitzwilliam Museum<\/a><sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Vierge et l&rsquo;Enfant<\/i>, 1670-1672, huile sur toile, 166\u00a0\u00d7\u00a0109\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a><sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-59\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Enfants mangeant un g\u00e2teau (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enfants_mangeant_un_g%C3%A2teau_(Murillo)\">Enfants mangeant un g\u00e2teau<\/a><\/i>, 1670-1675,\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>,\u00a0<a title=\"Alte Pinakothek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alte_Pinakothek\">Alte Pinakothek<\/a>.<\/li>\n<li><i>Vendeurs de fruits<\/i>, 1670-1675, huile sur toile, 149\u00a0\u00d7\u00a0113\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Munich, Alte Pinakothek<sup id=\"cite_ref-60\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Les Noces de Cana<\/i>, vers 1672, huile sur toile, 179\u00a0\u00d7\u00a0235\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Birmingham\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Birmingham\">Birmingham<\/a>,\u00a0<a title=\"Barber Institute of Fine Arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barber_Institute_of_Fine_Arts\">Barber Institute of Fine Arts<\/a><sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-61\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Crucifixion (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Crucifixion_(Murillo)\">La Crucifixion<\/a><\/i>, vers 1675, huile sur toile, 50,8\u00a0\u00d7\u00a033\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a><sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Petit paysan au balcon<\/i>, vers 1675, huile sur toile, 52\u00a0\u00d7\u00a038\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, National Gallery<sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-63\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Trois enfants jouant aux d\u00e9s<\/i>, 1675, Munich, Alte Pinakothek.<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Deux Trinit\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Deux_Trinit%C3%A9s\">Les Deux Trinit\u00e9s<\/a><\/i>, 1675-1682, huile sur toile, 293\u00a0\u00d7\u00a0307\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Londres, National Gallery<sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-64\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Martyre de saint Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Andr%C3%A9\">Le Martyre de saint Andr\u00e9<\/a><\/i>, 1675-1682, huile sur toile, 123\u00a0\u00d7\u00a0162\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a><sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-65\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Immacul\u00e9e Conception (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Immacul%C3%A9e_Conception_(Murillo)\">L\u2019Immacul\u00e9e Conception des V\u00e9n\u00e9rables<\/a><\/i>, 1678, huile sur toile, 274\u00a0\u00d7\u00a0190\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Madrid, mus\u00e9e du Prado<sup id=\"cite_ref-66\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Madone avec sainte Rose de Viterbe (vers 1670), Madrid, mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Virgin_and_Child_with_St_Rosalina_of_Palermo_-_WGA16389.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Virgin_and_Child_with_St_Rosalina_of_Palermo_-_WGA16389.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Virgin_and_Child_with_St_Rosalina_of_Palermo_-_WGA16389.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Virgin_and_Child_with_St_Rosalina_of_Palermo_-_WGA16389.jpg\/500px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_-_Virgin_and_Child_with_St_Rosalina_of_Palermo_-_WGA16389.jpg 2x\" alt=\"Madone avec sainte Rose de Viterbe (vers 1670), Madrid, mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza.\" width=\"536\" height=\"695\" data-file-width=\"900\" data-file-height=\"1166\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Madone avec sainte Rose de Viterbe<\/i>\u00a0(vers 1670),\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Thyssen-Bornemisza\">mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Trois enfants (vers 1670), Cambridge, Fitzwilliam Museum.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolome_murillo-tres_ni%C3%B1os.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/Bartolome_murillo-tres_ni%C3%B1os.jpg\/250px-Bartolome_murillo-tres_ni%C3%B1os.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/Bartolome_murillo-tres_ni%C3%B1os.jpg\/500px-Bartolome_murillo-tres_ni%C3%B1os.jpg 2x\" alt=\"Trois enfants (vers 1670), Cambridge, Fitzwilliam Museum.\" width=\"544\" height=\"827\" data-file-width=\"807\" data-file-height=\"1229\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Trois enfants<\/i>\u00a0(vers 1670),\u00a0<a title=\"Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge\">Cambridge<\/a>,\u00a0<a title=\"Fitzwilliam Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fitzwilliam_Museum\">Fitzwilliam Museum<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Vierge et l'Enfant (1670-1672), New York, Metropolitan Museum of Art.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolome_murillo-virgen_con_ni%C3%B1o-met.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Bartolome_murillo-virgen_con_ni%C3%B1o-met.jpg\/250px-Bartolome_murillo-virgen_con_ni%C3%B1o-met.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Bartolome_murillo-virgen_con_ni%C3%B1o-met.jpg\/500px-Bartolome_murillo-virgen_con_ni%C3%B1o-met.jpg 2x\" alt=\"La Vierge et l'Enfant (1670-1672), New York, Metropolitan Museum of Art.\" width=\"617\" height=\"933\" data-file-width=\"2458\" data-file-height=\"3722\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>La Vierge et l&rsquo;Enfant<\/i>\u00a0(1670-1672),\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Vendeurs de fruits (1670-1675), Munich, Alte Pinakothek.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo_-_Vendedores_de_fruta.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Murillo_-_Vendedores_de_fruta.jpg\/250px-Murillo_-_Vendedores_de_fruta.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Murillo_-_Vendedores_de_fruta.jpg\/500px-Murillo_-_Vendedores_de_fruta.jpg 2x\" alt=\"Vendeurs de fruits (1670-1675), Munich, Alte Pinakothek.\" width=\"592\" height=\"797\" data-file-width=\"892\" data-file-height=\"1200\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Vendeurs de fruits<\/i>\u00a0(1670-1675),\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>,\u00a0<a title=\"Alte Pinakothek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alte_Pinakothek\">Alte Pinakothek<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Noces de Cana (vers 1672), Birmingham, Barber Institute of Fine Arts.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolome_murillo-bodas.