{"id":22864,"date":"2026-04-16T17:10:09","date_gmt":"2026-04-16T15:10:09","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=22864"},"modified":"2026-04-16T19:24:16","modified_gmt":"2026-04-16T17:24:16","slug":"le-christianisme","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/le-christianisme\/","title":{"rendered":"Le Christianisme"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">Le Christianisme<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<b>christianisme<\/b>\u00a0est une\u00a0<a title=\"Religion abrahamique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religion_abrahamique\">religion abrahamique<\/a>, originaire du\u00a0<a title=\"Proche-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proche-Orient\">Proche-Orient<\/a>, fond\u00e9e sur l&rsquo;enseignement, la personne et la vie de\u00a0<a title=\"J\u00e9sus de Nazareth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus_de_Nazareth\">J\u00e9sus de Nazareth<\/a>, tels qu&rsquo;interpr\u00e9t\u00e9s \u00e0 partir du\u00a0<a title=\"Nouveau Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouveau_Testament\">Nouveau Testament<\/a>. Il s&rsquo;agit d&rsquo;une religion du\u00a0<a title=\"Salut (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salut_(th%C3%A9ologie)\">salut<\/a>\u00a0consid\u00e9rant\u00a0<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">J\u00e9sus-Christ<\/a>\u00a0comme le\u00a0<a title=\"Messie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messie\">Messie<\/a>\u00a0annonc\u00e9 par les\u00a0<a title=\"Proph\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proph%C3%A8te\">proph\u00e8tes<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Ancien Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_Testament\">Ancien Testament<\/a>. La\u00a0<a title=\"Foi chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi_chr%C3%A9tienne\">foi<\/a>\u00a0en la\u00a0<a title=\"R\u00e9surrection de J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9surrection_de_J%C3%A9sus\">r\u00e9surrection de J\u00e9sus<\/a>\u00a0est au c\u0153ur du christianisme car elle signifie le d\u00e9but d&rsquo;un espoir d&rsquo;\u00e9ternit\u00e9 lib\u00e9r\u00e9 du mal et de la souffrance.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les premi\u00e8res communaut\u00e9s chr\u00e9tiennes naissent au\u00a0<a title=\"Ier si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ier_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Terre sainte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre_sainte\">Terre sainte<\/a>\u00a0et dans les grandes villes de la\u00a0<a title=\"Diaspora juive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diaspora_juive\">diaspora juive<\/a>\u00a0telles que\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9ph\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ph%C3%A8se\">\u00c9ph\u00e8se<\/a>,\u00a0<a title=\"Antioche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antioche\">Antioche<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Alexandrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandrie\">Alexandrie<\/a>. Le christianisme se d\u00e9veloppe \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">II<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle dans l&rsquo;<a title=\"Empire romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_romain\">Empire romain<\/a>, dont il devient la\u00a0<a title=\"Religion officielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religion_officielle\">religion officielle<\/a>\u00a0\u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, mais aussi en\u00a0<a title=\"Empire perse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_perse\">Perse<\/a>, en\u00a0<a title=\"Christianisme en Inde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_en_Inde\">Inde<\/a>\u00a0et en\u00a0<a title=\"Christianisme en \u00c9thiopie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_en_%C3%89thiopie\">\u00c9thiopie<\/a>. Au\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>, le christianisme devient majoritaire en\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Christianisme en Europe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_en_Europe\">Europe<\/a>, tandis qu&rsquo;il s&rsquo;amenuise face \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">islam<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Proche-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proche-Orient\">Proche-Orient<\/a>. Il est devenu la religion la plus importante de la plan\u00e8te en raison de son expansion en\u00a0<a title=\"Am\u00e9rique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9rique\">Am\u00e9rique<\/a>\u00a0\u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et en\u00a0<a title=\"Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique\">Afrique<\/a>\u00a0depuis le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Il est actuellement pr\u00e9sent dans tous les pays. En 2021, le nombre total de\u00a0<a title=\"Chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chr%C3%A9tien\">chr\u00e9tiens<\/a>\u00a0dans le monde est \u00e9valu\u00e9 \u00e0 2,546\u00a0milliards, ce qui en fait la religion comptant le plus de fid\u00e8les, devant l&rsquo;<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">islam<\/a>\u00a0(avec 1,926 milliard de musulmans) et l&rsquo;<a title=\"Hindouisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hindouisme\">hindouisme<\/a>\u00a0(avec 1,074 milliard d&rsquo;hindous)<sup id=\"cite_ref-auto-g\u00e9n\u00e9r\u00e91_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-auto-g%C3%A9n%C3%A9r%C3%A91-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise (institution)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_(institution)\">\u00c9glises chr\u00e9tiennes<\/a>\u00a0sont regroup\u00e9es en diff\u00e9rentes\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Branches du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Branches_du_christianisme\">branches<\/a>, dont les principales sont le\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholicisme<\/a>, le\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">christianisme orthodoxe<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantisme<\/a>\u00a0(avec sa branche\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Christianisme \u00e9vang\u00e9lique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_%C3%A9vang%C3%A9lique\">\u00e9vang\u00e9lique<\/a>) repr\u00e9sentant respectivement 51\u00a0%, 11\u00a0% et 37\u00a0% du total des chr\u00e9tiens en 2017.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u00c9tymologie\"><span id=\".C3.89tymologie\"><\/span>\u00c9tymologie<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cross_(PSF).png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Cross_%28PSF%29.png\/250px-Cross_%28PSF%29.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Cross_%28PSF%29.png\/500px-Cross_%28PSF%29.png 2x\" width=\"250\" height=\"202\" data-file-width=\"678\" data-file-height=\"549\" \/><\/a><figcaption>La\u00a0<a title=\"Croix (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croix_(christianisme)\">croix<\/a>\u00a0est le principal symbole du christianisme.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le nom\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0christianisme\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0vient du mot grec \u03a7\u03c1\u03b9\u03c3\u03c4\u03cc\u03c2,\u00a0<i>Khrist\u00f3s<\/i>, qui traduit l&rsquo;<a title=\"H\u00e9breu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9breu\">h\u00e9breu<\/a>\u00a0<i><a title=\"Messie dans le juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messie_dans_le_juda%C3%AFsme\">Messie<\/a><\/i>, \u05de\u05b8\u05e9\u05b4\u05c1\u05d9\u05d7\u05b7 &#8211; mashia&rsquo;h (<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0celui qui a re\u00e7u l&rsquo;onction\u00a0\u00bb<\/span>). Ce mot, originellement appliqu\u00e9 \u00e0 diff\u00e9rents personnages de la\u00a0<a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">Bible<\/a>\u00a0(proph\u00e8tes et rois), d\u00e9signe dans le\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme\">juda\u00efsme<\/a>\u00a0tardif un personnage, issu de la ligne du roi David, qui viendra \u00e0 la fin des temps apporter une \u00e8re de paix et de bonheur \u00e9ternel. Le nom de J\u00e9sus-Christ a \u00e9t\u00e9 donn\u00e9 par les chr\u00e9tiens \u00e0\u00a0<a title=\"J\u00e9sus de Nazareth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus_de_Nazareth\">J\u00e9sus<\/a>, qu&rsquo;ils consid\u00e8rent comme \u00e9tant le Messie proph\u00e9tis\u00e9 dans l&rsquo;<a title=\"Ancien Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_Testament\">Ancien Testament<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le mot \u03a7\u03c1\u03b9\u03c3\u03c4\u03b9\u03b1\u03bd\u03cc\u03c2 (<i>Khristian\u00f3s<\/i>, chr\u00e9tien) n&rsquo;est pas utilis\u00e9 par les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9vangiles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangiles\">\u00c9vangiles<\/a>\u00a0pour d\u00e9signer les disciples de J\u00e9sus. Les\u00a0<a title=\"Actes des Ap\u00f4tres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Actes_des_Ap%C3%B4tres\">Actes des Ap\u00f4tres<\/a>\u00a0(11:26) indiquent que le nom de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0chr\u00e9tien\u00a0\u00bb<\/span>, d\u00e9riv\u00e9 de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Christ\u00a0\u00bb<\/span>, signifiant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0partisan du Christ\u00a0\u00bb<\/span>, fut attribu\u00e9 aux disciples de J\u00e9sus de Nazareth \u00e0\u00a0<a title=\"Antioche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antioche\">Antioche<\/a><sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>B 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, en\u00a0<a title=\"Levant (Proche-Orient)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Levant_(Proche-Orient)\">Syrie antique<\/a>, qui \u00e9tait \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque une ville de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Langue grecque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_grecque\">langue grecque<\/a><sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les chr\u00e9tiens ont rapidement adopt\u00e9 cette d\u00e9signation pour eux-m\u00eames (Actes 26:28\u00a0; 1 Pierre 4:16).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&#8217;emploi le plus ancien du terme \u03a7\u03c1\u1fd1\u03c3\u03c4\u1fd0\u1fb1\u03bd\u03b9\u03c3\u03bc\u03cc\u03c2 (<i>Khr\u012bsti\u0101nism\u00f3s<\/i>, christianisme) se trouve dans la lettre de l&rsquo;\u00e9v\u00eaque syrien\u00a0<a title=\"Ignace d'Antioche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ignace_d%27Antioche\">Ignace d&rsquo;Antioche<\/a>\u00a0aux\u00a0<a title=\"Magn\u00e9sie du M\u00e9andre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Magn%C3%A9sie_du_M%C3%A9andre\">Magn\u00e9siens<\/a>\u00a0\u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Croyances\">Croyances<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme regroupe diff\u00e9rents courants de\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_chr%C3%A9tienne\">th\u00e9ologie chr\u00e9tienne<\/a>, dont les principaux sont\u00a0<a title=\"Conservatisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conservatisme\">conservateur<\/a>\u00a0<a title=\"Fondamentalisme chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondamentalisme_chr%C3%A9tien\">fondamentaliste<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Temp\u00e9rance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Temp%C3%A9rance#La_temp%C3%A9rance_dans_le_christianisme\">mod\u00e9r\u00e9<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Christianisme lib\u00e9ral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_lib%C3%A9ral\">lib\u00e9ral<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Christianisme progressiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_progressiste\">progressiste<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le fondement historique du christianisme est la\u00a0<a title=\"Foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi\">foi<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">J\u00e9sus-Christ<\/a>,\u00a0<a title=\"Messie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messie\">Messie<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Fils de Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fils_de_Dieu\">Fils de Dieu<\/a>, sa\u00a0<a title=\"Crucifixion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crucifixion\">crucifixion<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"R\u00e9surrection de J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9surrection_de_J%C3%A9sus\">r\u00e9surrection<\/a>, ce qui est appel\u00e9\u00a0<a title=\"K\u00e9rygme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/K%C3%A9rygme\">k\u00e9rygme<\/a><sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Eliade316_9-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Eliade316-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La r\u00e9surrection est pour les premiers chr\u00e9tiens le \u00ab\u00a0signe indubitable\u00a0\u00bb de la divinit\u00e9 du Christ<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le christianisme est ainsi la religion de ceux qui croient en la divinit\u00e9 de J\u00e9sus, le Christ<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La crucifixion et la r\u00e9surrection montrent\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la triomphante victoire sur les pouvoirs du mal\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La r\u00e9surrection du Christ symbolise l&rsquo;id\u00e9e que l&rsquo;homme peut faire confiance au Bien, s&rsquo;engager pour le Bien\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le Seigneur est venu dans le monde (\u2026) afin de d\u00e9truire la tyrannie du\u00a0<a title=\"Mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mal\">mal<\/a>\u00a0et de lib\u00e9rer les hommes. (\u2026) Par la mort, Il a d\u00e9truit la mort, et r\u00e9duit \u00e0 rien celui qui avait le pouvoir de tuer\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La R\u00e9surrection signifie aussi que J\u00e9sus continue de vivre avec ses disciples qui, par la foi, vivent de sa pr\u00e9sence.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le plus ancien t\u00e9moignage \u00e9crit du\u00a0<a title=\"K\u00e9rygme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/K%C3%A9rygme\">k\u00e9rygme<\/a>, le noyau de la foi chr\u00e9tienne, se trouve exprim\u00e9 dans la\u00a0<a title=\"\u00c9p\u00eetres aux Corinthiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89p%C3%AEtres_aux_Corinthiens\">Premi\u00e8re \u00e9p\u00eetre aux Corinthiens<\/a>, ch. 15\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Christ est mort pour nos\u00a0<a title=\"P\u00e9ch\u00e9 dans le catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ch%C3%A9_dans_le_catholicisme\">p\u00e9ch\u00e9s<\/a>\u00a0selon les \u00c9critures, il a \u00e9t\u00e9 enseveli, il est ressuscit\u00e9 le troisi\u00e8me jour selon les \u00c9critures, il est apparu \u00e0\u00a0<a title=\"Pierre (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_(ap%C3%B4tre)\">C\u00e9phas<\/a>\u00a0puis aux douze\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Des professions de foi (ou\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Credo (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Credo_(religion)\">credo<\/a>) sont venues pr\u00e9ciser la foi chr\u00e9tienne, la principale \u00e9tant le\u00a0<a title=\"Symbole de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole_de_Nic%C3%A9e\">symbole de Nic\u00e9e-Constantinople<\/a><sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces professions de foi sont divis\u00e9es en quatre parties. La premi\u00e8re confirme la doctrine\u00a0<a title=\"Monoth\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monoth%C3%A9isme\">monoth\u00e9iste<\/a>\u00a0du christianisme en stipulant qu&rsquo;il n&rsquo;y a qu&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Dieu cr\u00e9ateur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu_cr%C3%A9ateur\">un seul Dieu qui est aussi le Cr\u00e9ateur<\/a>. La seconde partie \u00e9nonce que J\u00e9sus-Christ est le fils unique de\u00a0<a title=\"Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu\">Dieu<\/a>\u00a0et qu&rsquo;il a souffert, est mort, a \u00e9t\u00e9 enseveli et est ressuscit\u00e9 avant de monter au ciel afin de juger les vivants et les morts. L&rsquo;expression de\u00a0<i>fils<\/i>\u00a0rel\u00e8ve de la continuit\u00e9 de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Tradition biblique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tradition_biblique\">tradition biblique<\/a>, mais les chr\u00e9tiens proclament que c&rsquo;est Dieu qui se r\u00e9v\u00e8le de fa\u00e7on unique en son fils J\u00e9sus-Christ. La troisi\u00e8me partie des professions de foi dit que l&rsquo;<a title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\">Esprit saint<\/a>, puissance agissante de Dieu, anime et sanctifie l\u2019\u00c9glise et, finalement, la quatri\u00e8me partie \u00e9nonce que J\u00e9sus-Christ a institu\u00e9 une \u00c9glise sur Terre.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Nouvelle_lecture_de_l'Ancien_Testament\"><span id=\"Nouvelle_lecture_de_l.27Ancien_Testament\"><\/span>Nouvelle lecture de l&rsquo;Ancien Testament<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Livres deut\u00e9rocanoniques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livres_deut%C3%A9rocanoniques\">Livres deut\u00e9rocanoniques<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Canons des \u00c9glises chr\u00e9tiennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canons_des_%C3%89glises_chr%C3%A9tiennes\">Canons des \u00c9glises chr\u00e9tiennes<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Domenichino_-_La_cacciata_di_Adamo_ed_Eva_(Chatsworth_House).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/25\/Domenichino_-_La_cacciata_di_Adamo_ed_Eva_%28Chatsworth_House%29.jpg\/250px-Domenichino_-_La_cacciata_di_Adamo_ed_Eva_%28Chatsworth_House%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/25\/Domenichino_-_La_cacciata_di_Adamo_ed_Eva_%28Chatsworth_House%29.jpg\/500px-Domenichino_-_La_cacciata_di_Adamo_ed_Eva_%28Chatsworth_House%29.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"310\" data-file-width=\"1314\" data-file-height=\"1629\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"P\u00e9ch\u00e9 originel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ch%C3%A9_originel\">p\u00e9ch\u00e9 originel<\/a>\u00a0repr\u00e9sent\u00e9 par\u00a0<a title=\"Le Dominiquin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Dominiquin\">Le Dominiquin<\/a>,\u00a0<a title=\"Chatsworth House\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chatsworth_House\">Chatsworth House<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Bible h\u00e9bra\u00efque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible_h%C3%A9bra%C3%AFque\">Bible h\u00e9bra\u00efque<\/a>, qui correspond \u00e0 ce que les chr\u00e9tiens nomment l&rsquo;<a title=\"Ancien Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_Testament\">Ancien Testament<\/a>, les premiers si\u00e8cles du christianisme ont adjoint le\u00a0<a title=\"Nouveau Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouveau_Testament\">Nouveau Testament<\/a>\u00a0; r\u00e9unis, ces deux textes constituent la\u00a0<a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">Bible<\/a>\u00a0chr\u00e9tienne, qui pr\u00e9sente quelques variantes selon les confessions, notamment les\u00a0<a title=\"Livres deut\u00e9rocanoniques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livres_deut%C3%A9rocanoniques\">Livres deut\u00e9rocanoniques<\/a>. Le canon du Nouveau Testament est compos\u00e9 de 27 \u00e9crits\u00a0: les quatre\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9vangiles canoniques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangiles_canoniques\">\u00e9vangiles canoniques<\/a>, les\u00a0<a title=\"Actes des Ap\u00f4tres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Actes_des_Ap%C3%B4tres\">Actes des Ap\u00f4tres<\/a>, les\u00a0<a title=\"\u00c9p\u00eetre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89p%C3%AEtre\">\u00e9p\u00eetres<\/a>\u00a0de plusieurs\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ap\u00f4tres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ap%C3%B4tres\">ap\u00f4tres<\/a>\u00a0aux premi\u00e8res\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Communaut\u00e9s chr\u00e9tiennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communaut%C3%A9s_chr%C3%A9tiennes\">communaut\u00e9s chr\u00e9tiennes<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Apocalypse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apocalypse\">Apocalypse<\/a><sup id=\"cite_ref-DicoEliade105_16-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade105-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; il exclut de nombreux\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Apocryphes bibliques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apocryphes_bibliques\">textes chr\u00e9tiens apocryphes<\/a>, parmi lesquels une douzaine d\u2019\u00e9vangiles. Il rejette en particulier celui de\u00a0<a title=\"\u00c9vangile selon Thomas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile_selon_Thomas\">Thomas<\/a>, qualifi\u00e9 de\u00a0<a title=\"Gnosticisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gnosticisme\">gnostique<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s le\u00a0<a title=\"Ier si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ier_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, le\u00a0<a title=\"Concile de J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_J%C3%A9rusalem\">concile de J\u00e9rusalem<\/a>\u00a0dut se prononcer sur la continuit\u00e9 de la nouvelle foi avec la\u00a0<a title=\"Torah\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Torah\">Torah<\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche16_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche16-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les chr\u00e9tiens pr\u00e9cisent que le Nouveau Testament ne vient pas remplacer l&rsquo;\u00ab\u00a0Ancien\u00a0\u00bb mais l&rsquo;accomplir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Marcion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcion\">Marcion<\/a>, vers\u00a0<a title=\"140\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/140\">140<\/a>, rejeta la pr\u00e9sence de l&rsquo;Ancien Testament dans le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Canon (Bible)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canon_(Bible)\">canon chr\u00e9tien<\/a><sup id=\"cite_ref-DicoEliade105_16-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade105-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le\u00a0<a title=\"Marcionisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcionisme\">marcionisme<\/a>\u00a0distingue le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Dieu cr\u00e9ateur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu_cr%C3%A9ateur\">Dieu cr\u00e9ateur<\/a>\u00a0de l&rsquo;Ancien Testament du Dieu d&rsquo;amour des \u00e9crits pauliniens. Ces id\u00e9es furent condamn\u00e9es par le presbyterium romain pr\u00e9sid\u00e9 par l&rsquo;<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaque<\/a>\u00a0<a title=\"Anicet (pape)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anicet_(pape)\">Anicet<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"144\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/144\">144<\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche47_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche47-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La doctrine de Marcion resta cependant largement r\u00e9pandue dans tout le bassin m\u00e9diterran\u00e9en pendant environ deux si\u00e8cles. Elle laissera des traces dans les mentalit\u00e9s jusqu&rsquo;\u00e0 nos jours<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Ir\u00e9n\u00e9e de Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ir%C3%A9n%C3%A9e_de_Lyon\">Ir\u00e9n\u00e9e de Lyon<\/a>\u00a0affirme \u00e0 la m\u00eame \u00e9poque que la Loi a \u00e9t\u00e9 abr\u00e9g\u00e9e et non abrog\u00e9e. Il b\u00e2tit une th\u00e9ologie de l&rsquo;Histoire qui donne un sens \u00e0 celle-ci, d\u00e9termin\u00e9 par le\u00a0<a title=\"Plan de Dieu (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plan_de_Dieu_(th%C3%A9ologie)\">plan de Dieu<\/a>, de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Cr\u00e9ation (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cr%C3%A9ation_(christianisme)\">Cr\u00e9ation<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Incarnation (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Incarnation_(christianisme)\">Incarnation<\/a>\u00a0et dans l&rsquo;attente du\u00a0<a title=\"Parousie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parousie\">retour du Christ<\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche64_20-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche64-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"Inculturation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inculturation\">inculturation<\/a>\u00a0du christianisme dans la\u00a0<a title=\"Civilisation gr\u00e9co-romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Civilisation_gr%C3%A9co-romaine\">civilisation gr\u00e9co-romaine<\/a>\u00a0est l&rsquo;\u0153uvre des\u00a0<a title=\"P\u00e8res de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A8res_de_l%27%C3%89glise\">P\u00e8res de l&rsquo;\u00c9glise<\/a>\u00a0vers la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-Rouche159_21-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche159-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. N\u00e9s pour la plupart dans des familles chr\u00e9tiennes de l&rsquo;\u00e9lite locale, ils effectuent un travail de r\u00e9appropriation de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Bible h\u00e9bra\u00efque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible_h%C3%A9bra%C3%AFque\">Bible h\u00e9bra\u00efque<\/a>, dont les\u00a0<a title=\"Citation (litt\u00e9rature)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Citation_(litt%C3%A9rature)\">citations<\/a>\u00a0abondent dans leurs\u00a0<a title=\"Livre (document)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_(document)\">ouvrages<\/a>, associ\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Philosophie grecque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie_grecque\">philosophie grecque<\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche159_21-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche159-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9v\u00e9lation_de_Dieu_comme_amour\"><span id=\"R.C3.A9v.C3.A9lation_de_Dieu_comme_amour\"><\/span>R\u00e9v\u00e9lation de Dieu comme amour<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Dilige, et quod vis fac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dilige,_et_quod_vis_fac\">Dilige, et quod vis fac<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Charit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charit%C3%A9\">Charit\u00e9<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu\">Dieu<\/a>\u00a0est l&rsquo;Amour et rien d&rsquo;autre\u00a0\u00bb<\/span>. Pour\u00a0<a title=\"Hans Urs von Balthasar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hans_Urs_von_Balthasar\">Hans Urs von Balthasar<\/a>, cet \u00e9nonc\u00e9 constitue le c\u0153ur du discours chr\u00e9tien sur Dieu\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dieu interpr\u00e9t\u00e9 comme\u00a0<a title=\"Amour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour#Religions\">amour<\/a>\u00a0: en cela consiste l&rsquo;id\u00e9e chr\u00e9tienne\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0En envoyant (\u2026) son Fils unique et l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Esprit saint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esprit_saint\">Esprit d&rsquo;amour<\/a>, Dieu r\u00e9v\u00e8le son secret le plus intime\u00a0: il est Lui-m\u00eame \u00e9ternellement \u00e9change d&rsquo;amour\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>C 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Beno\u00eet XVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XVI\">Beno\u00eet\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0ajoute\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00ab\u00a0Dieu est amour\u00a0: celui qui demeure dans l&rsquo;amour demeure en Dieu et Dieu en lui\u00a0\u00bb (1 Jn 4:16). Ces paroles de la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re \u00e9p\u00eetre de Jean\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_%C3%A9p%C3%AEtre_de_Jean\">Premi\u00e8re lettre de saint Jean<\/a>\u00a0expriment avec une particuli\u00e8re clart\u00e9 ce qui fait le centre de la foi chr\u00e9tienne\u00a0: l&rsquo;image chr\u00e9tienne de Dieu, ainsi que l&rsquo;image de l&rsquo;homme et de son chemin, qui en d\u00e9coule\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>C 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au sujet de la phrase\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dieu n&rsquo;est qu&rsquo;Amour\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Varillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Varillon\">Fran\u00e7ois Varillon<\/a>\u00a0\u00e9crit que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la toute-puissance de Dieu est la toute-puissance de l&rsquo;amour\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;infini de Dieu n&rsquo;est pas un infini dans l&rsquo;espace\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0mais\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un amour qui n&rsquo;a pas de limites\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FV2019_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-FV2019-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En r\u00e9capitulant les attributs de Dieu (toute-puissance, sagesse, beaut\u00e9, infini), Varillon constate qu&rsquo;ils ne sont autres que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les attributs de l&rsquo;amour\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FV2019_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-FV2019-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il conclut\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L&rsquo;amour n&rsquo;est pas un attribut de Dieu parmi ses autres attributs mais les attributs de Dieu sont les attributs de l&rsquo;amour\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FV20192_26-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-FV20192-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;exclamation de\u00a0<a title=\"Timothy Radcliffe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Timothy_Radcliffe\">Timothy Radcliffe<\/a>\u00a0est repr\u00e9sentative\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Tout ce que j&rsquo;ai \u00e9crit est, en un sens, un commentaire de ce que signifie aimer\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Morale_chr\u00e9tienne\"><span id=\"Morale_chr.C3.A9tienne\"><\/span>Morale chr\u00e9tienne<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Morale chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Morale_chr%C3%A9tienne\">Morale chr\u00e9tienne<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Deux textes du\u00a0<a title=\"Nouveau Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouveau_Testament\">Nouveau Testament<\/a>\u00a0sont fondamentaux pour la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Morale chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Morale_chr%C3%A9tienne\">morale chr\u00e9tienne<\/a>\u00a0: le\u00a0<a title=\"Sermon sur la montagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sermon_sur_la_montagne\">Sermon sur la montagne<\/a>\u00a0dans l&rsquo;<a title=\"\u00c9vangile selon Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile_selon_Matthieu\">\u00c9vangile selon Matthieu<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9p\u00eetre de Paul aux Romains\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89p%C3%AEtre_de_Paul_aux_Romains\">\u00c9p\u00eetre de Paul aux Romains<\/a><sup id=\"cite_ref-pinckaers_28-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-pinckaers-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; ils furent longuement comment\u00e9s par nombre de th\u00e9ologiens tels qu&rsquo;<a title=\"Augustin d'Hippone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustin_d%27Hippone\">Augustin d&rsquo;Hippone<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Thomas d'Aquin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_d%27Aquin\">Thomas d&rsquo;Aquin<\/a>. Le Sermon assigne au croyant des objectifs de perfection difficilement r\u00e9alisables<sup id=\"cite_ref-pinckaers_28-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-pinckaers-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le\u00a0<a title=\"P\u00e9ch\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ch%C3%A9\">p\u00e9ch\u00e9<\/a>, honni mais in\u00e9vitable, est ainsi une notion centrale dans le christianisme<sup id=\"cite_ref-pinckaers51_29-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-pinckaers51-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En lien avec la morale chr\u00e9tienne et \u00e0 sa racine se trouvent les trois\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Vertus th\u00e9ologales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vertus_th%C3%A9ologales\">vertus th\u00e9ologales<\/a>\u00a0cit\u00e9es par\u00a0<a title=\"Paul de