{"id":23266,"date":"2026-04-25T09:38:57","date_gmt":"2026-04-25T07:38:57","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=23266"},"modified":"2026-04-25T09:53:26","modified_gmt":"2026-04-25T07:53:26","slug":"james-clerk-maxwell","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/james-clerk-maxwell\/","title":{"rendered":"James Clerk Maxwell"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell\">James Clerk Maxwell<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>James Clerk Maxwell<\/b>, n\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap bday\" datetime=\"1831-06-13\" data-sort-value=\"1831-06-13\">13 juin 1831<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>\u00a0et mort le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1879-11-05\" data-sort-value=\"1879-11-05\">5 novembre 1879<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge\">Cambridge<\/a>, est un\u00a0<a title=\"Physique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physique\">physicien<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9maticien<\/a>\u00a0<a title=\"\u00c9cosse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cosse\">\u00e9cossais<\/a>. Il est principalement connu pour avoir unifi\u00e9 en un seul ensemble d&rsquo;\u00e9quations, les\u00a0<a title=\"\u00c9quations de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quations_de_Maxwell\">\u00e9quations de Maxwell<\/a>, l&rsquo;<a title=\"\u00c9lectricit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectricit%C3%A9\">\u00e9lectricit\u00e9<\/a>, le\u00a0<a title=\"Magn\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Magn%C3%A9tisme\">magn\u00e9tisme<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Induction \u00e9lectromagn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Induction_%C3%A9lectromagn%C3%A9tique\">induction<\/a>, en incluant une importante modification du\u00a0<a title=\"Th\u00e9or\u00e8me d'Amp\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9or%C3%A8me_d%27Amp%C3%A8re\">th\u00e9or\u00e8me d&rsquo;Amp\u00e8re<\/a>. Ce fut \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque le mod\u00e8le le plus unifi\u00e9 de l&rsquo;<a title=\"\u00c9lectromagn\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectromagn%C3%A9tisme\">\u00e9lectromagn\u00e9tisme<\/a>. Il est \u00e9galement c\u00e9l\u00e8bre pour avoir interpr\u00e9t\u00e9, dans un article scientifique, la\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a>\u00a0comme \u00e9tant un ph\u00e9nom\u00e8ne \u00e9lectromagn\u00e9tique en s&rsquo;appuyant sur les travaux de\u00a0<a title=\"Michael Faraday\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Faraday\">Michael Faraday<\/a><sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il a notamment d\u00e9montr\u00e9 que les champs\u00a0<a title=\"Champ \u00e9lectrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champ_%C3%A9lectrique\">\u00e9lectriques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Champ magn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champ_magn%C3%A9tique\">magn\u00e9tiques<\/a>\u00a0se propagent dans l&rsquo;espace sous la forme d&rsquo;une onde et \u00e0 la\u00a0<a title=\"Vitesse de la lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitesse_de_la_lumi%C3%A8re\">vitesse de la lumi\u00e8re<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-23274 aligncenter\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/James-Clerk-Maxwell-1831-1879-240x300.jpg\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/James-Clerk-Maxwell-1831-1879-240x300.jpg 240w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg 250w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"James Clerk Maxwell - Parmi les plus grands - LPPV.10 - e-penser\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/QZ6Lkfc5IRo?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ces deux d\u00e9couvertes permirent d&rsquo;importants travaux ult\u00e9rieurs notamment en\u00a0<a title=\"Relativit\u00e9 restreinte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relativit%C3%A9_restreinte\">relativit\u00e9 restreinte<\/a>\u00a0et en\u00a0<a title=\"M\u00e9canique quantique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_quantique\">m\u00e9canique quantique<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est \u00e9galement connu pour avoir d\u00e9velopp\u00e9 la\u00a0<a title=\"Statistique de Maxwell-Boltzmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Statistique_de_Maxwell-Boltzmann\">distribution de Maxwell<\/a>, une m\u00e9thode statistique de description de la\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie cin\u00e9tique des gaz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_cin%C3%A9tique_des_gaz\">th\u00e9orie cin\u00e9tique des gaz<\/a><sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ainsi que pour avoir r\u00e9alis\u00e9\u00a0<a title=\"Fichier:Tartan Ribbon.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Tartan_Ribbon.jpg\">la premi\u00e8re photographie en vraie couleur<\/a>\u00a0devant les membres de la\u00a0<a title=\"Royal Institution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Institution\">Royal Institution<\/a>\u00a0de Londres<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell est consid\u00e9r\u00e9 par de nombreux physiciens comme le scientifique du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle ayant eu le plus d&rsquo;influence au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Ses contributions \u00e0 la science sont consid\u00e9r\u00e9es par certains comme aussi importantes que celles d&rsquo;<a title=\"Isaac Newton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isaac_Newton\">Isaac Newton<\/a>\u00a0ou d&rsquo;<a title=\"Albert Einstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Einstein\">Albert Einstein<\/a><sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p2_4-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p2-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1931, pour le centenaire de la naissance de Maxwell, Einstein d\u00e9crivait les travaux de Maxwell comme les\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0plus profonds et fructueux que la physique ait connus depuis le temps de Newton\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Enfance_1831-1839\">Enfance 1831-1839<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">James Clerk Maxwell est n\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1831-06-13\" data-sort-value=\"1831-06-13\">13 juin 1831<\/time>\u00a0au 14 India Street \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>, de John Clerk Maxwell,\u00a0<a title=\"Avocat (m\u00e9tier)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avocat_(m%C3%A9tier)\">avocat<\/a>, et de Frances Maxwell (n\u00e9e Cay)<sup id=\"cite_ref-oxford_506_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le p\u00e8re de Maxwell \u00e9tait un homme ais\u00e9 apparent\u00e9 \u00e0 la famille Clerk de\u00a0<a title=\"Penicuik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Penicuik\">Penicuik<\/a>\u00a0(<a title=\"Midlothian (\u00c9cosse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Midlothian_(%C3%89cosse)\">Midlothian<\/a>), d\u00e9tenteurs de la\u00a0<a class=\"new\" title=\"Baronnet Clerk (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baronnet_Clerk&amp;action=edit&amp;redlink=1\">baronnie Clerk<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Clerk Baronets\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Clerk_Baronets\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Clerk Baronets\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0et dont le fr\u00e8re en \u00e9tait le sixi\u00e8me\u00a0<a title=\"Baronnet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baronnet\">baronnet<\/a><sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il est n\u00e9 John Clerk<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ajoutant lui-m\u00eame le surnom\u00a0<i>Maxwell<\/i>\u00a0apr\u00e8s avoir h\u00e9rit\u00e9 d&rsquo;une propri\u00e9t\u00e9 de campagne \u00e0\u00a0<a title=\"Middlebie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Middlebie\">Middlebie<\/a>\u00a0(<a title=\"Kirkcudbrightshire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kirkcudbrightshire\">Kirkcudbrightshire<\/a>) de la famille Maxwell, elle-m\u00eame membre de la\u00a0<a title=\"Pairie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pairie\">pairie<\/a><sup id=\"cite_ref-oxford_506_6-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les parents de Maxwell ne se sont pas rencontr\u00e9s ni mari\u00e9s avant d&rsquo;\u00eatre entr\u00e9s dans la trentaine<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ce qui \u00e9tait rare \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque, et sa m\u00e8re avait pr\u00e8s de\u00a0<span class=\"nowrap\">40 ans<\/span>\u00a0quand il est n\u00e9. Ils avaient pr\u00e9c\u00e9demment eu une fille morte en bas \u00e2ge<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ses parents appellent leur unique enfant survivant James, un pr\u00e9nom non seulement port\u00e9 par son grand-p\u00e8re mais aussi par beaucoup de ses a\u00efeux. L&rsquo;enfant est \u00e9lev\u00e9 dans la religion\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestante<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Alors que Maxwell est encore jeune, sa famille d\u00e9m\u00e9nage \u00e0\u00a0<i>Glenlair<\/i>, une maison de ses parents construite sur la propri\u00e9t\u00e9 de 1\u00a0500\u00a0acres (<span title=\"61\u00a0000\u00a0000 m\u00b2 ou 61 km\u00b2\">6\u00a0100<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"hectare\">ha<\/abbr>) de Middlebie<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Toutes les indications concordent pour dire que Maxwell avait une curiosit\u00e9 inextinguible d\u00e8s le plus jeune \u00e2ge<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00c0\u00a0<span class=\"nowrap\">3 ans<\/span>, tout ce qui bougeait, brillait ou faisait du bruit amenait la question\u00a0: \u00ab\u00a0\u00c0 quoi \u00e7a sert\u00a0?\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans une lettre \u00e0 sa belle-s\u0153ur Jane Cay en 1834, son p\u00e8re d\u00e9crivait sa curiosit\u00e9 intellectuelle inn\u00e9e\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0C&rsquo;est un gar\u00e7on heureux et il se porte beaucoup mieux depuis que le temps est meilleur\u00a0; il est tr\u00e8s occup\u00e9 avec les portes, serrures, cl\u00e9s,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr>\u00a0et \u00ab\u00a0montre moi comment \u00e7a marche\u00a0\u00bb ne quitte jamais sa bouche\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Campbell_p12_14-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Campbell_p12-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Father of Modern Physics: James Clerk Maxwell\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/NuWEqE4k230?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u00c9ducation_1839-1847\"><span id=\".C3.89ducation_1839-1847\"><\/span>\u00c9ducation 1839-1847<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Edinburgh_Academy_frontage.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Edinburgh_Academy_frontage.jpg\/250px-Edinburgh_Academy_frontage.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Edinburgh_Academy_frontage.jpg\/500px-Edinburgh_Academy_frontage.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"124\" data-file-width=\"2248\" data-file-height=\"1116\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;Edinburgh Academy o\u00f9 Maxwell a \u00e9t\u00e9 scolaris\u00e9.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Reconnaissant le potentiel du jeune homme sa m\u00e8re prend en charge son\u00a0<a title=\"Enseignement primaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseignement_primaire\">\u00e9ducation primaire<\/a>, ce qui \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9poque victorienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_victorienne\">\u00e9poque victorienne<\/a>\u00a0\u00e9tait tr\u00e8s souvent le r\u00f4le de la\u00a0<a title=\"Femme au foyer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Femme_au_foyer\">femme au foyer<\/a><sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p15-16_15-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p15-16-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Elle meurt cependant d&rsquo;un cancer abdominal en 1839 alors que Maxwell n&rsquo;a que\u00a0<span class=\"nowrap\">8 ans<\/span>. L&rsquo;\u00e9ducation de James est alors supervis\u00e9e par John Clerk et sa belle-s\u0153ur Jane, les deux jouant un r\u00f4le pivot dans la vie de Maxwell<sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p15-16_15-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p15-16-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sa v\u00e9ritable scolarit\u00e9 d\u00e9bute difficilement sous la direction d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Pr\u00e9cepteur (\u00e9ducation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9cepteur_(%C3%A9ducation)\">pr\u00e9cepteur<\/a>\u00a0\u00e2g\u00e9 de\u00a0<span class=\"nowrap\">16 ans<\/span>. Peu de choses sont connues \u00e0 propos du jeune homme que John Clerk engagea pour instruire son fils, mis \u00e0 part qu&rsquo;il le traitait durement, moquant sa lenteur et son ent\u00eatement<sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p15-16_15-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p15-16-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. John Maxwell renvoie le tuteur en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1841-11\" data-sort-value=\"1841-11\">novembre 1841<\/time>\u00a0et, apr\u00e8s longue r\u00e9flexion, envoie son fils dans la prestigieuse\u00a0<a title=\"Edinburgh Academy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edinburgh_Academy\">Edinburgh Academy<\/a><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il habite alors chez sa tante Isabella o\u00f9 sa passion pour le dessin est encourag\u00e9e par sa cousine\u00a0<a title=\"Jemima Blackburn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jemima_Blackburn\">Jemima Blackburn<\/a>, elle-m\u00eame une artiste talentueuse<sup id=\"cite_ref-mahon_p12-14_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-mahon_p12-14-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">James, \u00e9lev\u00e9 