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Bartolome_murillo-bodas.jpg\/500px-Bartolome_murillo-bodas.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/f\/f6\/Bartolome_murillo-bodas.jpg 2x\" alt=\"Les Noces de Cana (vers 1672), Birmingham, Barber Institute of Fine Arts.\" width=\"792\" height=\"602\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"610\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Les Noces de Cana<\/i>\u00a0(vers 1672),\u00a0<a title=\"Birmingham\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Birmingham\">Birmingham<\/a>,\u00a0<a title=\"Barber Institute of Fine Arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barber_Institute_of_Fine_Arts\">Barber Institute of Fine Arts<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Petit paysan au balcon (vers 1675), Londres, National Gallery.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo-ni%C3%B1o_asomado_a_la_ventana.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Murillo-ni%C3%B1o_asomado_a_la_ventana.jpg\/250px-Murillo-ni%C3%B1o_asomado_a_la_ventana.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Murillo-ni%C3%B1o_asomado_a_la_ventana.jpg\/500px-Murillo-ni%C3%B1o_asomado_a_la_ventana.jpg 2x\" alt=\"Petit paysan au balcon (vers 1675), Londres, National Gallery.\" width=\"580\" height=\"779\" data-file-width=\"4485\" data-file-height=\"6004\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Petit paysan au balcon<\/i>\u00a0(vers 1675),\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Deux Trinit\u00e9s (1675-1682), Londres, National Gallery.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_003.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_003.jpg\/250px-Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_003.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/74\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_003.jpg 2x\" alt=\"Les Deux Trinit\u00e9s (1675-1682), Londres, National Gallery.\" width=\"448\" height=\"656\" data-file-width=\"470\" data-file-height=\"687\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i><a title=\"Les Deux Trinit\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Deux_Trinit%C3%A9s\">Les Deux Trinit\u00e9s<\/a><\/i>\u00a0(1675-1682), Londres, National Gallery.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Martyre de saint Andr\u00e9 (1675-1682), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Loumartiriosanandresmurillo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Loumartiriosanandresmurillo.jpg\/500px-Loumartiriosanandresmurillo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Loumartiriosanandresmurillo.jpg\/960px-Loumartiriosanandresmurillo.jpg 2x\" alt=\"Le Martyre de saint Andr\u00e9 (1675-1682), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" width=\"828\" height=\"632\" data-file-width=\"2717\" data-file-height=\"2076\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Le Martyre de saint Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Andr%C3%A9\">Le Martyre de saint Andr\u00e9<\/a><\/i>\u00a0(1675-1682), Madrid,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L\u2019Immacul\u00e9e Conception des V\u00e9n\u00e9rables (1678), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo_immaculate_conception.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Murillo_immaculate_conception.jpg\/250px-Murillo_immaculate_conception.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Murillo_immaculate_conception.jpg\/500px-Murillo_immaculate_conception.jpg 2x\" alt=\"L\u2019Immacul\u00e9e Conception des V\u00e9n\u00e9rables (1678), Madrid, mus\u00e9e du Prado.\" width=\"777\" height=\"1138\" data-file-width=\"2012\" data-file-height=\"2952\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'Immacul\u00e9e Conception (Murillo)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Immacul%C3%A9e_Conception_(Murillo)\">L\u2019Immacul\u00e9e Conception des V\u00e9n\u00e9rables<\/a><\/i>\u00a0(1678), Madrid, mus\u00e9e du Prado.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Sauveur, mus\u00e9e des Beaux-Arts de Valence.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Murillo_El_Salvador.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Murillo_El_Salvador.jpg\/250px-Murillo_El_Salvador.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Murillo_El_Salvador.jpg\/500px-Murillo_El_Salvador.jpg 2x\" alt=\"Le Sauveur, mus\u00e9e des Beaux-Arts de Valence.\" width=\"522\" height=\"624\" data-file-width=\"1264\" data-file-height=\"1514\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\" style=\"text-align: center;\"><i>Le Sauveur<\/i>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Valence_(Espagne)\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Valence<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Dates_non_document\u00e9es\">Dates non document\u00e9es<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Ecce Homo<\/i>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Cadix (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Cadix&amp;action=edit&amp;redlink=1\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Cadix<\/a>.<\/li>\n<li><i>La Fuite en \u00c9gypte<\/i>,\u00a0<a title=\"G\u00eanes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%AAnes\">G\u00eanes<\/a>,\u00a0<a title=\"Palazzo Bianco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Bianco\">Palazzo Bianco<\/a><sup id=\"cite_ref-67\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-67\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>La Solitude du jeune mendiant<\/i><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Saint Joseph et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus<\/i>,\u00a0<a title=\"Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chantilly\">Chantilly<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Cond\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Cond%C3%A9\">mus\u00e9e Cond\u00e9<\/a>.<\/li>\n<li><i>Le Christ \u00e0 la colonne avec saint Pierre<\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/li>\n<li><i>Le Christ au Jardin des Oliviers<\/i>, Paris, mus\u00e9e du Louvre.