Tarse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_de_Tarse\">Paul de Tarse<\/a><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0que sont la\u00a0<a title=\"Foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi\">foi<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Esp\u00e9rance (vertu)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esp%C3%A9rance_(vertu)\">esp\u00e9rance<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Charit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charit%C3%A9#Christianisme\">charit\u00e9<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Doctrine_sociale\">Doctrine sociale<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Doctrine sociale de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Doctrine_sociale_de_l%27%C3%89glise_catholique\">Doctrine sociale de l&rsquo;\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9vangile social\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile_social\">\u00c9vangile social<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9 dans la soci\u00e9t\u00e9 romaine reposant sur l&rsquo;esclavage, le christianisme proclame que les hommes sont fr\u00e8res dans la foi en Christ mais ne remet pas en cause l&rsquo;ordre \u00e9tabli et pr\u00f4ne l&rsquo;ob\u00e9issance des esclaves \u00e0 leur ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-legasse_31-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-legasse-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme privil\u00e9gie la charit\u00e9 envers les pauvres et les malades\u00a0; d\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;organisation de la\u00a0<a title=\"Diaconie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diaconie\">diaconie<\/a>\u00a0\u00e9tablit des\u00a0<a title=\"Matricula\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matricula\">listes de pauvres<\/a>\u00a0et consacre \u00e0 leur entretien une part des revenus des \u00e9glises<sup id=\"cite_ref-Rouche146_32-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche146-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le pr\u00eat \u00e0\u00a0<a title=\"Int\u00e9r\u00eat (finance)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Int%C3%A9r%C3%AAt_(finance)\">int\u00e9r\u00eat<\/a>\u00a0est donc interdit aux chr\u00e9tiens par l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0comme contraire \u00e0 cette notion<sup id=\"cite_ref-Johner_33-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Johner-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle,\u00a0<a title=\"Jean Calvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Calvin\">Calvin<\/a>\u00a0remet en cause cet interdit, ce qui le fait parfois qualifier de p\u00e8re du\u00a0<a title=\"Capitalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capitalisme\">capitalisme<\/a>, mais s&rsquo;il l\u00e9gitime le pr\u00eat d&rsquo;investissement, il ne remet pas en cause l&rsquo;obligation de gratuit\u00e9 du pr\u00eat d&rsquo;assistance au prochain dans le besoin<sup id=\"cite_ref-Johner_33-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Johner-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 la m\u00eame \u00e9poque, des institutions catholiques fondent les premiers\u00a0<a title=\"Mont-de-pi\u00e9t\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mont-de-pi%C3%A9t%C3%A9\">monts-de-pi\u00e9t\u00e9<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, les r\u00e9voltes des ouvriers face \u00e0 leur mis\u00e8re croissante am\u00e8nent\u00a0<a title=\"Fr\u00e9d\u00e9ric Ozanam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Ozanam\">Fr\u00e9d\u00e9ric Ozanam<\/a>\u00a0\u00e0 fonder la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 de Saint-Vincent-de-Paul\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_de_Saint-Vincent-de-Paul\">soci\u00e9t\u00e9 de Saint-Vincent-de-Paul<\/a>\u00a0pour l&rsquo;aide aux pauvres<sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d\u00e9but de l&rsquo;action du\u00a0<a title=\"Catholicisme social\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme_social\">catholicisme social<\/a>. En 1891, l&rsquo;encyclique\u00a0<i><a title=\"Rerum novarum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rerum_novarum\">Rerum novarum<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"L\u00e9on XIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_XIII\">L\u00e9on XIII<\/a><\/span>\u00a0\u00e9tablit les grands principes de la\u00a0<a title=\"Doctrine sociale de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Doctrine_sociale_de_l%27%C3%89glise_catholique\">doctrine sociale de l&rsquo;\u00c9glise catholique<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1892, le\u00a0<a title=\"Pasteur (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pasteur_(christianisme)\">pasteur<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Th\u00e9ologien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologien\">th\u00e9ologien<\/a>\u00a0<a title=\"Baptisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baptisme\">baptiste<\/a>\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">am\u00e9ricain<\/a>\u00a0<a title=\"Walter Rauschenbusch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Walter_Rauschenbusch\">Walter Rauschenbusch<\/a>\u00a0a form\u00e9 l&rsquo;association chr\u00e9tienne\u00a0<a title=\"Christianisme non confessionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_non_confessionnel\">non confessionnelle<\/a>\u00a0<i>Fraternit\u00e9 du Royaume<\/i>\u00a0(<a title=\"Anglais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglais\">anglais<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Brotherhood of the Kingdom<\/span>)<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des pasteurs et dirigeants rejoindront l&rsquo;organisation pour d\u00e9battre et mettre en \u0153uvre l&rsquo;<a title=\"\u00c9vangile social\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile_social\">\u00e9vangile social<\/a><sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1907, il publie le livre\u00a0<i>Le Christianisme et la Crise sociale<\/i>\u00a0(<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Christianity and the Social Crisis<\/span><\/i>) qui influencera les actions de plusieurs acteurs du mouvement de l&rsquo;\u00e9vangile social<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1917, la publication du livre\u00a0<i>Une th\u00e9ologie pour l&rsquo;\u00c9vangile social<\/i>\u00a0(<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">A Theology for the Social Gospel<\/span><\/i>) permettra de rallier \u00e0 la cause de nombreuses \u00e9glises protestantes et \u00e9vang\u00e9liques<sup id=\"cite_ref-r2_40-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-r2-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1960\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1960\">ann\u00e9es 1960<\/a>, la\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie de la lib\u00e9ration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_de_la_lib%C3%A9ration\">th\u00e9ologie de la lib\u00e9ration<\/a>\u00a0remet en question cette aide traditionnelle aux pauvres ou charit\u00e9, pour une \u00ab\u00a0<a title=\"Option pr\u00e9f\u00e9rentielle pour les pauvres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Option_pr%C3%A9f%C3%A9rentielle_pour_les_pauvres\">option pr\u00e9f\u00e9rentielle pour les pauvres<\/a>\u00a0\u00bb qui participe \u00e0 leurs d\u00e9marches d&rsquo;\u00e9mancipation<sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2015, en r\u00e9action aux probl\u00e8mes environnementaux rencontr\u00e9s depuis les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1970\">ann\u00e9es 1970<\/a>, et \u00e0 l&rsquo;occasion de la\u00a0<a title=\"Conf\u00e9rence de Paris de 2015 sur les changements climatiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conf%C3%A9rence_de_Paris_de_2015_sur_les_changements_climatiques\">Conf\u00e9rence de Paris de 2015 sur les changements climatiques<\/a>, le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pape Fran\u00e7ois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape_Fran%C3%A7ois\">pape Fran\u00e7ois<\/a>\u00a0publie l&rsquo;encyclique\u00a0<i><a title=\"Laudato si'\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laudato_si%27\">Laudato si&rsquo;<\/a><\/i>, \u00ab\u00a0sur la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Sauvegarde de la maison commune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sauvegarde_de_la_maison_commune\">sauvegarde de la maison commune<\/a>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il s&rsquo;inscrit dans un ensemble d&rsquo;<a title=\"\u0152cum\u00e9nisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92cum%C3%A9nisme#Sauvegarde_de_la_Cr%C3%A9ation\">initiatives \u0153cum\u00e9niques en faveur de la sauvegarde de la Cr\u00e9ation<\/a>\u00a0depuis les ann\u00e9es 1980.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Pratiques_cultuelles\">Pratiques cultuelles<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Interior_of_the_Maputo_Cathedral_(16713989324).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/75\/Interior_of_the_Maputo_Cathedral_%2816713989324%29.jpg\/250px-Interior_of_the_Maputo_Cathedral_%2816713989324%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/75\/Interior_of_the_Maputo_Cathedral_%2816713989324%29.jpg\/500px-Interior_of_the_Maputo_Cathedral_%2816713989324%29.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"167\" data-file-width=\"2352\" data-file-height=\"1568\" \/><\/a><figcaption>Service \u00e0 la cath\u00e9drale Notre-Dame-de-l&rsquo;Immacul\u00e9e-Conception de\u00a0<a title=\"Maputo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maputo\">Maputo<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique au Mozambique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique_au_Mozambique\">\u00c9glise catholique au Mozambique<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auto_de_P%C3%A1scoa_-_IgrejaDaCidade_(crop).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Auto_de_P%C3%A1scoa_-_IgrejaDaCidade_%28crop%29.jpg\/250px-Auto_de_P%C3%A1scoa_-_IgrejaDaCidade_%28crop%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Auto_de_P%C3%A1scoa_-_IgrejaDaCidade_%28crop%29.jpg\/500px-Auto_de_P%C3%A1scoa_-_IgrejaDaCidade_%28crop%29.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"159\" data-file-width=\"3509\" data-file-height=\"2233\" \/><\/a><figcaption>Service \u00e0 l\u2019<a title=\"\u00c9glise de la cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_de_la_cit%C3%A9\">\u00c9glise de la cit\u00e9<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"S\u00e3o Jos\u00e9 dos Campos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A3o_Jos%C3%A9_dos_Campos\">S\u00e3o Jos\u00e9 dos Campos<\/a>, affili\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a title=\"Convention baptiste br\u00e9silienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Convention_baptiste_br%C3%A9silienne\">Convention baptiste br\u00e9silienne<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les chr\u00e9tiens se r\u00e9unissent principalement le dimanche pour un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Service (d\u2019\u00e9glise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Service_(d%E2%80%99%C3%A9glise)\">service<\/a><sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans le\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholicisme<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">christianisme orthodoxe<\/a>, le service est appel\u00e9\u00a0<a title=\"Messe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe\">messe<\/a><sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans le\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantisme<\/a>, le service est appel\u00e9\u00a0<a title=\"Culte (protestantisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culte_(protestantisme)\">culte<\/a><sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Lieux_de_culte\">Lieux de culte<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les lieux de culte\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholique\">catholiques<\/a>,\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">orthodoxes<\/a>\u00a0et de certaines\u00a0<a title=\"Confessions du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confessions_du_christianisme\">confessions<\/a>\u00a0chr\u00e9tiennes\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Protestantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantes\">protestantes<\/a>\u00a0sont appel\u00e9s\u00a0<a title=\"\u00c9glise (\u00e9difice)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_(%C3%A9difice)\">\u00e9glise<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale\">cath\u00e9drale<\/a><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les lieux de culte\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Protestants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestants\">protestants<\/a>\u00a0sont g\u00e9n\u00e9ralement appel\u00e9s \u00ab\u00a0<a title=\"Temple\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Temple\">temple<\/a>\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0b\u00e2timent (d&rsquo;\u00e9glise)\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-48\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Sacrements\">Sacrements<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Sacrement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sacrement\">Sacrement<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au sein du christianisme, les\u00a0<a title=\"Sacrement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sacrement\">sacrements<\/a>\u00a0sont des\u00a0<a title=\"Rite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rite\">rites<\/a>\u00a0<a title=\"Culte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culte\">cultuels<\/a>. Deux sont pratiqu\u00e9s par presque toutes les confessions chr\u00e9tiennes\u00a0: le\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme\">bapt\u00eame<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Eucharistie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eucharistie\">eucharistie<\/a>, principalement parce que ce sont les deux gestes qui ont \u00e9t\u00e9 institu\u00e9s par\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus\">J\u00e9sus<\/a>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">Bible<\/a><sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cependant, certaines\u00a0<a title=\"Confessions du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confessions_du_christianisme\">confessions<\/a>\u00a0chr\u00e9tiennes\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantes<\/a>\u00a0ne pratiquent aucun sacrement et les\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">catholiques<\/a>\u00a0ainsi que les\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">orthodoxes<\/a>\u00a0en pratiquent sept<sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les \u00e9glises\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisme\">chr\u00e9tiennes \u00e9vang\u00e9liques<\/a>\u00a0utilisent majoritairement le terme \u00ab\u00a0<a title=\"Ordonnance (christianisme \u00e9vang\u00e9lique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordonnance_(christianisme_%C3%A9vang%C3%A9lique)\">ordonnances<\/a>\u00a0\u00bb, pour parler du bapt\u00eame et de la communion<sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Bapt\u00eame\"><span id=\"Bapt.C3.AAme\"><\/span>Bapt\u00eame<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme\">Bapt\u00eame<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Christening_celebration_-_Celebraci%C3%B3n_de_bautizo.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a6\/Christening_celebration_-_Celebraci%C3%B3n_de_bautizo.JPG\/250px-Christening_celebration_-_Celebraci%C3%B3n_de_bautizo.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a6\/Christening_celebration_-_Celebraci%C3%B3n_de_bautizo.JPG\/500px-Christening_celebration_-_Celebraci%C3%B3n_de_bautizo.JPG 2x\" width=\"250\" height=\"167\" data-file-width=\"3861\" data-file-height=\"2574\" \/><\/a><figcaption><a class=\"mw-redirect\" title=\"Bapt\u00eame des enfants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme_des_enfants\">Bapt\u00eame des enfants<\/a>\u00a0par effusion dans une \u00e9glise catholique,\u00a0<a title=\"Venezuela\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venezuela\">Venezuela<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Baptism_at_Northolt_Park_Baptist_Church_(cropped).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Baptism_at_Northolt_Park_Baptist_Church_%28cropped%29.jpg\/250px-Baptism_at_Northolt_Park_Baptist_Church_%28cropped%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Baptism_at_Northolt_Park_Baptist_Church_%28cropped%29.jpg\/500px-Baptism_at_Northolt_Park_Baptist_Church_%28cropped%29.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"203\" data-file-width=\"3456\" data-file-height=\"2805\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Bapt\u00eame du croyant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme_du_croyant\">Bapt\u00eame du croyant<\/a>\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame par immersion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme_par_immersion\">par immersion<\/a>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a title=\"Northolt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Northolt\">Northolt<\/a>\u00a0Park Baptist Church, dans le\u00a0<a title=\"Grand Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Londres\">Grand Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Union baptiste de Grande-Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_baptiste_de_Grande-Bretagne\">Union baptiste de Grande-Bretagne<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le bapt\u00eame est un\u00a0<a title=\"Rite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rite\">rite<\/a>\u00a0pr\u00e9sent dans la quasi-totalit\u00e9 des \u00c9glises chr\u00e9tiennes, \u00e0 quelques exceptions pr\u00e8s, comme les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Quakers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quakers\">quakers<\/a>. Bapt\u00eame d&rsquo;eau issu des rites de purification juifs, il prend pour mod\u00e8le celui de J\u00e9sus par\u00a0<a title=\"Jean le Baptiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_le_Baptiste\">Jean le Baptiste<\/a>\u00a0; il peut \u00eatre pratiqu\u00e9 par immersion, par effusion ou par aspersion<sup id=\"cite_ref-musee_55-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-musee-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il symbolise l&rsquo;entr\u00e9e du croyant dans la communaut\u00e9 chr\u00e9tienne\u00a0; dans certaines confessions il est pratiqu\u00e9 sur les jeunes enfants (<a title=\"P\u00e9dobaptisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9dobaptisme\">p\u00e9dobaptisme<\/a>)<sup id=\"cite_ref-musee_55-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-musee-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises \u00e9vang\u00e9liques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_%C3%A9vang%C3%A9liques\">\u00e9glises \u00e9vang\u00e9liques<\/a>, le\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame du croyant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme_du_croyant\">bapt\u00eame du croyant<\/a>\u00a0est l&rsquo;un des principaux signes de distinction d&rsquo;avec les autres \u00e9glises protestantes<sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-56\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En effet, pour la majorit\u00e9 des chr\u00e9tiens \u00e9vang\u00e9liques, le bapt\u00eame du croyant,\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame par immersion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme_par_immersion\">par immersion<\/a>\u00a0dans l&rsquo;eau, survient apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Nouvelle naissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouvelle_naissance\">nouvelle naissance<\/a><sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-57\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce sacrement n&rsquo;est en principe pas r\u00e9it\u00e9r\u00e9, mais les conditions de reconnaissance mutuelles du bapt\u00eame entre confessions sont complexes\u00a0: les \u00c9glises trinitaires ne reconnaissent que les bapt\u00eames \u00ab\u00a0au nom du P\u00e8re, du Fils et du Saint-Esprit\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-COE_58-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-COE-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0tandis que les \u00e9glises\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisme\">chr\u00e9tiennes \u00e9vang\u00e9liques<\/a>\u00a0adh\u00e9rant \u00e0 la doctrine de l\u2019<a title=\"\u00c9glise de professants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_de_professants\">\u00c9glise de professants<\/a>\u00a0ne consid\u00e8rent pas le bapt\u00eame des enfants comme valide<sup id=\"cite_ref-musee_55-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-musee-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et pratiquent une c\u00e9r\u00e9monie appel\u00e9e \u00ab\u00a0<a title=\"Pr\u00e9sentation d'enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9sentation_d%27enfant\">pr\u00e9sentation d&rsquo;enfant<\/a>\u00a0\u00bb qui \u00ab\u00a0remplace le bapt\u00eame sans le remplacer\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-59\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0permettant aux parents d&rsquo;exprimer dans la communaut\u00e9 leur d\u00e9sir d&rsquo;\u00e9lever leur enfant dans la foi chr\u00e9tienne<sup id=\"cite_ref-60\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Eucharistie\">Eucharistie<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Eucharistie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eucharistie\">Eucharistie<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pietro_Antonio_Novelli_Sakramente_Eucharistie.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Pietro_Antonio_Novelli_Sakramente_Eucharistie.jpg\/250px-Pietro_Antonio_Novelli_Sakramente_Eucharistie.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Pietro_Antonio_Novelli_Sakramente_Eucharistie.jpg\/500px-Pietro_Antonio_Novelli_Sakramente_Eucharistie.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"190\" data-file-width=\"940\" data-file-height=\"714\" \/><\/a><figcaption>Distribution de la communion en dehors de la c\u00e9l\u00e9bration de l&rsquo;eucharistie (par\u00a0<a title=\"Pietro Antonio Novelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pietro_Antonio_Novelli\">Pietro Antonio Novelli<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;eucharistie est le repas sacrificiel qui comm\u00e9more la\u00a0<a title=\"C\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A8ne\">C\u00e8ne<\/a><sup id=\"cite_ref-COE_58-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-COE-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, derni\u00e8re\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"P\u00e2que\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A2que\">P\u00e2que<\/a>\u00a0de J\u00e9sus. Sa c\u00e9l\u00e9bration est l&rsquo;acte central du culte dans les diff\u00e9rentes \u00c9glises<sup id=\"cite_ref-COE_58-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-COE-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Autres_sacrements\">Autres sacrements<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">catholiques<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"\u00c9glise orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe\">orthodoxes<\/a>\u00a0pratiquent sept sacrements comprenant, en plus du bapt\u00eame et de l&rsquo;eucharistie, la\u00a0<a title=\"Confirmation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confirmation\">confirmation<\/a>\u00a0(ou la chrismation), l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ordre (sacrement)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_(sacrement)\">ordination<\/a>, la\u00a0<a title=\"P\u00e9nitence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9nitence\">p\u00e9nitence<\/a>\u00a0(ou la\u00a0<a title=\"Sacrement de p\u00e9nitence et de r\u00e9conciliation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sacrement_de_p%C3%A9nitence_et_de_r%C3%A9conciliation\">r\u00e9conciliation<\/a>), l&rsquo;<a title=\"Onction des malades\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Onction_des_malades\">onction des malades<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Mariage chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariage_chr%C3%A9tien\">mariage<\/a><sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-61\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est \u00e9galement le cas des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises des trois conciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_des_trois_conciles\">orthodoxes orientaux<\/a>, de plusieurs\u00a0<a title=\"Anglicanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglicanisme\">anglicans<\/a>\u00a0et de quelques\u00a0<a title=\"Luth\u00e9ranisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luth%C3%A9ranisme\">luth\u00e9riens<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Mariage\">Mariage<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La plupart des \u00c9glises chr\u00e9tiennes dans le monde soutient uniquement le\u00a0<a title=\"Mariage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariage\">mariage<\/a>\u00a0entre un homme et une femme<sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certaines \u00c9glises chr\u00e9tiennes laissent le choix aux \u00e9glises locales de d\u00e9cider pour les\u00a0<a title=\"B\u00e9n\u00e9diction d'unions de m\u00eame sexe dans les \u00e9glises chr\u00e9tiennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9n%C3%A9diction_d%27unions_de_m%C3%AAme_sexe_dans_les_%C3%A9glises_chr%C3%A9tiennes\">b\u00e9n\u00e9dictions de mariage entre personnes de m\u00eame sexe<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-63\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains r\u00e9seaux internationaux d\u2019<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises inclusives\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_inclusives\">\u00c9glises inclusives<\/a>\u00a0soutiennent les\u00a0<a title=\"B\u00e9n\u00e9diction d'unions de m\u00eame sexe dans les \u00e9glises chr\u00e9tiennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9n%C3%A9diction_d%27unions_de_m%C3%AAme_sexe_dans_les_%C3%A9glises_chr%C3%A9tiennes\">b\u00e9n\u00e9dictions de mariage entre personnes de m\u00eame sexe<\/a>, comme l\u2019<a title=\"Association des Baptistes Accueillants et Affirmants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Association_des_Baptistes_Accueillants_et_Affirmants\">Association des Baptistes Accueillants et Affirmants<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-AWAB_64-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-AWAB-64\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, l\u2019<a class=\"new\" title=\"\u00c9glise catholique \u0153cum\u00e9nique (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%89glise_catholique_%C5%93cum%C3%A9nique&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u00c9glise catholique \u0153cum\u00e9nique<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-ECC_65-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-ECC-65\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise communautaire m\u00e9tropolitaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_communautaire_m%C3%A9tropolitaine\">\u00c9glise communautaire m\u00e9tropolitaine<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-MCC2_66-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-MCC2-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Reconciling Ministries Network (<a class=\"mw-redirect\" title=\"M\u00e9thodiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thodiste\">m\u00e9thodiste<\/a>)\u00a0<sup id=\"cite_ref-RMN_67-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-RMN-67\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et The Covenant Network (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pentec\u00f4tiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentec%C3%B4tiste\">pentec\u00f4tiste<\/a>)\u00a0<sup id=\"cite_ref-CN2_68-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-CN2-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Calendrier_liturgique\">Calendrier liturgique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Calendrier liturgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_liturgique\">Calendrier liturgique<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">P\u00e2ques est la premi\u00e8re f\u00eate c\u00e9l\u00e9br\u00e9e dans les calendriers liturgiques chr\u00e9tiens\u00a0; elle est attest\u00e9e d\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">II<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Elle comm\u00e9more la derni\u00e8re\u00a0<a title=\"C\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A8ne\">C\u00e8ne<\/a>, la\u00a0<a title=\"Passion du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_du_Christ\">Passion<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"R\u00e9surrection (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9surrection_(christianisme)\">R\u00e9surrection du Christ<\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche48_69-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche48-69\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, \u00e9v\u00e9nements dont les quatre \u00e9vangiles situent le d\u00e9roulement lors des festivit\u00e9s de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pessah\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pessah\">P\u00e2que juive<\/a>\u00a0\u00e0 J\u00e9rusalem, le 14 Nissan du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Calendrier juif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_juif\">calendrier juif<\/a>. Sa date fut fix\u00e9e en 325 par le\u00a0<a title=\"Premier concile de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_de_Nic%C3%A9e\">concile de Nic\u00e9e<\/a>\u00a0au\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0dimanche qui suit le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatorzi\u00e8me\">14<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0jour de la Lune qui atteint cet \u00e2ge le 21 mars ou imm\u00e9diatement apr\u00e8s\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le calendrier liturgique se constitua progressivement \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle autour de la date de c\u00e9l\u00e9bration de P\u00e2ques. C&rsquo;est tout d&rsquo;abord le\u00a0<i><a title=\"Triduum pascal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Triduum_pascal\">triduum pascal<\/a><\/i>, dont les deux jours qui pr\u00e9c\u00e8dent le dimanche de P\u00e2ques deviennent un temps de je\u00fbne, puis la c\u00e9l\u00e9bration s&rsquo;\u00e9tendit \u00e0 la\u00a0<a title=\"Semaine sainte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Semaine_sainte\">semaine sainte<\/a>\u00a0d\u00e8s 389<sup id=\"cite_ref-Rouche149_70-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche149-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 partir de la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, elle fut pr\u00e9c\u00e9d\u00e9e des 40 jours de je\u00fbne du car\u00eame<sup id=\"cite_ref-Rouche149_70-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche149-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le\u00a0<a title=\"Temps pascal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Temps_pascal\">temps pascal<\/a>\u00a0fut \u00e9galement \u00e9tendu jusqu&rsquo;\u00e0 la\u00a0<a title=\"Pentec\u00f4te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentec%C3%B4te\">Pentec\u00f4te<\/a>, sept semaines apr\u00e8s P\u00e2ques.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le cycle des f\u00eates \u00e0 dates fixes li\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"No\u00ebl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/No%C3%ABl\">No\u00ebl<\/a>\u00a0ne fut instaur\u00e9 qu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"5\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">V<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, apr\u00e8s que cette f\u00eate eut \u00e9t\u00e9 fix\u00e9e au 25 d\u00e9cembre pour remplacer la f\u00eate imp\u00e9riale de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Sol invictus (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sol_invictus_(religion)\"><i>Sol Invictus<\/i><\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche149_70-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche149-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9forme du\u00a0<a title=\"Calendrier gr\u00e9gorien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_gr%C3%A9gorien\">calendrier gr\u00e9gorien<\/a>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, adopt\u00e9e pour corriger le d\u00e9calage progressif du\u00a0<a title=\"Calendrier julien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_julien\">calendrier julien<\/a>\u00a0alors en usage, amena une diff\u00e9rence dans le\u00a0<a title=\"Calcul de la date de P\u00e2ques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calcul_de_la_date_de_P%C3%A2ques\">calcul de la date de P\u00e2ques<\/a>\u00a0entre le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Calendrier liturgique catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_liturgique_catholique\">calendrier liturgique catholique<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Calendrier liturgique orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_liturgique_orthodoxe\">calendrier liturgique orthodoxe<\/a>, qui perdure de nos jours.