dans l&rsquo;isolement de la propri\u00e9t\u00e9 de son p\u00e8re, ne se sent pas bien en arrivant \u00e0 l&rsquo;\u00e9cole \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de\u00a0<span class=\"nowrap\">10 ans<\/span><sup id=\"cite_ref-mahon_p10_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-mahon_p10-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La classe de premi\u00e8re ann\u00e9e \u00e9tant pleine, il est scolaris\u00e9 en deuxi\u00e8me ann\u00e9e avec des \u00e9l\u00e8ves \u00e2g\u00e9s d&rsquo;un an de plus que lui<sup id=\"cite_ref-mahon_p10_18-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-mahon_p10-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ses mani\u00e8res et son accent heurt\u00e9 de\u00a0<a title=\"Galloway\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galloway\">Galloway<\/a>\u00a0sonnent rustique pour les autres gar\u00e7ons et, avec le fait d&rsquo;arriver le premier jour avec des chaussures et une tunique faites \u00e0 la maison, lui valent le surnom\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dafty\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Maxwell semble cependant ne pas s&rsquo;offusquer du qualificatif, le portant sans se plaindre pendant des ann\u00e9es<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans les classes sup\u00e9rieures, sa vie sociale et ses r\u00e9sultats scolaires s&rsquo;am\u00e9liorent. Tr\u00e8s vite, Dafty surprend ses camarades de classe en r\u00e9solvant des probl\u00e8mes de math\u00e9matiques et de g\u00e9om\u00e9trie avec aisance et rapidit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201921_23-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201921-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son isolement social prend fin quand il rencontre\u00a0<a class=\"new\" title=\"Lewis Campbell (hell\u00e9niste) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Lewis_Campbell_(hell%C3%A9niste)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Lewis Campbell<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Lewis Campbell (classicist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lewis_Campbell_(classicist)\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Lewis Campbell (classicist)\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Peter Guthrie Tait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Guthrie_Tait\">Peter Guthrie Tait<\/a>, deux gar\u00e7ons du m\u00eame \u00e2ge, appel\u00e9s \u00e0 devenir eux aussi de brillants \u00e9l\u00e8ves. Ils resteront amis toute leur vie<sup id=\"cite_ref-oxford_506_6-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell \u00e9tait fascin\u00e9 par la\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A9trie\">g\u00e9om\u00e9trie<\/a>, red\u00e9couvrant les\u00a0<a title=\"Poly\u00e8dre r\u00e9gulier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poly%C3%A8dre_r%C3%A9gulier\">poly\u00e8dres r\u00e9guliers<\/a>\u00a0avant d&rsquo;avoir re\u00e7u un quelconque enseignement formel<sup id=\"cite_ref-mahon_p12-14_17-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-mahon_p12-14-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins l&rsquo;essentiel de ses talents restent inconnus, et bien qu&rsquo;il gagne un prix en biographie religieuse en deuxi\u00e8me ann\u00e9e, son travail scolaire reste anodin<sup id=\"cite_ref-mahon_p12-14_17-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-mahon_p12-14-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0jusqu&rsquo;\u00e0 ce que, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de\u00a0<span class=\"nowrap\">13 ans<\/span>, il gagne la m\u00e9daille de math\u00e9matiques de l&rsquo;\u00e9cole et le premier prix en anglais et en po\u00e9sie<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour son premier travail scientifique, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de\u00a0<span class=\"nowrap\">14 ans<\/span>, Maxwell \u00e9crit un article sur les moyens m\u00e9caniques de tracer des courbes math\u00e9matiques avec un morceau de ficelle ainsi que les propri\u00e9t\u00e9s des\u00a0<a title=\"Ellipse (math\u00e9matiques)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ellipse_(math%C3%A9matiques)\">ellipses<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Courbe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Courbe\">courbes<\/a>\u00a0\u00e0 plus de deux\u00a0<a title=\"Foyer (math\u00e9matiques)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foyer_(math%C3%A9matiques)\">foyers<\/a>. Son travail,\u00a0<i>Oval Curves<\/i>, est pr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 la\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"Royal Society of Edinburgh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Society_of_Edinburgh\">Royal Society of Edinburgh<\/a><\/span>\u00a0par\u00a0<a title=\"James David Forbes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_David_Forbes\">James Forbes<\/a>, professeur de\u00a0<a title=\"Philosophie naturelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie_naturelle\">philosophie naturelle<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 d'\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_d%27%C3%89dimbourg\">Universit\u00e9 d&rsquo;\u00c9dimbourg<\/a><sup id=\"cite_ref-oxford_506_6-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Maxwell \u00e9tant jug\u00e9 trop jeune pour le faire lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Mahon_16_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Mahon_16-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le travail n&rsquo;est pas enti\u00e8rement original,\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Descartes<\/a>\u00a0ayant examin\u00e9 les propri\u00e9t\u00e9s de telles courbes multifocales au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, mais Maxwell a simplifi\u00e9 leur construction<sup id=\"cite_ref-Mahon_16_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Mahon_16-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Universit\u00e9_d'\u00c9dimbourg_1847-1850\"><span id=\"Universit.C3.A9_d.27.C3.89dimbourg_1847-1850\"><\/span>Universit\u00e9 d&rsquo;\u00c9dimbourg 1847-1850<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Edinburgh_University_1827.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ec\/Edinburgh_University_1827.jpg\/250px-Edinburgh_University_1827.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ec\/Edinburgh_University_1827.jpg\/500px-Edinburgh_University_1827.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"179\" data-file-width=\"1202\" data-file-height=\"860\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;Universit\u00e9 d&rsquo;\u00c9dimbourg<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell quitte l&rsquo;\u00e9cole en 1847 \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de 16 ans et suit des cours \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 d'\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_d%27%C3%89dimbourg\">Universit\u00e9 d&rsquo;\u00c9dimbourg<\/a><sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ayant la possibilit\u00e9 d&rsquo;entrer \u00e0\u00a0<a title=\"Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge\">Cambridge<\/a>\u00a0apr\u00e8s son premier trimestre, Maxwell d\u00e9cide n\u00e9anmoins de terminer ses trois trimestres d&rsquo;\u00e9tudes \u00e0 \u00c9dimbourg<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La principale raison est l&rsquo;\u00e9loignement de Cambridge qui impliquerait de ne voir son p\u00e8re que deux fois par an. L&rsquo;autre raison est l&rsquo;inqui\u00e9tude pour la suite de sa carri\u00e8re\u00a0: il veut devenir scientifique, mais les emplois dans le domaine \u00e9tant rares \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque, il aurait \u00e9t\u00e9 beaucoup plus difficile d&rsquo;obtenir un poste dans une universit\u00e9 aussi prestigieuse que celle de Cambridge.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;Universit\u00e9 d&rsquo;\u00c9dimbourg accueille alors dans son \u00e9quipe enseignante des personnalit\u00e9s reconnues. En premi\u00e8re ann\u00e9e Maxwell a pour professeurs\u00a0<a title=\"William Hamilton (9e baronnet)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Hamilton_(9e_baronnet)\">William Hamilton<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Logique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Logique\">logique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"M\u00e9taphysique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9taphysique\">m\u00e9taphysique<\/a>,\u00a0<a title=\"Philip Kelland\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philip_Kelland\">Philip Kelland<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"James David Forbes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_David_Forbes\">James Forbes<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Philosophie naturelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie_naturelle\">philosophie naturelle<\/a><sup id=\"cite_ref-oxford_506_6-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Maxwell ne trouve cependant pas ses cours \u00e0 \u00c9dimbourg particuli\u00e8rement exigeants<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0aussi d\u00e9gage-t-il le temps de se plonger dans ses propres \u00e9tudes personnelles durant son temps libre, particuli\u00e8rement lors de ses retours \u00e0 Glenlair<sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il peut alors faire des exp\u00e9riences avec des appareils de\u00a0<a title=\"Chimie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chimie\">chimie<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"\u00c9lectromagn\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectromagn%C3%A9tisme\">\u00e9lectromagn\u00e9tisme<\/a>\u00a0improvis\u00e9s, mais sa pr\u00e9occupation principale concerne les propri\u00e9t\u00e9s de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lumi\u00e8re polaris\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re_polaris%C3%A9e\">lumi\u00e8re polaris\u00e9e<\/a><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il met en forme des blocs de\u00a0<a title=\"G\u00e9latine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9latine\">g\u00e9latine<\/a>, les soumet \u00e0 diverses contraintes, puis, \u00e0 l&rsquo;aide de deux\u00a0<a title=\"Prisme de Nicol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prisme_de_Nicol\">prismes polarisants<\/a>\u00a0que lui a offerts\u00a0<a title=\"William Nicol (g\u00e9ologue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Nicol_(g%C3%A9ologue)\">William Nicol<\/a>, il observe les couleurs d\u00e9velopp\u00e9es dans la gel\u00e9e<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Maxwell vient de d\u00e9couvrir la\u00a0<a title=\"Photo\u00e9lasticit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Photo%C3%A9lasticit%C3%A9\">photo\u00e9lasticit\u00e9<\/a>, une m\u00e9thode de d\u00e9termination de la distribution des contraintes \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur d&rsquo;une structure physique<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans sa dix-huiti\u00e8me ann\u00e9e Maxwell contribue \u00e0 deux articles pour les\u00a0<i>Transactions of the Royal Society of Edinburgh<\/i><sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, l&rsquo;un d&rsquo;eux,\u00a0<i>On the Equilibrium of Elastic Solids<\/i>, posant les fondations d&rsquo;une importante d\u00e9couverte r\u00e9alis\u00e9e plus tard\u00a0: la\u00a0<a title=\"Bir\u00e9fringence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bir%C3%A9fringence\">bir\u00e9fringence<\/a>\u00a0temporaire dans un liquide visqueux par une contrainte de cisaillement<sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;autre article s&rsquo;intitule\u00a0<i>Rolling Curves<\/i>. Comme pour son premier article d&rsquo;\u00e9colier,\u00a0<i>Oval Curves<\/i>, Maxwell est consid\u00e9r\u00e9 comme trop jeune pour monter \u00e0 la tribune et le pr\u00e9senter lui-m\u00eame. De ce fait, il est lu \u00e0 la Royal Society par son professeur Kelland<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">James n&rsquo;apprend pas que dans les salles de classe ou les laboratoires de l&rsquo;universit\u00e9. Il r\u00e9alise aussi des exp\u00e9riences dans un laboratoire improvis\u00e9 \u00e0 Glenlair, ou bien \u00e0 l&rsquo;aide de livres emprunt\u00e9s \u00e0 la biblioth\u00e8que. Il lit les trait\u00e9s de math\u00e9maticiens fran\u00e7ais, tels\u00a0<a title=\"Augustin Louis Cauchy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustin_Louis_Cauchy\">Augustin Louis Cauchy<\/a>,\u00a0<a title=\"Sim\u00e9on Denis Poisson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sim%C3%A9on_Denis_Poisson\">Sim\u00e9on Denis Poisson<\/a>\u00a0et ach\u00e8te en 1849, pour vingt-cinq shillings, la\u00a0<i>Th\u00e9orie analytique de la chaleur<\/i>\u00a0publi\u00e9e par\u00a0<a title=\"Joseph Fourier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Fourier\">Joseph Fourier<\/a>\u00a0en 1821. Certains passages de ce trait\u00e9 aident \u00e0 mieux comprendre pourquoi Maxwell formule, quelques ann\u00e9es plus tard, la th\u00e9orie \u00e9lectromagn\u00e9tique \u00e0 l&rsquo;aide des formes diff\u00e9rentielles. L&rsquo;\u00e9tude r\u00e9alis\u00e9e par Fourier \u00e9veille aussi son int\u00e9r\u00eat pour la\u00a0<a title=\"Thermodynamique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thermodynamique\">thermodynamique<\/a><sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201930\/32_38-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201930\/32-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cambridge_1850-1856\">Cambridge 1850-1856<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:YoungJamesClerkMaxwell.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/YoungJamesClerkMaxwell.jpg\/250px-YoungJamesClerkMaxwell.