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Immacul\u00e9e Conception<\/i>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><sup id=\"cite_ref-68\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Le joueur de fl\u00fbte<\/i>\u00a0(attribu\u00e9 \u00e0), toile, 93\u00a0\u00d7\u00a075\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, collection Courtois,\u00a0<a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>,\u00a0<a title=\"Collection de peintures du mus\u00e9e des Beaux-Arts de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Collection_de_peintures_du_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres\">mus\u00e9e des Beaux-Arts<\/a><sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo#cite_note-69\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Dans_la_litt\u00e9rature\">Dans la litt\u00e9rature<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Vingt mille lieues sous les mers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vingt_mille_lieues_sous_les_mers\">Vingt mille lieues sous les mers<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Jules Verne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Verne\">Jules Verne<\/a>, le\u00a0<i><a title=\"Nautilus (Jules Verne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nautilus_(Jules_Verne)\">Nautilus<\/a><\/i>\u00a0est d\u00e9cor\u00e9 de peintures\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les diverses \u00e9coles des ma\u00eetres anciens \u00e9taient repr\u00e9sent\u00e9es par une madone de\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>, une vierge de\u00a0<a title=\"L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci\">L\u00e9onard de Vinci<\/a>, une nymphe du\u00a0<a title=\"Le Corr\u00e8ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Corr%C3%A8ge\">Corr\u00e8ge<\/a>, une femme du\u00a0<a title=\"Titien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titien\">Titien<\/a>, une adoration de\u00a0<a title=\"Paul V\u00e9ron\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_V%C3%A9ron%C3%A8se\">V\u00e9ron\u00e8se<\/a>, une assomption de Murillo, un portrait d\u2019<a title=\"Hans Holbein le Jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hans_Holbein_le_Jeune\">Holbein<\/a>, un moine de\u00a0<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">V\u00e9lasquez<\/a>, un martyr de Ribeira, une kermesse de Rubens, deux paysages flamands de\u00a0<a class=\"mw-disambig\" title=\"Teniers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Teniers\">T\u00e9niers<\/a>, trois petits tableaux de genre de\u00a0<a title=\"G\u00e9rard Dou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9rard_Dou\">G\u00e9rard Dow<\/a>, de\u00a0<a title=\"Gabriel Metsu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gabriel_Metsu\">Metsu<\/a>, de\u00a0<a title=\"Paulus Potter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paulus_Potter\">Paul Potter<\/a>, deux toiles de\u00a0<a title=\"Th\u00e9odore G\u00e9ricault\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9odore_G%C3%A9ricault\">G\u00e9ricault<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Pierre-Paul Prud'hon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre-Paul_Prud%27hon\">Prud&rsquo;hon<\/a>, quelques marines de\u00a0<a title=\"Ludolf Bakhuizen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludolf_Bakhuizen\">Backuysen<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Claude Joseph Vernet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Joseph_Vernet\">Vernet<\/a>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(chapitre XI)<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\">Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Taschen_biographie-1\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Walther2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ingo_F._Walther2002\" class=\"ouvrage\">Ingo F. Walther,\u00a0<cite class=\"italique\">Les ma\u00eetres de la peinture occidentale, une histoire de l&rsquo;art en 900 \u00e9tudes de tableaux<\/cite>, Cologne, Taschen,\u00a0<time>2002<\/time>, 760\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7434-4209-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7434-4209-3\"><span class=\"nowrap\">2-7434-4209-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0732 (Biographie de Murillo)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-L'art_du_baroque_p.412-2\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Toman1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rolf_Toman1998\" class=\"ouvrage\">Rolf Toman,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;art du baroque; Architecture, Sculpture, Peinture<\/cite>, Cologne, K\u00f6neman,\u00a0<time>1998<\/time>, 503\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/3-89508-918-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/3-89508-918-4\"><span class=\"nowrap\">3-89508-918-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0412.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"1617-1682.E.Bilbao.Sevilla.2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Murillo,_Bartolom\u00e9_Esteban,_1617-1682.P\u00e9rez_S\u00e1nchez,_Alfonso_E.Museo_de_Bellas_Artes_de_Bilbao.Museo_de_Bellas_Artes_de_Sevilla.2009\" class=\"ouvrage\">Murillo, Bartolom\u00e9 Esteban,\u00a0<span class=\"nom_auteur\">1617-1682.<\/span>, P\u00e9rez S\u00e1nchez, Alfonso\u00a0<span class=\"nom_auteur\">E.<\/span>, Museo de Bellas Artes de\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bilbao.<\/span>\u00a0et Museo de Bellas Artes de\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Sevilla.<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">El joven Murillo<\/cite>, Museo de Bellas Artes,\u00a0<time>2009<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-84-96763-21-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-84-96763-21-0\"><span class=\"nowrap\">978-84-96763-21-0<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/84-96763-21-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/84-96763-21-8\"><span class=\"nowrap\">84-96763-21-8<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a><span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/466172193\" rel=\"nofollow\">466172193<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/oclc\/466172193\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F466172193\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-B\u00e9n\u00e9zit-4\"><span class=\"reference-text\">B\u00e9n\u00e9zit<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Safran-arts-5\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.safran-arts.com\/42day\/art\/art4apr\/art0403.html#murillo\" rel=\"nofollow\">Biographie de Murillo sur Safran-arts.com<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.safran-arts.com%2F42day%2Fart%2Fart4apr%2Fart0403.html%23murillo\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Monde-6\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Philippe_Breuille1982\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Philippe_Breuille1982\" class=\"ouvrage\">Jean Philippe Breuille, \u00ab\u00a0<cite>Deux si\u00e8cles d\u2019art en Espagne<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde de la Peinture<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a013,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1982\">1er trimestre 1982<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Guide_Prado_2001_p98-7\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Sanchez_Ramon2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mar_Sanchez_Ramon2001\" class=\"ouvrage\">Mar Sanchez Ramon,\u00a0<cite class=\"italique\">Petit guide Museo del Prado<\/cite>, Madrid, Aldeasa,\u00a0<time>2001<\/time>, 126\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/84-8003-256-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/84-8003-256-1\"><span