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Minist\u00e8res\"><span id=\"Minist.C3.A8res\"><\/span>Minist\u00e8res<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Minist\u00e8re (chr\u00e9tien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minist%C3%A8re_(chr%C3%A9tien)\">Minist\u00e8re (chr\u00e9tien)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Catholicisme\">Catholicisme<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholicisme<\/a>, le minist\u00e8re d\u00e9signe principalement les membres du\u00a0<a title=\"Clerg\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clerg%C3%A9\">clerg\u00e9<\/a>, soit le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Diacre (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diacre_(christianisme)\">diacre<\/a>, le\u00a0<a title=\"Pr\u00eatre catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%AAtre_catholique\">pr\u00eatre<\/a>, l&rsquo;<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaque<\/a>, le\u00a0<a title=\"Cardinal (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cardinal_(religion)\">cardinal<\/a>\u00a0ou le\u00a0<a title=\"Pape\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape\">pape<\/a><sup id=\"cite_ref-71\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-71\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais aussi des r\u00f4les attribuables \u00e0 des la\u00efcs tels que\u00a0<a title=\"Lecteur (liturgie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lecteur_(liturgie)\">lecteur<\/a>,\u00a0<a title=\"Acolyte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acolyte\">acolyte<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Protestantisme\">Protestantisme<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les \u00c9glises\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantes<\/a>, et notamment\u00a0<a title=\"\u00c9glises r\u00e9form\u00e9es\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_r%C3%A9form%C3%A9es\">r\u00e9form\u00e9es<\/a>, il d\u00e9signe les fid\u00e8les appel\u00e9s \u00e0 exercer un\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Minist\u00e8res eccl\u00e9siastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minist%C3%A8res_eccl%C3%A9siastiques\">minist\u00e8re<\/a><\/i>, c&rsquo;est-\u00e0-dire une fonction reconnue au service de l&rsquo;\u00c9glise locale ou nationale<sup id=\"cite_ref-72\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-72\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le minist\u00e8re d\u2019<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaque<\/a>\u00a0avec des fonctions de surveillance sur un groupe de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pasteur chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pasteur_chr%C3%A9tien\">pasteurs<\/a>\u00a0est pr\u00e9sent dans certaines\u00a0<a title=\"Confessions du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confessions_du_christianisme\">confessions<\/a>\u00a0chr\u00e9tiennes\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantes<\/a><sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-73\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisme\">christianisme \u00e9vang\u00e9lique<\/a>, les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Minist\u00e8re (chr\u00e9tien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minist%C3%A8re_(chr%C3%A9tien)\">minist\u00e8res<\/a>\u00a0\u00e9vang\u00e9liques sont principalement ceux de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pasteur chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pasteur_chr%C3%A9tien\">pasteur<\/a>, du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Diacre (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diacre_(christianisme)\">diacre<\/a>, du\u00a0<a title=\"Chantre (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chantre_(christianisme)\">chantre<\/a>\u00a0et de l\u2019<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisation\">\u00e9vang\u00e9liste<\/a><sup id=\"cite_ref-74\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-74\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D\u2019autres minist\u00e8res peuvent \u00e9galement \u00eatre pr\u00e9sents, tel que celui d\u2019<a title=\"Ancien (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_(christianisme)\">ancien<\/a>\u00a0avec des fonctions similaires \u00e0 celles du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pasteur chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pasteur_chr%C3%A9tien\">pasteur<\/a><sup id=\"cite_ref-75\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-75\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le minist\u00e8re d\u2019<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaque<\/a>\u00a0avec des fonctions de surveillance sur un groupe de pasteurs est pr\u00e9sent dans certaines\u00a0<a title=\"Confessions du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confessions_du_christianisme\">confessions<\/a>\u00a0chr\u00e9tiennes \u00e9vang\u00e9liques<sup id=\"cite_ref-76\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-76\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans certaines \u00e9glises du mouvement de la\u00a0<a title=\"Nouvelle r\u00e9forme apostolique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouvelle_r%C3%A9forme_apostolique\">nouvelle r\u00e9forme apostolique<\/a>, il y a la pr\u00e9sence de cinq minist\u00e8res\u00a0: ceux d&rsquo;<a title=\"Ap\u00f4tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ap%C3%B4tre\">ap\u00f4tre<\/a>,\u00a0<a title=\"Proph\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proph%C3%A8te\">proph\u00e8te<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisation\">\u00e9vang\u00e9liste<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pasteur chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pasteur_chr%C3%A9tien\">pasteur<\/a>,\u00a0<a title=\"Enseignant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseignant\">enseignant<\/a><sup id=\"cite_ref-77\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-77\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Histoire\">Histoire<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Histoire du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_christianisme\">Histoire du christianisme<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Origines_juives_du_christianisme\">Origines juives du christianisme<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Racines juives du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Racines_juives_du_christianisme\">Racines juives du christianisme<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Christianisme primitif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_primitif\">Christianisme primitif<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme s&rsquo;est d\u00e9velopp\u00e9 \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle dans le contexte des communaut\u00e9s\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme\">juives<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Moyen-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen-Orient\">Moyen-Orient<\/a>\u00a0et en particulier des communaut\u00e9s juives hell\u00e9nis\u00e9es\u00a0: c\u2019est \u00e0\u00a0<a title=\"J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9rusalem\">J\u00e9rusalem<\/a>\u00a0que se cr\u00e9e la premi\u00e8re communaut\u00e9 chr\u00e9tienne, et \u00e0\u00a0<a title=\"Antioche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antioche\">Antioche<\/a>\u00a0que le nom de \u00ab\u00a0chr\u00e9tiens\u00a0\u00bb est donn\u00e9 pour la premi\u00e8re fois aux disciples de J\u00e9sus<sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-78\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; ce sont les villes de\u00a0<a title=\"Syrie (province romaine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syrie_(province_romaine)\">Syrie romaine<\/a>,\u00a0<a title=\"C\u00e9sar\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar%C3%A9e\">C\u00e9sar\u00e9e<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Damas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Damas\">Damas<\/a>, qui abritent les premi\u00e8res communaut\u00e9s hors de J\u00e9rusalem<sup id=\"cite_ref-79\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-79\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">J\u00e9sus est la figure fondatrice du christianisme mais certains s&rsquo;interrogent sur son r\u00f4le historique de fondateur. D&rsquo;apr\u00e8s les \u00c9vangiles, J\u00e9sus \u00ab\u00a0n&rsquo;est pas venu abolir la Loi, mais l\u2019accomplir<sup id=\"cite_ref-80\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-80\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb. Sa perspective est donc celle d&rsquo;un accomplissement de la\u00a0<a title=\"Halakha\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Halakha\">foi juive<\/a>, dans une interpr\u00e9tation particuli\u00e8re \u00e0 J\u00e9sus lui-m\u00eame, et non la cr\u00e9ation d&rsquo;une nouvelle religion. Si le salut est apport\u00e9 \u00e0 tous, c&rsquo;est d&rsquo;abord aux siens, \u00ab\u00a0aux brebis perdues d&rsquo;Isra\u00ebl\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-81\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-81\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>B 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qu&rsquo;il r\u00e9serve le privil\u00e8ge de son enseignement<sup id=\"cite_ref-82\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-82\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. J\u00e9sus et tout le groupe primitif des\u00a0<a title=\"Ap\u00f4tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ap%C3%B4tre\">ap\u00f4tres<\/a>\u00a0et des femmes, qui le suivaient, \u00e9taient juifs ainsi que la plupart de ses interlocuteurs, \u00e0 quelques exceptions pr\u00e8s et d\u00e9sign\u00e9es comme telles, comme le centurion romain de\u00a0<a title=\"Capharna\u00fcm\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capharna%C3%BCm\">Capharna\u00fcm<\/a>\u00a0ou la femme samaritaine<sup id=\"cite_ref-83\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-83\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il apporte aussi une nouveaut\u00e9 radicale au juda\u00efsme\u00a0: lui-m\u00eame, se substitue \u00e0 la\u00a0<a title=\"Torah\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Torah\">Torah<\/a><sup id=\"cite_ref-84\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-84\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Voyage_Paul_3.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/Voyage_Paul_3.png\/330px-Voyage_Paul_3.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/66\/Voyage_Paul_3.png 2x\" width=\"300\" height=\"176\" data-file-width=\"449\" data-file-height=\"263\" \/><\/a><figcaption>Carte du voyage missionnaire que\u00a0<a title=\"Paul de Tarse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_de_Tarse\">Paul de Tarse<\/a>\u00a0effectue vers 54-58.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;exemple de la diversit\u00e9 r\u00e9gnant dans le juda\u00efsme (<a title=\"Sadduc\u00e9ens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sadduc%C3%A9ens\">sadduc\u00e9ens<\/a>,\u00a0<a title=\"Pharisiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pharisiens\">pharisiens<\/a>,\u00a0<a title=\"Ess\u00e9niens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ess%C3%A9niens\">ess\u00e9niens<\/a>), le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pal\u00e9ochristianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pal%C3%A9ochristianisme\">pal\u00e9ochristianisme<\/a>\u00a0couvre diff\u00e9rentes communaut\u00e9s, dont la communaut\u00e9 jud\u00e9o-chr\u00e9tienne de J\u00e9rusalem autour de\u00a0<a title=\"Jacques le Juste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_le_Juste\">Jacques, fr\u00e8re de J\u00e9sus<\/a>, appartenant au juda\u00efsme mais reconnaissant le messianisme de J\u00e9sus et vivant dans l&rsquo;attente du\u00a0<a title=\"Royaume de Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_Dieu\">Royaume de Dieu<\/a><sup id=\"cite_ref-Rouche19_85-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche19-85\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et les communaut\u00e9s fond\u00e9es par Paul ou Pierre dans le sillage des hell\u00e9nistes, en Asie, en Gr\u00e8ce et \u00e0 Rome<sup id=\"cite_ref-Rouche19_85-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche19-85\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui permirent l&rsquo;ouverture aux Gentils (notamment apr\u00e8s la rupture entre Paul et l&rsquo;\u00c9glise de J\u00e9rusalem en 48\/49), et un d\u00e9but de divergence th\u00e9ologique (centralit\u00e9 et pr\u00e9\u00e9minence de la croix sur la Loi, et de la foi sur les \u0153uvres).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon une tradition rapport\u00e9e par la litt\u00e9rature patristique<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-86\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>C 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, \u00e0 la suite d&rsquo;un oracle, l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise de J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_de_J%C3%A9rusalem\">\u00c9glise de J\u00e9rusalem<\/a>\u00a0quitta la Ville sainte au moment de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Premi\u00e8re Guerre jud\u00e9o-romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Guerre_jud%C3%A9o-romaine\">Grande r\u00e9volte juive<\/a>\u00a0de 66, pour s&rsquo;installer dans la cit\u00e9 pa\u00efenne de Pella (<a title=\"Tabaqat Fahil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tabaqat_Fahil\">Tabaqat Fahil<\/a>\u00a0en Jordanie). De Pella, ces chr\u00e9tiens sont retourn\u00e9s plus tard \u00e0 J\u00e9rusalem, o\u00f9 ils demeur\u00e8rent jusqu\u2019\u00e0 la r\u00e9volte de Bar Kokhba (132-135\/6)<sup id=\"cite_ref-87\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-87\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le m\u00eame temps, le juda\u00efsme \u00e9volue vers un\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme rabbinique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme_rabbinique\">juda\u00efsme rabbinique<\/a>\u00a0qui prolonge le\u00a0<a title=\"Pharisiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pharisiens\">pharisianisme<\/a>\u00a0apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Si\u00e8ge de J\u00e9rusalem (70)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8ge_de_J%C3%A9rusalem_(70)\">chute du Temple<\/a>\u00a0(70)<sup id=\"cite_ref-Rouche19_85-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche19-85\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La divergence avec le juda\u00efsme s\u2019acc\u00e9l\u00e9ra au tournant du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle sans que des \u00e9v\u00e9nements marquants permettent de situer clairement cette s\u00e9paration. Pour d&rsquo;aucuns, le christianisme na\u00eet avec la reformulation de la\u00a0<a title=\"Birkat haMinim\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Birkat_haMinim\">Birkat haMinim<\/a>\u00a0(la\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Douzi\u00e8me\">12<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0b\u00e9n\u00e9diction de l&rsquo;<i><a title=\"Amida (juda\u00efsme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amida_(juda%C3%AFsme)\">Amida<\/a><\/i>)\u00a0; pour d&rsquo;autres, il commence au tournant du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">II<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"3\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">III<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle avec l&rsquo;\u00e9tablissement d&rsquo;un canon pour le Nouveau Testament,\u00a0<a title=\"P\u00e8res de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A8res_de_l%27%C3%89glise#Les_P%C3%A8res_du_IIe_si%C3%A8cle\">p\u00e8res apolog\u00e8tes<\/a>, d\u00e9but d&rsquo;une th\u00e9ologie chr\u00e9tienne en contact avec la philosophie grecque<sup id=\"cite_ref-88\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-88\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-89\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-89\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>70<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">II<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, les \u00e9p\u00eetres d&rsquo;<a title=\"Ignace d'Antioche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ignace_d%27Antioche\">Ignace d&rsquo;Antioche<\/a>\u00a0pr\u00e9figurent en Asie Mineure l&rsquo;organisation d&rsquo;un \u00e9piscopat monarchique caract\u00e9ris\u00e9 par une hi\u00e9rarchie \u00e0 trois niveaux (\u00e9v\u00eaque, pr\u00eatre, diacre)<sup id=\"cite_ref-90\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-90\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour\u00a0<a title=\"Bernard Pouderon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_Pouderon\">Bernard Pouderon<\/a>, les P\u00e8res apostoliques qui \u00e9taient des \u00e9v\u00eaques ont \u00e9t\u00e9 reconnus par les premiers chr\u00e9tiens comme des guides parce qu&rsquo;ils respectaient le triple crit\u00e8re d&rsquo;anciennet\u00e9, de moralit\u00e9 et d&rsquo;orthodoxie. La doctrine qui se d\u00e9gage chez eux peut se d\u00e9cliner de la mani\u00e8re suivante\u00a0: Un seul Dieu, celui d&rsquo;Abraham, d&rsquo;Isaac et de Jacob proclam\u00e9 en trois figures ou personnes. Un Dieu P\u00e8re. Un seul Seigneur J\u00e9sus-Christ, fils de Dieu incarn\u00e9 dans le sein d&rsquo;une vierge, mort crucifi\u00e9 et ressuscit\u00e9, \u00e0 la fois Dieu et homme, instrument du P\u00e8re dans la cr\u00e9ation. Un seul Esprit ayant parl\u00e9 par les proph\u00e8tes, par qui s&rsquo;est r\u00e9alis\u00e9e l&rsquo;incarnation du Fils, et qui habite dans l&rsquo;homme rachet\u00e9. Un seul bapt\u00eame. Une seule r\u00e8gle, l&rsquo;amour de Dieu et du prochain en retour de l&rsquo;amour de Dieu pour les hommes. Une seule \u00c9glise, corps spirituel de J\u00e9sus Christ, et en son sein un seul bapt\u00eame. Une seule esp\u00e9rance, celle de la r\u00e9surrection et de la vie aupr\u00e8s de Dieu<sup id=\"cite_ref-91\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-91\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans l&rsquo;Empire romain, les autorit\u00e9s ne font pas, au d\u00e9but, une diff\u00e9rence tr\u00e8s nette entre juifs et chr\u00e9tiens, ces derniers n&rsquo;\u00e9tant qu&rsquo;une secte juive parmi d&rsquo;autres<sup id=\"cite_ref-92\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-92\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>72<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, jusqu&rsquo;\u00e0 ce qu&rsquo;ils commencent \u00e0 \u00eatre accus\u00e9s de troubles \u00e0 l&rsquo;ordre public<sup id=\"cite_ref-Rouche16_17-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Rouche16-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Religion_de_l'Empire_romain\"><span id=\"Religion_de_l.27Empire_romain\"><\/span>Religion de l&rsquo;Empire romain<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Pentarchie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentarchie\">Pentarchie<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Spread_of_Christianity_to_AD_600_-_Atlas_of_World_History.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/71\/Spread_of_Christianity_to_AD_600_-_Atlas_of_World_History.png\/330px-Spread_of_Christianity_to_AD_600_-_Atlas_of_World_History.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/71\/Spread_of_Christianity_to_AD_600_-_Atlas_of_World_History.png\/960px-Spread_of_Christianity_to_AD_600_-_Atlas_of_World_History.png 2x\" width=\"270\" height=\"200\" data-file-width=\"2187\" data-file-height=\"1619\" \/><\/a><figcaption>\n<div class=\"legende-bloc legende-bloc-vertical\">\n<ul>\n<li>Expansion du christianisme en\u00a0<a title=\"325\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/325\">325<\/a>.<\/li>\n<li>Expansion du christianisme en\u00a0<a title=\"600\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/600\">600<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<p>.<\/p>\n<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme est n\u00e9 dans la partie orientale de l&rsquo;<a title=\"Empire romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_romain\">Empire romain<\/a>, o\u00f9 se trouvait le plus grand nombre de chr\u00e9tiens dans les premiers si\u00e8cles.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cependant, le christianisme se d\u00e9veloppa \u00e0 l&rsquo;ext\u00e9rieur, dans l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Parthes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parthes\">Empire parthe<\/a>\u00a0(M\u00e9sopotamie, Perse) mais aussi en \u00c9thiopie et en Inde, o\u00f9 la diaspora juive \u00e9tait pr\u00e9sente. En dehors de l&rsquo;Empire romain, les chr\u00e9tiens s&rsquo;organis\u00e8rent en\u00a0<a title=\"\u00c9glise autoc\u00e9phale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_autoc%C3%A9phale\">\u00c9glises ind\u00e9pendantes<\/a>. Ce fut notamment le cas du\u00a0<a title=\"\u00c9glise orthodoxe g\u00e9orgienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe_g%C3%A9orgienne\">Catholicossat-Patriarcat de toute la G\u00e9orgie<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise apostolique arm\u00e9nienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_apostolique_arm%C3%A9nienne\">\u00c9glise arm\u00e9nienne<\/a><sup id=\"cite_ref-93\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-93\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Aucune centralit\u00e9 susceptible de r\u00e9gulation n&rsquo;existait alors<sup id=\"cite_ref-94\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et le d\u00e9bat\u00a0<a title=\"Christologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christologie\">christologique<\/a>\u00a0\u00e9tait la r\u00e8gle<sup id=\"cite_ref-95\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-95\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>74<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avec la conversion de l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Constantin Ier (empereur romain)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Ier_(empereur_romain)\">Constantin<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"\u00c9dit de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dit_de_Milan\">\u00e9dit de Milan<\/a>\u00a0en 313, les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pers\u00e9cutions des chr\u00e9tiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pers%C3%A9cutions_des_chr%C3%A9tiens\">pers\u00e9cutions contre les chr\u00e9tiens<\/a>\u00a0s&rsquo;arr\u00eat\u00e8rent. Vers la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, le christianisme devint la religion officielle de l&rsquo;Empire, rempla\u00e7ant le culte romain antique et inversant la pers\u00e9cution. Cette date marque symboliquement le d\u00e9but de la\u00a0<a title=\"Chr\u00e9tient\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chr%C3%A9tient%C3%A9\">chr\u00e9tient\u00e9<\/a>, p\u00e9riode de l&rsquo;histoire de l&rsquo;Europe o\u00f9 le christianisme impr\u00e8gne toute la soci\u00e9t\u00e9, y compris les lois et les comportements sociaux.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"330\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/330\">330<\/a>, l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Constantin Ier (empereur romain)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Ier_(empereur_romain)\">Constantin\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0transf\u00e9ra la capitale de l&#8217;empire de Rome \u00e0\u00a0<a title=\"Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantinople\">Constantinople<\/a>\u00a0(rebaptis\u00e9e\u00a0<i>Nea Roma<\/i>, \u00ab\u00a0Nouvelle Rome\u00a0\u00bb), qui devint un important foyer intellectuel. On aboutit alors \u00e0 la\u00a0<a title=\"Pentarchie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentarchie\">Pentarchie<\/a>\u00a0: les cinq centres historiques de Rome, Constantinople, Alexandrie, Antioche et J\u00e9rusalem.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Nicaea_icon.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/31\/Nicaea_icon.jpg\/250px-Nicaea_icon.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/31\/Nicaea_icon.jpg\/500px-Nicaea_icon.jpg 2x\" width=\"190\" height=\"258\" data-file-width=\"1024\" data-file-height=\"1388\" \/><\/a><figcaption>L&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Constantin Ier (empereur romain)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Ier_(empereur_romain)\">Constantin<\/a>\u00a0(au centre), avec les \u00e9v\u00eaques du\u00a0<a title=\"Premier concile de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_de_Nic%C3%A9e\">concile de Nic\u00e9e<\/a>\u00a0(<a title=\"325\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/325\">325<\/a>), tenant anachroniquement le texte du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Symbole de Nic\u00e9e-Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole_de_Nic%C3%A9e-Constantinople\">symbole de Nic\u00e9e-Constantinople<\/a>\u00a0dans la forme adopt\u00e9e au\u00a0<a title=\"Premier concile de Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_de_Constantinople\">premier concile de Constantinople<\/a>\u00a0(<a title=\"381\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/381\">381<\/a>)<sup id=\"cite_ref-96\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-96\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0mais avec\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03c0\u03b9\u03c3\u03c4\u03b5\u03cd\u03c9<\/span>\u00a0\/\u00a0<span class=\"lang-grc-latn\" lang=\"grc-latn\"><i>piste\u00fa\u014d<\/i><\/span>, \u00ab\u00a0je crois\u00a0\u00bb comme premier mot, au lieu de\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03c0\u03b9\u03c3\u03c4\u03b5\u03cd\u03bf\u03bc\u03b5\u03bd<\/span>\u00a0\/\u00a0<span class=\"lang-grc-latn\" lang=\"grc-latn\"><i>piste\u00faomen<\/i><\/span>, \u00ab\u00a0nous croyons\u00a0\u00bb.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avec la\u00a0<a title=\"Paix de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paix_de_l%27%C3%89glise\">Paix de l&rsquo;\u00c9glise<\/a>\u00a0commen\u00e7a la p\u00e9riode des\u00a0<a title=\"P\u00e8res de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A8res_de_l%27%C3%89glise\">P\u00e8res de l&rsquo;\u00c9glise<\/a><sup id=\"cite_ref-97\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-97\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>75<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui s&rsquo;accompagna d&rsquo;une r\u00e9interpr\u00e9tation de la philosophie, notamment celle de\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>, dans le sens de la nouvelle religion, et de l&rsquo;utilisation de nombreux motifs mythiques du monde ancien pour l&rsquo;inculturation du christianisme dans le respect de la tradition apostolique. De multiples d\u00e9bats th\u00e9ologiques suscit\u00e8rent des controverses passionn\u00e9es sur la nature du\u00a0<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">Christ<\/a><sup id=\"cite_ref-98\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-98\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>76<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au fil des si\u00e8cles et des conciles, le monde chr\u00e9tien connu ensuite plusieurs\u00a0<a title=\"Controverses christologiques pr\u00e9-chalc\u00e9doniennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Controverses_christologiques_pr%C3%A9-chalc%C3%A9doniennes\">controverses christologiques<\/a>, ainsi que des crises et bouleversements id\u00e9ologiques et politiques.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme \u00e9tant devenu l&rsquo;un des cultes reconnus de l&rsquo;Empire, le pouvoir politique prit l&rsquo;initiative de r\u00e9unir des assembl\u00e9es d&rsquo;<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaques<\/a>\u00a0(<a title=\"Concile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile\">conciles<\/a>) pour r\u00e9gler les diff\u00e9rends. Le premier fut le\u00a0<a title=\"Premier concile de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_de_Nic%C3%A9e\">concile de Nic\u00e9e<\/a>, qui condamna l&rsquo;<a title=\"Arianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arianisme\">arianisme<\/a>\u00a0en 325. Le\u00a0<a title=\"Concile d'\u00c9ph\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_d%27%C3%89ph%C3%A8se\">concile d&rsquo;\u00c9ph\u00e8se<\/a>\u00a0proclama en\u00a0<a title=\"431\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/431\">431<\/a>\u00a0que le Christ n&rsquo;avait qu&rsquo;une seule nature, divine, qui avait absorb\u00e9 sa nature humaine. Les th\u00e8ses\u00a0<a title=\"Nestorianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nestorianisme\">nestoriennes<\/a>\u00a0affirmant que deux personnes diff\u00e9rentes coexistaient en J\u00e9sus-Christ (l&rsquo;une divine et parfaite, l&rsquo;autre humaine et faillible), furent jug\u00e9es h\u00e9r\u00e9tiques. En\u00a0<a title=\"451\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/451\">451<\/a>, le\u00a0<a title=\"Concile de Chalc\u00e9doine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Chalc%C3%A9doine\">concile de Chalc\u00e9doine<\/a>\u00a0proclama l&rsquo;unique personne du Christ, de nature \u00e0 la fois divine et humaine, et d\u00e9finit la doctrine sur la\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">Trinit\u00e9 chr\u00e9tienne<\/a>\u00a0formalis\u00e9e par le\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Credo (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Credo_(religion)\">credo<\/a><\/i>\u00a0en 325 \u00e0 Nic\u00e9e.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Premiers_schismes_et_apparition_de_l'islam\"><span id=\"Premiers_schismes_et_apparition_de_l.27islam\"><\/span>Premiers schismes et apparition de l&rsquo;islam<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"Dogme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dogme\">dogmes<\/a>\u00a0proclam\u00e9s au\u00a0<a title=\"Concile de Chalc\u00e9doine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Chalc%C3%A9doine\">concile de Chalc\u00e9doine<\/a>\u00a0furent accept\u00e9s par la tr\u00e8s grande majorit\u00e9 des \u00c9glises, tant en Occident qu&rsquo;en Orient\u00a0: elles furent donc nomm\u00e9es \u00ab\u00a0<a title=\"Chalc\u00e9donisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chalc%C3%A9donisme\">chalc\u00e9doniennes<\/a>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-99\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-99\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais les\u00a0<a title=\"Christologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christologie\">christologies<\/a>\u00a0d\u00e9clar\u00e9es h\u00e9r\u00e9tiques ne disparurent pas pour autant. Plusieurs empereurs apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Constantin Ier (empereur romain)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Ier_(empereur_romain)\">Constantin<\/a>\u00a0revinrent \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Arianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arianisme\">arianisme<\/a>, auquel se convertirent\u00a0<a title=\"Goths\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goths\">Goths<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Vandales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vandales\">Vandales<\/a>\u00a0lors de leur rattachement \u00e0 l&rsquo;Empire romain.