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/YoungJamesClerkMaxwell.jpg\/500px-YoungJamesClerkMaxwell.jpg 2x\" width=\"190\" height=\"236\" data-file-width=\"2417\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><figcaption>Maxwell jeune au\u00a0<a title=\"Trinity College (Cambridge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinity_College_(Cambridge)\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Trinity College<\/span><\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge\">Cambridge<\/a>. Il tient \u00e0 la main l&rsquo;une de ses roues \u00e0\u00a0<a title=\"Couleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Couleur\">couleurs<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1850-10\" data-sort-value=\"1850-10\">octobre 1850<\/time>, d\u00e9j\u00e0 devenu un math\u00e9maticien accompli, Maxwell quitte l&rsquo;\u00c9cosse pour l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 de Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_Cambridge\">Universit\u00e9 de Cambridge<\/a><sup id=\"cite_ref-oxford_506_6-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0Il est d&rsquo;abord admis \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Peterhouse (Cambridge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peterhouse_(Cambridge)\">Peterhouse<\/a>, qui attire alors de nombreux math\u00e9maticiens talentueux, et o\u00f9 il retrouve son ami\u00a0<a title=\"Peter Guthrie Tait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Guthrie_Tait\">Peter Guthrie Tait<\/a>. Mais avant la fin du premier trimestre il part pour\u00a0<a title=\"Trinity College (Cambridge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinity_College_(Cambridge)\">Trinity College<\/a>, o\u00f9 il pense plus facile d&rsquo;obtenir une\u00a0<a title=\"Bourse d'\u00e9tudes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourse_d%27%C3%A9tudes\">bourse d&rsquo;\u00e9tudes<\/a><sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et o\u00f9 il peut entrer au contact de brillants universitaires, tant en sciences que dans d&rsquo;autres mati\u00e8res, un motif tr\u00e8s stimulant pour un esprit aussi ouvert que le sien. Un an environ apr\u00e8s son entr\u00e9e \u00e0 Cambridge, il est invit\u00e9 \u00e0 rejoindre un groupe d&rsquo;\u00e9lite de douze \u00e9tudiants, connus sous le nom de\u00a0<a title=\"Cambridge Apostles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge_Apostles\">Cambridge Apostles<\/a><sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour les \u00e9tudiants brillants en math\u00e9matiques, comme Maxwell, Cambridge poss\u00e9dait un atout suppl\u00e9mentaire\u00a0: le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tripos\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, nom officiel pour d\u00e9signer l&rsquo;ensemble des examens de fin d&rsquo;\u00e9tudes dans cette universit\u00e9. En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1851-11\" data-sort-value=\"1851-11\">novembre 1851<\/time>, Maxwell \u00e9tudie avec\u00a0<a title=\"William Hopkins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Hopkins\">William Hopkins<\/a>, dont les capacit\u00e9s \u00e0 favoriser le d\u00e9veloppement du talent math\u00e9matique lui ont valu le surnom de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>faiseur de senior\u00a0<a title=\"Wrangler (Cambridge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wrangler_(Cambridge)\">wrangler<\/a><\/i>\u00a0\u00bb<\/span>, en jargon<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Une part importante de la mise en \u00e9quations par Maxwell de l&rsquo;\u00e9lectromagn\u00e9tisme est r\u00e9alis\u00e9e pendant cette p\u00e9riode<sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201947-48\/50-51_45-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201947-48\/50-51-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1854, Maxwell se pr\u00e9sente au\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tripos\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et est dipl\u00f4m\u00e9 du Trinity College en math\u00e9matiques. Il obtient la deuxi\u00e8me note la plus \u00e9lev\u00e9e \u00e0 l&rsquo;examen final, arrivant derri\u00e8re\u00a0<a title=\"Edward Routh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edward_Routh\">Edward Routh<\/a>, et gagnant ainsi le titre de\u00a0<i>Second Wrangler<\/i>, mais est d\u00e9clar\u00e9 ex aequo avec Routh dans l&rsquo;\u00e9preuve la plus exigeante de l&rsquo;examen du\u00a0<a title=\"Prix Smith\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prix_Smith\">Prix Smith<\/a><sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p62_46-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p62-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Imm\u00e9diatement apr\u00e8s avoir re\u00e7u son dipl\u00f4me, Maxwell lit \u00e0 la\u00a0<a title=\"Analytical Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analytical_Society\">Cambridge Philosophical Society<\/a>\u00a0un m\u00e9moire in\u00e9dit,\u00a0<i>On the Transformation of Surfaces by Bending<\/i><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, sur la d\u00e9formation des surfaces, qui est un des quelques articles purement math\u00e9matiques qu&rsquo;il publiera jamais et qui d\u00e9montre son envergure grandissante en tant que math\u00e9maticien<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-48\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1856, il publie\u00a0<i>On Faraday&rsquo;s Lines of Force<\/i>, qui traite du concept des lignes de champ de\u00a0<a title=\"Michael Faraday\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Faraday\">Faraday<\/a>\u00a0et constitue le d\u00e9but de son voyage dans l&rsquo;univers de l&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 et du magn\u00e9tisme. Contrairement \u00e0 Faraday, Maxwell a une excellente formation en math\u00e9matiques, gr\u00e2ce \u00e0 laquelle il s&rsquo;efforce de donner un contenu formel \u00e0 ses id\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201953_49-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201953-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell d\u00e9cide de rester \u00e0 Trinity et demande \u00e0 devenir \u00ab\u00a0fellow\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Mahon_p47-48_50-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Mahon_p47-48-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0une proc\u00e9dure qui dure normalement plusieurs ann\u00e9es. Gr\u00e2ce \u00e0 sa r\u00e9ussite lors des \u00e9tudes avant son dipl\u00f4me, et moyennant quelques cours de soutien ou surveillances d&rsquo;examen, il serait alors libre de poursuivre ses recherches scientifiques \u00e0 sa convenance<sup id=\"cite_ref-Mahon_p47-48_50-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Mahon_p47-48-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est fascin\u00e9 par la nature de la couleur depuis sa plus tendre enfance. \u00c0 l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 d'\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_d%27%C3%89dimbourg\">Universit\u00e9 d&rsquo;\u00c9dimbourg<\/a>, son int\u00e9r\u00eat pour la lumi\u00e8re et l&rsquo;optique s&rsquo;\u00e9veille \u00e0 nouveau lorsqu&rsquo;il visite le laboratoire de\u00a0<a title=\"William Nicol (g\u00e9ologue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Nicol_(g%C3%A9ologue)\">William Nicol<\/a>. Son professeur Forbes l&rsquo;invite alors \u00e0 participer \u00e0 une \u00e9tude sur la vision de la couleur<sup id=\"cite_ref-Mahon_p51_51-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Mahon_p51-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201955-56_52-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201955-56-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Maxwell, en utilisant des\u00a0<a title=\"Toupie (jouet)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toupie_(jouet)\">toupies<\/a>\u00a0color\u00e9es invent\u00e9es par Forbes, est capable de montrer que la lumi\u00e8re blanche r\u00e9sulte d&rsquo;un m\u00e9lange de lumi\u00e8res rouge, verte et bleue<sup id=\"cite_ref-Mahon_p51_51-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Mahon_p51-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son article\u00a0<i>Experiments on Colour<\/i>, qui pose les principes des combinaisons de couleurs, est lu \u00e0 la Royal Society d&rsquo;\u00c9dimbourg en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1855-03\" data-sort-value=\"1855-03\">mars 1855<\/time><sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p64-65_53-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p64-65-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette fois, il le pr\u00e9sente lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p64-65_53-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p64-65-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell est admis comme fellow de Trinity en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1855-10\" data-sort-value=\"1855-10\">octobre 1855<\/time>, plus rapidement que la norme<sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p64-65_53-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p64-65-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et il lui est demand\u00e9 de donner des cours en\u00a0<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>\u00a0et en\u00a0<a title=\"Hydrostatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydrostatique\">hydrostatique<\/a>\u00a0ainsi que de r\u00e9diger des textes d&rsquo;examen<sup id=\"cite_ref-Glazebrook_p43-46_54-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Glazebrook_p43-46-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En f\u00e9vrier de l&rsquo;ann\u00e9e suivante, il est inform\u00e9 par Forbes qu&rsquo;une chaire de philosophie naturelle au\u00a0<a class=\"new\" title=\"Marischal College (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Marischal_College&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Marischal College<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Marischal College\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Marischal_College\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Marischal College\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Aberdeen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aberdeen\">Aberdeen<\/a>\u00a0est vacante. Il s&#8217;empresse de postuler<sup id=\"cite_ref-Campbell_p126_55-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Campbell_p126-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son p\u00e8re l&rsquo;aide \u00e0 pr\u00e9parer son dossier et ses r\u00e9f\u00e9rences, mais meurt le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1856-04-02\" data-sort-value=\"1856-04-02\">2 avril 1856<\/time>\u00a0\u00e0 Glenlair avant de conna\u00eetre les r\u00e9sultats de la candidature<sup id=\"cite_ref-Campbell_p126_55-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Campbell_p126-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Maxwell accepte le poste \u00e0 Aberdeen et quitte Cambridge en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1856-11\" data-sort-value=\"1856-11\">novembre 1856<\/time><sup id=\"cite_ref-Glazebrook_p43-46_54-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Glazebrook_p43-46-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Aberdeen_1856-1860\">Aberdeen 1856-1860<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:JamesClerkMaxwell-KatherineMaxwell-1869.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element mw-file-upright\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/33\/JamesClerkMaxwell-KatherineMaxwell-1869.jpg\/250px-JamesClerkMaxwell-KatherineMaxwell-1869.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/3\/33\/JamesClerkMaxwell-KatherineMaxwell-1869.jpg 2x\" width=\"190\" height=\"237\" data-file-width=\"481\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><figcaption>James et Katherine Maxwell, 1869.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell a alors 25 ans et est le plus jeune du corps enseignant, dont la moyenne d&rsquo;\u00e2ge avoisine les\u00a0<span class=\"nowrap\">55 ans<\/span>. Enseigner \u00e0 Aberdeen offre des avantages ind\u00e9niables, il y dispose d&rsquo;une libert\u00e9 totale pour concevoir le programme de ses cours, qu&rsquo;il agr\u00e9mente d&rsquo;une s\u00e9rie de d\u00e9monstrations exp\u00e9rimentales, avec le mat\u00e9riel obtenu par son pr\u00e9d\u00e9cesseur. Il passe 15 heures par semaine \u00e0 donner des cours incluant un cours hebdomadaire\u00a0<i><a title=\"Pro bono\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pro_bono\">pro bono<\/a><\/i>\u00a0au coll\u00e8ge des travailleurs, une tradition du Marischal College<sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-56\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0qu&rsquo;il est enchant\u00e9 de poursuivre. Il habite Aberdeen durant les six mois de l&rsquo;ann\u00e9e universitaire et passe l&rsquo;\u00e9t\u00e9 \u00e0 Glenlair, dans la maison qu&rsquo;il a h\u00e9rit\u00e9e de son p\u00e8re<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a title=\"\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-57\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il s&rsquo;est particuli\u00e8rement investi dans une \u00e9nigme qui a passionn\u00e9 les scientifiques depuis deux cents ans\u00a0: la nature des\u00a0<a title=\"Anneaux de Saturne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anneaux_de_Saturne\">anneaux de Saturne<\/a>. La raison pour laquelle ils restaient stables sans se d\u00e9sagr\u00e9ger, se disperser ou s&rsquo;\u00e9craser sur Saturne \u00e9tait inconnue. Le probl\u00e8me prend alors une importance particuli\u00e8re car le\u00a0<a title=\"St John's College (Cambridge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/St_John%27s_College_(Cambridge)\">St John&rsquo;s College<\/a>\u00a0le choisit comme th\u00e8me du\u00a0<a title=\"Prix Adams\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prix_Adams\">Prix Adams<\/a>\u00a0en 1857<sup id=\"cite_ref-oxford_508_58-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_508-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il passe deux ans \u00e0 \u00e9tudier le probl\u00e8me, prouvant qu&rsquo;un anneau solide ne pouvait \u00eatre stable et qu&rsquo;un anneau fluide serait forc\u00e9 par des ondes m\u00e9caniques \u00e0 se scinder en bulles. Sans aucune observation exp\u00e9rimentale, Maxwell conclut que les anneaux doivent \u00eatre form\u00e9s de nombreuses petites particules qu&rsquo;il appelle\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>brick-bats<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>, orbitant chacune ind\u00e9pendamment autour de Saturne<sup id=\"cite_ref-oxford_508_58-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-oxford_508-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il re\u00e7oit les 130 livres du prix Adams en 1859 pour son essai\u00a0<i>On the Stability of Saturn&rsquo;s Rings<\/i>\u00a0; il est le seul candidat \u00e0 avoir produit suffisamment d&rsquo;avanc\u00e9es pour pouvoir \u00eatre retenu<sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-59\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son travail inspire \u00e0\u00a0<a title=\"George Biddell Airy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/George_Biddell_Airy\">George Biddell Airy<\/a>\u00a0ce commentaire\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0C&rsquo;est une des plus remarquables applications des math\u00e9matiques \u00e0 la physique que j&rsquo;ai jamais vue\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-mactutor_60-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-mactutor-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il faut attendre le\u00a0<a title=\"Programme Voyager\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Programme_Voyager\">programme Voyager<\/a>\u00a0dans les ann\u00e9es 1980 pour avoir une confirmation exp\u00e9rimentale de cette th\u00e9orie. Maxwell invalide aussi math\u00e9matiquement l&rsquo;<a title=\"N\u00e9buleuse solaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9buleuse_solaire\">hypoth\u00e8se n\u00e9bulaire<\/a>\u00a0(qui affirme que le syst\u00e8me solaire s&rsquo;est form\u00e9 par condensation progressive d&rsquo;une n\u00e9buleuse purement gazeuse) en introduisant dans la th\u00e9orie la prise en compte dans le mod\u00e8le d&rsquo;une partie additionnelle form\u00e9e de petites particules solides.