class=\"nowrap\">84-8003-256-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a098<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0Peter Cherry,\u00a0<i>Justino de Neve. Vida y obras<\/i>\u00a0(catalogue de l&rsquo;exposition\u00a0<i><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/actualidad\/exposicion\/murillo-y-justino-de-neve-el-arte-de-la-amistad\/08d76afe-87ab-4cc6-b6cc-749716f8396b\" rel=\"nofollow\">Murillo y Justino de Neve. El arte de la amistad<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Factualidad%2Fexposicion%2Fmurillo-y-justino-de-neve-el-arte-de-la-amistad%2F08d76afe-87ab-4cc6-b6cc-749716f8396b\">archive<\/a>]<\/small><\/i>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-06-26\" data-sort-value=\"2012-06-26\">26 juin 2012<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-09-30\" data-sort-value=\"2012-09-30\">30 septembre 2012<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<cite lang=\"es\">El expolio del mariscal Soult<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"ABC (journal)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/ABC_(journal)\"><span class=\"lang-es\" lang=\"es\">ABC de S\u00e9ville<\/span><\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time>2013<\/time><small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/sevilla.abc.es\/especiales\/murilloyjustinodeneve\/el-expolio-del-mariscal-soult.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fsevilla.abc.es%2Fespeciales%2Fmurilloyjustinodeneve%2Fel-expolio-del-mariscal-soult.html\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-05-14\" data-sort-value=\"2014-05-14\">14 mai 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/altemeister.museum-kassel.de\/33711\/0\/0\/147\/s2\/0\/0\/objekt.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Joseph et la femme de Putiphar\u00a0\u00bb, Cassel<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Faltemeister.museum-kassel.de%2F33711%2F0%2F0%2F147%2Fs2%2F0%2F0%2Fobjekt.html\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/cartelfr.louvre.fr\/cartelfr\/visite?srv=car_not_frame&amp;idNotice=606\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Cuisine des anges\u00a0\u00bb, Louvre<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcartelfr.louvre.fr%2Fcartelfr%2Fvisite%3Fsrv%3Dcar_not_frame%26idNotice%3D606\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/cartelfr.louvre.fr\/cartelfr\/visite?srv=car_not_frame&amp;idNotice=607\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Fr\u00e8re Junipero\u00a0\u00bb, Louvre<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcartelfr.louvre.fr%2Fcartelfr%2Fvisite%3Fsrv%3Dcar_not_frame%26idNotice%3D607\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hermitage--www.hermitagemuseum.org\/wps\/portal\/hermitage\/digital-collection\/01.+paintings\/32789\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Immacul\u00e9e Conception\u00a0\u00bb, Ermitage<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhermitage--www.hermitagemuseum.org%2Fwps%2Fportal%2Fhermitage%2Fdigital-collection%2F01.%2Bpaintings%2F32789\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.louvre.fr\/oeuvre-notices\/le-jeune-mendiant\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Jeune mendiant\u00a0\u00bb, Louvre<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.louvre.fr%2Foeuvre-notices%2Fle-jeune-mendiant\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dia.org\/collection\/flight-egypt\/55200\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The Flight into Egypt<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fdia.org%2Fcollection%2Fflight-egypt%2F55200\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Detroit Institute of Arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Detroit_Institute_of_Arts\">Detroit Institute of Arts<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-27\" data-sort-value=\"2026-03-27\">27 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/wd\/612bacfa-afd6-4325-b17d-df6febb13b7c\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"es\">Adoraci\u00f3n de los pastores<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fwd%2F612bacfa-afd6-4325-b17d-df6febb13b7c\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">Mus\u00e9e du Prado<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-26\" data-sort-value=\"2026-03-26\">26 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pinakothek.de\/kunst\/meisterwerk\/bartolome-esteban-murillo\/trauben-und-melonenesser\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Mangeurs de raisin\u00a0\u00bb, Munich<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pinakothek.de%2Fkunst%2Fmeisterwerk%2Fbartolome-esteban-murillo%2Ftrauben-und-melonenesser\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museosdeandalucia.es\/web\/museodebellasartesdesevilla\/-\/santa-catalina-de-alejandria\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"es\">Santa Catalina de Alejandr\u00eda<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museosdeandalucia.es%2Fweb%2Fmuseodebellasartesdesevilla%2F-%2Fsanta-catalina-de-alejandria\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-28\" data-sort-value=\"2026-03-28\">28 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/sagrada-familia-del-pajarito\/8008380e-fef5-48b4-8caf-d78b810fb62c\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Sainte Famille \u00e0 l&rsquo;oiseau\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fsagrada-familia-del-pajarito%2F8008380e-fef5-48b4-8caf-d78b810fb62c\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Offices-20\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Gregori2000\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mina_Gregori2000\" class=\"ouvrage\">Mina\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gregori<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Mus\u00e9e des Offices et le Palais Pitti\u00a0: La Peinture \u00e0 Florence<\/cite>, Editions Place des Victoires,\u00a0<time>2000<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-84459-006-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-84459-006-3\"><span class=\"nowrap\">2-84459-006-3<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><span class=\"nowrap\">568-569<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museobilbao.com\/obras-maestras\/bartolome-esteban-murillo\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Saint Pierre\u00a0\u00bb, Bilbao<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museobilbao.com%2Fobras-maestras%2Fbartolome-esteban-murillo\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hermitage--www.hermitagemuseum.org\/wps\/portal\/hermitage\/digital-collection\/01.+paintings\/32726\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Gar\u00e7on au chien\u00a0\u00bb, Ermitage<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhermitage--www.hermitagemuseum.org%2Fwps%2Fportal%2Fhermitage%2Fdigital-collection%2F01.