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En Occident, le\u00a0<a title=\"D\u00e9clin de l'Empire romain d'Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9clin_de_l%27Empire_romain_d%27Occident\">d\u00e9clin de l&rsquo;Empire romain<\/a>\u00a0a amen\u00e9 la pr\u00e9pond\u00e9rance des\u00a0<a title=\"Wisigoths\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wisigoths\">Wisigoths<\/a>,\u00a0<a title=\"Lombards\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lombards\">Lombards<\/a>,\u00a0<a title=\"Burgondes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Burgondes\">Burgondes<\/a>\u00a0convertis pour partie au\u00a0<a title=\"Arianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arianisme\">christianisme arien<\/a>, qui s&rsquo;install\u00e8rent dans la Gaule romaine et dans la p\u00e9ninsule ib\u00e9rique<sup id=\"cite_ref-100\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-100\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>77<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La donne changea avec l&rsquo;av\u00e8nement du roi franc\u00a0<a title=\"Clovis Ier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clovis_Ier\">Clovis<\/a>, qui opta pour le\u00a0<a title=\"Christianisme nic\u00e9en\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_nic%C3%A9en\">christianisme nic\u00e9en<\/a><sup id=\"cite_ref-101\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il noua des alliances successives pour continuer l&rsquo;expansion de son royaume en chassant les Wisigoths, puis convoqua en 511 le premier\u00a0<a title=\"Concile m\u00e9rovingien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_m%C3%A9rovingien\">concile m\u00e9rovingien<\/a>\u00a0pour commencer \u00e0 codifier les rapports du roi et de l\u2019\u00c9glise<sup id=\"cite_ref-102\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-102\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>78<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En Orient, certaines\u00a0<a title=\"Christianisme oriental\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_oriental\">\u00c9glises d&rsquo;Orient<\/a>\u00a0s&rsquo;en tinrent au concile d&rsquo;\u00c9ph\u00e8se, consid\u00e9rant que le Christ n&rsquo;a qu&rsquo;une seule nature, divine. Appel\u00e9es \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque \u00ab\u00a0<a title=\"Monophysisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monophysisme\">monophysites<\/a>\u00a0\u00bb, elles sont dites aujourd&rsquo;hui des \u00ab\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises des trois conciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_des_trois_conciles\">trois conciles<\/a>\u00a0\u00bb et comptent, entre autres, des\u00a0<a title=\"Coptes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coptes\">coptes<\/a>\u00a0en \u00c9gypte, des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise \u00e9thiopienne orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_%C3%A9thiopienne_orthodoxe\">\u00c9thiopiens<\/a>\u00a0et un certain nombre d&rsquo;<a title=\"\u00c9glise apostolique arm\u00e9nienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_apostolique_arm%C3%A9nienne\">Arm\u00e9niens<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"7\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, le christianisme au Proche-Orient et en Afrique du Nord restait donc profond\u00e9ment divis\u00e9 entre chalc\u00e9doniens, monophysites et nestoriens<sup id=\"cite_ref-103\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-103\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-104\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-104\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les \u00c9glises monophysites sont alors privil\u00e9gi\u00e9es par rapport aux chalc\u00e9doniens, vus comme alli\u00e9s de l&rsquo;Empire Byzantin. Apr\u00e8s la reconqu\u00eate byzantine (de 622 \u00e0 630), les divergences s&rsquo;\u00e9tant exacerb\u00e9es, le\u00a0<a title=\"Serge Ier de Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Serge_Ier_de_Constantinople\">mono\u00e9nergisme<\/a>\u00a0est propos\u00e9 comme tentative de conciliation des doctrines\u00a0; et bient\u00f4t impos\u00e9 aux monophysites par de nouvelles pers\u00e9cutions<sup id=\"cite_ref-islam23_105-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-islam23-105\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>79<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est alors qu\u2019appara\u00eet une nouvelle religion\u00a0<a title=\"Monoth\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monoth%C3%A9isme\">monoth\u00e9iste<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">islam<\/a>, dans les tribus arabes du Hidjaz<sup id=\"cite_ref-106\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-106\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui bient\u00f4t entament\u00a0<a title=\"Expansion de l'islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expansion_de_l%27islam\">une guerre de conqu\u00eate<\/a>\u00a0en direction de la Syrie, la Palestine et l&rsquo;\u00c9gypte<sup id=\"cite_ref-islam26_107-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-islam26-107\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Entre 631 et 643, trois des centres du christianisme oriental (Alexandrie, Antioche et J\u00e9rusalem) tombent aux mains des\u00a0<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">musulmans<\/a><sup id=\"cite_ref-islam26_107-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-islam26-107\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les Byzantins pratiquent une\u00a0<a title=\"Politique de la terre br\u00fbl\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_de_la_terre_br%C3%BBl%C3%A9e\">politique de la terre br\u00fbl\u00e9e<\/a>\u00a0et laissent derri\u00e8re eux une tr\u00e8s mauvaise image<sup id=\"cite_ref-108\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-108\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La vie chr\u00e9tienne continue dans les r\u00e9gions conquises, avec le statut de\u00a0<i><a title=\"Dhimmi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dhimmi\">dhimmis<\/a><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0prot\u00e9g\u00e9s\u00a0\u00bb), mais seules\u00a0<a title=\"Patriarcat \u0153cum\u00e9nique de Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patriarcat_%C5%93cum%C3%A9nique_de_Constantinople\">Constantinople<\/a>\u00a0et Rome gardent leur libert\u00e9 politique.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Christianisme_oriental_et_occidental_au_Moyen_\u00c2ge\"><span id=\"Christianisme_oriental_et_occidental_au_Moyen_.C3.82ge\"><\/span>Christianisme oriental et occidental au Moyen \u00c2ge<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"S\u00e9paration des \u00c9glises d'Orient et d'Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9paration_des_%C3%89glises_d%27Orient_et_d%27Occident\">S\u00e9paration des \u00c9glises d&rsquo;Orient et d&rsquo;Occident<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:ISR-2013-Jerusalem-Holy_Sepulchre-dome.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/ISR-2013-Jerusalem-Holy_Sepulchre-dome.jpg\/250px-ISR-2013-Jerusalem-Holy_Sepulchre-dome.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/ISR-2013-Jerusalem-Holy_Sepulchre-dome.jpg\/500px-ISR-2013-Jerusalem-Holy_Sepulchre-dome.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"250\" data-file-width=\"5000\" data-file-height=\"5000\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Mosa\u00efque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mosa%C3%AFque\">Mosa\u00efque<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Christ pantocrator\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christ_pantocrator\">Christ pantocrator<\/a>\u00a0de l&rsquo;\u00e9glise du Saint-S\u00e9pulcre (J\u00e9rusalem)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Carolingiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carolingiens\">dynastie carolingienne<\/a>\u00a0renfor\u00e7a sa l\u00e9gitim\u00e9 en se faisant\u00a0<a title=\"Sacre des rois de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sacre_des_rois_de_France\">sacrer<\/a>\u00a0par le\u00a0<a title=\"Pape\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape\">pape<\/a>\u00a0d\u00e8s 754\u00a0; la cr\u00e9ation des\u00a0<a title=\"\u00c9tats pontificaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats_pontificaux\">\u00c9tats pontificaux<\/a>, conquis sur les\u00a0<a title=\"Royaume lombard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_lombard\">Lombards<\/a>, scella cette alliance avec la papaut\u00e9<sup id=\"cite_ref-109\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-109\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"9\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, en sacrant\u00a0<a title=\"Charlemagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charlemagne\">Charlemagne<\/a>\u00a0comme empereur romain, les\u00a0<a title=\"Dioc\u00e8se de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dioc%C3%A8se_de_Rome\">\u00e9v\u00eaques de Rome<\/a>\u00a0rompent politiquement avec les empereurs de\u00a0<a title=\"Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantinople\">Constantinople<\/a>\u00a0et recherchent la protection des empereurs ou des rois\u00a0<a title=\"Francs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francs\">Francs<\/a>. Charlemagne poursuivit la conqu\u00eate et la\u00a0<a title=\"Christianisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisation\">christianisation<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Europe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Europe\">Europe<\/a>\u00a0; les\u00a0<a title=\"Saxons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saxons\">Saxons<\/a>\u00a0furent convertis de force et l&#8217;empereur, par de nombreux\u00a0<a title=\"Cartulaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cartulaire\">cartulaires<\/a>, r\u00e9glait la discipline religieuse.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"9\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle l&rsquo;\u00e9vang\u00e9lisation des peuples\u00a0<a title=\"Slaves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Slaves\">slaves<\/a>\u00a0se fit par la conversion de leurs souverains\u00a0: le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Boris Ier de Bulgarie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boris_Ier_de_Bulgarie\">khan Boris<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Bulgarie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bulgarie\">Bulgarie<\/a>\u00a0pour les slaves occidentaux opta pour un rattachement \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>,\u00a0<a title=\"Vladimir Ier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Ier\">Vladimir de Kiev<\/a>\u00a0pour les slaves orientaux (serbes, bulgares et\u00a0<a title=\"Rus' de Kiev\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rus%27_de_Kiev\">Rus&rsquo; de Kiev<\/a>) \u00e0\u00a0<a title=\"Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantinople\">Constantinople<\/a><sup id=\"cite_ref-DicoEliade122_110-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade122-110\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>81<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En\u00a0<a title=\"S\u00e9paration des \u00c9glises d'Orient et d'Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9paration_des_%C3%89glises_d%27Orient_et_d%27Occident\">1054<\/a>, apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Querelle du Filioque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Querelle_du_Filioque\">querelle du Filioque<\/a>, Rome et Constantinople se traitent r\u00e9ciproquement de \u00ab\u00a0<i><a title=\"Schisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Schisme\">schismatiques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Anath\u00e8me\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anath%C3%A8me\">anath\u00e8mes<\/a><\/i>\u00a0\u00bb. La premi\u00e8re\u00a0<a title=\"Croisade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croisade\">croisade<\/a>\u00a0aboutit \u00e0 l&rsquo;installation de\u00a0<a title=\"Patriarcat (\u00c9glise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patriarcat_(%C3%89glise)\">patriarcats<\/a>\u00a0latins \u00e0\u00a0<a title=\"J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9rusalem\">J\u00e9rusalem<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Antioche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antioche\">Antioche<\/a>. Sur le plan politique, la rupture a \u00e9t\u00e9 d\u00e9finitivement consomm\u00e9e en\u00a0<a title=\"1204\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1204\">1204<\/a>\u00a0lorsque les\u00a0<a title=\"Quatri\u00e8me croisade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatri%C3%A8me_croisade\">Crois\u00e9s latins<\/a>\u00a0<a title=\"Si\u00e8ge de Constantinople (1204)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8ge_de_Constantinople_(1204)\">ravag\u00e8rent Constantinople<\/a>\u00a0et d\u00e9pos\u00e8rent le patriarche. L&rsquo;affaiblissement de l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Empire romain d'orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_romain_d%27orient\">Empire romain d&rsquo;orient<\/a>\u00a0par les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Crois\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crois%C3%A9s\">Crois\u00e9s<\/a>\u00a0a permis, deux si\u00e8cles plus tard, la prise de Constantinople par les\u00a0<a title=\"Empire ottoman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_ottoman\">Turcs ottomans<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Expansion_coloniale_et_R\u00e9forme\"><span id=\"Expansion_coloniale_et_R.C3.A9forme\"><\/span>Expansion coloniale et R\u00e9forme<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Missions catholiques aux XVIe et XVIIe si\u00e8cles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Missions_catholiques_aux_XVIe_et_XVIIe_si%C3%A8cles\">Missions catholiques aux\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerres de Religion (Europe)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_de_Religion_(Europe)\">Guerres de Religion (Europe)<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Religion aux \u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religion_aux_%C3%89tats-Unis\">Religion aux \u00c9tats-Unis<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1455, le pape\u00a0<a title=\"Nicolas V\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_V\">Nicolas\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"5\"><span class=\"romain\">V<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0conc\u00e8de au Portugal l&rsquo;exclusivit\u00e9 du commerce avec l&rsquo;Afrique et encourage\u00a0<a title=\"Henri le Navigateur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_le_Navigateur\">Henri le Navigateur<\/a>\u00a0\u00e0 soumettre en esclavage les\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0sarrasins et autres infid\u00e8les\u00a0\u00bb<\/span>, comptant sur les progr\u00e8s des conqu\u00eates pour obtenir des conversions<sup id=\"cite_ref-111\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-111\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>82<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"D\u00e9couverte et exploration de l'Am\u00e9rique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9couverte_et_exploration_de_l%27Am%C3%A9rique\">d\u00e9couverte de l&rsquo;Am\u00e9rique<\/a>\u00a0par les Europ\u00e9ens en 1492, le pape\u00a0<a title=\"Alexandre VI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_VI\">Alexandre\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"6\"><span class=\"romain\">VI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0est amen\u00e9 \u00e0 arbitrer le partage du nouveau monde entre les puissances espagnoles et portugaises<sup id=\"cite_ref-112\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-112\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et leur attribue l&rsquo;activit\u00e9 de\u00a0<a title=\"Mission (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mission_(christianisme)\">mission<\/a>\u00a0qui a souvent \u00e9t\u00e9 consid\u00e9r\u00e9e par les puissances coloniales comme un instrument permettant d&rsquo;introduire les int\u00e9r\u00eats occidentaux, voire de l\u00e9gitimer des interventions politiques ou militaires. Le\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholicisme<\/a>\u00a0s&rsquo;implante aux\u00a0<a title=\"Am\u00e9rique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9rique\">Am\u00e9riques<\/a>\u00a0avec les\u00a0<a title=\"Colonisation espagnole de l'Am\u00e9rique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colonisation_espagnole_de_l%27Am%C3%A9rique\">conqu\u00eates espagnoles<\/a>, au\u00a0<a title=\"Mexique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mexique\">Mexique<\/a>\u00a0avec la conqu\u00eate de\u00a0<a title=\"Hern\u00e1n Cort\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hern%C3%A1n_Cort%C3%A9s\">Cort\u00e9s<\/a>\u00a0et au\u00a0<a title=\"P\u00e9rou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9rou\">P\u00e9rou<\/a>\u00a0\u00e0 la suite de celle de\u00a0<a title=\"Francisco Pizarro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_Pizarro\">Pizarre<\/a><sup id=\"cite_ref-DicoEliade122_110-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade122-110\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>81<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les missions vers l&rsquo;Asie remportent peu de succ\u00e8s, sauf aux\u00a0<a title=\"Philippines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a>\u00a0et \u00e0\u00a0<a title=\"Goa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goa\">Goa<\/a><sup id=\"cite_ref-DicoEliade123_113-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade123-113\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>83<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les bulles pontificales\u00a0<i><a title=\"Sublimis Deus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sublimis_Deus\">Sublimus Dei<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"29 mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/29_mai\">29 mai<\/a>\u00a01537) et\u00a0<i><a title=\"Veritas ipsa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Veritas_ipsa\">Veritas ipsa<\/a><\/i>\u00a0du pape\u00a0<a title=\"Paul III\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_III\">Paul\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"3\"><span class=\"romain\">III<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0(<a title=\"2 juin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2_juin\">2 juin<\/a>\u00a01537) condamnent l&rsquo;esclavage des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Am\u00e9rindiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9rindiens\">Am\u00e9rindiens<\/a><sup id=\"cite_ref-Delacampagne_114-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Delacampagne-114\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>84<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ainsi que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0toute mise en doute de la pleine humanit\u00e9 de ceux-ci\u00a0\u00bb<\/span>, mais n&rsquo;\u00e9voque pas les Noirs. Apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Controverse de Valladolid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Controverse_de_Valladolid\">Controverse de Valladolid<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"1550\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1550\">1550<\/a>\u00a0la\u00a0<a title=\"Traites n\u00e9gri\u00e8res\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Traites_n%C3%A9gri%C3%A8res\">traite n\u00e9gri\u00e8re<\/a>\u00a0se g\u00e9n\u00e9ralise.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Reformation_Wall,_Geneva,_Switzerland_-_20130715-02.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/97\/Reformation_Wall%2C_Geneva%2C_Switzerland_-_20130715-02.JPG\/250px-Reformation_Wall%2C_Geneva%2C_Switzerland_-_20130715-02.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/97\/Reformation_Wall%2C_Geneva%2C_Switzerland_-_20130715-02.JPG\/500px-Reformation_Wall%2C_Geneva%2C_Switzerland_-_20130715-02.JPG 2x\" width=\"250\" height=\"167\" data-file-width=\"3872\" data-file-height=\"2592\" \/><\/a><figcaption>De gauche \u00e0 droite\u00a0:\u00a0<a title=\"Guillaume Farel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_Farel\">Guillaume Farel<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean Calvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Calvin\">Jean Calvin<\/a>,\u00a0<a title=\"Th\u00e9odore de B\u00e8ze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9odore_de_B%C3%A8ze\">Th\u00e9odore de B\u00e8ze<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"John Knox\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Knox\">John Knox<\/a>\u00a0(<a title=\"Monument international de la R\u00e9formation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_international_de_la_R%C3%A9formation\">Monument international de la R\u00e9formation<\/a>,\u00a0<a title=\"Gen\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gen%C3%A8ve\">Gen\u00e8ve<\/a>). Les quatre r\u00e9formateurs, associ\u00e9s au\u00a0<a title=\"Christogramme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christogramme\">christogramme<\/a>\u00a0<a title=\"IHS (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/IHS_(religion)\">IHS<\/a>, portent la\u00a0<a title=\"Robe pastorale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robe_pastorale\">robe pastorale<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la m\u00eame \u00e9poque, le\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantisme<\/a>\u00a0tire son origine dans la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme protestante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_protestante\">R\u00e9forme<\/a>\u00a0instaur\u00e9e par\u00a0<a title=\"Martin Luther\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Luther\">Luther<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jean Calvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Calvin\">Calvin<\/a>\u00a0au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et proposant une r\u00e9interpr\u00e9tation de la foi chr\u00e9tienne fond\u00e9e sur un retour \u00e0 la Bible. Les protestants refusent l&rsquo;id\u00e9e d&rsquo;une hi\u00e9rarchie eccl\u00e9siale institu\u00e9e par Dieu\u00a0: pour eux le clerg\u00e9 est une \u00e9manation du peuple chr\u00e9tien. Ils refusent donc toute autorit\u00e9 au\u00a0<a title=\"Pape\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape\">pape<\/a>. Dans un premier temps, l&rsquo;<a title=\"Anglicanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglicanisme\">anglicanisme<\/a>\u00a0ne refuse que la juridiction pontificale. Puis tr\u00e8s vite, sous l&rsquo;influence de la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme protestante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_protestante\">R\u00e9forme<\/a>, il refuse aussi la primaut\u00e9 en mati\u00e8re de foi et de m\u0153urs.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Contre-R\u00e9forme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contre-R%C3%A9forme\">Contre-R\u00e9forme<\/a>\u00a0catholique pr\u00e9cise ses dogmes lors du\u00a0<a title=\"Concile de Trente\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Trente\">concile de Trente<\/a>\u00a0et impose en 1582 le\u00a0<a title=\"Passage du calendrier julien au calendrier gr\u00e9gorien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passage_du_calendrier_julien_au_calendrier_gr%C3%A9gorien\">passage du calendrier julien au calendrier gr\u00e9gorien<\/a>. Elle s&rsquo;engage dans la lutte contre les h\u00e9r\u00e9sies, d&rsquo;une part par l&rsquo;\u00e9ducation \u2013 l&rsquo;ordre des\u00a0<a title=\"Compagnie de J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compagnie_de_J%C3%A9sus\">J\u00e9suites<\/a>\u00a0est cr\u00e9\u00e9 \u00e0 cet effet \u2013, d&rsquo;autre part par la r\u00e9pression de l&rsquo;<a title=\"Inquisition\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inquisition\">Inquisition<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;issue des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerres de Religion (Europe)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_de_Religion_(Europe)\">guerres de religion<\/a>\u00a0qui oppos\u00e8rent catholiques et protestants en Europe, les royaumes m\u00e9diterran\u00e9ens rest\u00e8rent catholiques. La\u00a0<a title=\"Paix d'Augsbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paix_d%27Augsbourg\">paix d&rsquo;Augsbourg<\/a>, qui promulguait le principe \u00ab\u00a0un prince, une religion\u00a0\u00bb, permit\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">de facto<\/span><\/i>\u00a0une certaine tol\u00e9rance dans le\u00a0<a title=\"Saint-Empire romain germanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Empire_romain_germanique\">Saint-Empire romain germanique<\/a><sup id=\"cite_ref-L\u00e9onard_115-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-L%C3%A9onard-115\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>85<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les\u00a0<a title=\"Pays-Bas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays-Bas\">Pays-Bas<\/a>\u00a0connurent une division politique et religieuse\u00a0: au sud, les\u00a0<a title=\"Pays-Bas espagnols\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays-Bas_espagnols\">Pays-Bas espagnols<\/a>\u00a0catholiques, au nord les Pays-Bas ind\u00e9pendants, dirig\u00e9s par des protestants<sup id=\"cite_ref-L\u00e9onard_115-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-L%C3%A9onard-115\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>85<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Treize colonies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Treize_colonies\">colonies anglaises d&rsquo;Am\u00e9rique<\/a>\u00a0offrirent un asile \u00e0 ceux qui fuyaient l&rsquo;intol\u00e9rance religieuse en Europe. Alors que le Nord-Est restait\u00a0<a title=\"Puritanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puritanisme\">puritain<\/a>\u00a0et les \u00c9tats du Sud\u00a0<a title=\"Anglicanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglicanisme\">anglicans<\/a>, dans les \u00c9tats du centre l&rsquo;arriv\u00e9e des immigrants\u00a0<a title=\"Anabaptisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anabaptisme\">anabaptistes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Pi\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pi%C3%A9tisme\">pi\u00e9tistes<\/a>\u00a0allemands, des\u00a0<a title=\"Fr\u00e8res moraves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_moraves\">fr\u00e8res moraves<\/a>\u00a0tch\u00e8ques, des\u00a0<a title=\"Presbyt\u00e9rianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Presbyt%C3%A9rianisme\">presbyt\u00e9riens<\/a>\u00a0\u00e9cossais et nord-irlandais, des\u00a0<a title=\"Huguenot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Huguenot\">huguenots<\/a>\u00a0fran\u00e7ais, des\u00a0<a title=\"M\u00e9thodisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thodisme\">m\u00e9thodistes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Baptisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baptisme\">baptistes<\/a>\u00a0anglais notamment provoqu\u00e8rent le foisonnement religieux du\u00a0<a title=\"Grand r\u00e9veil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_r%C3%A9veil\">grand r\u00e9veil<\/a>. Des pr\u00e9dicateurs itin\u00e9rants parcoururent alors le territoire.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"D\u00e9clin_en_Europe,_foisonnement_aux_\u00c9tats-Unis\"><span id=\"D.C3.A9clin_en_Europe.2C_foisonnement_aux_.C3.89tats-Unis\"><\/span>D\u00e9clin en Europe, foisonnement aux \u00c9tats-Unis<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Christianisme au XVIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_au_XVIIIe_si%C3%A8cle\">Christianisme au XVIIIe si\u00e8cle<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Vatican-assemblee-1870-119120_2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Vatican-assemblee-1870-119120_2.jpg\/250px-Vatican-assemblee-1870-119120_2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Vatican-assemblee-1870-119120_2.jpg\/500px-Vatican-assemblee-1870-119120_2.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"171\" data-file-width=\"1200\" data-file-height=\"820\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"Premier concile \u0153cum\u00e9nique du Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_%C5%93cum%C3%A9nique_du_Vatican\">concile Vatican I<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En Europe, \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0perd son statut privil\u00e9gi\u00e9 dans plusieurs \u00c9tats. La\u00a0<a title=\"R\u00e9volution fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_fran%C3%A7aise\">R\u00e9volution fran\u00e7aise<\/a>\u00a0a supprim\u00e9 la d\u00eeme et confisqu\u00e9 les biens du clerg\u00e9, qui subit des pers\u00e9cutions jusqu&rsquo;\u00e0 la signature du\u00a0<a title=\"Concordat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concordat\">Concordat<\/a>\u00a0en 1801<sup id=\"cite_ref-116\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-116\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Apr\u00e8s les\u00a0<a title=\"Guerres napol\u00e9oniennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_napol%C3%A9oniennes\">guerres napol\u00e9oniennes<\/a>, l&rsquo;Europe a profond\u00e9ment chang\u00e9, et, malgr\u00e9 ses efforts, l\u2019\u00c9glise catholique ne parvient pas \u00e0 retrouver la position qu\u2019elle occupait pendant l\u2019<a title=\"Ancien R\u00e9gime\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_R%C3%A9gime\">Ancien R\u00e9gime<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;\u00c9glise catholique confront\u00e9e au\u00a0<a title=\"Rationalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rationalisme\">rationalisme<\/a>\u00a0r\u00e9agit par la publication du\u00a0<i><a title=\"Syllabus errorum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syllabus_errorum\">Syllabus errorum<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Pie IX\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pie_IX\">Pie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"9\"><span class=\"romain\">IX<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0qui d\u00e9nonce les erreurs \u00ab\u00a0<a title=\"Crise moderniste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crise_moderniste\">modernes<\/a>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-117\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-117\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>87<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; le concile\u00a0<a title=\"Premier concile \u0153cum\u00e9nique du Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_%C5%93cum%C3%A9nique_du_Vatican\">Vatican I<\/a>\u00a0proclame l&rsquo;<a title=\"Infaillibilit\u00e9 pontificale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Infaillibilit%C3%A9_pontificale\">infaillibilit\u00e9 papale<\/a>\u00a0avant d&rsquo;\u00eatre interrompu par la\u00a0<a title=\"Guerre franco-allemande de 1870\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_franco-allemande_de_1870\">guerre de 1870<\/a><sup id=\"cite_ref-Chiron229_118-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Chiron229-118\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>88<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les\u00a0<a title=\"\u00c9tats pontificaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats_pontificaux\">\u00c9tats pontificaux<\/a>, dernier vestige du pouvoir temporel de la papaut\u00e9, sont absorb\u00e9s par l&rsquo;<a title=\"Risorgimento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Risorgimento\">unification de l&rsquo;Italie<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"1870\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1870\">1870<\/a><sup id=\"cite_ref-Chiron229_118-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Chiron229-118\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>88<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la m\u00eame \u00e9poque, le christianisme conna\u00eet un nouveau foisonnement sur le\u00a0<a title=\"Am\u00e9rique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9rique\">continent am\u00e9ricain<\/a>, avec le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Second grand \u00e9veil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Second_grand_%C3%A9veil\">Second grand \u00e9veil<\/a>\u00a0qui conduit \u00e0 l&rsquo;apparition de nouveaux groupes comme les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pentec\u00f4tistes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentec%C3%B4tistes\">pentec\u00f4tistes<\/a>, l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Arm\u00e9e du Salut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arm%C3%A9e_du_Salut\">Arm\u00e9e du Salut<\/a>\u00a0ou divers mouvements qui proposent une r\u00e9\u00e9criture de la Bible<sup id=\"cite_ref-Laurentin_119-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Laurentin-119\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>89<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1917, l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Patriarcat de Moscou et de toute la Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patriarcat_de_Moscou_et_de_toute_la_Russie\">\u00c9glise orthodoxe de Russie<\/a>\u00a0se r\u00e9organise lors de la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_russe\">r\u00e9volution russe<\/a><sup id=\"cite_ref-120\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-120\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>90<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais subit les pers\u00e9cutions du r\u00e9gime communiste \u00e0 partir de la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution d'Octobre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_d%27Octobre\">r\u00e9volution d&rsquo;Octobre<\/a><sup id=\"cite_ref-121\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-121\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Essor_dans_les_pays_du_Sud\">Essor dans les pays du Sud<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au cours du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;<a title=\"Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique\">Afrique<\/a>\u00a0est le continent qui a connu la plus forte expansion du christianisme<sup id=\"cite_ref-afrique_122-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-afrique-122\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>92<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le nombre de chr\u00e9tiens s&rsquo;est multipli\u00e9 par plus de 60, passant de 8 millions en 1910 \u00e0 516 millions en 2010. De m\u00eame, alors que la population chr\u00e9tienne en\u00a0<a title=\"Afrique subsaharienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique_subsaharienne\">Afrique subsaharienne<\/a>\u00a0ne s&rsquo;\u00e9levait qu&rsquo;\u00e0 9\u00a0% en 1910, elle est devenue majoritaire avec 63\u00a0% au cours des ann\u00e9es 2010<sup id=\"cite_ref-123\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-123\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>93<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1900, les\u00a0<a title=\"Africains\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Africains\">Africains<\/a>\u00a0ne formaient que 2\u00a0% (10 millions) de la population chr\u00e9tienne mondiale. Ils sont aujourd&rsquo;hui 20\u00a0% (500 millions). Cet essor est d\u00fb en partie au\u00a0<a title=\"Pros\u00e9lytisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pros%C3%A9lytisme\">pros\u00e9lytisme<\/a>\u00a0des protestants\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9vang\u00e9liques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9liques\">\u00e9vang\u00e9liques<\/a>, mais aussi \u00e0 l&rsquo;\u00e9mergence de\u00a0<a title=\"\u00c9glise d'institution africaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_d%27institution_africaine\">nouvelles \u00c9glises d&rsquo;institution africaine<\/a>. Les plus importantes &#8211; le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Kimbanguisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kimbanguisme\">Kimbanguisme<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"R\u00e9publique d\u00e9mocratique du Congo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_d%C3%A9mocratique_du_Congo\">R\u00e9publique d\u00e9mocratique du Congo<\/a>, l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise harriste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_harriste\">\u00c9glise harriste<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"C\u00f4te d'Ivoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%B4te_d%27Ivoire\">C\u00f4te d&rsquo;Ivoire<\/a>\u00a0ou le mouvement\u00a0<a title=\"Aladura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aladura\">Aladura<\/a>\u00a0issu du Nigeria &#8211; ont \u00e9t\u00e9 fond\u00e9es dans l&rsquo;<a title=\"Entre-deux-guerres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Entre-deux-guerres\">entre-deux-guerres<\/a>\u00a0et ont jou\u00e9 un r\u00f4le lors de la\u00a0<a title=\"D\u00e9colonisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9colonisation\">d\u00e9colonisation<\/a>, mais il en existe de nombreuses autres<sup id=\"cite_ref-124\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-124\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0dont la plupart sont inconnues en Occident<sup id=\"cite_ref-125\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-125\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>94<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"D\u00e9mographie\"><span id=\"D.C3.A9mographie\"><\/span>D\u00e9mographie<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Percent_of_Christians_by_Country%E2%80%93Pew_Research_2011.