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1857, Maxwell se lie d&rsquo;amiti\u00e9 avec le principal de Marischal, le R\u00e9v\u00e9rend Daniel Dewar et rencontre la fille de ce dernier,\u00a0<a title=\"Katherine Clerk Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Katherine_Clerk_Maxwell\">Katherine Mary<\/a>\u00a0Dewar. Ils se fiancent en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1858-02\" data-sort-value=\"1858-02\">f\u00e9vrier 1858<\/time>\u00a0et se marient \u00e0 Aberdeen le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"06-02\" data-sort-value=\"06-02\">2 juin<\/time>\u00a0de la m\u00eame ann\u00e9e. On sait relativement peu de choses sur elle, de sept ans son a\u00een\u00e9e, l&rsquo;ami et Biographe de Maxwell, Campbell ayant manifest\u00e9 une r\u00e9ticence inhabituelle sur ce sujet, bien que d\u00e9crivant leur vie conjugale comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une vie de d\u00e9votion sans exemple\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-61\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1859, Maxwell lit les ouvrages de\u00a0<a title=\"Rudolf Clausius\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rudolf_Clausius\">Rudolf Clausius<\/a>\u00a0et ses id\u00e9es l&rsquo;int\u00e9ressent consid\u00e9rablement. \u00c0 partir d&rsquo;hypoth\u00e8ses et de raisonnements simples, il parvient \u00e0 calculer la fraction de mol\u00e9cules dont le module de la vitesse est compris entre\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">v<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/e07b00e7fc0847fbd16391c778d65bc25c452597\" alt=\"{\\displaystyle v}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>\u00a0et une valeur tr\u00e8s proche\u00a0<span class=\"mwe-math-element mwe-math-element-inline\"><span class=\"mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y\">v+dv<\/span><img decoding=\"async\" class=\"mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert\" src=\"https:\/\/wikimedia.org\/api\/rest_v1\/media\/math\/render\/svg\/a304b74ed288cf9fe0b90e4712080b29aec2c639\" alt=\"{\\displaystyle v+dv}\" aria-hidden=\"true\" \/><\/span>. La d\u00e9duction utilis\u00e9e par Maxwell se limite aux mol\u00e9cules monoatomiques sans structure interne ni interaction entre elles. La distribution des vitesses de Maxwell et l&rsquo;identification des vitesses apparaissent pour la premi\u00e8re fois dans l&rsquo;article\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Illustrations of the Dynamical Theory of Gases\u00a0\u00bb<\/span>, publi\u00e9 en 1860<sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201977\/80_62-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201977\/80-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1860, le Marischal College fusionne avec son voisin le\u00a0<a class=\"new\" title=\"King's College (Aberdeen) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=King%27s_College_(Aberdeen)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">King&rsquo;s College<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:King's College, Aberdeen\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/King%27s_College,_Aberdeen\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0King's College, Aberdeen\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0pour former l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 d'Aberdeen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_d%27Aberdeen\">Universit\u00e9 d&rsquo;Aberdeen<\/a>. Il n&rsquo;y a pas de place pour deux professeurs de philosophie naturelle et Maxwell, malgr\u00e9 sa stature scientifique, se retrouve alors cong\u00e9di\u00e9. Sa candidature au poste de Forbes \u00e0 \u00c9dimbourg \u00e9choue, mais il obtient, \u00e0 la place, la chaire de philosophie naturelle au\u00a0<a title=\"King's College de Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/King%27s_College_de_Londres\">King&rsquo;s College de Londres<\/a><sup id=\"cite_ref-Glazebrook_p54_63-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Glazebrook_p54-63\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Durant l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1860, apr\u00e8s s&rsquo;\u00eatre remis d&rsquo;un grave acc\u00e8s de\u00a0<a title=\"Variole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Variole\">variole<\/a>, Maxwell part pour\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0avec sa femme Katherine<sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-64\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-65\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"King's_College_de_Londres_1860-1865\"><span id=\"King.27s_College_de_Londres_1860-1865\"><\/span>King&rsquo;s College de Londres 1860-1865<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;automne 1860, le jeune couple loue une maison dans le quartier de\u00a0<a title=\"Kensington (Londres)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kensington_(Londres)\">Kensington<\/a>, \u00e0 six kilom\u00e8tres environ du\u00a0<a title=\"King's College de Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/King%27s_College_de_Londres\">King&rsquo;s College de Londres<\/a>. La maison dispose d&rsquo;un grenier o\u00f9 il installe son laboratoire personnel. Maxwell a pleinement conscience que les connaissances acquises sur les ph\u00e9nom\u00e8nes \u00e9lectriques et magn\u00e9tiques sont encore tr\u00e8s fragment\u00e9es, mais il ne se consacre pas uniquement \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9lectromagn\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectromagn%C3%A9tisme\">\u00e9lectromagn\u00e9tisme<\/a>. Il perfectionne sa th\u00e9orie sur la vision de la couleur, avec l&rsquo;aide de Katherine Mary. Le couple effectue \u00e9galement des mesures de\u00a0<a title=\"Viscosit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viscosit%C3%A9\">viscosit\u00e9<\/a>\u00a0des gaz en vue de confirmer certaines conjectures formul\u00e9es dans son article\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Illustrations of the Dynamical Theory of Gases\u00a0\u00bb<\/span>. Il propose aussi un syst\u00e8me de d\u00e9finition des quantit\u00e9s physiques appel\u00e9\u00a0<a title=\"Analyse dimensionnelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analyse_dimensionnelle\">analyse dimensionnelle<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 Londres, il a l&rsquo;occasion d&rsquo;assister \u00e0 des conf\u00e9rences de la\u00a0<a title=\"Royal Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Society\">Royal Society<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Royal Institution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Institution\">Royal Institution<\/a>, au sein de laquelle il illustre sa th\u00e9orie de la couleur en projetant sur un \u00e9cran la premi\u00e8re image en couleurs. Il y rencontre le physicien et chimiste britannique\u00a0<a title=\"Michael Faraday\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Faraday\">Michael Faraday<\/a>, alors \u00e2g\u00e9 de\u00a0<span class=\"nowrap\">70 ans<\/span>, avec qui il entre alors en relation \u00e9pistolaire. Ses travaux au King&rsquo;s College sont peut-\u00eatre les plus productifs de sa carri\u00e8re. Il est r\u00e9compens\u00e9 de la\u00a0<a title=\"M\u00e9daille Rumford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9daille_Rumford\">m\u00e9daille Rumford<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Royal Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Society\">Royal Society<\/a>\u00a0en 1860 pour ses travaux sur la couleur et \u00e9lu \u00e0 la Society elle-m\u00eame en 1861<sup id=\"cite_ref-Tolstoy_p103-104_66-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Tolstoy_p103-104-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-67\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-67\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Quesada_P\u00e9rezRey201989-90_68-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-Quesada_P%C3%A9rezRey201989-90-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette p\u00e9riode est essentiellement connue comme celle des avanc\u00e9es de Maxwell en\u00a0<a title=\"\u00c9lectromagn\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectromagn%C3%A9tisme\">\u00e9lectromagn\u00e9tisme<\/a>. Il examine en 1861 la nature des champs \u00e9lectromagn\u00e9tiques dans son article en deux parties\u00a0<i>On Physical Lines of Force<\/i>, dans lequel il fournit un mod\u00e8le conceptuel de l&rsquo;<a title=\"Induction \u00e9lectromagn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Induction_%C3%A9lectromagn%C3%A9tique\">induction \u00e9lectromagn\u00e9tique<\/a>\u00a0consistant en de petites cellules tournantes de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Flux du champ magn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Flux_du_champ_magn%C3%A9tique\">flux du champ magn\u00e9tique<\/a>. Deux autres parties de l&rsquo;article sont publi\u00e9es au d\u00e9but de 1862\u00a0: dans la premi\u00e8re il discute de la nature de l&rsquo;<a title=\"\u00c9lectrostatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectrostatique\">\u00e9lectrostatique<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Courant de d\u00e9placement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Courant_de_d%C3%A9placement\">courants de d\u00e9placement<\/a>. La derni\u00e8re partie traite de la rotation de plans de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Polarisation de la lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polarisation_de_la_lumi%C3%A8re\">polarisation de la lumi\u00e8re<\/a>\u00a0sous l&rsquo;effet d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Champ magn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champ_magn%C3%A9tique\">champ magn\u00e9tique<\/a>, un ph\u00e9nom\u00e8ne d\u00e9couvert par Faraday et connu sous le nom d&rsquo;<a title=\"Effet Faraday\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Effet_Faraday\">effet Faraday<\/a><sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-69\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans sa plus c\u00e9l\u00e8bre \u00e9tude, Maxwell indique de fa\u00e7on explicite que sa th\u00e9orie \u00e9lectromagn\u00e9tique de la lumi\u00e8re est inspir\u00e9e des id\u00e9es publi\u00e9es en 1846 par Faraday dans l&rsquo;article intitul\u00e9\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Thoughts on Ray Vibrations\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-70\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les deux ann\u00e9es suivantes sont consacr\u00e9es \u00e0 la gestation d&rsquo;un article que beaucoup consid\u00e8rent comme la plus importante contribution de Maxwell \u00e0 l&rsquo;histoire de la science. Publi\u00e9 en 1865, il s&rsquo;intitule\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0A dynamical Theory of the Electromagnetic Field\u00a0\u00bb<\/span>. Dans ses travaux ant\u00e9rieurs, il ouvrait les diff\u00e9rentes parties qui les composaient par des \u00e9pigraphes contenant des termes tels que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0lignes de force\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0fluide\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0ou\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0vortex mol\u00e9culaires\u00a0\u00bb<\/span>. Le protagoniste est cette fois le\u00a0<a title=\"Champ \u00e9lectromagn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champ_%C3%A9lectromagn%C3%A9tique\">champ \u00e9lectromagn\u00e9tique<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0La th\u00e9orie que je propose peut s&rsquo;appeler\u00a0<i>th\u00e9orie du champ \u00e9lectromagn\u00e9tique<\/i>\u00a0car elle est li\u00e9e \u00e0 l&rsquo;espace qui entoure les corps \u00e9lectriques ou magn\u00e9tiques\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-71\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-71\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Glenlair,_1865-1871\"><span id=\"Glenlair.2C_1865-1871\"><\/span>Glenlair, 1865-1871<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au printemps 1865, Katherine Mary et James d\u00e9cident d&rsquo;aller vivre \u00e0 Glenlair. En d\u00e9pit de ses fructueuses ann\u00e9es pass\u00e9es \u00e0 Londres, Maxwell veut consacrer davantage de temps \u00e0 une longue liste de sujets en attente\u00a0: compilation de ses connaissances sur l&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 et le magn\u00e9tisme, r\u00e9alisation de quelques am\u00e9liorations dans la maison et la propri\u00e9t\u00e9. Pour l&rsquo;ensemble de ces raisons, il renonce \u00e0 son poste de professeur au\u00a0<a title=\"King's College de Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/King%27s_College_de_Londres\">King&rsquo;s