%2Bpaintings%2F32726\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nga.gov\/collection\/art-object-page.1185.html\" rel=\"nofollow\">Deux femmes, Washington<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nga.gov%2Fcollection%2Fart-object-page.1185.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.museegoya.fr\/fr\/notice\/d-49-3-1-la-vierge-au-chapelet-46de22c6-1c30-48dc-9bf4-b4460d008c21\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.museegoya.fr\/fr\/notice\/d-49-3-1-la-vierge-au-chapelet-46de22c6-1c30-48dc-9bf4-b4460d008c21<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museegoya.fr%2Ffr%2Fnotice%2Fd-49-3-1-la-vierge-au-chapelet-46de22c6-1c30-48dc-9bf4-b4460d008c21\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"reference-text\"><i>Les ma\u00eetres de la peinture occidentale<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0266.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\"><i>Les ma\u00eetres de la peinture occidentale<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0223.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0L\u2019 Invention de la peinture\u00a0\u00bb, notice\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.akg-images.fr\/archive\/L%E2%80%99-Invention-de-la-peinture-2UMDHUH0HOXV.html\" rel=\"nofollow\">en ligne sur\u00a0<i>akg-images.fr<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.akg-images.fr%2Farchive%2FL%25E2%2580%2599-Invention-de-la-peinture-2UMDHUH0HOXV.html\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/el-buen-pastor\/28013a12-7a77-4a4f-9b26-85422f4d7afe\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Le Bon Pasteur\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fel-buen-pastor%2F28013a12-7a77-4a4f-9b26-85422f4d7afe\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museosdeandalucia.es\/web\/museodebellasartesdesevilla\/obras-singulares\/-\/asset_publisher\/GRnu6ntjtLfp\/content\/dolorosa\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"es\">Dolorosa<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museosdeandalucia.es%2Fweb%2Fmuseodebellasartesdesevilla%2Fobras-singulares%2F-%2Fasset_publisher%2FGRnu6ntjtLfp%2Fcontent%2Fdolorosa\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-24\" data-sort-value=\"2026-03-24\">24 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.hermitagemuseum.org\/wps\/portal\/hermitage\/digital-collection\/01.+paintings\/32675\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Isaac b\u00e9nissant Jacob\u00a0\u00bb, Ermitage<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.hermitagemuseum.org%2Fwps%2Fportal%2Fhermitage%2Fdigital-collection%2F01.%2Bpaintings%2F32675\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/rebeca-y-eliezer\/a75850ce-081b-47c5-96ee-b45ae82266ea\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Rebecca et \u00c9li\u00e9zer\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Frebeca-y-eliezer%2Fa75850ce-081b-47c5-96ee-b45ae82266ea\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/la-inmaculada-del-escorial\/10a7a263-cec9-4bbc-8385-6c8c1893b4dd?searchMeta=inmaculada\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Immacul\u00e9e de l&rsquo;Escorial\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fla-inmaculada-del-escorial%2F10a7a263-cec9-4bbc-8385-6c8c1893b4dd%3FsearchMeta%3Dinmaculada\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lafore2022\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alexandre_Lafore2022\" class=\"ouvrage\">Alexandre\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Lafore<\/span>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.latribunedelart.com\/quelques-tableaux-anciens-en-vente-dans-les-prochaines-jours\" rel=\"nofollow\"><cite>Quelques tableaux anciens en vente dans les prochains jours<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fquelques-tableaux-anciens-en-vente-dans-les-prochaines-jours\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Tribune de l&rsquo;Art<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-06-21\" data-sort-value=\"2022-06-21\">21 juin 2022<\/time><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-06-21\" data-sort-value=\"2022-06-21\">21 juin 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/la-dolorosa\/eed87d11-67b9-4911-a521-c0dfc01b10f3\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Immacul\u00e9e de l&rsquo;Escorial\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fla-dolorosa%2Feed87d11-67b9-4911-a521-c0dfc01b10f3\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.louvre.fr\/oeuvre-notices\/la-naissance-de-la-vierge\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Naissance de la Vierge\u00a0\u00bb, Louvre<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.louvre.fr%2Foeuvre-notices%2Fla-naissance-de-la-vierge\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nationalgallery.org.uk\/paintings\/bartolome-esteban-murillo-portrait-of-don-justino-de-neve\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Don Justino de Neve\u00a0\u00bb, Londres<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nationalgallery.org.uk%2Fpaintings%2Fbartolome-esteban-murillo-portrait-of-don-justino-de-neve\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/meadowsmuseumdallas.org\/collections\/pages\/Obj522\/?sid=4830&amp;x=127374\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Sainte Justa\u00a0\u00bb, Dallas<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmeadowsmuseumdallas.org%2Fcollections%2Fpages%2FObj522%2F%3Fsid%3D4830%26x%3D127374\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/meadowsmuseumdallas.org\/collections\/pages\/Obj523\/?sid=4830&amp;x=127377\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Sainte Rufina\u00a0\u00bb, Dallas<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmeadowsmuseumdallas.org%2Fcollections%2Fpages%2FObj523%2F%3Fsid%3D4830%26x%3D127377\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.hermitagemuseum.org\/wps\/portal\/hermitage\/digital-collection\/01.+paintings\/32683\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Fuite en \u00c9gypte\u00a0\u00bb, Ermitage<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.hermitagemuseum.org%2Fwps%2Fportal%2Fhermitage%2Fdigital-collection%2F01.