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Percent_of_Christians_by_Country%E2%80%93Pew_Research_2011.svg\/330px-Percent_of_Christians_by_Country%E2%80%93Pew_Research_2011.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Percent_of_Christians_by_Country%E2%80%93Pew_Research_2011.svg\/960px-Percent_of_Christians_by_Country%E2%80%93Pew_Research_2011.svg.png 2x\" width=\"300\" height=\"153\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"261\" \/><\/a><figcaption>Pourcentage de chr\u00e9tiens par pays en 2011, toutes tendances confondues (chiffres du\u00a0<a title=\"Pew Research Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pew_Research_Center\">Pew Research Center<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Population_mondiale\">Population mondiale<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme est la premi\u00e8re religion du monde en nombre de fid\u00e8les devant l&rsquo;<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">islam<\/a>\u00a0(qui compte 1,926\u00a0milliard de fid\u00e8les). Selon une estimation pour mi-2021, le christianisme compterait environ 2,546 milliards de fid\u00e8les<sup id=\"cite_ref-auto-g\u00e9n\u00e9r\u00e91_1-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-auto-g%C3%A9n%C3%A9r%C3%A91-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les chr\u00e9tiens se r\u00e9partissent dans de multiples confessions, dans des \u00c9glises\u00a0<a title=\"\u00c9glise autoc\u00e9phale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_autoc%C3%A9phale\">autoc\u00e9phales<\/a>\u00a0d\u00e8s l&rsquo;origine, ou issues des nombreux\u00a0<a title=\"Schisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Schisme\">schismes<\/a>\u00a0qui ont agit\u00e9 l&rsquo;<a title=\"Histoire du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_christianisme\">histoire du christianisme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">On classe les \u00c9glises chr\u00e9tiennes en trois grands groupes\u00a0: la\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">catholique<\/a>, les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises orthodoxes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_orthodoxes\">orthodoxes<\/a>\u00a0et les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises protestantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_protestantes\">protestantes<\/a>. Les chiffres de 2021 sont les suivants\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Catholiques\u00a0: 1,345 milliard<sup id=\"cite_ref-126\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-126\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>95<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/li>\n<li>Protestants\u00a0: 863,9 millions<sup id=\"cite_ref-127\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-127\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>96<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/li>\n<li>Orthodoxes\u00a0: 293,6 millions<sup id=\"cite_ref-128\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-128\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>97<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le christianisme a une croissance l\u00e9g\u00e8rement sup\u00e9rieure \u00e0 celle de la population mondiale, ce qui en fait la religion la plus importante au niveau mondial avec, \u00e0 la mi-2021, 32,3\u00a0% de chr\u00e9tiens.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce que les m\u00e9dias ont appel\u00e9 l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Indiff\u00e9rence religieuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indiff%C3%A9rence_religieuse\">indiff\u00e9rence religieuse<\/a>, \u00e9tudi\u00e9e par diff\u00e9rentes personnalit\u00e9s de l&rsquo;\u00c9glise catholique<sup id=\"cite_ref-129\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-129\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0concerne surtout les confessions historiques majoritaires, tandis que les religions nouvelles et minoritaires semblent progresser.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9partition_g\u00e9ographique\"><span id=\"R.C3.A9partition_g.C3.A9ographique\"><\/span>R\u00e9partition g\u00e9ographique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"En_Am\u00e9rique\"><span id=\"En_Am.C3.A9rique\"><\/span>En Am\u00e9rique<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sur les cinq pays comptant le plus grand nombre de chr\u00e9tiens au monde, trois sont situ\u00e9s dans les Am\u00e9riques\u00a0: les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>, le\u00a0<a title=\"Br\u00e9sil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9sil\">Br\u00e9sil<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Mexique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mexique\">Mexique<\/a>\u00a0(les deux autres \u00e9tant la\u00a0<a title=\"Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russie\">Russie<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Philippines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a><sup id=\"cite_ref-130\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-130\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>98<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-03-13\" data-sort-value=\"2013-03-13\">13 mars 2013<\/time>, a lieu \u00e0 Rome l&rsquo;\u00e9lection du\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois (pape)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_(pape)\">pape Fran\u00e7ois<\/a>\u00a0: il s&rsquo;agit du premier pape issu du continent am\u00e9ricain et du premier pape non Europ\u00e9en depuis le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"8\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Le dernier pape non europ\u00e9en remontait a l&rsquo;an\u00a0<a title=\"741\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/741\">741<\/a>\u00a0; il s&rsquo;agissait du Syrien\u00a0<a title=\"Gr\u00e9goire III\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A9goire_III\">Gr\u00e9goire\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"3\"><span class=\"romain\">III<\/span><\/abbr><\/a><sup id=\"cite_ref-131\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-131\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>99<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"En_Asie\">En Asie<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:JfStAugustineChurchBaliuag4121Bfvf_06.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/JfStAugustineChurchBaliuag4121Bfvf_06.JPG\/250px-JfStAugustineChurchBaliuag4121Bfvf_06.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/JfStAugustineChurchBaliuag4121Bfvf_06.JPG\/500px-JfStAugustineChurchBaliuag4121Bfvf_06.JPG 2x\" width=\"250\" height=\"192\" data-file-width=\"4246\" data-file-height=\"3256\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Messe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe\">Messe<\/a>\u00a0catholique aux\u00a0<a title=\"Philippines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"Asie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie\">Asie<\/a>, le christianisme \u00e9tait jusque-l\u00e0 peu pr\u00e9sent, except\u00e9 au\u00a0<a title=\"Moyen-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen-Orient\">Moyen-Orient<\/a>\u00a0et en\u00a0<a title=\"Inde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inde\">Inde<\/a>. Aujourd&rsquo;hui, le\u00a0<a title=\"Timor oriental\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Timor_oriental\">Timor oriental<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Philippines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a>\u00a0repr\u00e9sentent les seuls pays d&rsquo;Asie \u00e0 majorit\u00e9 chr\u00e9tienne, avec respectivement 99,1\u00a0% et 81,4\u00a0% de fid\u00e8les (en troisi\u00e8me place le\u00a0<a title=\"Liban\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liban\">Liban<\/a>\u00a0avec plus de 45\u00a0% de chr\u00e9tiens). Toutefois, bien que minoritaires sur le continent, les chr\u00e9tiens sont de plus en plus nombreux en Asie<sup id=\"cite_ref-132\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-132\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>100<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ou, comme le souligne R\u00e9gis Anouil, \u00ab\u00a0le christianisme est associ\u00e9 aux valeurs de modernit\u00e9, de d\u00e9mocratie et de libert\u00e9, alors que le bouddhisme, l&rsquo;hindouisme et le confucianisme apparaissent moins en prise avec la r\u00e9alit\u00e9\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-133\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-133\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>101<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La proportion de chr\u00e9tiens en Asie est pass\u00e9e de 4,5\u00a0% en 1910 \u00e0 13,1\u00a0% en 2010<sup id=\"cite_ref-134\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-134\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>102<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La\u00a0<a title=\"Cor\u00e9e du Sud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cor%C3%A9e_du_Sud\">Cor\u00e9e du Sud<\/a>\u00a0abrite pr\u00e8s de 20\u00a0% de fid\u00e8les du christianisme, tandis que la\u00a0<a title=\"Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine\">Chine<\/a>\u00a0et l&rsquo;Inde sont tous deux parmi les 10 pays comptant le plus de chr\u00e9tiens. Le cas de la Chine est particuli\u00e8rement repr\u00e9sentatif de la croissance du christianisme en Asie\u00a0: non seulement il s&rsquo;agit d\u00e9j\u00e0 du troisi\u00e8me pays avec le plus grand nombre de chr\u00e9tiens (67 millions) mais en plus, la Chine pourrait devenir le pays le plus chr\u00e9tien de la plan\u00e8te<sup id=\"cite_ref-135\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-135\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>103<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, comme en t\u00e9moigne une \u00e9tude de Fenggang Yang, un chercheur am\u00e9ricain. En effet, en 2050 la population chr\u00e9tienne en Chine devrait d\u00e9passer les 247 millions, soit plus que n&rsquo;importe quel autre pays du monde<sup id=\"cite_ref-136\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-136\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>104<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En outre, un nombre croissant d&rsquo;\u00e9crivains dissidents, d&rsquo;intellectuels critiques, de journalistes et d&rsquo;avocats chinois revendiquent le christianisme, dans lequel ils voient un symbole dans leur lutte pour la d\u00e9mocratie<sup id=\"cite_ref-137\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-137\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"En_Afrique\">En Afrique<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Christianisme en Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_en_Afrique\">Christianisme en Afrique<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au cours du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;<a title=\"Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique\">Afrique<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 le continent \u00e0 avoir connu la plus forte expansion de chr\u00e9tiens<sup id=\"cite_ref-afrique_122-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-afrique-122\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>92<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui sont d\u00e9sormais aussi nombreux que les musulmans<sup id=\"cite_ref-138\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-138\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>106<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: environ 400 \u00e0 500 millions de fid\u00e8les pour les deux confessions (sur une population d&rsquo;environ 1 milliard d&rsquo;habitants<sup id=\"cite_ref-139\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-139\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>107<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). D&rsquo;apr\u00e8s les chiffres livr\u00e9s en 2012 lors d\u2019une conf\u00e9rence organis\u00e9e \u00e0 l\u2019universit\u00e9 d\u2019El Jadida au Maroc, les chr\u00e9tiens seraient m\u00eame\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite plus de pr\u00e9cisions.\">r\u00e9cemment<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:Pr\u00e9ciser un fait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Pr%C3%A9ciser_un_fait\">[C&rsquo;est-\u00e0-dire\u00a0?]<\/a><\/sup>\u00a0devenus plus nombreux que les musulmans\u00a0: 46,53\u00a0% des Africains se rattachent au christianisme contre 40,64\u00a0% \u00e0 l\u2019islam<sup id=\"cite_ref-140\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-140\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>108<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les Africains constituent 20\u00a0% (500 millions) de la population chr\u00e9tienne mondiale.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Principales_confessions\">Principales confessions<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Branches du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Branches_du_christianisme\">Branches du christianisme<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L'\u00c9glise_orthodoxe\"><span id=\"L.27.C3.89glise_orthodoxe\"><\/span>L&rsquo;\u00c9glise orthodoxe<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">Christianisme orthodoxe<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9glise orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe\">\u00c9glise orthodoxe<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Saint_Sophia_Cathedral_in_Novgorod.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Saint_Sophia_Cathedral_in_Novgorod.jpg\/250px-Saint_Sophia_Cathedral_in_Novgorod.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Saint_Sophia_Cathedral_in_Novgorod.jpg\/500px-Saint_Sophia_Cathedral_in_Novgorod.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"167\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"2176\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Cath\u00e9drale Sainte-Sophie de Novgorod\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Sainte-Sophie_de_Novgorod\">Cath\u00e9drale Sainte-Sophie de Novgorod<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"\u00c9glise orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe\">\u00c9glise orthodoxe<\/a>\u00a0r\u00e9unit les\u00a0<a title=\"\u00c9glise orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe\">\u00c9glises des sept conciles<\/a>, li\u00e9es les unes aux autres par la confession d&rsquo;une foi commune et une reconnaissance r\u00e9ciproque\u00a0; elles adoptent un classement selon un rang honorifique traditionnel.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"21\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XXI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle on d\u00e9nombre 283,1 millions d&rsquo;orthodoxes, soit environ 12\u00a0% des chr\u00e9tiens<sup id=\"cite_ref-Pew28_141-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Pew28-141\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>109<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Num\u00e9riquement les pays qui comptent le plus d&rsquo;orthodoxes sont la Russie et l&rsquo;\u00c9thiopie<sup id=\"cite_ref-142\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-142\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais dans des pays plus petits comme la\u00a0<a title=\"Moldavie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moldavie\">Moldavie<\/a>, la Roumanie, la Gr\u00e8ce ou la\u00a0<a title=\"G\u00e9orgie (pays)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9orgie_(pays)\">G\u00e9orgie<\/a>, ils repr\u00e9sentent plus de 87\u00a0% de la population<sup id=\"cite_ref-Pew31_143-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Pew31-143\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>110<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En l&rsquo;an 2021, les chr\u00e9tiens orthodoxes seraient au nombre de 293,6 millions.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L\u2019\u00c9glise_catholique\"><span id=\"L.E2.80.99.C3.89glise_catholique\"><\/span>L\u2019\u00c9glise catholique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">Catholicisme<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Composition de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Composition_de_l%27%C3%89glise_catholique\">Composition de l&rsquo;\u00c9glise catholique<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00c9glise catholique revendique depuis le\u00a0<a title=\"Premier concile de Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_concile_de_Constantinople\">premier concile de Constantinople<\/a>\u00a0une\u00a0<a title=\"Primaut\u00e9 pontificale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Primaut%C3%A9_pontificale\">primaut\u00e9 pontificale<\/a>\u00a0qui ne soit pas seulement d&rsquo;honneur mais aussi de juridiction. Apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"S\u00e9paration des \u00c9glises d'Orient et d'Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9paration_des_%C3%89glises_d%27Orient_et_d%27Occident\">s\u00e9paration des \u00c9glises d&rsquo;Orient et d&rsquo;Occident<\/a>, l&rsquo;\u00c9glise de Rome, appel\u00e9e \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0\u00bb, eut encore 14 conciles qui fix\u00e8rent des dogmes comme le\u00a0<a title=\"Purgatoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Purgatoire\">purgatoire<\/a>, l\u2019<a title=\"Immacul\u00e9e Conception\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Immacul%C3%A9e_Conception\">Immacul\u00e9e Conception<\/a>\u00a0ou l&rsquo;<a title=\"Infaillibilit\u00e9 pontificale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Infaillibilit%C3%A9_pontificale\">infaillibilit\u00e9 pontificale<\/a>. Ces conciles accentu\u00e8rent la rupture avec les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises des sept conciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_des_sept_conciles\">\u00c9glises des sept conciles<\/a>\u00a0et provoqu\u00e8rent de nouveaux schismes. Ainsi, l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise vieille-catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_vieille-catholique\">\u00c9glise vieille-catholique<\/a>\u00a0est n\u00e9e du rejet du dogme de l&rsquo;infaillibilit\u00e9 papale<sup id=\"cite_ref-144\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-144\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>111<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00e9cart entre \u00ab\u00a0catholiques\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0orthodoxes\u00a0\u00bb tend cependant \u00e0 se r\u00e9duire depuis le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Concile Vatican II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_Vatican_II\">concile Vatican II<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plus de la moiti\u00e9 des chr\u00e9tiens sont catholiques, soit 1,345 milliard<sup id=\"cite_ref-145\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-145\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>112<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Parmi eux, 48\u00a0% sont am\u00e9ricains (Br\u00e9sil, Mexique et \u00c9tats-Unis) et 24\u00a0% europ\u00e9ens<sup id=\"cite_ref-Pew25_146-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Pew25-146\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>113<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-halign-center\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Piazza_st._peters_rome_1909.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2f\/Piazza_st._peters_rome_1909.jpg\/500px-Piazza_st._peters_rome_1909.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/2\/2f\/Piazza_st._peters_rome_1909.jpg 2x\" width=\"500\" height=\"118\" data-file-width=\"936\" data-file-height=\"221\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Place Saint-Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Place_Saint-Pierre\">Place<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre\">basilique Saint-Pierre<\/a>, 1909.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_\u00c9glises_protestantes\"><span id=\"Les_.C3.89glises_protestantes\"><\/span>Les \u00c9glises protestantes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">Protestantisme<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"R\u00e9forme protestante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_protestante\">R\u00e9forme protestante<\/a>\u00a0instaur\u00e9e par\u00a0<a title=\"Martin Luther\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Luther\">Luther<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jean Calvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Calvin\">Calvin<\/a>\u00a0au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle a donn\u00e9 naissance \u00e0 de nombreuses \u00c9glises protestantes\u00a0<a title=\"Luth\u00e9ranisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luth%C3%A9ranisme\">luth\u00e9riennes<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Calvinisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calvinisme\">r\u00e9form\u00e9es<\/a>\u00a0ainsi qu&rsquo;\u00e0 de nombreuses \u00e9glises\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisme\">chr\u00e9tienne \u00e9vang\u00e9liques<\/a>\u00a0(<a title=\"Baptisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baptisme\">baptisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Pentec\u00f4tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentec%C3%B4tisme\">pentec\u00f4tisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Mouvement charismatique \u00e9vang\u00e9lique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_charismatique_%C3%A9vang%C3%A9lique\">mouvement charismatique \u00e9vang\u00e9lique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Christianisme non confessionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_non_confessionnel\">christianisme non confessionnel<\/a>) ou\u00a0<a title=\"Protestantisme lib\u00e9ral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme_lib%C3%A9ral\">lib\u00e9rales<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2011, l&rsquo;ensemble de ces \u00c9glises regroupe environ 37\u00a0% des chr\u00e9tiens, soit 800 millions de protestants<sup id=\"cite_ref-pewforum1_147-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-pewforum1-147\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>114<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Symboles_chr\u00e9tiens\"><span id=\"Symboles_chr.C3.A9tiens\"><\/span>Symboles chr\u00e9tiens<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le principal symbole chr\u00e9tien est la\u00a0<a title=\"Croix (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croix_(christianisme)\">croix<\/a><sup id=\"cite_ref-148\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-148\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Celle-ci repr\u00e9sente la\u00a0<a title=\"Crucifixion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crucifixion\">Crucifixion<\/a>\u00a0et est utilis\u00e9e depuis Constantin comme symbole des chr\u00e9tiens.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les ann\u00e9es 1970, l\u2019usage de l&rsquo;<a title=\"Ichthus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ichthus\">ichthus<\/a>\u00a0s\u2019est r\u00e9pandu aux \u00c9tats-Unis avec le\u00a0<a title=\"Jesus Movement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jesus_Movement\">Jesus Movement<\/a>\u00a0aupr\u00e8s des chr\u00e9tiens, et sp\u00e9cialement chez les\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisme\">chr\u00e9tiens \u00e9vang\u00e9liques<\/a><sup id=\"cite_ref-149\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-149\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce symbole est utilis\u00e9 principalement sur les pendentifs, les \u00e9pingles ou sur les voitures, en signe d&rsquo;appartenance \u00e0 la foi chr\u00e9tienne<sup id=\"cite_ref-150\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-150\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-151\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-151\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>115<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Chrisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chrisme\">chrisme<\/a>\u00a0repr\u00e9sente les deux\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lettres grecques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettres_grecques\">lettres grecques<\/a>\u00a0par lesquelles commence le nom\u00a0<i>Khrist\u00f2s<\/i>\u00a0(<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">Christ<\/a>).<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-traditional\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Croix latine.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Christian_cross.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Christian_cross.svg\/120px-Christian_cross.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Christian_cross.svg\/250px-Christian_cross.svg.png 2x\" alt=\"Croix latine.\" width=\"86\" height=\"120\" data-file-width=\"404\" data-file-height=\"564\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Croix (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croix_(christianisme)\">Croix latine<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Croix orthodoxe.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Symbol_of_Orthodoxy.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Symbol_of_Orthodoxy.svg\/120px-Symbol_of_Orthodoxy.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Symbol_of_Orthodoxy.svg\/250px-Symbol_of_Orthodoxy.svg.png 2x\" alt=\"Croix orthodoxe.\" width=\"81\" height=\"120\" data-file-width=\"390\" data-file-height=\"580\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Croix orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croix_orthodoxe\">Croix orthodoxe<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ichthus.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ichthys.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Ichthys.svg\/120px-Ichthys.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Ichthys.svg\/250px-Ichthys.svg.png 2x\" alt=\"Ichthus.\" width=\"120\" height=\"53\" data-file-width=\"360\" data-file-height=\"160\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ichthus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ichthus\">Ichthus<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ichthus contemporain.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ichthys_symbol.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Ichthys_symbol.svg\/120px-Ichthys_symbol.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Ichthys_symbol.svg\/250px-Ichthys_symbol.svg.png 2x\" alt=\"Ichthus contemporain.\" width=\"120\" height=\"48\" data-file-width=\"250\" data-file-height=\"100\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ichthus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ichthus\">Ichthus<\/a>\u00a0contemporain.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Chrisme.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Chirho.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/47\/Chirho.svg\/120px-Chirho.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/47\/Chirho.svg\/250px-Chirho.svg.png 2x\" alt=\"Chrisme.\" width=\"99\" height=\"120\" data-file-width=\"740\" data-file-height=\"900\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Chrisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chrisme\">Chrisme<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Arts\">Arts<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Musique\">Musique<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Saine_Cecile.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Saine_Cecile.jpg\/250px-Saine_Cecile.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/d\/d3\/Saine_Cecile.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"315\" data-file-width=\"476\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"C\u00e9cile de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9cile_de_Rome\">Sainte C\u00e9cile<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Norton Simon Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Norton_Simon_Museum\">Norton Simon Museum<\/a>,\u00a0<a title=\"Guido Reni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guido_Reni\">Guido Reni<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Musique chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_chr%C3%A9tienne\">Musique chr\u00e9tienne<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Chant chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chant_chr%C3%A9tien\">chant chr\u00e9tien<\/a>, accompagn\u00e9 d&rsquo;instruments de musique et bas\u00e9 sur le\u00a0<a title=\"Livre des Psaumes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_des_Psaumes\">livre des Psaumes<\/a>\u00a0est un des premiers styles de musique chr\u00e9tienne<sup id=\"cite_ref-152\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-152\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>116<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Puis le\u00a0<a title=\"Chant gr\u00e9gorien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chant_gr%C3%A9gorien\">chant gr\u00e9gorien<\/a>\u00a0s&rsquo;est install\u00e9 dans les \u00e9glises<sup id=\"cite_ref-153\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-153\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>117<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Aux\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>, le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle voit appara\u00eetre le\u00a0<a title=\"Negro spiritual\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Negro_spiritual\">negro spiritual<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Gospel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gospel\">gospel<\/a>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-154\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-154\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>118<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1964, la Gospel Music Association est fond\u00e9e \u00e0\u00a0<a title=\"Nashville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nashville\">Nashville<\/a><sup id=\"cite_ref-155\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-155\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>119<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Musique chr\u00e9tienne contemporaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_chr%C3%A9tienne_contemporaine\">musique chr\u00e9tienne contemporaine<\/a>\u00a0regroupe divers styles de musique qui se sont d\u00e9velopp\u00e9s aussi bien \u00e0 l\u2019ext\u00e9rieur de ces communaut\u00e9s qu&rsquo;\u00e0 l\u2019int\u00e9rieur de celles-ci. Les artistes chr\u00e9tiens pratiquent aujourd&rsquo;hui tous les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Style de musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_de_musique\">styles de musique<\/a>\u00a0: de la\u00a0<a title=\"Musique chr\u00e9tienne contemporaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_chr%C3%A9tienne_contemporaine\">pop chr\u00e9tienne<\/a>, du\u00a0<a title=\"Rock chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rock_chr%C3%A9tien\">rock chr\u00e9tien<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Hip-hop chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hip-hop_chr%C3%A9tien\">hip-hop chr\u00e9tien<\/a>\u00a0en passant par le\u00a0<a title=\"Punk chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Punk_chr%C3%A9tien\">punk chr\u00e9tien<\/a>\u00a0ou encore\u00a0<a title=\"Metal chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metal_chr%C3%A9tien\">m\u00e9tal chr\u00e9tien<\/a><sup id=\"cite_ref-156\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-156\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>120<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans les ann\u00e9es 1980 et 1990, la musique chr\u00e9tienne contemporaine a pris une place consid\u00e9rable dans les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Culte (\u00e9vang\u00e9lisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culte_(%C3%A9vang%C3%A9lisme)\">cultes<\/a>\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Chr\u00e9tiens \u00e9vang\u00e9liques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chr%C3%A9tiens_%C3%A9vang%C3%A9liques\">chr\u00e9tiens \u00e9vang\u00e9liques<\/a><sup id=\"cite_ref-157\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-157\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-158\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-158\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Une grande vari\u00e9t\u00e9 de styles musicaux a d\u00e9velopp\u00e9 la louange traditionnelle<sup id=\"cite_ref-159\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-159\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Peinture\">Peinture<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Peinture chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_chr%C3%A9tienne\">Peinture chr\u00e9tienne<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les \u00e9glises\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholique\">catholiques<\/a>,\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">orthodoxes<\/a>\u00a0et certaines \u00e9glises protestantes (<a title=\"Luth\u00e9ranisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luth%C3%A9ranisme\">luth\u00e9riennes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Anglicanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglicanisme\">anglicanes<\/a>) utilisent la peinture pour des repr\u00e9sentations divine ou humaine dans les lieux de culte<sup id=\"cite_ref-160\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-160\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-161\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-161\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie \u00e9vang\u00e9lique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_%C3%A9vang%C3%A9lique\">Th\u00e9ologie \u00e9vang\u00e9lique<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En raison de leur compr\u00e9hension du deuxi\u00e8me des\u00a0<a title=\"D\u00e9calogue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9calogue\">dix commandements<\/a>, la majorit\u00e9 des \u00e9glises\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Protestantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantes\">protestantes<\/a>\u00a0et toutes les \u00e9glises\u00a0<a title=\"\u00c9vang\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vang%C3%A9lisme\">chr\u00e9tiennes \u00e9vang\u00e9liques<\/a>\u00a0n\u2019ont pas de repr\u00e9sentation mat\u00e9rielle religieuse comme des statues, des ic\u00f4nes ou des tableaux dans leurs lieux de culte<sup id=\"cite_ref-162\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-162\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Saint Luc l'\u00e9vang\u00e9liste en peintre, Le Guerchin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Luke_evangelist_Guercino.