College de Londres<\/a>. Au cours du printemps et de l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1867, Katherine et James d\u00e9cident de faire leur Grand Tour d&rsquo;Italie, pendant les travaux d&rsquo;agrandissement de la maison. \u00c0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>, ils ont l&rsquo;occasion de rencontrer Lewis Campbell<sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-73\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et son \u00e9pouse pour appr\u00e9cier ensemble l&rsquo;architecture et la musique italiennes. Ce n&rsquo;est pas le seul voyage de Katherine et James, chaque printemps ils passent quelques semaines \u00e0 Londres et se rendent dans les lieux o\u00f9 sont organis\u00e9es des conf\u00e9rences. Chaque ann\u00e9e il va, en outre, \u00e0 Cambridge o\u00f9 l&rsquo;universit\u00e9 lui a demand\u00e9 d&rsquo;\u00eatre examinateur du\u00a0<a title=\"Tripos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tripos\">tripos<\/a><sup id=\"cite_ref-74\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-74\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>70<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell sait profiter des six ann\u00e9es qu&rsquo;il passe \u00e0 Glenlair. C&rsquo;est \u00e0 cette p\u00e9riode qu&rsquo;il \u00e9crit le livre\u00a0<i>Theory of Heat<\/i>\u00a0et seize articles sur des sujets tr\u00e8s divers, tous avec des contenus originaux. Dans son article\u00a0<i>On Governors<\/i>\u00a0(1868), il d\u00e9crit math\u00e9matiquement le comportement des r\u00e9gulateurs, ces dispositifs qui contr\u00f4lent la vitesse des moteurs \u00e0 vapeur, \u00e9tablissant ainsi les bases th\u00e9oriques de l&rsquo;ing\u00e9nierie de contr\u00f4le. Dans son article\u00a0<i>Sur les figures, cadres et diagrammes de forces r\u00e9ciproques<\/i>\u00a0(1870), il discute de la rigidit\u00e9 de diverses conceptions de r\u00e9seau. Maxwell est \u00e9galement le premier en 1871 \u00e0 utiliser explicitement l&rsquo;<a title=\"Analyse dimensionnelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analyse_dimensionnelle\">analyse dimensionnelle<\/a>. Cependant, il se consacre davantage \u00e0 son livre\u00a0<i>A treatise on Electricity and Magnetism<\/i>\u00a0publi\u00e9 en 1873. La taille de l&rsquo;ouvrage est consid\u00e9rable\u00a0: deux volumes de presque cinq cents pages chacun, bien qu&rsquo;il ne contienne rien d&rsquo;essentiellement nouveau, \u00e0 part de petits d\u00e9tails<sup id=\"cite_ref-75\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-75\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cambridge,_1871-1879\"><span id=\"Cambridge.2C_1871-1879\"><\/span>Cambridge, 1871-1879<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1871, Maxwell retourne \u00e0 Cambridge, il est en effet charg\u00e9 de concevoir et superviser la construction du nouveau laboratoire de physique exp\u00e9rimentale voulu et financ\u00e9 par\u00a0<a title=\"William Cavendish (7e duc de Devonshire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Cavendish_(7e_duc_de_Devonshire)\">William Cavendish duc de Devonshire<\/a>\u00a0et chancelier de l&rsquo;universit\u00e9. Pour se faire une id\u00e9e plus pr\u00e9cise de la conception du b\u00e2timent et de l&rsquo;\u00e9quipement n\u00e9cessaire, il visite les laboratoires de\u00a0<a title=\"William Thomson (Lord Kelvin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Thomson_(Lord_Kelvin)\">William Thomson<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Glasgow\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glasgow\">Glasgow<\/a>\u00a0et d&rsquo;un coll\u00e8gue \u00e0\u00a0<a title=\"Oxford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford\">Oxford<\/a>. Les travaux commencent en 1872 et se prolongent jusqu&rsquo;au printemps 1874 et, au d\u00e9but de l&rsquo;\u00e9t\u00e9, le b\u00e2timent est d\u00e9j\u00e0 en fonctionnement. Il devient le premier professeur de la chaire Cavendish de physique exp\u00e9rimentale.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La vie du couple Maxwell \u00e0 Cambridge est diff\u00e9rente de celle de Londres, ils ne r\u00e9alisent plus les exp\u00e9riences chez eux car le\u00a0<a title=\"Laboratoire Cavendish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laboratoire_Cavendish\">laboratoire Cavendish<\/a>\u00a0est tr\u00e8s proche. N\u00e9anmoins, ce qui assombrit probablement le plus cette derni\u00e8re \u00e9tape de leur vie est l&rsquo;\u00e9tat de sant\u00e9 de Katherine, qui s&rsquo;est consid\u00e9rablement d\u00e9grad\u00e9\u00a0; elle se sent tr\u00e8s faible et n\u00e9cessite fr\u00e9quemment des soins. Lorsque son \u00e9pouse va mal, il la veille mais parvient \u00e0 r\u00e9diger ses travaux et organiser les exp\u00e9riences du personnel de laboratoire. Il cesse cependant d&rsquo;assister aux conf\u00e9rences et r\u00e9unions scientifiques. L&rsquo;une des derni\u00e8res grandes contributions de Maxwell \u00e0 la science est la r\u00e9daction (avec de nombreuses notes originales) des recherches de\u00a0<a title=\"Henry Cavendish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henry_Cavendish\">Henry Cavendish<\/a>, qui r\u00e9v\u00e8lent que ce dernier avait notamment effectu\u00e9 des recherches sur des questions telles que la densit\u00e9 de la Terre et la composition de l&rsquo;eau.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au printemps de 1877, Maxwell commence \u00e0 souffrir de maux d&rsquo;estomac dont il se soulage en ingurgitant du bicarbonate de soude. Les crises de douleur aigu\u00eb \u00e9tant de plus en plus fr\u00e9quentes, il consulte un m\u00e9decin d&rsquo;<a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>, qui lui diagnostique un cancer de l&rsquo;estomac le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1879-10-02\" data-sort-value=\"1879-10-02\">2 octobre 1879<\/time>. James Clerk Maxwell meurt \u00e0 Cambridge le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1879-11-05\" data-sort-value=\"1879-11-05\">5 novembre 1879<\/time>\u00a0\u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de\u00a0<span class=\"nowrap\">48 ans<\/span>. Sa m\u00e8re \u00e9tait morte au m\u00eame \u00e2ge du m\u00eame type de cancer. Il est enterr\u00e9 \u00e0 Parton Kirk, proche de Castle Douglas \u00e0 Galloway, pr\u00e8s de l&rsquo;endroit o\u00f9 il a grandi. Son ancien camarade de classe et ami de longue date, le professeur Lewis Campbell, publie sa biographie d\u00e9taill\u00e9e en 1882. Huit ans plus tard, en 1890, la Cambridge University Press publie l\u2019ensemble de ses travaux r\u00e9unis en deux ouvrages<sup id=\"cite_ref-76\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-76\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>72<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Maxwell_professeur\">Maxwell professeur<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses cours sont, dit-on, relativement difficiles \u00e0 suivre. Les id\u00e9es qui jaillissent continuellement de son esprit interf\u00e8rent avec le plan de son discours explicatif. Au tableau, il n&rsquo;est pas non plus tr\u00e8s \u00e0 l&rsquo;aise, il se trompe parfois dans ses calculs, et il lui faut revenir en arri\u00e8re pour les corriger. Sa tendance \u00e0 ne jamais rester longtemps au m\u00eame endroit contribue aussi \u00e0 sa mauvaise r\u00e9putation en tant que p\u00e9dagogue, ainsi il ne reste que quatre ans \u00e0 Aberdeen, tandis que son pr\u00e9d\u00e9cesseur en avait pass\u00e9 trente-cinq. N\u00e9anmoins, Maxwell n&rsquo;a jamais quitt\u00e9 un poste \u00e0 cause de probl\u00e8mes avec des \u00e9tudiants ou des coll\u00e8gues. Son enthousiasme, son int\u00e9r\u00eat pour les mati\u00e8res qu&rsquo;il enseigne, son autorit\u00e9, ses id\u00e9es brillantes, son respect et m\u00eame son affection pour ses \u00e9l\u00e8ves, en auraient fait un excellent professeur s&rsquo;il \u00e9tait rest\u00e9 suffisamment longtemps \u00e0 l&rsquo;un de ses postes. Un \u00e9tudiant raconte qu&rsquo;il reste volontiers dans la classe apr\u00e8s le cours, passant plusieurs heures avec tous les \u00e9l\u00e8ves qui souhaitent l&rsquo;interroger sur le th\u00e8me du jour ou sur tout autre sujet de leur choix. Il leur montre les instruments qu&rsquo;il invente et avec lesquels il conduit ses exp\u00e9riences du moment<sup id=\"cite_ref-77\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-77\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Post\u00e9rit\u00e9\"><span id=\"Post.C3.A9rit.C3.A9\"><\/span>Post\u00e9rit\u00e9<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la mort de Maxwell, ses admirateurs s\u2019attellent \u00e0 une entreprise ardue\u00a0: comprendre, perfectionner, \u00e9tendre et diffuser son \u0153uvre. Une quarantaine d&rsquo;entre eux, dont certains sont historiens, forment un groupe baptis\u00e9\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les maxwelliens\u00a0\u00bb<\/span>. Beaucoup sont Britanniques et appartiennent au monde universitaire, mais d&rsquo;autres sont aussi des gens sans formation universitaire, comme\u00a0<a title=\"Oliver Heaviside\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oliver_Heaviside\">Oliver Heaviside<\/a>, ou d&rsquo;autres encore qui, dans un premier temps, ont particip\u00e9 \u00e0 cette t\u00e2che de fa\u00e7on ind\u00e9pendante, comme\u00a0<a title=\"Heinrich Hertz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heinrich_Hertz\">Heinrich Hertz<\/a><sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-78\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>74<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Travaux_scientifiques\">Travaux scientifiques<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Physique\">Physique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Analyse_des_couleurs\">Analyse des couleurs<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tartan_Ribbon.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Tartan_Ribbon.jpg\/250px-Tartan_Ribbon.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Tartan_Ribbon.jpg\/500px-Tartan_Ribbon.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"205\" data-file-width=\"1100\" data-file-height=\"900\" \/><\/a><figcaption>La premi\u00e8re photographie en couleur par\u00a0<a title=\"Thomas Sutton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Sutton\">Thomas Sutton<\/a>\u00a0sous le contr\u00f4le direct de Maxwell en 1861.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">De 1855 \u00e0 1872, James Clerk Maxwell publie une s\u00e9rie de recherches concernant la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Perception des couleurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perception_des_couleurs\">perception des couleurs<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Daltonisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daltonisme\">daltonisme<\/a>, pour lesquelles il re\u00e7oit la\u00a0<a title=\"M\u00e9daille Rumford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9daille_Rumford\">m\u00e9daille Rumford<\/a>\u00a0en 1860. Les instruments qu&rsquo;il utilisait pour ses recherches \u00e9taient \u00e0 la fois simples et pratiques, comme ses disques qui servaient \u00e0 comparer les m\u00e9langes des trois\u00a0<a title=\"Couleur primaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Couleur_primaire\">couleurs primaires<\/a>\u00a0en observant une\u00a0<a title=\"Toupie (jouet)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toupie_(jouet)\">toupie<\/a>\u00a0color\u00e9e.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Th\u00e9orie_cin\u00e9tique_et_thermodynamique\"><span id=\"Th.C3.A9orie_cin.C3.A9tique_et_thermodynamique\"><\/span>Th\u00e9orie cin\u00e9tique et thermodynamique<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Statistique de Maxwell-Boltzmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Statistique_de_Maxwell-Boltzmann\">Statistique de Maxwell-Boltzmann<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une des contributions les plus importantes de Maxwell est la th\u00e9orie cin\u00e9tique des gaz. Initi\u00e9e par\u00a0<a title=\"Daniel Bernoulli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Bernoulli\">Daniel Bernoulli<\/a>, cette th\u00e9orie a ensuite \u00e9t\u00e9 d\u00e9velopp\u00e9e successivement par\u00a0<a class=\"new\" title=\"John Herapath (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=John_Herapath&amp;action=edit&amp;redlink=1\">John Herapath<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:John Herapath\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/John_Herapath\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0John Herapath\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"John James Waterston\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_James_Waterston\">John James Waterston<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"James Joule\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Joule\">James Joule<\/a>\u00a0et surtout\u00a0<a title=\"Rudolf Clausius\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rudolf_Clausius\">Rudolf Clausius<\/a>, jusqu&rsquo;\u00e0 \u00eatre largement accept\u00e9e. N\u00e9anmoins elle re\u00e7ut un d\u00e9veloppement important de la part de Maxwell.