%2Bpaintings%2F32683\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"del_Valme_Munoz_Rubio2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Me_del_Valme_Munoz_Rubio2002\" class=\"ouvrage\">Me\u00a0<span class=\"nom_auteur\">del Valme Munoz Rubio<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Mus\u00e9e des Beaux Arts de S\u00e9ville<\/cite>, Aldeasa,\u00a0<time>2002<\/time>, 30\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/84-8003-264-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/84-8003-264-2\"><span class=\"nowrap\">84-8003-264-2<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a015<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.louvre.fr\/oeuvre-notices\/la-sainte-famille\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Sainte Famille\u00a0\u00bb, Louvre<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.louvre.fr%2Foeuvre-notices%2Fla-sainte-famille\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.clevelandart.org\/art\/1965.469?collection_search_query=Murillo&amp;op=search&amp;form_build_id=form-rZKqCl4ePSiBW5ruYXS6yp_DH4WahpbjdmypXyuGV5Q&amp;form_id=clevelandart_collection_search_form\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Laban cherchant ses idoles\u00a0\u00bb, Cleveland<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.clevelandart.org%2Fart%2F1965.469%3Fcollection_search_query%3DMurillo%26op%3Dsearch%26form_build_id%3Dform-rZKqCl4ePSiBW5ruYXS6yp_DH4WahpbjdmypXyuGV5Q%26form_id%3Dclevelandart_collection_search_form\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus;jsessionid=1431720274FE4CC9AD7A794ACB81343F.node1?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.lightbox.t1.collection_lightbox.$TspTitleImageLink.link&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=Slightbox_3x4&amp;sp=0&amp;sp=T&amp;sp=3\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Adoration des bergers\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Bjsessionid%3D1431720274FE4CC9AD7A794ACB81343F.node1%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.lightbox.t1.collection_lightbox.%24TspTitleImageLink.link%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSlightbox_3x4%26sp%3D0%26sp%3DT%26sp%3D3\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.item2&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=SdetailView&amp;sp=9&amp;sp=0\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Joseph et ses fr\u00e8res\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.item2%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSdetailView%26sp%3D9%26sp%3D0\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=1\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Madone avec saints\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3D1\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=SdetailView&amp;sp=4&amp;sp=5\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Annonciation\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSdetailView%26sp%3D4%26sp%3D5\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.dulwichpicturegallery.org.uk\/explore-the-collection\/151-200\/the-flower-girl\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Fille aux Fleurs\u00a0\u00bb, Dulwich Picture Gallery<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.dulwichpicturegallery.org.uk%2Fexplore-the-collection%2F151-200%2Fthe-flower-girl%2F\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=SdetailView&amp;sp=5&amp;sp=6\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Saint Thomas de Villanueva\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSdetailView%26sp%3D5%26sp%3D6\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nga.gov\/artworks\/34956-return-prodigal-son\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The Return of the Prodigal Son<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nga.gov%2Fartworks%2F34956-return-prodigal-son\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-04-19\" data-sort-value=\"2026-04-19\">19 avril 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museosdeandalucia.es\/web\/museodebellasartesdesevilla\/obras-singulares\/-\/asset_publisher\/GRnu6ntjtLfp\/content\/san-antonio-de-padua-con-el-nino\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"es\">San Antonio de Padua con el Ni\u00f1o<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museosdeandalucia.es%2Fweb%2Fmuseodebellasartesdesevilla%2Fobras-singulares%2F-%2Fasset_publisher%2FGRnu6ntjtLfp%2Fcontent%2Fsan-antonio-de-padua-con-el-nino\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-24\" data-sort-value=\"2026-03-24\">24 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-51\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museosdeandalucia.es\/web\/museodebellasartesdesevilla\/obras-singulares\/-\/asset_publisher\/GRnu6ntjtLfp\/content\/virgen-con-el-nino-virgen-de-la-servilleta-\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"es\">Virgen con el Ni\u00f1o (Virgen de la servilleta)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museosdeandalucia.es%2Fweb%2Fmuseodebellasartesdesevilla%2Fobras-singulares%2F-%2Fasset_publisher%2FGRnu6ntjtLfp%2Fcontent%2Fvirgen-con-el-nino-virgen-de-la-servilleta-\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_S%C3%A9ville\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de S\u00e9ville<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-28\" data-sort-value=\"2026-03-28\">28 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.beaux-arts.ca\/collection\/artwork\/abraham-et-les-trois-anges-4\" rel=\"nofollow\"><cite>Abraham et les trois anges<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.beaux-arts.ca%2Fcollection%2Fartwork%2Fabraham-et-les-trois-anges-4\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts du Canada\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_du_Canada\">Mus\u00e9e des beaux-arts du Canada<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2025-12-16\" data-sort-value=\"2025-12-16\">16 d\u00e9cembre 2025<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museothyssen.org\/en\/collection\/artists\/murillo\/virgin-and-child-saint-rose-viterbo\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant\u00a0\u00bb, mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museothyssen.org%2Fen%2Fcollection%2Fartists%2Fmurillo%2Fvirgin-and-child-saint-rose-viterbo\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nationalgallery.org.uk\/paintings\/bartolome-esteban-murillo-self-portrait\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Autoportrait\u00a0\u00bb, National Gallery<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nationalgallery.org.uk%2Fpaintings%2Fbartolome-esteban-murillo-self-portrait\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-55\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.item2&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=2\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Mariage de la Vierge\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.item2%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3D2\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/los-nios-de-la-concha\/ebb0af9e-9601-491c-b7ba-801764341b11\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Enfants \u00e0 la coquille\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Flos-nios-de-la-concha%2Febb0af9e-9601-491c-b7ba-801764341b11\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/wallacelive.wallacecollection.org:8080\/eMuseumPlus?service=direct\/1\/ResultDetailView\/result.