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/Luke_evangelist_Guercino.JPG\/250px-Luke_evangelist_Guercino.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/5\/5b\/Luke_evangelist_Guercino.JPG 2x\" alt=\"Saint Luc l'\u00e9vang\u00e9liste en peintre, Le Guerchin.\" width=\"196\" height=\"242\" data-file-width=\"457\" data-file-height=\"567\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Luc (\u00e9vang\u00e9liste)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luc_(%C3%A9vang%C3%A9liste)\">Saint Luc l&rsquo;\u00e9vang\u00e9liste en peintre<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Le Guerchin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Guerchin\">Le Guerchin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Cr\u00e9ation d'Adam, d\u00e9tail du plafond de la chapelle Sixtine.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:God2-Sistine_Chapel.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/God2-Sistine_Chapel.png\/960px-God2-Sistine_Chapel.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/God2-Sistine_Chapel.png\/1280px-God2-Sistine_Chapel.png 2x\" alt=\"La Cr\u00e9ation d'Adam, d\u00e9tail du plafond de la chapelle Sixtine.\" width=\"521\" height=\"242\" data-file-width=\"3141\" data-file-height=\"1463\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Cr\u00e9ation d'Adam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cr%C3%A9ation_d%27Adam\">La Cr\u00e9ation d&rsquo;Adam<\/a><\/i>, d\u00e9tail du\u00a0<a title=\"Plafond de la chapelle Sixtine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plafond_de_la_chapelle_Sixtine\">plafond de la chapelle Sixtine<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"J\u00e9sus dans les bras de Joseph, Guido Reni.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Guido_Reni_-_Saint_Joseph_and_the_Christ_Child_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Guido_Reni_-_Saint_Joseph_and_the_Christ_Child_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Guido_Reni_-_Saint_Joseph_and_the_Christ_Child_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Guido_Reni_-_Saint_Joseph_and_the_Christ_Child_-_Google_Art_Project.jpg\/500px-Guido_Reni_-_Saint_Joseph_and_the_Christ_Child_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"J\u00e9sus dans les bras de Joseph, Guido Reni.\" width=\"202\" height=\"242\" data-file-width=\"1994\" data-file-height=\"2401\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"J\u00e9sus de Nazareth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus_de_Nazareth\">J\u00e9sus<\/a>\u00a0dans les bras de\u00a0<a title=\"Joseph (Nouveau Testament)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_(Nouveau_Testament)\">Joseph<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Guido Reni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guido_Reni\">Guido Reni<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Sculpture\">Sculpture<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Sculpture religieuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture_religieuse\">Sculpture religieuse<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Vierge voil\u00e9e, Giovanni Strazza.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Veiled_virgin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6c\/Veiled_virgin.jpg\/330px-Veiled_virgin.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6c\/Veiled_virgin.jpg\/960px-Veiled_virgin.jpg 2x\" alt=\"La Vierge voil\u00e9e, Giovanni Strazza.\" width=\"169\" height=\"225\" data-file-width=\"2732\" data-file-height=\"3642\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"La Vierge voil\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_voil%C3%A9e\">La Vierge voil\u00e9e<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Giovanni Strazza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Strazza\">Giovanni Strazza<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Piet\u00e0, Michel-Ange.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo%27s_Piet%C3%A0,_St_Peter%27s_Basilica_(1498%E2%80%9399).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Michelangelo%27s_Piet%C3%A0%2C_St_Peter%27s_Basilica_%281498%E2%80%9399%29.jpg\/500px-Michelangelo%27s_Piet%C3%A0%2C_St_Peter%27s_Basilica_%281498%E2%80%9399%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Michelangelo%27s_Piet%C3%A0%2C_St_Peter%27s_Basilica_%281498%E2%80%9399%29.jpg\/960px-Michelangelo%27s_Piet%C3%A0%2C_St_Peter%27s_Basilica_%281498%E2%80%9399%29.jpg 2x\" alt=\"Piet\u00e0, Michel-Ange.\" width=\"272\" height=\"225\" data-file-width=\"5378\" data-file-height=\"4453\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Piet\u00e0 (Michel-Ange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piet%C3%A0_(Michel-Ange)\">Piet\u00e0<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Madeleine p\u00e9nitente, Donatello.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Donatello,_maria_maddalena_02.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e1\/Donatello%2C_maria_maddalena_02.JPG\/330px-Donatello%2C_maria_maddalena_02.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e1\/Donatello%2C_maria_maddalena_02.JPG\/960px-Donatello%2C_maria_maddalena_02.JPG 2x\" alt=\"Madeleine p\u00e9nitente, Donatello.\" width=\"169\" height=\"225\" data-file-width=\"1536\" data-file-height=\"2048\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Madeleine p\u00e9nitente (Donatello)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_p%C3%A9nitente_(Donatello)\">Madeleine p\u00e9nitente<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Donatello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donatello\">Donatello<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"D\u00e9bats_th\u00e9ologiques\"><span id=\"D.C3.A9bats_th.C3.A9ologiques\"><\/span>D\u00e9bats th\u00e9ologiques<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Controverses christologiques pr\u00e9-chalc\u00e9doniennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Controverses_christologiques_pr%C3%A9-chalc%C3%A9doniennes\">Controverses christologiques pr\u00e9-chalc\u00e9doniennes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Querelle du Filioque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Querelle_du_Filioque\">Querelle du Filioque<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Dieu_unique_et_Trinit\u00e9\"><span id=\"Dieu_unique_et_Trinit.C3.A9\"><\/span>Dieu unique et Trinit\u00e9<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg\/250px-Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg\/500px-Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"311\" data-file-width=\"1300\" data-file-height=\"1619\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;<a title=\"Ic\u00f4ne de la Trinit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ic%C3%B4ne_de_la_Trinit%C3%A9\">Ic\u00f4ne de la Trinit\u00e9<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"Andre\u00ef Roublev\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andre%C3%AF_Roublev\">Andre\u00ef Roublev<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">Trinit\u00e9<\/a>\u00a0est un concept chr\u00e9tien remontant \u00e0\u00a0<a title=\"Tertullien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tertullien\">Tertullien<\/a>, qui pr\u00e9sente le Dieu unique sous forme d&rsquo;une trinit\u00e9 de trois \u00ab\u00a0personnes\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-:0_163-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-:0-163\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>121<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0divines, ou de trois \u00ab\u00a0<a title=\"Hypostase (m\u00e9taphysique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hypostase_(m%C3%A9taphysique)\">hypostases\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0(<a title=\"Orig\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orig%C3%A8ne\">Orig\u00e8ne<\/a><sup id=\"cite_ref-:0_163-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-:0-163\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>121<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), fondamentalement distinctes\u00a0: le\u00a0<a title=\"Dieu le P\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu_le_P%C3%A8re\">P\u00e8re<\/a>, le\u00a0<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">Fils<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\">Saint-Esprit<\/a>, ce qui peut faire \u00e9cho<sup id=\"cite_ref-164\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-164\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>122<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00e0 la formule trinitaire de l&rsquo;<a title=\"\u00c9vangile selon Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile_selon_Matthieu\">\u00e9vangile selon Matthieu<\/a>. Celle-ci renvoie au bapt\u00eame de J\u00e9sus-Christ<sup id=\"cite_ref-165\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-165\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: \u00ab\u00a0au nom du P\u00e8re, du Fils et du Saint-Esprit\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-166\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-166\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>B 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette notion donne lieu \u00e0 de vigoureux d\u00e9bats d\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"3\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">III<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Le terme de \u00ab\u00a0personne\u00a0\u00bb a pr\u00eat\u00e9 \u00e0 de nombreuses interpr\u00e9tations. Par exemple,\u00a0<a title=\"Augustin d'Hippone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustin_d%27Hippone\">Augustin d&rsquo;Hippone<\/a>\u00a0pr\u00e9cise que ce mot, humain, ne d\u00e9finit qu&rsquo;imparfaitement la Trinit\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une majorit\u00e9 d&rsquo;\u00e9v\u00eaques chr\u00e9tiens \u2013 au terme des grands conciles du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle \u2013 s&rsquo;accordent sur une\u00a0<a title=\"Profession de foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Profession_de_foi\">profession de foi<\/a>\u00a0connue sous le nom de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Credo de Nic\u00e9e-Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Credo_de_Nic%C3%A9e-Constantinople\">Credo de Nic\u00e9e-Constantinople<\/a>\u00a0(<a title=\"325\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/325\">325<\/a>&#8211;<a title=\"381\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/381\">381<\/a>) qui devient un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Dogmes chr\u00e9tiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dogmes_chr%C3%A9tiens\">dogme<\/a>. Nombre des chr\u00e9tiens d\u00e9finissent leur foi par ce\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Credo (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Credo_(religion)\">Credo<\/a><\/i>, socle de foi commun affirmant l&rsquo;unicit\u00e9 de Dieu, la vie, la mort et la r\u00e9surrection de J\u00e9sus, \u00ab\u00a0la r\u00e9surrection des morts, et la vie du monde \u00e0 venir\u00a0\u00bb selon les derniers mots du\u00a0<a title=\"Symbole de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole_de_Nic%C3%A9e\">Symbole de Nic\u00e9e<\/a>. Mais diff\u00e9rents mouvements refusent cette approche, consid\u00e9rant que le Fils n&rsquo;est pas pleinement divin\u00a0: parmi les courants qualifi\u00e9s d&rsquo;\u00ab\u00a0<a title=\"Arianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arianisme\">ariens<\/a>\u00a0\u00bb, on trouve des\u00a0<a title=\"Homoiousisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homoiousisme\">homoiousiens<\/a>, des\u00a0<a title=\"Hom\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A9isme\">hom\u00e9iens<\/a>, des\u00a0<a title=\"Anom\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anom%C3%A9isme\">anom\u00e9ens<\/a>\u2026 en plus d&rsquo;une premi\u00e8re difficult\u00e9 entre l&rsquo;Occident chr\u00e9tien, plut\u00f4t\u00a0<a title=\"Monarchianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monarchianisme\">monarchianiste<\/a>\u00a0et l&rsquo;Orient, tenant de trois hypostases plus ou moins \u00e9gales<sup id=\"cite_ref-167\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-167\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>124<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des chr\u00e9tiens refusent ainsi les conciles post\u00e9rieurs, formant les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises des deux conciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_des_deux_conciles\">\u00c9glises des deux conciles<\/a>, des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises des trois conciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_des_trois_conciles\">trois conciles<\/a>\u00a0ou des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glises des sept conciles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glises_des_sept_conciles\">sept conciles<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aux alentours du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"6\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, apparait en Espagne, en r\u00e9action \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Arianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arianisme\">arianisme<\/a>\u00a0<a title=\"Royaume wisigoth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_wisigoth\">wisigoth<\/a>, une notion qui entend s&rsquo;ajouter au Credo de Nic\u00e9e et s&rsquo;\u00e9tend dans certaines portions de la chr\u00e9tient\u00e9 occidentale\u00a0: celle du\u00a0<i><a title=\"Querelle du Filioque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Querelle_du_Filioque\">Filioque<\/a><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0et du Fils\u00a0\u00bb). Le Saint-Esprit proc\u00e8de d\u00e9sormais \u00e0 la fois du Fils et du P\u00e8re et non plus seulement de ce dernier<sup id=\"cite_ref-:1_168-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-:1-168\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant plusieurs si\u00e8cles, l&rsquo;\u00c9glise occidentale refuse l&rsquo;ajout du mot\u00a0<i>Filioque<\/i>\u00a0pour ne pas alt\u00e9rer la profession de foi \u00e0 laquelle l&rsquo;essentiel de la chr\u00e9tient\u00e9 avait souscrit et que les conciles \u0153cum\u00e9niques avaient express\u00e9ment interdit de changer, sauf par la tenue d&rsquo;un autre concile<sup id=\"cite_ref-:1_168-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-:1-168\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-:1_168-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-:1-168\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, elle finit par l&rsquo;adopter et, par l\u00e0, se coupe du christianisme oriental en insistant sur l&rsquo;<a title=\"Incarnation (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Incarnation_(christianisme)\">incarnation du Christ<\/a>\u00a0et de l&rsquo;\u00c9glise dans l&rsquo;histoire, au d\u00e9triment du\u00a0<a title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\">Saint-Esprit<\/a>\u00a0dans l&rsquo;<a title=\"\u00c9conomie du salut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_du_salut\">\u00e9conomie du salut<\/a><sup id=\"cite_ref-169\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-169\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>126<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette controverse contribue, parmi d&rsquo;autres diff\u00e9rends s\u00e9culaires, au\u00a0<a title=\"S\u00e9paration des \u00c9glises d'Orient et d'Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9paration_des_%C3%89glises_d%27Orient_et_d%27Occident\">schisme de 1054<\/a>\u00a0entre\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholiques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">orthodoxes<\/a>. Quelques si\u00e8cles plus tard, d&rsquo;autres controverses ont conduit, dans le monde orthodoxe, au\u00a0<a title=\"Bogomilisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bogomilisme\">bogomilisme<\/a>, et dans le monde catholique au\u00a0<a title=\"Catharisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catharisme\">catharisme<\/a>\u00a0et au\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantisme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De plus, certains chr\u00e9tiens tels que les\u00a0<a title=\"Unitarisme (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Unitarisme_(th%C3%A9ologie)\">unitaristes<\/a>\u00a0n&rsquo;admettent pas le dogme de la Trinit\u00e9. Ils sont appel\u00e9s \u00ab\u00a0antitrinitaires\u00a0\u00bb.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Libre_arbitre_et_\u00e9conomie_du_salut\"><span id=\"Libre_arbitre_et_.C3.A9conomie_du_salut\"><\/span>Libre arbitre et \u00e9conomie du salut<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"\u00c9conomie du salut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_du_salut\">\u00c9conomie du salut<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Plan de Dieu (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plan_de_Dieu_(th%C3%A9ologie)\">Plan de Dieu (th\u00e9ologie)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La doctrine chr\u00e9tienne du\u00a0<a title=\"P\u00e9ch\u00e9 originel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ch%C3%A9_originel\">p\u00e9ch\u00e9 originel<\/a>\u00a0est en grande partie issue de la pens\u00e9e d&rsquo;<a title=\"Augustin d'Hippone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustin_d%27Hippone\">Augustin d&rsquo;Hippone<\/a>. S\u2019il affirme, dans le trait\u00e9\u00a0<i>De libero arbitrio<\/i>, l\u2019existence du\u00a0<a title=\"Libre arbitre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libre_arbitre\">libre arbitre<\/a>\u00a0de l&rsquo;humanit\u00e9, contre les\u00a0<a title=\"Manich\u00e9isme (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manich%C3%A9isme_(religion)\">manich\u00e9ens<\/a>\u00a0qui attribuaient au divin la responsabilit\u00e9 du mal, il tend, contre les\u00a0<a title=\"P\u00e9lagianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9lagianisme\">p\u00e9lagiens<\/a>, \u00e0 en minimiser le r\u00f4le dans l&rsquo;\u0153uvre du\u00a0<a title=\"Salut (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salut_(th%C3%A9ologie)\">salut<\/a>, arguant que l\u2019homme a, par le p\u00e9ch\u00e9 originel, perdu l\u2019usage de cette facult\u00e9<sup id=\"cite_ref-DicoEliade131_170-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade131-170\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>127<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Seule la\u00a0<a title=\"Gr\u00e2ce (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A2ce_(religion)\">gr\u00e2ce<\/a>, gratuitement octroy\u00e9e par Dieu, peut alors accomplir l&rsquo;\u0153uvre du salut.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>, la\u00a0<a title=\"Sot\u00e9riologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sot%C3%A9riologie\">sot\u00e9riologie<\/a>\u00a0se fonde sur le principe \u00ab\u00a0<i><a title=\"Extra Ecclesiam nulla salus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Extra_Ecclesiam_nulla_salus\">Extra Ecclesiam nulla salus<\/a><\/i>\u00a0\u00bb (\u00ab\u00a0Hors de l&rsquo;\u00c9glise, point de salut\u00a0\u00bb)\u00a0: ce sont ses\u00a0<a title=\"Sacrement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sacrement\">sacrements<\/a>\u00a0qui permettent aux fid\u00e8les de participer au\u00a0<a title=\"Corps mystique du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_mystique_du_Christ\">Corps mystique du Christ<\/a>\u00a0et par l\u00e0 d&rsquo;acc\u00e9der pleinement au\u00a0<a title=\"Plan de Dieu (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plan_de_Dieu_(th%C3%A9ologie)\">plan de salut voulu par Dieu<\/a>. Toutefois, ce plan\u00a0<a title=\"Salut (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salut_(th%C3%A9ologie)\">salvifique<\/a>\u00a0concerne l&rsquo;humanit\u00e9 tout enti\u00e8re\u00a0: si sa r\u00e9v\u00e9lation d\u00e9finitive ne s&rsquo;accomplit qu&rsquo;en J\u00e9sus-Christ, elle s&rsquo;adresse \u00e0 l&rsquo;ensemble du genre humain<sup id=\"cite_ref-KRHV_171-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-KRHV-171\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>128<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;<a title=\"Salut universel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salut_universel\">universalit\u00e9 du salut<\/a>\u00a0est soulign\u00e9e tout au long du\u00a0<a title=\"Nouveau Testament\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouveau_Testament\">Nouveau Testament<\/a><sup id=\"cite_ref-KRHV_171-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-KRHV-171\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>128<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_catholique\">th\u00e9ologie catholique<\/a>\u00a0r\u00e9fute donc toute interpr\u00e9tation abusive de la formule\u00a0<i>Extra Ecclesiam nulla salus<\/i>\u00a0qui porterait \u00e0 croire que le Christ n&rsquo;est mort que pour les chr\u00e9tiens<sup id=\"cite_ref-KRHV_171-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-KRHV-171\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>128<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette question, au centre des pr\u00e9occupations de\u00a0<a title=\"Martin Luther\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Luther\">Luther<\/a>, fut relanc\u00e9e lors des d\u00e9bats th\u00e9ologiques de la R\u00e9forme<sup id=\"cite_ref-DicoEliade131_170-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-DicoEliade131-170\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>127<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Luther estime que \u00ab\u00a0<a title=\"Sola fide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sola_fide\">seule la foi<\/a>\u00a0\u00bb apporte le salut, et donc que les\u00a0<a title=\"Bonnes \u0153uvres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bonnes_%C5%93uvres\">bonnes \u0153uvres<\/a>\u00a0ne peuvent pas y contribuer.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"Cinq points du calvinisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cinq_points_du_calvinisme\">cinq points du calvinisme<\/a>\u00a0posent le principe de l&rsquo;<a title=\"\u00c9lection inconditionnelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lection_inconditionnelle\">\u00e9lection inconditionnelle<\/a>\u00a0selon laquelle avant que Dieu ait cr\u00e9\u00e9 le monde, il a choisi de sauver certains pour ses propres raisons et en dehors de toute condition li\u00e9e \u00e0 ces personnes.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1965, par la d\u00e9claration\u00a0<i><a title=\"Dignitatis humanae\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dignitatis_humanae\">Dignitatis humanae<\/a><\/i>\u00a0du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Concile Vatican II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_Vatican_II\">concile Vatican II<\/a>, l&rsquo;\u00c9glise catholique affirme que \u00ab\u00a0Dieu a Lui-m\u00eame fait conna\u00eetre au genre humain la voie par laquelle, en Le servant, les hommes peuvent obtenir le salut dans le Christ et parvenir \u00e0 la b\u00e9atitude. Cette unique vraie religion, nous croyons qu\u2019elle\u00a0<a title=\"Subsistit in\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Subsistit_in\">subsiste dans<\/a>\u00a0l\u2019\u00c9glise catholique et apostolique\u00a0\u00bb. La d\u00e9claration pr\u00e9cise n\u00e9anmoins que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0des \u00e9l\u00e9ments nombreux de sanctification et de v\u00e9rit\u00e9 se trouvent hors de sa sph\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un rapprochement entre l&rsquo;\u00c9glise catholique et la\u00a0<a title=\"F\u00e9d\u00e9ration luth\u00e9rienne mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9d%C3%A9ration_luth%C3%A9rienne_mondiale\">F\u00e9d\u00e9ration luth\u00e9rienne mondiale<\/a>\u00a0sur ces questions a amen\u00e9 en 1999 \u00e0 une\u00a0<i><a title=\"D\u00e9claration commune sur la justification par la foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9claration_commune_sur_la_justification_par_la_foi\">D\u00e9claration commune sur la justification par la foi<\/a><\/i>\u00a0qui professe\u00a0: \u00ab\u00a0Nous confessons ensemble que la personne humaine est, pour son salut, enti\u00e8rement d\u00e9pendante de la gr\u00e2ce salvatrice de Dieu.\u00a0\u00bb<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Dialogue_\u0153cum\u00e9nique\"><span id=\"Dialogue_.C5.93cum.C3.A9nique\"><\/span>Dialogue \u0153cum\u00e9nique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"\u0152cum\u00e9nisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92cum%C3%A9nisme\">\u0152cum\u00e9nisme<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est g\u00e9n\u00e9ralement \u00e0 la Conf\u00e9rence Internationale des Missions qui s&rsquo;est tenue \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"1910\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1910\">1910<\/a><sup id=\"cite_ref-172\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-172\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>129<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, pr\u00e9sid\u00e9e par le la\u00efc am\u00e9ricain\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"John Mott\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Mott\">John Mott<\/a>, que l&rsquo;on fait remonter le d\u00e9part de l&rsquo;\u0153cum\u00e9nisme moderne<sup id=\"cite_ref-Tavard_2010,_p.1105-1106_173-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Tavard_2010,_p.1105-1106-173\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>130<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La version unioniste de l&rsquo;\u0153cum\u00e9nisme est la volont\u00e9 de b\u00e2tir une \u00c9glise unique. Ce fut un temps la pens\u00e9e de l&rsquo;archev\u00eaque luth\u00e9rien d&rsquo;<a title=\"Uppsala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Uppsala\">Uppsala<\/a>\u00a0<a title=\"Nathan S\u00f6derblom\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nathan_S%C3%B6derblom\">Nathan S\u00f6derblom<\/a><sup id=\"cite_ref-174\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-174\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>131<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, prix Nobel de la Paix en 1929. Mais ce fut d&rsquo;abord la n\u00e9cessit\u00e9 d&rsquo;une meilleure coop\u00e9ration entre les soci\u00e9t\u00e9s bibliques\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantes<\/a>\u00a0qui amena, \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, les premi\u00e8res tentatives de dialogue inter-confessionnel. En 1948, ces dialogues ont donn\u00e9 naissance au\u00a0<a title=\"Conseil \u0153cum\u00e9nique des \u00c9glises\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_%C5%93cum%C3%A9nique_des_%C3%89glises\">Conseil \u0153cum\u00e9nique des \u00c9glises<\/a>\u00a0(COE).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1927<sup id=\"cite_ref-175\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-175\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, plusieurs \u00c9glises\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">orthodoxes<\/a>\u00a0ont particip\u00e9 au travail \u0153cum\u00e9nique de la conf\u00e9rence mondiale\u00a0<i>Foi et Constitution<\/i>. Elles ont rejoint en 1961 le COE.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1928, le pape\u00a0<a title=\"Pie XI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pie_XI\">Pie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\"><span class=\"romain\">XI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0avait d\u00e9nonc\u00e9 avec v\u00e9h\u00e9mence dans l\u2019encyclique\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Mortalium Animos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mortalium_Animos\">Mortalium Animos<\/a><\/i>\u00a0les \u00ab\u00a0panchr\u00e9tiens qui cherchent \u00e0 f\u00e9d\u00e9rer les \u00c9glises\u00a0\u00bb. Pour lui, l\u2019unit\u00e9 des chr\u00e9tiens ne pouvait \u00eatre assur\u00e9e que par le \u00ab\u00a0retour des dissidents \u00e0 la seule v\u00e9ritable \u00c9glise du Christ\u00a0\u00bb. Dans la m\u00eame ligne, l\u2019<i>Instruction sur le mouvement \u0153cum\u00e9nique<\/i>, promulgu\u00e9e par le Saint-Office le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1949-12-20\" data-sort-value=\"1949-12-20\">20 d\u00e9cembre 1949<\/time>, avait affirm\u00e9 que \u00ab\u00a0l\u2019\u00c9glise catholique poss\u00e8de la pl\u00e9nitude du Christ\u00a0\u00bb et n\u2019a pas \u00e0 se perfectionner par des apports venant d&rsquo;autres confessions<sup id=\"cite_ref-176\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-176\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Par cons\u00e9quent, l\u2019<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0avait refus\u00e9 de participer aux premi\u00e8res assembl\u00e9es du\u00a0<a title=\"Conseil \u0153cum\u00e9nique des \u00c9glises\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_%C5%93cum%C3%A9nique_des_%C3%89glises\">Conseil \u0153cum\u00e9nique des \u00c9glises<\/a>\u00a0\u00e0 Amsterdam (1948) et Evanston (1954) et n\u2019entretenait aucune relation officielle avec les autres \u00c9glises chr\u00e9tiennes<sup id=\"cite_ref-177\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-177\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>132<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avec le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Concile Vatican II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_Vatican_II\">concile Vatican II<\/a>, en 1962, l&rsquo;\u00c9glise catholique a infl\u00e9chi sa position sur le dialogue \u0153cum\u00e9nique. La r\u00e9conciliation et la lev\u00e9e des anath\u00e8mes entre catholiques et orthodoxes intervinrent en 1965, au dernier jour du concile, avec les d\u00e9clarations du pape\u00a0<a title=\"Paul VI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_VI\">Paul\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"6\"><span class=\"romain\">VI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0et du patriarche\u00a0<a title=\"Ath\u00e9nagoras Ier de Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ath%C3%A9nagoras_Ier_de_Constantinople\">Athenagoras\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a><sup id=\"cite_ref-178\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-178\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>133<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Toutefois, apr\u00e8s une quinzaine d&rsquo;ann\u00e9es de \u00ab\u00a0d\u00e9tente\u00a0\u00bb, les relations entre les deux \u00c9glises se sont \u00e0 nouveau progressivement tendues, surtout apr\u00e8s l&rsquo;an 2000, avec le recadrage de l&rsquo;\u00c9glise catholique par les papes\u00a0<a title=\"Jean-Paul II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Paul_II\">Jean-Paul II<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Beno\u00eet XVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XVI\">Beno\u00eet\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><\/abbr><\/a>, et avec l&rsquo;interdiction de tout pros\u00e9lytisme catholique dans leur juridiction par des patriarcats comme ceux d&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise orthodoxe de Gr\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe_de_Gr%C3%A8ce\">Ath\u00e8nes<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9glise orthodoxe serbe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe_serbe\">Belgrade<\/a>\u00a0ou\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Patriarcat de Moscou et de toute la Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patriarcat_de_Moscou_et_de_toute_la_Russie\">Moscou<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00c9glise catholique n&rsquo;est pas membre du COE pour des raisons doctrinales et parce que, tout en repr\u00e9sentant \u00e0 elle seule plus de fid\u00e8les que l&rsquo;ensemble des autres membres du COE, elle n&rsquo;aurait droit qu&rsquo;\u00e0 une seule voix, comme les autres \u00c9glises.