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1866, il formule, ind\u00e9pendamment de\u00a0<a title=\"Ludwig Boltzmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_Boltzmann\">Ludwig Boltzmann<\/a>, la th\u00e9orie cin\u00e9tique des gaz dite de Maxwell-Boltzmann. Sa formule, appel\u00e9e\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Distribution de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Distribution_de_Maxwell\">distribution de Maxwell<\/a>, donne la proportion des mol\u00e9cules d&rsquo;un gaz se d\u00e9veloppant \u00e0 une certaine vitesse \u00e0 une temp\u00e9rature donn\u00e9e. Cette approche g\u00e9n\u00e9ralise les lois de la thermodynamique et permet d&rsquo;expliquer statistiquement un certain nombre d&rsquo;observations exp\u00e9rimentales. Les travaux de Maxwell en thermodynamique l&rsquo;am\u00e8nent \u00e9galement \u00e0 formuler l&rsquo;<a title=\"Exp\u00e9rience de pens\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9rience_de_pens%C3%A9e\">exp\u00e9rience de pens\u00e9e<\/a>\u00a0appel\u00e9e le\u00a0<i><a title=\"D\u00e9mon de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mon_de_Maxwell\">d\u00e9mon de Maxwell<\/a><\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1871 il \u00e9tablit les\u00a0<a title=\"Relations de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_de_Maxwell\">relations thermodynamiques de Maxwell<\/a>, qui expriment l&rsquo;\u00e9galit\u00e9 entre certaines\u00a0<a title=\"D\u00e9riv\u00e9e seconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9riv%C3%A9e_seconde\">d\u00e9riv\u00e9es secondes<\/a>\u00a0des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Potentiels thermodynamiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Potentiels_thermodynamiques\">potentiels thermodynamiques<\/a>\u00a0par rapport \u00e0 diff\u00e9rentes variables thermodynamiques. En 1874, il construit un\u00a0<a title=\"Moulage en pl\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moulage_en_pl%C3%A2tre\">moulage en pl\u00e2tre<\/a>\u00a0afin de visualiser les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Transitions de phase\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transitions_de_phase\">transitions de phase<\/a>, mod\u00e8le reposant sur les m\u00e9thodes graphiques de thermodynamique avanc\u00e9es par le chercheur am\u00e9ricain\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Josiah Willard Gibbs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Josiah_Willard_Gibbs\">Josiah Willard Gibbs<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9lectromagn\u00e9tisme\"><span id=\".C3.89lectromagn.C3.A9tisme\"><\/span>\u00c9lectromagn\u00e9tisme<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"\u00c9quations de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quations_de_Maxwell\">\u00c9quations de Maxwell<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Postcard-from-Maxwell-to-Tait.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/Postcard-from-Maxwell-to-Tait.jpg\/250px-Postcard-from-Maxwell-to-Tait.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/3\/32\/Postcard-from-Maxwell-to-Tait.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"187\" data-file-width=\"410\" data-file-height=\"306\" \/><\/a><figcaption>Une carte postale de Maxwell \u00e0\u00a0<a title=\"Peter Guthrie Tait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Guthrie_Tait\">Peter Tait<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La plus grande partie de la vie scientifique de Maxwell a \u00e9t\u00e9 consacr\u00e9e \u00e0 l&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9. Sa plus grande contribution est le d\u00e9veloppement et la formulation math\u00e9matiques des travaux pr\u00e9c\u00e9dents sur l&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 et le magn\u00e9tisme r\u00e9alis\u00e9s par\u00a0<a title=\"Michael Faraday\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Faraday\">Michael Faraday<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Andr\u00e9-Marie Amp\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9-Marie_Amp%C3%A8re\">Andr\u00e9-Marie Amp\u00e8re<\/a>\u00a0notamment. Il en tire un ensemble de vingt\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9quations diff\u00e9rentielles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quations_diff%C3%A9rentielles\">\u00e9quations diff\u00e9rentielles<\/a>\u00a0\u00e0 vingt variables, plus tard r\u00e9duites \u00e0 quatre. Ces \u00e9quations, d\u00e9sormais connues sous le nom d&rsquo;<a title=\"\u00c9quations de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quations_de_Maxwell\">\u00e9quations de Maxwell<\/a>, sont pr\u00e9sent\u00e9es la premi\u00e8re fois \u00e0 la Royal Society en 1864 et d\u00e9crivent le comportement et les relations du\u00a0<a title=\"Champ \u00e9lectromagn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champ_%C3%A9lectromagn%C3%A9tique\">champ \u00e9lectromagn\u00e9tique<\/a>\u00a0ainsi que son interaction avec la mati\u00e8re.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9quation d'onde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quation_d%27onde\">\u00e9quation d&rsquo;onde<\/a>\u00a0\u00e9lectromagn\u00e9tique de Maxwell pr\u00e9voit l&rsquo;existence d&rsquo;une onde associ\u00e9e aux oscillations des champs \u00e9lectrique et magn\u00e9tique et se d\u00e9pla\u00e7ant dans le vide \u00e0 une vitesse facilement accessible exp\u00e9rimentalement. Avec les moyens de l&rsquo;\u00e9poque, Maxwell obtient une c\u00e9l\u00e9rit\u00e9 de\u00a0<span title=\"1\u00a0118\u00a0664\u00a0000 km\/h\">310\u00a0740\u00a0000<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre par seconde\">m\/s<\/abbr>. Dans son article de 1864,\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field&amp;action=edit&amp;redlink=1\">A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><\/i>, Maxwell \u00e9crit\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L&rsquo;accord des r\u00e9sultats semble montrer que la lumi\u00e8re et le magn\u00e9tisme sont deux ph\u00e9nom\u00e8nes de m\u00eame nature et que la lumi\u00e8re est une perturbation \u00e9lectromagn\u00e9tique se propageant dans l&rsquo;espace suivant les lois de l&rsquo;\u00e9lectromagn\u00e9tisme.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette pr\u00e9vision s&rsquo;est r\u00e9v\u00e9l\u00e9e correcte et la relation entre lumi\u00e8re et \u00e9lectromagn\u00e9tisme est consid\u00e9r\u00e9e comme une des plus grandes d\u00e9couvertes du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle dans le domaine de la physique.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 ce moment Maxwell pense que la propagation de la lumi\u00e8re n\u00e9cessite un milieu pour support des ondes\u00a0: l&rsquo;<a title=\"\u00c9ther (physique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ther_(physique)\">\u00e9ther<\/a>. Avec le temps, l&rsquo;existence d&rsquo;un tel milieu, remplissant tout l&rsquo;espace et apparemment ind\u00e9tectable par des moyens m\u00e9caniques, pose de plus en plus de probl\u00e8mes pour s&rsquo;accorder avec les exp\u00e9riences telles que celle de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Exp\u00e9rience de Michelson-Morley\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9rience_de_Michelson-Morley\">Michelson et Morley<\/a>. De plus, cela semble imposer un\u00a0<a title=\"R\u00e9f\u00e9rentiel (physique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9f%C3%A9rentiel_(physique)\">r\u00e9f\u00e9rentiel<\/a>\u00a0absolu dans lesquelles les \u00e9quations sont valides, mais impose \u00e9galement \u00e0 celles-ci de prendre une expression diff\u00e9rente pour un observateur en mouvement. C&rsquo;est cette derni\u00e8re difficult\u00e9 qui am\u00e8ne\u00a0<a title=\"Albert Einstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Einstein\">Albert Einstein<\/a>\u00a0\u00e0 formuler sa th\u00e9orie de la\u00a0<a title=\"Relativit\u00e9 restreinte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relativit%C3%A9_restreinte\">relativit\u00e9 restreinte<\/a>\u00a0pour laquelle l&rsquo;existence de l&rsquo;\u00e9ther n&rsquo;est plus n\u00e9cessaire.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Math\u00e9matiques\"><span id=\"Math.C3.A9matiques\"><\/span>Math\u00e9matiques<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maxwell a publi\u00e9 en 1868 un article intitul\u00e9\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">On Governors<\/span><\/i>, souvent consid\u00e9r\u00e9 comme le d\u00e9but d&rsquo;une th\u00e9orie math\u00e9matique de la\u00a0<a title=\"R\u00e9gulation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gulation\">r\u00e9gulation<\/a>. Le r\u00e9gulateur (<i>governor<\/i>) y renvoie \u00e0 la notion de\u00a0<a title=\"R\u00e9gulateur \u00e0 boules\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gulateur_%C3%A0_boules\">r\u00e9gulateur \u00e0 boules<\/a>\u00a0des\u00a0<a title=\"Machine \u00e0 vapeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Machine_%C3%A0_vapeur\">machines \u00e0 vapeur<\/a><sup id=\"cite_ref-79\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-79\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>75<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"clear\" style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Publications\">Publications<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>On the Description of Oval Curves, and those having a plurality of foci<\/i>.\u00a0<a title=\"Proceedings of the Royal Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proceedings_of_the_Royal_Society\">Proceedings of the Royal Society<\/a>\u00a0of Edinburgh, Vol. ii. 1846.<\/li>\n<li><i>Illustrations of the Dynamical Theory of Gases<\/i>. 1860.<\/li>\n<li><i><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/b8\/On_Physical_Lines_of_Force.pdf\">On Physical Lines of Force<\/a><\/i>. 1861.<\/li>\n<li><i>A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field<\/i>. 1865.<\/li>\n<li><i><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/b1\/On_Governors.pdf\">On Governors<\/a><\/i>. Proceedings of the Royal Society, Vol. 16 (1867-1868)\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">270-283<\/span>.<\/li>\n<li><i>Theory of Heat<\/i>. 1871.<\/li>\n<li><i>On the Focal Lines of a Refracted Pencil<\/i>. Proceedings of the\u00a0<a title=\"London Mathematical Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/London_Mathematical_Society\">London Mathematical Society<\/a>\u00a0s1-4(1):337-343, 1871.<\/li>\n<li><i>A Treatise on Electricity and Magnetism. Vol. 1<\/i>. Clarendon Press, Oxford. 1873.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hdl.handle.net\/1908\/3097\" rel=\"nofollow\">Texte en ligne disponible sur IRIS<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhdl.handle.net%2F1908%2F3097\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><i>A Treatise on Electricity and Magnetism. Vol. 2<\/i>. Clarendon Press, Oxford. 1873.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hdl.handle.net\/1908\/3098\" rel=\"nofollow\">Texte en ligne disponible sur IRIS<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhdl.handle.net%2F1908%2F3098\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.thecore.nus.edu.sg\/landow\/victorian\/science\/science_texts\/molecules.html\" rel=\"nofollow\">Molecules<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.thecore.nus.edu.sg%2Flandow%2Fvictorian%2Fscience%2Fscience_texts%2Fmolecules.html\">archive<\/a>]<\/small><\/i>. Nature,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1873-09\" data-sort-value=\"1873-09\">septembre 1873<\/time>.<\/li>\n<li><i>On Hamilton&rsquo;s Characteristic Function for a Narrow Beam of Light<\/i>. Proceedings of the London Mathematical Society s1-6(1):182-190, 1874.<\/li>\n<li><i>Matter and Motion<\/i>, 1876.<\/li>\n<li><i>On the Results of Bernoulli&rsquo;s Theory of Gases as Applied to their Internal Friction, their Diffusion, and their Conductivity for Heat<\/i>.<\/li>\n<li><i>Ether<\/i>, Encyclopaedia Britannica, neuvi\u00e8me \u00e9dition (1875-89).<\/li>\n<li><i>Trait\u00e9 \u00e9l\u00e9mentaire d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9<\/i>. Gauthiers-Villars, Paris, 1884.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hdl.handle.net\/1908\/3095\" rel=\"nofollow\">Texte en ligne disponible sur IRIS<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhdl.handle.net%2F1908%2F3095\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"clear\" style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/seaus.free.fr\/spip.php?article941\" rel=\"nofollow\"><i>Maxwell, l\u2019\u00e9lectricit\u00e9 et la lumi\u00e8re.<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fseaus.free.fr%2Fspip.php%3Farticle941\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><i>Scientific Papers 1<\/i>. University Press, Cambridge, 1890.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hdl.handle.net\/1908\/1381\" rel=\"nofollow\">Texte en ligne disponible sur IRIS<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhdl.handle.net%2F1908%2F1381\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><i>Scientific Papers 2<\/i>. University Press, Cambridge, 1890.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hdl.handle.net\/1908\/1382\" rel=\"nofollow\">Texte en ligne disponible sur IRIS<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhdl.handle.net%2F1908%2F1382\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Citations\">Citations<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u00ab\u00a0La vraie logique du monde est celle du calcul des probabilit\u00e9s.\u00a0\u00bb \u2014 James Maxwell<sup id=\"cite_ref-80\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-80\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>76<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/li>\n<li>\u00ab\u00a0La vitesse des ondes\u00a0<a title=\"\u00c9lectromagn\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectromagn%C3%A9tisme\">\u00e9lectromagn\u00e9tiques<\/a>\u00a0est presque celle de la lumi\u00e8re&#8230; ce qui donne une bonne raison de conclure que la lumi\u00e8re est en quelque sorte elle-m\u00eame (en incluant le rayonnement de chaleur et les autres radiations du m\u00eame type) une perturbation \u00e9lectromagn\u00e9tique qui se propage selon les lois de l&rsquo;\u00e9lectromagn\u00e9tisme.\u00a0\u00bb \u2014 James Maxwell<\/li>\n<li>\u00ab\u00a0La th\u00e9orie de la relativit\u00e9 doit son origine aux \u00e9quations de Maxwell sur le champ \u00e9lectromagn\u00e9tique\u00a0\u00bb \u2014\u00a0<a title=\"Albert Einstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Einstein\">Albert Einstein<\/a><\/li>\n<li>\u00ab\u00a0Il a atteint des sommets in\u00e9gal\u00e9s.