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next&amp;sp=13&amp;sp=Sartist&amp;sp=SelementList&amp;sp=0&amp;sp=0&amp;sp=999&amp;sp=SdetailView&amp;sp=0&amp;sp=Sdetail&amp;sp=1&amp;sp=T&amp;sp=0&amp;sp=SdetailView&amp;sp=3&amp;sp=4\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Sainte Famille avec Jean-Baptiste enfant\u00a0\u00bb, Wallace Collection<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwallacelive.wallacecollection.org%3A8080%2FeMuseumPlus%3Fservice%3Ddirect%2F1%2FResultDetailView%2Fresult.inline.moduleContextFunctionBar.navigator.next%26sp%3D13%26sp%3DSartist%26sp%3DSelementList%26sp%3D0%26sp%3D0%26sp%3D999%26sp%3DSdetailView%26sp%3D0%26sp%3DSdetail%26sp%3D1%26sp%3DT%26sp%3D0%26sp%3DSdetailView%26sp%3D3%26sp%3D4\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Stourton2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"James_Stourton2003\" class=\"ouvrage\">James\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Stourton<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Petits Mus\u00e9es, grandes collections\u00a0: Promenade \u00e0 travers l\u2019Europe<\/cite>, Paris, Scala,\u00a0<time>2003<\/time>, 271\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-86656-327-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-86656-327-1\"><span class=\"nowrap\">2-86656-327-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0231<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.metmuseum.org\/art\/collection\/search\/437175\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0La Vierge et l&rsquo;Enfant\u00a0\u00bb, Metropolitan<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.metmuseum.org%2Fart%2Fcollection%2Fsearch%2F437175\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.sammlung.pinakothek.de\/de\/artist\/bartolome-esteban-murillo\/die-kleine-obsthaendlerin\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Vendeurs de fruits\u00a0\u00bb, Alte Pinakothek<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.sammlung.pinakothek.de%2Fde%2Fartist%2Fbartolome-esteban-murillo%2Fdie-kleine-obsthaendlerin\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/barber.org.uk\/bartolome-esteban-murillo-1617-1682\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Les Noces de Cana\u00a0\u00bb, Barber Institut<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fbarber.org.uk%2Fbartolome-esteban-murillo-1617-1682%2F\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-62\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.metmuseum.org\/art\/collection\/search\/437172\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The Crucifixion<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.metmuseum.org%2Fart%2Fcollection%2Fsearch%2F437172\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a><\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2026-03-27\" data-sort-value=\"2026-03-27\">27 mars 2026<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-63\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nationalgallery.org.uk\/paintings\/bartolome-esteban-murillo-a-peasant-boy-leaning-on-a-sill\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Petit paysan au balcon\u00a0\u00bb, National Gallery<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nationalgallery.org.uk%2Fpaintings%2Fbartolome-esteban-murillo-a-peasant-boy-leaning-on-a-sill\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-64\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nationalgallery.org.uk\/paintings\/bartolome-esteban-murillo-the-heavenly-and-earthly-trinities\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Les Trinit\u00e9s c\u00e9lestes et terrestres\u00a0\u00bb, National Gallery<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nationalgallery.org.uk%2Fpaintings%2Fbartolome-esteban-murillo-the-heavenly-and-earthly-trinities\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-65\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/el-martirio-de-san-andres\/4e16dcf0-f952-45f6-ae7d-b9cab4748cdd?searchid=0b0b0d7b-d8a3-137c-ed15-512690bd1f46\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Martyre de saint Andr\u00e9\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fel-martirio-de-san-andres%2F4e16dcf0-f952-45f6-ae7d-b9cab4748cdd%3Fsearchid%3D0b0b0d7b-d8a3-137c-ed15-512690bd1f46\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-66\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museodelprado.es\/coleccion\/obra-de-arte\/la-inmaculada-concepcion-de-los-venerables\/76179d81-beaf-4f9e-9a05-ef92340a00d1\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0L&rsquo;Immacul\u00e9e Conception\u00a0\u00bb, Prado<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museodelprado.es%2Fcoleccion%2Fobra-de-arte%2Fla-inmaculada-concepcion-de-los-venerables%2F76179d81-beaf-4f9e-9a05-ef92340a00d1\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-67\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.museopalazzobianco.it\/template1.asp?itemID=509930&amp;level=3&amp;label=Murillo_fugainegitto&amp;sito=7\" rel=\"nofollow\">Musei di Genova<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.museopalazzobianco.it%2Ftemplate1.asp%3FitemID%3D509930%26level%3D3%26label%3DMurillo_fugainegitto%26sito%3D7\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-68\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pitt-Rivers1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Fran\u00e7oise_Pitt-Rivers1993\" class=\"ouvrage\">Fran\u00e7oise\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Pitt-Rivers<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Balzac et l\u2019art<\/cite>, Paris, St\u00e9 Nelle des Editions du Ch\u00eane,\u00a0<time>1993<\/time>, 159\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85108-799-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85108-799-1\"><span class=\"nowrap\">2-85108-799-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a036<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bellier_de_La_Chavignerie1893\" class=\"ouvrage\"><span id=\"\u00c9mile_Bellier_de_La_Chavignerie1893\" class=\"ouvrage\"><a title=\"\u00c9mile Bellier de La Chavignerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89mile_Bellier_de_La_Chavignerie\">\u00c9mile Bellier de La Chavignerie<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Notice des peintures, dessins, sculptures, antiquit\u00e9s et curiosit\u00e9s expos\u00e9s dans le mus\u00e9e de Chartres. 4e \u00e9dition<\/cite>, Chartres, impr. de Garnier,\u00a0<time>1893<\/time>, 212\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">BNF<\/a><span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb300806689.public\" rel=\"nofollow\">30080668<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k6227300f\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k6227300f\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>, p. 145.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Bartolom%C3%A9_Esteban_Murillo?uselang=fr\">Bartolom\u00e9 Esteban Murillo<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\u00a0: document utilis\u00e9 comme source pour la r\u00e9daction de cet article.