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Critiques\">Critiques<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Critique du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_du_christianisme\">Critique du christianisme<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Critiques du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critiques_du_christianisme\">critiques du christianisme<\/a>\u00a0incluent des critiques port\u00e9es contre les religions en g\u00e9n\u00e9ral et d&rsquo;autres qui lui sont propres, ainsi que des critiques sp\u00e9cifiques port\u00e9es contre les diff\u00e9rentes\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise (institution)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_(institution)\">\u00c9glises chr\u00e9tiennes<\/a>. Elles portent sur les doctrines, les pratiques ainsi que sur le r\u00f4le historique de la religion chr\u00e9tienne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;un point de vue historique, les reproches \u00e9manent parfois des croyants eux-m\u00eames, qui soulignent le contraste entre une doctrine qui pr\u00eache officiellement l&rsquo;amour du prochain, et des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise (institution)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_(institution)\">institutions<\/a>\u00a0qui ont au fil des si\u00e8cles soutenu l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Esclavagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esclavagisme\">esclavagisme<\/a><sup id=\"cite_ref-179\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-179\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>134<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, cr\u00e9\u00e9 l&rsquo;<a title=\"Inquisition\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inquisition\">Inquisition<\/a>, lanc\u00e9 les\u00a0<a title=\"Croisade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croisade\">croisades<\/a><sup id=\"cite_ref-180\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-180\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et propag\u00e9 l&rsquo;<a title=\"Antis\u00e9mitisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antis%C3%A9mitisme\">antis\u00e9mitisme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Du point de vue th\u00e9ologique, les interpr\u00e9tations chr\u00e9tiennes de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Bible h\u00e9bra\u00efque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible_h%C3%A9bra%C3%AFque\">Bible h\u00e9bra\u00efque<\/a>\u00a0sont inconcevables pour les autres\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Peuples du Livre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peuples_du_Livre\">peuples du Livre<\/a>, qui consid\u00e8rent comme du\u00a0<a title=\"Polyth\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polyth%C3%A9isme\">polyth\u00e9isme<\/a>\u00a0la Trinit\u00e9, l&rsquo;id\u00e9e d&rsquo;un Dieu incarn\u00e9 en homme ou le culte de\u00a0<a title=\"Marie (m\u00e8re de J\u00e9sus)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_(m%C3%A8re_de_J%C3%A9sus)\">Marie<\/a>\u00a0(<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholicisme<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Christianisme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_orthodoxe\">christianisme orthodoxe<\/a>)<sup id=\"cite_ref-181\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-181\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n 41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les critiques philosophiques de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Morale chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Morale_chr%C3%A9tienne\">morale chr\u00e9tienne<\/a>\u00a0portent sur sa culpabilisation de la sexualit\u00e9 et sa glorification de la souffrance et de la soumission<sup id=\"cite_ref-Huma_182-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#cite_note-Huma-182\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>135<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ainsi que les scandales li\u00e9s aux\u00a0<a title=\"Abus sexuels sur mineurs dans l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abus_sexuels_sur_mineurs_dans_l%27%C3%89glise_catholique\">abus sexuels<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\" data-mw-group=\"n\">\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\">Lettre d&rsquo;Ignace d&rsquo;Antioche aux Magn\u00e9siens, note 14, dans\u00a0<i>Les P\u00e8res apostoliques<\/i>, Coll. Foi vivante, Cerf, 1998\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0174.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0J. Gordon Melton, Martin Baumann,\u00a0<i>Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices<\/i>, ABC-CLIO, USA, 2010, p. 634-635.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\">Pierre Li\u00e9g\u00e9 et Encyclop\u00e9die Universalis,\u00a0<i>Christianisme<\/i>, dans\u00a0: Encyclop\u00e9die Universalis, Paris, 1988.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\">Timothy Ware,\u00a0<i>L&rsquo;Orthodoxie, L&rsquo;\u00c9glise des sept conciles<\/i>, Descl\u00e9e de Brouwer, Bruges, 1968,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0307.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"reference-text\">Jacques Guillet,\u00a0<i>J\u00e9sus dans la foi des premiers disciples,\u00a0<\/i>Descl\u00e9e de Brouwer, Paris, 1995,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">216-217<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Timothy Radcliffe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Timothy_Radcliffe\">Timothy Radcliffe<\/a>,\u00a0<i>Pourquoi donc \u00eatre chr\u00e9tien?\u00a0<\/i>, traduit de l&rsquo;anglais par D. Barrios Delgado, \u00e9ditions du Cerf, Paris, 2006,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"de_Tarse\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Paul_de_Tarse\" class=\"ouvrage\">Paul de Tarse,\u00a0<cite class=\"italique\">Premi\u00e8re \u00c9p\u00eetre aux Corinthiens<\/cite>, Chapitre 13, verset 13<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"reference-text\">G\u00e9rard Cholvy,\u00a0<i>Fr\u00e9d\u00e9ric Ozanam, l&rsquo;engagement d&rsquo;un intellectuel catholique au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">162-168<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"reference-text\">Madeleine des Rivi\u00e8res,\u00a0<i>Ozanam, un savant chez les pauvres<\/i>, Les \u00c9ditions Bellarmin, Montr\u00e9al et Les \u00c9ditions du Cerf, Paris, 1984,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a038.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"reference-text\">Hans Schwarz,\u00a0<i>Theology in a Global Context: The Last Two Hundred Years<\/i>, Wm. B. Eerdmans Publishing, USA, 2005, p. 145.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"D. A. Carson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D._A._Carson\">D. A. Carson<\/a>,\u00a0<i>Worship: Adoration and Action: Adoration and Action<\/i>, Wipf and Stock Publishers, USA, 2002, p. 161.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"reference-text\">J\u00f6rg Stolz, Olivier Favre, Caroline Gachet, Emmanuelle Buchard,\u00a0<i>Le ph\u00e9nom\u00e8ne \u00e9vang\u00e9lique: analyses d&rsquo;un milieu comp\u00e9titif<\/i>, Labor et Fides, Suisse, 2013, p. 99.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-51\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Harold W. Turner,\u00a0<i>From Temple to Meeting House: The Phenomenology and Theology of Places of Worship<\/i>, Walter de Gruyter, Allemagne, 1979, p.258.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-88\"><span class=\"reference-text\">Voir\u00a0<i>Le Jud\u00e9o-christianisme dans tous ses \u00e9tats, Actes du colloque de J\u00e9rusalem<\/i>, 6-10 juillet 1998, ouvrage collectif publi\u00e9 au Cerf\u00a0; voir Adam H. Becker, Annette Yoshiko Reed (\u00e9ds.)\u00a0<i>The Ways That Never Parted: Jews and Christians in Late Antiquity and the Early Middle Ages<\/i>, T\u00fcbingen, J. C. B. Mohr 2003 (Colloque Oxford Princeton). De m\u00eame Dan Jaff\u00e9 dans\u00a0<i>Le juda\u00efsme et l&rsquo;av\u00e8nement du christianisme, orthodoxie et h\u00e9t\u00e9rodoxie dans la litt\u00e9rature talmudique\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">II<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles\u00a0<\/i>, CERF, montre que l&rsquo;introduction de la Birkhat Ha Minim n&rsquo;est pas d\u00e9terminant.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-91\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pouderon2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bernard_Pouderon2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Bernard Pouderon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_Pouderon\">Bernard Pouderon<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">In Premiers \u00e9crits chr\u00e9tiens. Introduction<\/cite>, Paris, Gallimard. La Pl\u00e9iade,\u00a0<time>2016<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0XLIV<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-93\"><span class=\"reference-text\">D\u00e8s\u00a0<a title=\"301\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/301\">301<\/a>\u00a0(ou\u00a0<a title=\"314\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/314\">314<\/a>) l&rsquo;<a title=\"Arm\u00e9nie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arm%C3%A9nie\">Arm\u00e9nie<\/a>\u00a0s&rsquo;\u00e9tait convertie au christianisme. Ainsi, ce pays devint le premier \u00c9tat officiellement chr\u00e9tien, avant m\u00eame l&rsquo;Empire romain.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-96\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Symbole de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole_de_Nic%C3%A9e#Comparaison_entre_le_texte_de_325_et_celui_de_381\">Diff\u00e9rences entre les textes de 325 et 381<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-99\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Troupeau2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"G\u00e9rard_Troupeau2009\" class=\"ouvrage\">G\u00e9rard Troupeau,\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0La situation religieuse au Proche-Orient \u00e0 l&rsquo;aube de l&rsquo;islam\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a021<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-101\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Helv\u00e9tius2018\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anne-Marie_Helv\u00e9tius2018\" class=\"ouvrage\">Anne-Marie Helv\u00e9tius,\u00a0<cite class=\"italique\">\u00c9glise et soci\u00e9t\u00e9 au Moyen \u00c2ge<\/cite>, Hachette,\u00a0<time>2018<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">22-23<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-103\"><span class=\"reference-text\">quand ces r\u00e9gions furent conquises par l&#8217;empire Perse \u00e0 partir de 611 (l&rsquo;\u00c9gypte en 618)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-104\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Troupeau2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"G\u00e9rard_Troupeau2009\" class=\"ouvrage\">G\u00e9rard Troupeau,\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0La situation religieuse au Proche-Orient \u00e0 l&rsquo;aube de l&rsquo;islam\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a022<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-106\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Troupeau2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"G\u00e9rard_Troupeau2009\" class=\"ouvrage\">G\u00e9rard Troupeau,\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0La situation religieuse au Proche-Orient \u00e0 l&rsquo;aube de l&rsquo;islam\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a025<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-108\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Kaegi2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Walter_Kaegi2009\" class=\"ouvrage\">Walter Kaegi,\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0Les d\u00e9faites de Byzance en Orient\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">31-32<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-109\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"MelmouxMitzinmacker2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Emmanuel_MelmouxDavid_Mitzinmacker2004\" class=\"ouvrage\">Emmanuel Melmoux et David Mitzinmacker,\u00a0<cite class=\"italique\">100 personnages qui ont fait l&rsquo;histoire de France<\/cite>, \u00c9ditions Br\u00e9al,\u00a0<time>2004<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">32-33<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-112\"><span class=\"reference-text\">Le\u00a0<a title=\"Trait\u00e9 de Tordesillas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_de_Tordesillas\">trait\u00e9 de Tordesillas<\/a>, sign\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1494-06-16\" data-sort-value=\"1494-06-16\">7 juin 1494<\/time>\u00a0institue une ligne de partage qui passe \u00e0 cent lieues \u00e0 l&rsquo;ouest des A\u00e7ores.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-124\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Barrett1968\" class=\"ouvrage\"><span id=\"David_B._Barrett1968\" class=\"ouvrage\">David B. Barrett,\u00a0<cite class=\"italique\">Schism and Renewal in Africa\u00a0: an analysis of six thousand contemporary religious movements<\/cite>, Oxford University,\u00a0<time>1968<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-129\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Dagens2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Claude_Dagens2010\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Claude Dagens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Dagens\">Claude Dagens<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Entre \u00e9preuves et renouveaux\u00a0: La Passion de L\u2019\u00c9vangile &#8211; Indiff\u00e9rence religieuse, Visibilit\u00e9 de l&rsquo;\u00c9glise et \u00e9vang\u00e9lisation<\/cite>, Paris, Bayard \/ Cerf \/ Fleurus-Mame,\u00a0<time>2010<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2227481671\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2227481671\"><span class=\"nowrap\">978-2227481671<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-142\"><span class=\"reference-text\">101 milliions en Russie et 36 en \u00c9thiopie.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-148\"><span class=\"reference-text\">Micah Issitt, Carlyn Main,\u00a0<i>Hidden Religion: The Greatest Mysteries and Symbols of the World&rsquo;s Religious Beliefs<\/i>, ABC-CLIO, USA, 2014, p. 41.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-149\"><span class=\"reference-text\">Randall Herbert Balmer,\u00a0<i>Encyclopedia of Evangelicalism: Revised and expanded edition<\/i>, Baylor University Press, USA, 2004, p. 350.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-150\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Larry Eskridge,\u00a0<i>God&rsquo;s Forever Family: The Jesus People Movement in America<\/i>, Oxford University Press, USA, 2013, p. 91.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-157\"><span class=\"reference-text\">Suzel Ana Reily, Jonathan M. Dueck,\u00a0<i>The Oxford Handbook of Music and World Christianities<\/i>, Oxford University Press, USA, 2016,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0443.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-158\"><span class=\"reference-text\">Mathew Guest,\u00a0<i>Evangelical Identity and Contemporary Culture: A Congregational Study in Innovation<\/i>, Wipf and Stock Publishers, USA, 2007,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a042.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-159\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"George Thomas Kurian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/George_Thomas_Kurian\">George Thomas Kurian<\/a>,\u00a0<a title=\"Mark A. Lamport\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mark_A._Lamport\">Mark A. Lamport<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Encyclopedia of Christianity in the United States\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclopedia_of_Christianity_in_the_United_States\">Encyclopedia of Christianity in the United States<\/a>, Volume 5<\/i>, Rowman &amp; Littlefield, USA, 2016,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0629.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-160\"><span class=\"reference-text\">Joanne O&rsquo;Brien, Sandra Palmer,\u00a0<i>Instant Expert: World Religions<\/i>, Lion Books, USA, 2013, p. 31.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-161\"><span class=\"reference-text\">Gesa Elsbeth Thiessen,\u00a0<i>Theological Aesthetics: A Reader<\/i>, Wm. B. Eerdmans Publishing, USA, 2005, p. 125.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-162\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Cameron J. Anderson,\u00a0<i>The Faithful Artist: A Vision for Evangelicalism and the Arts<\/i>, InterVarsity Press, USA, 2016, p. 124.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-175\"><span class=\"reference-text\">Concr\u00e8tement des discussions sont engag\u00e9es depuis le congr\u00e8s des Soci\u00e9t\u00e9s bibliques, le colloque de Chicago en 1893 qui cr\u00e9e le Parlement International des religions, \u00e0 Chicago, organis\u00e9 par un chr\u00e9tien unitarien,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Jenkin Lloyd Jones (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jenkin_Lloyd_Jones&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jenkin Lloyd Jones<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Jenkin Lloyd Jones\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jenkin_Lloyd_Jones\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Jenkin Lloyd Jones\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>, et Swami\u00a0<a title=\"Vivekananda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vivekananda\">Vivekananda<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-176\"><span class=\"reference-text\">R. Amerio,\u00a0<i>Iota unum\u00a0: \u00e9tude des variations de l&rsquo;\u00c9glise catholique au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>, Nouvelles \u00e9ditions latines, 1987,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0452.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-180\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pe\u00f1a-Ruiz1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Henri_Pe\u00f1a-Ruiz1998\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Henri Pe\u00f1a-Ruiz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Pe%C3%B1a-Ruiz\">Henri Pe\u00f1a-Ruiz<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">La La\u00efcit\u00e9<\/cite>,\u00a0<a title=\"Groupe Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Flammarion\">Flammarion<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Dominos\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1998<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">36-37<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-181\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"UrvoyTroupeau_(dir)2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dominique_UrvoyG\u00e9rard_Troupeau_(dir)2009\" class=\"ouvrage\">Dominique Urvoy et G\u00e9rard Troupeau (dir),\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0Premi\u00e8res controverses th\u00e9ologiques\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">34-35<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"reference-cadre\" style=\"text-align: justify;\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-auto-g\u00e9n\u00e9r\u00e91-1\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.gordonconwell.edu\/center-for-global-christianity\/wp-content\/uploads\/sites\/13\/2020\/12\/Status-of-Global-Christianity-2021.pdf\" rel=\"nofollow\">Status of Global Christianity, 2021, in the Context of 1900\u20132050<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.gordonconwell.edu%2Fcenter-for-global-christianity%2Fwp-content%2Fuploads%2Fsites%2F13%2F2020%2F12%2FStatus-of-Global-Christianity-2021.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le 27 septembre 2021.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\">E. Peterson (1959), \u00ab\u00a0Christianus\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>Fr\u00fchkirche, Judentum und Gnosis<\/i>, Herder, Freiburg, p. 353\u2013372.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"reference-text\">George Yancey, Marie A. Eisenstein, Ryan P. Burge,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.religjournal.com\/pdf\/ijrr13006.pdf\" rel=\"nofollow\">Christian Theology and Attitudes Toward Political and Religious Ideological Groups<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.religjournal.com%2Fpdf%2Fijrr13006.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, Interdisciplinary Journal of Research on Religion, Vol. 13, 2017, p. 8<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"reference-text\">Jennifer McBride,\u00a0<i>The Church for the World: A Theology of Public Witness<\/i>, Oxford University Press USA, USA, 2014, p. 49<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Schubert M. Ogden,\u00a0<i>The Understanding of Christian Faith<\/i>, Wipf and Stock Publishers, USA, 2010, p. 74<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Eliade316-9\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Eliade\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mircea_Eliade\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mircea Eliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mircea_Eliade\">Mircea Eliade<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire des croyances et des id\u00e9es religieuses<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a02,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0316<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Grande Encyclop\u00e9die Larousse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_Encyclop%C3%A9die_Larousse\">Grande Encyclop\u00e9die Larousse<\/a>, Christianisme<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\">Timothy Ware,\u00a0<i>L&rsquo;orthodoxie, L&rsquo;\u00c9glise des sept conciles<\/i>, Descl\u00e9e de Brouwer, Bruges, 1968,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0309.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Anthony Towey,\u00a0<i>An Introduction to Christian Theology<\/i>, T&amp;T Clark, UK, 2013, p. 202-203.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-DicoEliade105-16\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mircea_Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mircea Eliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mircea_Eliade\">Mircea Eliade<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire des religions<\/cite>, Paris, Pocket,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Agora\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1994<\/time>, 364\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-266-05012-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-266-05012-5\"><span class=\"nowrap\">2-266-05012-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0105<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche16-17\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a016.<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche47-18\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a047<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\">B\u00e9atrice de Varine,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=hfL3CwAAQBAJ&amp;pg=PT83&amp;lpg=PT83&amp;dq=marcionisme+%22bassin+m%C3%A9diterran%C3%A9en%22&amp;source=bl&amp;ots=65EBCe4xRB&amp;sig=MaimkeR1akN4ueEKj1buFDqx90g&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwie_pavpcTYAhUKchQKHT0HDsQQ6AEIWjAP#v=onepage&amp;q=marcionisme%20%22bassin%20m%C3%A9diterran%C3%A9en%22&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">Juifs et chr\u00e9tiens, rep\u00e8res pour dix-neuf si\u00e8cles d&rsquo;histoire<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DhfL3CwAAQBAJ%26pg%3DPT83%26lpg%3DPT83%26dq%3Dmarcionisme%2B%2522bassin%2Bm%25C3%25A9diterran%25C3%25A9en%2522%26source%3Dbl%26ots%3D65EBCe4xRB%26sig%3DMaimkeR1akN4ueEKj1buFDqx90g%26hl%3Dfr%26sa%3DX%26ved%3D0ahUKEwie_pavpcTYAhUKchQKHT0HDsQQ6AEIWjAP%23v%3Donepage%26q%3Dmarcionisme%2520%2522bassin%2520m%25C3%25A9diterran%25C3%25A9en%2522%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>, Descl\u00e9e de Brouwer<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche64-20\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">64-66<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche159-21\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">159-160<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Pascal Ide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal_Ide\">Pascal Ide<\/a>,\u00a0<i>Une th\u00e9ologie de l&rsquo;amour<\/i>.\u00a0<i>L&rsquo;amour centre de la\u00a0<\/i>Trilogie\u00a0<i>de\u00a0<a title=\"Hans Urs von Balthasar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hans_Urs_von_Balthasar\">Hans Urs von Balthasar<\/a><\/i>, Lessius, Bruxelles, 2012,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a045.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FV2019-25\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Fran\u00e7ois Varillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Varillon\">Fran\u00e7ois Varillon<\/a>, sj,\u00a0<i>Joie de croire, joie de vivre<\/i>, Conf\u00e9rences recueillies par\u00a0<a title=\"Bernard Housset\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_Housset\">Bernard Housset<\/a>, pr\u00e9f.\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 R\u00e9mond\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_R%C3%A9mond\">Ren\u00e9 R\u00e9mond<\/a>, 1981, r\u00e9\u00e9d. Bayard, 2019\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782227496149\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782227496149\"><span class=\"nowrap\">9782227496149<\/span><\/a>)<\/small>, p. 46-48.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-FV20192-26\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.sedifop.com\/dieu-nest-quamour-p-francois-varillon\/\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.sedifop.com\/dieu-nest-quamour-p-francois-varillon\/<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.sedifop.com%2Fdieu-nest-quamour-p-francois-varillon%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-pinckaers-28\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pinckaers1986\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Servais_Pinckaers1986\" class=\"ouvrage\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Servais Pinckaers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Servais_Pinckaers\">Servais Pinckaers<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/doctrinesocialeeglise.org\/IMG\/pdf\/LA_FOI_AU_CHRIST_REDEMPTEUR_COMME_PREMIERE_SOURCE_DE_LA_MORALE_CHRETIENNE.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite>La foi au Christ r\u00e9dempteur comme premi\u00e8re source de la morale chr\u00e9tienne<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdoctrinesocialeeglise.org%2FIMG%2Fpdf%2FLA_FOI_AU_CHRIST_REDEMPTEUR_COMME_PREMIERE_SOURCE_DE_LA_MORALE_CHRETIENNE.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1986<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-pinckaers51-29\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pinckaers2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Servais_Pinckaers2007\" class=\"ouvrage\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Servais Pinckaers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Servais_Pinckaers\">Servais Pinckaers<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les sources de la morale chr\u00e9tienne\u00a0: sa m\u00e9thode, son contenu, son histoire<\/cite>, Cerf,\u00a0<time>2007<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a051<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-legasse-31\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"L\u00e9gasse1980\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Simon_L\u00e9gasse1980\" class=\"ouvrage\">Simon L\u00e9gasse, \u00ab\u00a0<cite>L\u2019\u00e9p\u00eetre \u00e0 Phil\u00e9mon ou Paul et l\u2019esclavage<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Cahiers \u00c9vangile<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a033,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1980-09\" data-sort-value=\"1980-09\">septembre 1980<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.portstnicolas.org\/phare\/etudes-specialisees\/article\/l-epitre-a-philemon-ou-paul-et-l-esclavage\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.portstnicolas.org%2Fphare%2Fetudes-specialisees%2Farticle%2Fl-epitre-a-philemon-ou-paul-et-l-esclavage\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche146-32\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">146-147<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Johner-33\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Johner2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Johner2007\" class=\"ouvrage\">Michel Johner, \u00ab\u00a0<cite>La libert\u00e9 et l\u2019argent\u00a0: calvinisme et \u00e9conomie<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>La Revue r\u00e9form\u00e9e<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-10\" data-sort-value=\"2007-10\">octobre 2007<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/larevuereformee.net\/articlerr\/n244\/la-liberte-et-largent-calvinisme-et-economie\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Flarevuereformee.net%2Farticlerr%2Fn244%2Fla-liberte-et-largent-calvinisme-et-economie\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"reference-text\">Donald K. Gorrell,\u00a0<i>The age of social responsibility: the social gospel in the progressive era, 1900-1920<\/i>, Mercer University Press, USA, 1988, p. 18.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Christopher H. Evans,\u00a0<i>The Social Gospel in American Religion: A History<\/i>, NYU Press, USA, 2017, p. 78.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"reference-text\">Randall Herbert Balmer,\u00a0<i>Encyclopedia of Evangelicalism: Revised and expanded edition<\/i>, Baylor University Press, USA, 2004, p. 638<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-r2-40\"><span class=\"reference-text\">Walter A. Elwell,\u00a0<i>Evangelical Dictionary of Theology<\/i>, Baker Academic, USA, 2001, p. 1119.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"L\u00f6wy2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michael_L\u00f6wy2013\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michael L\u00f6wy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_L%C3%B6wy\">Michael L\u00f6wy<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>La vraie \u00c9glise des pauvres<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-03-30\" data-sort-value=\"2013-03-30\">30 mars 2013<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/idees\/article\/2013\/03\/30\/la-vraie-eglise-des-pauvres_3150919_3232.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fidees%2Farticle%2F2013%2F03%2F30%2Fla-vraie-eglise-des-pauvres_3150919_3232.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"reference-text\">LOUZEAU P\u00e8re Fr\u00e9d\u00e9ric, \u00ab\u00a0Sciences environnementales et th\u00e9ologie\u00a0: le cas exemplaire de l\u2019encyclique Laudato Si\u2019\u00a0\u00bb, Annales des Mines &#8211; Responsabilit\u00e9 et environnement, 2016\/3 (N\u00b0 83), p. 82-86. DOI\u00a0: 0.3917\/re1.083.0082.,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.cairn.info\/revue-responsabilite-et-environnement-2016-3-page-82.htm\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.cairn.info%2Frevue-responsabilite-et-environnement-2016-3-page-82.