\u00a0\u00bb \u2014\u00a0<a title=\"Max Planck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Planck\">Max Planck<\/a><\/li>\n<li>\u00ab\u00a0Depuis des temps imm\u00e9moriaux, disons depuis dix mille ans, il y a peu de doute que l&rsquo;\u00e9v\u00e8nement le plus marquant sera pour un temps la d\u00e9couverte (au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle) de Maxwell sur les lois de l&rsquo;\u00e9lectromagn\u00e9tisme\u00a0\u00bb \u2014\u00a0<a title=\"Richard Feynman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Richard_Feynman\">Richard Feynman<\/a><\/li>\n<li>\u00ab\u00a0L&rsquo;importance de Maxwell dans l&rsquo;histoire des sciences est comparable \u00e0 celle d&rsquo;Einstein (qu&rsquo;il inspira) et de Newton (dont il r\u00e9duisit l&rsquo;influence)\u00a0\u00bb \u2014\u00a0<a class=\"new\" title=\"Ivan Tolstoy (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ivan_Tolstoy&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ivan Tolstoy<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Cet article est partiellement ou en totalit\u00e9 issu de l\u2019article de Wikip\u00e9dia en anglais intitul\u00e9\u00a0<span class=\"plainlinks\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell?oldid=197708726\">James Clerk Maxwell<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell?action=history\">voir la liste des auteurs<\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-references-wrap\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\" data-mw-group=\"n\">\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dafty\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0est d\u00e9riv\u00e9 de\u00a0<i>daft<\/i>, qui, selon le contexte, peut signifier\u00a0<i>idiot, niais ou stupide<\/i><sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"reference-text\">Il publia lui-m\u00eame, en 1871, un ouvrage portant un titre tr\u00e8s semblable \u00e0 celui de\u00a0<a title=\"Joseph Fourier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Fourier\">Joseph Fourier<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Theory of Heat<\/i><sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"reference-text\">L&rsquo;origine du mot\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tripos\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u00e9tait le tabouret \u00e0 trois pieds sur lequel s&rsquo;asseyaient les \u00e9l\u00e8ves pour affronter les \u00e9preuves orales<sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"reference-text\">Apr\u00e8s le d\u00e9c\u00e8s de Maxwell, Lewis Campbell et William Garnett collaborent \u00e0 la r\u00e9daction de sa biographie<sup id=\"cite_ref-72\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#cite_note-72\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Clerk_Maxwell1861\" class=\"ouvrage\"><span id=\"James_Clerk_Maxwell1861\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0James Clerk Maxwell, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">On Physical Lines of Force<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"Philosophical Magazine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophical_Magazine\">Philosophical Magazine<\/a><\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1861-03\" data-sort-value=\"1861-03\">mars 1861<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:On_Physical_Lines_of_Force.pdf\">lire en ligne<\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.futura-sciences.com\/sciences\/personnalites\/physique-james-clark-maxwell-246\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Biographie | James Clark Maxwell &#8211; Physicien<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.futura-sciences.com%2Fsciences%2Fpersonnalites%2Fphysique-james-clark-maxwell-246%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">futura-sciences.com<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-06-07\" data-sort-value=\"2022-06-07\">7 juin 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><cite class=\"italique\">La couleur sensible<\/cite>, Mus\u00e9es de Marseille,\u00a0<time>1996<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a012<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tolstoy_p2-4\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a012.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.maxwellyear2006.org\/html\/press_coverage.html\" rel=\"nofollow\"><i>Brainy young James wasn&rsquo;t so daft after all<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.maxwellyear2006.org%2Fhtml%2Fpress_coverage.html\">archive<\/a>]<\/small>, Patrick McFall,\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"The Sunday Post (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=The_Sunday_Post&amp;action=edit&amp;redlink=1\">The Sunday Post<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:The Sunday Post\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/The_Sunday_Post\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0The Sunday Post\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-04-23\" data-sort-value=\"2006-04-23\">23 avril 2006<\/time>. Consult\u00e9 le 13 mars 2008.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-oxford_506-6\"><span class=\"reference-text\"><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Oxford Dictionary of National Biography\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford_Dictionary_of_National_Biography\">Oxford Dictionary of National Biography<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0506.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.thepeerage.com\/p22717.htm#i227165\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">John Clerk-Maxwell of Middlebie<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.thepeerage.com%2Fp22717.htm%23i227165\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">thePeerage.com<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-02-16\" data-sort-value=\"2008-02-16\">16 f\u00e9vrier 2008<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.thepeerage.com\/p22717.htm#i227169\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">James Clerk<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.thepeerage.com%2Fp22717.htm%23i227169\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">thePeerage.com<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-02-16\" data-sort-value=\"2008-02-16\">16 f\u00e9vrier 2008<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a011.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a01.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">186-187<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a013.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a03.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Campbell_p12-14\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a012.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tolstoy_p15-16-15\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">15-16<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">19-21<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-mahon_p12-14-17\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">12-14<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-mahon_p10-18\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a010.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a04.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">23-24<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201921-23\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a021.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a043.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Mahon_16-25\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a016.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\">Harman,\u00a0<i>Hutchinson Dictionary<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0662.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.universalis.fr\/encyclopedie\/james-clerk-maxwell\/\" rel=\"nofollow\"><cite>JAMES CLERK MAXWELL<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.universalis.fr%2Fencyclopedie%2Fjames-clerk-maxwell%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Encyclop\u00e6dia Universalis<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-06-07\" data-sort-value=\"2022-06-07\">7 juin 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a046.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a064.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">30-31<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\">Timoshenko,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a058.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Russo1996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Remigio_Russo1996\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Remigio\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Russo<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Mathematical Problems in Elasticity<\/cite>, Singapour,\u00a0<a title=\"World Scientific\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/World_Scientific\">World Scientific<\/a>,\u00a0<time>1996<\/time>, 185\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-981-02-2576-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-981-02-2576-6\"><span class=\"nowrap\">978-981-02-2576-6<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Num\u00e9ro de contr\u00f4le de la Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s\">LCCN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lccn.loc.gov\/95048843\" rel=\"nofollow\">95048843<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=qe05dx_hpVsC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3Dqe05dx_hpVsC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a073<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/onlinebooks.library.upenn.edu\/webbin\/serial?id=trroysocedin\" rel=\"nofollow\"><cite>Transactions of the Royal Society of Edinburgh archives<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fonlinebooks.library.upenn.edu%2Fwebbin%2Fserial%3Fid%3Dtrroysocedin\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">onlinebooks.library.upenn.edu<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-06-13\" data-sort-value=\"2021-06-13\">13 juin 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"reference-text\">Timoshenko,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">268-278<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"reference-text\">Glazebrook,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a023.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a032<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201930\/32-38\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a030\/32.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.larousse.fr\/encyclopedie\/personnage\/James_Clerk_Maxwell\/132419\" rel=\"nofollow\"><cite>James Clerk Maxwell &#8211; LAROUSSE<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.larousse.fr%2Fencyclopedie%2Fpersonnage%2FJames_Clerk_Maxwell%2F132419\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">larousse.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-06-07\" data-sort-value=\"2022-06-07\">7 juin 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"reference-text\">Glazebrook,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a028.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"reference-text\">Glazebrook,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a030.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a050<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Warwick2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Andrew_Warwick2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Andrew\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Warwick<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Masters of Theory\u00a0: Cambridge and the Rise of Mathematical Physics<\/cite>, Chicago,\u00a0<a title=\"University of Chicago Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/University_of_Chicago_Press\">University of Chicago Press<\/a>,\u00a0<time>2003<\/time>, 572\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-226-87374-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-226-87374-9\"><span class=\"nowrap\">978-0-226-87374-9<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=tRnwfbg_O1gC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DtRnwfbg_O1gC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">84-85<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201947-48\/50-51-45\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a047-48\/50-51.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tolstoy_p62-46\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a062.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"reference-text\">Harman,\u00a0<i>The Natural Philosophy<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a03.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a061.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201953-49\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a053.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Mahon_p47-48-50\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">47-48<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Mahon_p51-51\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a051.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201955-56-52\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a055-56.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tolstoy_p64-65-53\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">64-65<\/span>. Le titre complet de l&rsquo;article est\u00a0:\u00a0<i>Experiments on Colour, as perceived by the Eye, with remarks on Colour-blindness<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Glazebrook_p43-46-54\"><span class=\"reference-text\">Glazebrook,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">43-46<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Campbell_p126-55\"><span class=\"reference-text\">Campbell,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0126.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.abdn.ac.uk\/about\/campus\/marischal-college-394.php\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Marischal College | About | The University of Aberdeen<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.abdn.ac.uk%2Fabout%2Fcampus%2Fmarischal-college-394.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">abdn.ac.uk<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-06-06\" data-sort-value=\"2022-06-06\">6 juin 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a069-70<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-oxford_508-58\"><span class=\"reference-text\"><i>Oxford Dictionary of National Biography<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0508.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a075.