<\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Walther2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ingo_F._Walther2002\" class=\"ouvrage\">Ingo F. Walther,\u00a0<cite class=\"italique\">Les ma\u00eetres de la peinture occidentale, une histoire de l&rsquo;art en 900 \u00e9tudes de tableaux<\/cite>, Cologne, Taschen,\u00a0<time>2002<\/time>, 760\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7434-4209-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7434-4209-3\"><span class=\"nowrap\">2-7434-4209-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.\u00a0<span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Toman1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rolf_Toman1998\" class=\"ouvrage\">Rolf Toman,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;art du baroque; Architecture, Sculpture, Peinture<\/cite>, Cologne, K\u00f6neman,\u00a0<time>1998<\/time>, 503\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/3-89508-918-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/3-89508-918-4\"><span class=\"nowrap\">3-89508-918-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.\u00a0<span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sanchez_Ramon2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mar_Sanchez_Ramon2001\" class=\"ouvrage\">Mar Sanchez Ramon,\u00a0<cite class=\"italique\">Petit guide Museo del Prado<\/cite>, Madrid, Aldeasa,\u00a0<time>2001<\/time>, 126\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/84-8003-256-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/84-8003-256-1\"><span class=\"nowrap\">84-8003-256-1<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.\u00a0<span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"B\u00e9n\u00e9zit2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/benz\/9780199773787.article.B00127910\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Bartolom\u00e9 Esteban Murillo<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fdoi.org%2F10.1093%2Fbenz%2F9780199773787.article.B00127910\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, extrait de la notice dans le\u00a0<i>dictionnaire\u00a0<a title=\"B\u00e9n\u00e9zit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9n%C3%A9zit\">B\u00e9n\u00e9zit<\/a><\/i><span title=\"Acc\u00e8s payant au document\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Lock-red-alt-2.svg\/20px-Lock-red-alt-2.svg.png\" alt=\"Acc\u00e8s payant\" width=\"9\" height=\"14\" data-file-width=\"597\" data-file-height=\"947\" \/><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Oxford Art Online\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford_Art_Online\">Oxford Art Online<\/a><\/span>,\u00a0<time>2011<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9780199773787\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9780199773787\"><span class=\"nowrap\">9780199773787<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"CrossLivingstone2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"F._L._CrossElizabeth_A_Livingstone2005\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0F. L. Cross et Elizabeth A Livingstone,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Oxford Dictionary of the Christian Church<\/cite>,\u00a0<time>2005<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-19-280290-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-19-280290-3\"><span class=\"nowrap\">978-0-19-280290-3<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/oxfordindex.oup.com\/view\/10.1093\/acref\/9780192802903.013.4710\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Foxfordindex.oup.com%2Fview%2F10.1093%2Facref%2F9780192802903.013.4710\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Livingstone2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Elizabeth_A_Livingstone2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Elizabeth A Livingstone,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church<\/cite>,\u00a0<time>2006<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-19-861442-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-19-861442-5\"><span class=\"nowrap\">978-0-19-861442-5<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/oxfordindex.oup.com\/view\/10.1093\/acref\/9780198614425.013.3955\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Foxfordindex.oup.com%2Fview%2F10.1093%2Facref%2F9780198614425.013.3955\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Ayala_Mallory2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nina_Ayala_Mallory2001\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Nina Ayala Mallory,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Oxford Companion to Western Art<\/cite>,\u00a0<time>2001<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-19-866203-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-19-866203-7\"><span class=\"nowrap\">978-0-19-866203-7<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/oxfordindex.oup.com\/view\/10.1093\/acref\/9780198662037.013.1830\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Foxfordindex.oup.com%2Fview%2F10.1093%2Facref%2F9780198662037.013.1830\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr><cite class=\"italique\" lang=\"en\">World Encyclopedia<\/cite>,\u00a0<time>2004<\/time><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-19-954609-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-19-954609-1\"><span class=\"nowrap\">978-0-19-954609-1<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/oxfordindex.oup.com\/view\/10.1093\/acref\/9780199546091.013.7872\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Foxfordindex.oup.com%2Fview%2F10.1093%2Facref%2F9780199546091.013.7872\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Bartolom\u00e9 Esteban Murillo,\u00a0Autoportrait (vers 1670), Londres,\u00a0National\u00a0 \u00a0Gallery. Bartolom\u00e9 Esteban Murillo \u00a0 Bartolom\u00e9 Esteban Murillo,\u00a0Autoportrait\u00a0(vers 1670), Londres,\u00a0National Gallery. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Naissance D\u00e9cembre 1617 S\u00e9ville D\u00e9c\u00e8s 3 avril1682\u00a0(\u00e0 64\u00a0ans) S\u00e9ville\u00a0ou\u00a0Cadix Nationalit\u00e9 Espagnole Activit\u00e9 Artiste peintre Ma\u00eetre Juan Castillo\u00a0(en) Lieux de travail S\u00e9ville,\u00a0Cadix,\u00a0Madrid Mouvement Peinture baroque,\u00a0Si\u00e8cle d&rsquo;or espagnol [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23702,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-23520","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23520"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23520\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23707,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23520\/revisions\/23707"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23702"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}