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-mactutor-60\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"O'ConnorRobertson\" class=\"ouvrage\"><span id=\"John_J._O'ConnorEdmund_F._Robertson\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"John J. O'Connor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_J._O%27Connor\">John J. O&rsquo;Connor<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Edmund Robertson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edmund_Robertson\">Edmund F. Robertson<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/mathshistory.st-andrews.ac.uk\/Biographies\/Maxwell\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">James Clerk Maxwell<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmathshistory.st-andrews.ac.uk%2FBiographies%2FMaxwell\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"MacTutor History of Mathematics archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/MacTutor_History_of_Mathematics_archive\">MacTutor<\/a><\/span>,\u00a0<a title=\"Universit\u00e9 de St Andrews\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_St_Andrews\">universit\u00e9 de St Andrews<\/a><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy, p. 88-91<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201977\/80-62\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a077\/80.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Glazebrook_p54-63\"><span class=\"reference-text\">Glazebrook,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a054.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-64\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a098.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-65\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a074<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tolstoy_p103-104-66\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0103.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-67\"><span class=\"reference-text\">Tolstoy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">100-101<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Quesada_P\u00e9rezRey201989-90-68\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a089-90.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\"><span class=\"reference-text\">Mahon,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0109.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-70\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0102<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-71\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a098-99<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-72\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0133<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-74\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0102-103<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-75\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0104.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-76\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0133-136<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a070-71<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Clerk_Maxwell#Quesada_P%C3%A9rezRey2019\">Quesada P\u00e9rez et Rey 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0137<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-79\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Clerk_Maxwell1868\" class=\"ouvrage\"><span id=\"James_Clerk_Maxwell1868\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0James Clerk Maxwell, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">On Governors<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"Proceedings of the Royal Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proceedings_of_the_Royal_Society\">Proceedings of the Royal Society<\/a><\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a016,\u200e\u00a0<time>1868<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">1867-1868<\/span>\u00a0<small>(<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.1098\/rspl.1867.0055\" rel=\"nofollow\">10.1098\/rspl.1867.0055<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-80\"><span class=\"reference-text\">Llivre de math\u00e9matiques CIAM terminale S du S\u00e9n\u00e9gal.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:James_Clerk_Maxwell?uselang=fr\">James Clerk Maxwell<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\u00a0: document utilis\u00e9 comme source pour la r\u00e9daction de cet article.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"CampbellWilliam1882\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Lewis_CampbellGarnett,_William1882\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Lewis\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Campbell<\/span>\u00a0et Garnett, William,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Life of James Clerk Maxwell<\/cite>, \u00c9dimbourg, MacMillan,\u00a0<time>1882<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/2472869\" rel=\"nofollow\">2472869<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.sonnetusa.com\/bio\/maxbio.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.sonnetusa.com%2Fbio%2Fmaxbio.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Glazebrook1896\" class=\"ouvrage\"><span id=\"R._T._Glazebrook1896\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0R. T.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Glazebrook<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">James Clerk Maxwell and Modern Physics<\/cite>, MacMillan,\u00a0<time>1896<\/time>, 224\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-1-4067-2200-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-1-4067-2200-0\"><span class=\"nowrap\">978-1-4067-2200-0<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/276989497\" rel=\"nofollow\">276989497<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Harman2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Peter._M._Harman2004\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Peter. M.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Harman<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Oxford Dictionary of National Biography, volume 37<\/cite>, Oxford,\u00a0<a title=\"Oxford University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford_University_Press\">Oxford University Press<\/a>,\u00a0<time>2004<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-19-861411-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-19-861411-1\"><span class=\"nowrap\">978-0-19-861411-1<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Num\u00e9ro de contr\u00f4le de la Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s\">LCCN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lccn.loc.gov\/2004005444\" rel=\"nofollow\">2004005444<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Harman1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Peter_M._Harman1998\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Peter M.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Harman<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Natural Philosophy of James Clerk Maxwell<\/cite>, Cambridge,\u00a0<a title=\"Cambridge University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge_University_Press\">Cambridge University Press<\/a>,\u00a0<time>1998<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>, 232\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-521-00585-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-521-00585-2\"><span class=\"nowrap\">978-0-521-00585-2<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Num\u00e9ro de contr\u00f4le de la Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s\">LCCN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lccn.loc.gov\/2001272408\" rel=\"nofollow\">2001272408<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=qf6jtc4nZisC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3Dqf6jtc4nZisC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Mahon2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Basil_Mahon2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Basil\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Mahon<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Man Who Changed Everything \u2013 the Life of James Clerk Maxwell<\/cite>, Hoboken, NJ,\u00a0<a title=\"John Wiley &amp; Sons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Wiley_%26_Sons\">Wiley<\/a>,\u00a0<time>2003<\/time>, 256\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-470-86171-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-470-86171-4\"><span class=\"nowrap\">978-0-470-86171-4<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Num\u00e9ro de contr\u00f4le de la Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s\">LCCN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lccn.loc.gov\/2004426225\" rel=\"nofollow\">2004426225<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=mGo_jtHwL0sC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DmGo_jtHwL0sC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Porter2000\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Roy_Porter2000\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Roy\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Porter<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Hutchinson Dictionary of Scientific Biography<\/cite>, Oxford, Hodder Arnold H&amp;S,\u00a0<time>2000<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"troisi\u00e8me\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>, 1196\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-1-85986-304-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-1-85986-304-6\"><span class=\"nowrap\">978-1-85986-304-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Timoshenko1983\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Stephen_Timoshenko1983\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Stephen Timoshenko\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stephen_Timoshenko\">Stephen\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Timoshenko<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">History of Strength of Materials<\/cite>, New York,\u00a0<a title=\"Dover Publications\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dover_Publications\">Courier Dover Publications<\/a>,\u00a0<time>1983<\/time>, 452\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-486-61187-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-486-61187-7\"><span class=\"nowrap\">978-0-486-61187-7<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Num\u00e9ro de contr\u00f4le de la Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s\">LCCN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lccn.loc.gov\/82017713\" rel=\"nofollow\">82017713<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=tkScQmyhsb8C&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DtkScQmyhsb8C%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Tolstoy1982\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ivan_Tolstoy1982\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ivan\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Tolstoy<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">James Clerk Maxwell\u00a0: A Biography<\/cite>, Chicago,\u00a0<a title=\"University of Chicago Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/University_of_Chicago_Press\">University of Chicago Press<\/a>,\u00a0<time>1982<\/time>, 184\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-226-80787-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-226-80787-4\"><span class=\"nowrap\">978-0-226-80787-4<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Num\u00e9ro de contr\u00f4le de la Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s\">LCCN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lccn.loc.gov\/82013605\" rel=\"nofollow\">82013605<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Quesada_P\u00e9rezRey2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Manuel_Quesada_P\u00e9rezCelyne_Rey2019\" class=\"ouvrage\">Manuel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Quesada P\u00e9rez<\/span>\u00a0et Celyne\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Rey<\/span>\u00a0(Trad.),\u00a0<cite class=\"italique\">Les math\u00e9matiques de l&rsquo;\u00e9lectromagn\u00e9tisme\u00a0: Maxwell<\/cite>, Barcelone, RBA Coleccionables,\u00a0<time>2019<\/time>, 159\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-84-473-9884-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-84-473-9884-3\"><span class=\"nowrap\">978-84-473-9884-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Albert Einstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Einstein\">Albert Einstein<\/a><\/li>\n<li><a title=\"D\u00e9mon de Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mon_de_Maxwell\">D\u00e9mon de Maxwell<\/a><\/li>\n<li><a title=\"George FitzGerald (physicien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/George_FitzGerald_(physicien)\">George FitzGerald (physicien)<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Oliver Lodge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oliver_Lodge\">Oliver Lodge<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Oliver Heaviside\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oliver_Heaviside\">Oliver Heaviside<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Guglielmo Marconi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guglielmo_Marconi\">Guglielmo Marconi<\/a><\/li>\n<li><a title=\"(12760) Maxwell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/(12760)_Maxwell\">(12760) Maxwell<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>James Clerk Maxwell James Clerk Maxwell, n\u00e9 le\u00a013 juin 1831\u00a0\u00e0\u00a0\u00c9dimbourg\u00a0et mort le\u00a05 novembre 1879\u00a0\u00e0\u00a0Cambridge, est un\u00a0physicien\u00a0et\u00a0math\u00e9maticien\u00a0\u00e9cossais. Il est principalement connu pour avoir unifi\u00e9 en un seul ensemble d&rsquo;\u00e9quations, les\u00a0\u00e9quations de Maxwell, l&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9, le\u00a0magn\u00e9tisme\u00a0et l&rsquo;induction, en incluant une importante modification du\u00a0th\u00e9or\u00e8me d&rsquo;Amp\u00e8re. Ce fut \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque le mod\u00e8le le plus unifi\u00e9 de l&rsquo;\u00e9lectromagn\u00e9tisme. Il est \u00e9galement [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23274,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-23266","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23266"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23266\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23283,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23266\/revisions\/23283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}