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Geoffrey Wainwright,\u00a0<i>The Oxford History of Christian Worship<\/i>, Oxford University Press, USA, 2006, p. 667<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0William J. Collinge,\u00a0<i>Historical Dictionary of Catholicism<\/i>, Scarecrow Press, USA, 2012, p. 280<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael Prokurat, Alexander Golitzin, Michael D. Peterson,\u00a0<i>The A to Z of the Orthodox Church<\/i>, Rowman &amp; Littlefield, USA, 2010, p. 200<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Gerald R. McDermott,\u00a0<i>The Oxford Handbook of Evangelical Theology<\/i>, Oxford University Press, UK, 2013, p. 311.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jeanne Halgren Kilde,\u00a0<i>Sacred Power, Sacred Space: An Introduction to Christian Architecture and Worship<\/i>, Oxford University Press, USA, 2008, p. 60, 112.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"LovelandWheeler2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anne_C._LovelandOtis_B._Wheeler2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Anne C.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Loveland<\/span>\u00a0et Otis B.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Wheeler<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">From Meetinghouse to Megachurch: A Material and Cultural History<\/cite>, USA, University of Missouri Press,\u00a0<time>2003<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0149<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ruth C. Duck,\u00a0<i>Worship for the Whole People of God: Vital Worship for the 21st Century<\/i>, Westminster John Knox Press, USA, 2013, p. 144.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\"><span class=\"reference-text\">Robert S. Ellwood, Gregory D. Alles,\u00a0<i>The Encyclopedia of World Religions<\/i>, Infobase Publishing, USA, 2007, p. 400.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\"><span class=\"reference-text\">Robert Paul Lightner,\u00a0<i>Handbook of Evangelical Theology<\/i>, Kregel Academic, USA, 1995, p. 234<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-musee-55\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Brice\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ernst_Brice\" class=\"ouvrage\">Ernst Brice, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.museeprotestant.org\/notice\/le-bapteme-chez-les-protestants-reformes-lutheriens-et-evangeliques-baptistes\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Le bapt\u00eame chez les protestants\u00a0: R\u00e9form\u00e9s, Luth\u00e9riens et Evang\u00e9liques Baptistes<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.museeprotestant.org%2Fnotice%2Fle-bapteme-chez-les-protestants-reformes-lutheriens-et-evangeliques-baptistes%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Mus\u00e9e virtuel du Protestantisme<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\"><span class=\"reference-text\">Michael J. Meiring,\u00a0<i>Preserving Evangelical Unity: Welcoming Diversity in Non-Essentials<\/i>, Wipf and Stock Publishers , USA, 2009, p. 128.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Randall Herbert Balmer,\u00a0<i>Encyclopedia of Evangelicalism: Revised and expanded edition<\/i>, Baylor University Press, USA, 2004, p. 54.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-COE-58\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.oikoumene.org\/fr\/resources\/documents\/commissions\/faith-and-order\/i-unity-the-church-and-its-mission\/baptism-eucharist-and-ministry-faith-and-order-paper-no-111-the-lima-text\" rel=\"nofollow\"><cite>Bapt\u00eame, Eucharistie, Minist\u00e8re (document de Foi et constitution n\u00b0 111, \u00ab\u00a0texte de Lima\u00a0\u00bb)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.oikoumene.org%2Ffr%2Fresources%2Fdocuments%2Fcommissions%2Ffaith-and-order%2Fi-unity-the-church-and-its-mission%2Fbaptism-eucharist-and-ministry-faith-and-order-paper-no-111-the-lima-text\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Conseil \u0153cum\u00e9nique des \u00c9glises<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Denimal2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"\u00c9ric_Denimal2013\" class=\"ouvrage\">\u00c9ric\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Denimal<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Protestantisme pour les nuls<\/cite>, Edi8\/First,\u00a0<time>2013<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7540-5550-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7540-5550-5\"><span class=\"nowrap\">978-2-7540-5550-5<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.be\/books?id=teGRAAAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3DteGRAAAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>, PT433<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"LandDuke1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Richard_LandBarret_Duke1999\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Richard Land et Barret Duke,\u00a0<cite lang=\"en\">\u00ab\u00a0Fatherhood in the Evangelical Tradition\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Don E.Eberly,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Faith Factor in Fatherhood\u00a0: Renewing the Sacred Vocation of Fathering<\/cite>, Lexington Books,\u00a0<time>1999<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9780739100806\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9780739100806\"><span class=\"nowrap\">9780739100806<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0103<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Cross\/Livingstone. The Oxford Dictionary of the Christian Church. p. 1435f.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-62\"><span class=\"reference-text\">Stephen Hunt,\u00a0<i>Contemporary Christianity and LGBT Sexualities<\/i>, Routledge, Abingdon-on-Thames, 2016, p. 40-41<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-63\"><span class=\"reference-text\">Jeffrey S. Siker,\u00a0<i>Homosexuality and Religion: An Encyclopedia<\/i>, Greenwood Publishing Group, USA, 2007, p. 147<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-AWAB-64\"><span class=\"reference-text\">Association of Welcoming and Affirming Baptists,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/awab.org\/find-a-church\/\" rel=\"nofollow\">Our Church Members<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fawab.org%2Ffind-a-church%2F\">archive<\/a>]<\/small>, awab.org, USA, consult\u00e9 le 16 ao\u00fbt 2025<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ECC-65\"><span class=\"reference-text\">\u00c9glise catholique \u0153cum\u00e9nique,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/ecumenicalcatholicchurch.org\/en\/doctrinas\/\" rel=\"nofollow\">Doctrines<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fecumenicalcatholicchurch.org%2Fen%2Fdoctrinas%2F\">archive<\/a>]<\/small>, ecumenicalcatholicchurch.org, Mexico, consult\u00e9 le 16 ao\u00fbt 2025<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-MCC2-66\"><span class=\"reference-text\">\u00c9glise communautaire m\u00e9tropolitaine,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/visitmccchurch.com\/our-churches\/\" rel=\"nofollow\">Our churches<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fvisitmccchurch.com%2Four-churches%2F\">archive<\/a>]<\/small>, visitmccchurch.com, USA, consult\u00e9 le 16 ao\u00fbt 2025<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-RMN-67\"><span class=\"reference-text\">Reconciling Ministries Network,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/rmnetwork.org\/find-a-reconciling-ministry\/\" rel=\"nofollow\">Find a Reconciling Ministry<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Frmnetwork.org%2Ffind-a-reconciling-ministry%2F\">archive<\/a>]<\/small>, rmnetwork.org, USA, consult\u00e9 le 16 ao\u00fbt 2025<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-CN2-68\"><span class=\"reference-text\">Covenant Network,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.thecovenantnetwork.com\/locations\" rel=\"nofollow\">Our churches<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.thecovenantnetwork.com%2Flocations\">archive<\/a>]<\/small>, thecovenantnetwork.com, USA, consult\u00e9 le 16 ao\u00fbt 2025<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche48-69\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme 30-451<\/cite>, Hachette,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a048<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche149-70\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme 30-451<\/cite>, Hachette,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0149<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-71\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Frank K. Flinn,\u00a0<i>Encyclopedia of Catholicism<\/i>, Infobase Publishing, USA, 2007, p. 351.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-72\"><span class=\"reference-text\">Hans J. Hillerbrand,\u00a0<i>Encyclopedia of Protestantism: 4-volume Set<\/i>, Routledge, Abingdon-on-Thames, 2016, p. 1825.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"reference-text\">J. Gordon Melton,\u00a0<i>Encyclopedia of Protestantism<\/i>, Infobase Publishing, USA, 2005, p. 91.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-74\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Elwell2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Walter_A._Elwell2001\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Walter A.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Elwell<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Evangelical Dictionary of Theology<\/cite>, Baker Academic,\u00a0<time>2001<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0778<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-75\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#Elwell2001\">Elwell 2001<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0370.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-76\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme#Elwell2001\">Elwell 2001<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0171.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\"><span class=\"reference-text\">Karl Inge Tangen,\u00a0<i>Ecclesial Identification beyond Late Modern Individualism?: A Case Study of Life Strategies in Growing Late Modern Churches<\/i>, BRILL, Leiden, 2012, p. 27.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Actes des Ap\u00f4tres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Actes_des_Ap%C3%B4tres\">Actes des Ap\u00f4tres<\/a>, XI, 29.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-79\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Sartre2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maurice_Sartre2003\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Maurice Sartre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sartre\">Maurice Sartre<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">D\u2019Alexandre \u00e0 Z\u00e9nobie\u00a0: Histoire du Levant antique,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>\u00a0&#8211;\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"3\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">III<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"apr\u00e8s J\u00e9sus-Christ\">apr. J.-C.<\/abbr><\/cite>, Fayard,\u00a0<time>2003<\/time>, 1200\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0949.<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-80\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Matthieu (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matthieu_(ap%C3%B4tre)\">Matthieu<\/a>, 5, 17-18.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-82\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Fr\u00e9d\u00e9ric Lenoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Lenoir\">Lenoir, Fr\u00e9d\u00e9ric<\/a>,\u00a0<i>Comment J\u00e9sus est devenu Dieu<\/i>, \u00e9d. Le Livre de poche, 2012.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-83\"><span class=\"reference-text\">Lenoir, Fr\u00e9d\u00e9ric,\u00a0<i><a title=\"Socrate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Socrate\">Socrate<\/a>, J\u00e9sus,\u00a0<a title=\"Bouddha\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bouddha\">Bouddha<\/a>. Trois ma\u00eetres de vie<\/i>, \u00e9d. Le Livre de poche, 2011.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Neusner1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jacob_Neusner1993\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Jacob Neusner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacob_Neusner\">Jacob Neusner<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">A Rabbi Talks with J\u00e9sus<\/cite>, Doubleday,\u00a0<time>1993<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/chiesa.espresso.repubblica.it\/articolo\/147421?fr=y&amp;refresh_ce\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fchiesa.espresso.repubblica.it%2Farticolo%2F147421%3Ffr%3Dy%26refresh_ce\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=eI7lR3rleYYC&amp;pg=PA111&amp;dq=A+Rabbi+Talks+with+J%C3%A9sus\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DeI7lR3rleYYC%26pg%3DPA111%26dq%3DA%2BRabbi%2BTalks%2Bwith%2BJ%25C3%25A9sus\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0113<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rouche19-85\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a019<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-87\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bourgel2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jonathan_Bourgel2015\" class=\"ouvrage\">Jonathan Bourgel,\u00a0<cite class=\"italique\">D&rsquo;une identit\u00e9 \u00e0 l&rsquo;autre\u00a0?\u00a0: la communaut\u00e9 jud\u00e9o-chr\u00e9tienne de J\u00e9rusalem\u00a0: 66 &#8211; 135, pr\u00e9face de Dan Jaff\u00e9,<\/cite>, Paris, Cerf,\u00a0<time>2015<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-89\"><span class=\"reference-text\">Philippe Bobichon,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.academia.edu\/7279733\/Pers%C3%A9cutions_calomnies_birkat_ha_Minim_et_%C3%A9missaires_juifs_de_propagande_antichr%C3%A9tienne_dans_le_Dialogue_avec_Tryphon_de_Justin_Martyr\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Pers\u00e9cutions, calomnies, \u2018birkat ha-Minim\u2019, et \u00e9missaires juifs de propagande antichr\u00e9tienne dans le Dialogue avec Tryphon de Justin Martyr\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.academia.edu%2F7279733%2FPers%25C3%25A9cutions_calomnies_birkat_ha_Minim_et_%25C3%25A9missaires_juifs_de_propagande_antichr%25C3%25A9tienne_dans_le_Dialogue_avec_Tryphon_de_Justin_Martyr\">archive<\/a>]<\/small>, Revue des \u00c9tudes Juives 162 \/3-4, 2003, pp. 403-419.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-90\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Mayeur_et_al.2000\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Marie_Mayeur_et_al.2000\" class=\"ouvrage\">Jean-Marie Mayeur et al.,\u00a0<cite class=\"italique\">Le nouveau peuple (des origines \u00e0 250)\u00a0: Histoire du christianisme<\/cite>, Descl\u00e9e,\u00a0<time>2000<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=Ia30AwAAQBAJ&amp;pg=PA426\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DIa30AwAAQBAJ%26pg%3DPA426\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-92\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a08<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-94\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Paul Veyne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Veyne\">Paul Veyne<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Quand notre monde est devenu chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quand_notre_monde_est_devenu_chr%C3%A9tien\">Quand notre monde est devenu chr\u00e9tien<\/a>\u00a0(312-394)<\/i>, Paris, Albin Michel, 2007.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-95\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Marie-\u00c9mile Boismard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-%C3%89mile_Boismard\">Marie-\u00c9mile Boismard<\/a>,\u00a0<i>\u00c0 l&rsquo;aube du christianisme, avant la naissance des dogmes<\/i>, \u00e9d. Cerf, 1998.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-97\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>, Hachette,\u00a0<time>2007<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0158<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-98\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>, Hachette,\u00a0<time>2007<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0125<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-100\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rouche\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0141<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-102\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pontal1989\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Odette_Pontal1989\" class=\"ouvrage\">Odette Pontal,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire des conciles m\u00e9rovingiens<\/cite>, Cerf,\u00a0<time>1989<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a052<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-islam23-105\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Troupeau2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"G\u00e9rard_Troupeau2009\" class=\"ouvrage\">G\u00e9rard Troupeau,\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0La situation religieuse au Proche-Orient \u00e0 l&rsquo;aube de l&rsquo;islam\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">23-24<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-islam26-107\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Kaegi2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Walter_Kaegi2009\" class=\"ouvrage\">Walter Kaegi,\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, \u00ab\u00a0Les d\u00e9faites de Byzance en Orient\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">26-27<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-DicoEliade122-110\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mircea_Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mircea Eliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mircea_Eliade\">Mircea Eliade<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire des religions<\/cite>, Paris, Pocket,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Agora\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1994<\/time>, 364\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-266-05012-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-266-05012-5\"><span class=\"nowrap\">2-266-05012-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0122<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-111\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Quenum2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alphonse_Quenum2008\" class=\"ouvrage\">Alphonse Quenum,\u00a0<cite class=\"italique\">Les \u00c9glises chr\u00e9tiennes et la traite atlantique du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>, Karthala \u00e9ditions,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/assr_0335-5985_1994_num_86_1_1443_t1_0303_0000_3\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fweb%2Frevues%2Fhome%2Fprescript%2Farticle%2Fassr_0335-5985_1994_num_86_1_1443_t1_0303_0000_3\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">72-73<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-DicoEliade123-113\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mircea_Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mircea Eliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mircea_Eliade\">Mircea Eliade<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire des religions<\/cite>, Paris, Pocket,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Agora\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1994<\/time>, 364\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-266-05012-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-266-05012-5\"><span class=\"nowrap\">2-266-05012-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0123<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Delacampagne-114\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Delacampagne2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Christian_Delacampagne2002\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Christian Delacampagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christian_Delacampagne\">Christian Delacampagne<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire de l&rsquo;esclavage. De l&rsquo;Antiquit\u00e9 \u00e0 nos jours<\/cite>, Paris, Le livre de poche,\u00a0<time>2002<\/time>, 319\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-253-90593-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-253-90593-3\"><span class=\"nowrap\">2-253-90593-3<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0144<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-L\u00e9onard-115\"><span class=\"reference-text\">Emile G L\u00e9onard,\u00a0<i>Histoire g\u00e9n\u00e9rale du protestantisme<\/i>, PUF.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-116\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"de_Montclos2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Xavier_de_Montclos2009\" class=\"ouvrage\">Xavier de Montclos,\u00a0<cite class=\"italique\">Br\u00e8ve histoire de l&rsquo;\u00c9glise de France<\/cite>, Cerf,\u00a0<time>2009<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0109<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-117\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yves_Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yves Chiron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yves_Chiron\">Yves Chiron<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire des conciles<\/cite>, Perrin,\u00a0<time>2011<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0207<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Chiron229-118\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yves_Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yves Chiron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yves_Chiron\">Yves Chiron<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire des conciles<\/cite>, Perrin,\u00a0<time>2011<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0229<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Laurentin-119\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Emmanuel Laurentin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emmanuel_Laurentin\">Emmanuel Laurentin<\/a>, \u00ab\u00a0Religion et soci\u00e9t\u00e9 aux \u00c9tats-Unis depuis les ann\u00e9es 1890\u00a0\u00bb, \u00e9mission\u00a0<i>La Fabrique de l&rsquo;histoire<\/i>\u00a0sur\u00a0<a title=\"France Culture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France_Culture\">France Culture<\/a>, 18 septembre 2012.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-120\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Meyendorff1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Meyendorff1995\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Jean Meyendorff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Meyendorff\">Jean Meyendorff<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;\u00c9glise orthodoxe hier et aujourd&rsquo;hui<\/cite>, Seuil,\u00a0<time>1995<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">99-100<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-121\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Meyendorff1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Meyendorff1995\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Jean Meyendorff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Meyendorff\">Jean Meyendorff<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;\u00c9glise orthodoxe hier et aujourd&rsquo;hui<\/cite>, Seuil,\u00a0<time>1995<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">102-104<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-afrique-122\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2013\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>De plus en plus de catholiques en Afrique<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-05-13\" data-sort-value=\"2013-05-13\">13 mai 2013<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/flash-actu\/2013\/05\/13\/97001-20130513FILWWW00447-de-plus-en-plus-de-catholiques-en-afrique.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fflash-actu%2F2013%2F05%2F13%2F97001-20130513FILWWW00447-de-plus-en-plus-de-catholiques-en-afrique.php\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-123\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2011\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Un tiers de l&rsquo;humanit\u00e9 est chr\u00e9tienne<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-12-23\" data-sort-value=\"2011-12-23\">23 d\u00e9cembre 2011<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/actualite-france\/2011\/12\/23\/01016-20111223ARTFIG00479-un-tiers-de-l-humanite-est-chretienne.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Factualite-france%2F2011%2F12%2F23%2F01016-20111223ARTFIG00479-un-tiers-de-l-humanite-est-chretienne.php\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-125\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bonk2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jonathan_J._Bonk2004\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jonathan J. Bonk, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Ecclesiastical Cartography and the Invisible Continent<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">International Bulletin of Missionary Research<\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-10\" data-sort-value=\"2004-10\">octobre 2004<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.dacb.org\/xnmaps.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.dacb.org%2Fxnmaps.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-126\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.vaticannews.va\/fr\/vatican\/news\/2021-03\/statistiques-eglise-catholique-annuaire-pontifical-2021.html\" rel=\"nofollow\">Annuaire pontifical 2021 | VATICAN NEWS<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.vaticannews.va%2Ffr%2Fvatican%2Fnews%2F2021-03%2Fstatistiques-eglise-catholique-annuaire-pontifical-2021.html\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le 27 septembre 2021.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-127\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cathobel.be\/2016\/03\/08\/141-de-catholiques-dans-le-monde\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Annuaire pontifical 2016<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.cathobel.be%2F2016%2F03%2F08%2F141-de-catholiques-dans-le-monde%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-06-09\" data-sort-value=\"2016-06-09\">9 juin 2016<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-128\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.gordonconwell.edu\/center-for-global-christianity\/wp-content\/uploads\/sites\/13\/2020\/12\/Status-of-Global-Christianity-2021.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Status of Global Christianity, 2021, in the Context of 1900\u20132050<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.gordonconwell.edu%2Fcenter-for-global-christianity%2Fwp-content%2Fuploads%2Fsites%2F13%2F2020%2F12%2FStatus-of-Global-Christianity-2021.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-09-27\" data-sort-value=\"2021-09-27\">27 septembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-130\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.therichest.com\/rich-list\/the-biggest\/the-10-most-christian-countries\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The 10 Most Christian Countries<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.therichest.com%2Frich-list%2Fthe-biggest%2Fthe-10-most-christian-countries%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">therichest.com<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-131\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.notredamedesaussens.fr\/content\/pape-francois\" rel=\"nofollow\"><cite>Jorge Mario Bergoglio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.notredamedesaussens.fr%2Fcontent%2Fpape-francois\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">notredamedesaussens.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-132\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.la-croix.com\/Religion\/Actualite\/L-Asie-terre-d-avenir-du-christianisme-2014-07-10-1177236\" rel=\"nofollow\"><cite>L\u2019Asie, terre d\u2019avenir du christianisme\u2009?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FActualite%2FL-Asie-terre-d-avenir-du-christianisme-2014-07-10-1177236\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">la-croix.com<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-133\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2013\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>L&rsquo;Asie, terre catholique fertile<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-03-04\" data-sort-value=\"2013-03-04\">4 mars 2013<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/actualite-france\/2013\/03\/04\/01016-20130304ARTFIG00477-l-asie-terre-catholique-fertile.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Factualite-france%2F2013%2F03%2F04%2F01016-20130304ARTFIG00477-l-asie-terre-catholique-fertile.php\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-134\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.la-croix.com\/Religion\/Actualite\/Plus-de-deux-milliards-de-chretiens-dans-le-monde-_NG_-2011-12-20-749002\" rel=\"nofollow\"><cite>Plus de deux milliards de chr\u00e9tiens dans le monde<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FActualite%2FPlus-de-deux-milliards-de-chretiens-dans-le-monde-_NG_-2011-12-20-749002\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">la-croix.com<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-135\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/ici.radio-canada.ca\/nouvelles\/International\/2014\/08\/12\/005-chine-chretiens-nombre-augmente.shtml\" rel=\"nofollow\"><cite>Le nombre de chr\u00e9tiens explose en Chine<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fici.radio-canada.ca%2Fnouvelles%2FInternational%2F2014%2F08%2F12%2F005-chine-chretiens-nombre-augmente.shtml\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">radio-canada.ca<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-136\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lavie.fr\/religion\/la-chine-bientot-le-plus-grand-pays-chretien-du-monde-22-04-2014-52213_10.php\" rel=\"nofollow\"><cite>La Chine, bient\u00f4t le plus grand pays chr\u00e9tien du monde\u00a0?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lavie.fr%2Freligion%2Fla-chine-bientot-le-plus-grand-pays-chretien-du-monde-22-04-2014-52213_10.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">lavie.fr<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-137\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lexpress.fr\/monde\/asie\/les-chretiens-s-eveillent_479156.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Les chr\u00e9tiens s&rsquo;\u00e9veillent<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Fmonde%2Fasie%2Fles-chretiens-s-eveillent_479156.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">lexpress.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-12-06\" data-sort-value=\"2006-12-06\">6 d\u00e9cembre 2006<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-138\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nouvelobs.com\/rue89\/rue89-afrique\/20140406.RUE3122\/musulmans-et-chretiens-la-carte-d-afrique-de-la-division-religieuse.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Musulmans et chr\u00e9tiens, la carte d\u2019Afrique de la division religieuse<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nouvelobs.com%2Frue89%2Frue89-afrique%2F20140406.RUE3122%2Fmusulmans-et-chretiens-la-carte-d-afrique-de-la-division-religieuse.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">nouvelobs.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-04-06\" data-sort-value=\"2014-04-06\">6 avril 2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-139\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2010\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lapresse.ca\/international\/afrique\/201004\/15\/01-4270822-musulmans-et-chretiens-a-egalite-en-afrique.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Musulmans et chr\u00e9tiens \u00e0 \u00e9galit\u00e9 en Afrique<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lapresse.ca%2Finternational%2Fafrique%2F201004%2F15%2F01-4270822-musulmans-et-chretiens-a-egalite-en-afrique.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">ouest-france.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-04-15\" data-sort-value=\"2010-04-15\">15 avril 2010<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-140\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2012\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cath.ch\/detail\/afrique-les-chr%C3%A9tiens-d%C3%A9sormais-plus-nombreux-que-les-musulmans\" rel=\"nofollow\"><cite>Afrique: Les chr\u00e9tiens d\u00e9sormais plus nombreux que les musulmans<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.cath.ch%2Fdetail%2Fafrique-les-chr%25C3%25A9tiens-d%25C3%25A9sormais-plus-nombreux-que-les-musulmans\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">cath.ch<\/span>,\u00a0<time>2012<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-03\" data-sort-value=\"2014-11-03\">3 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Pew28-141\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Research_Center2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pew_Research_Center2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Pew Research Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pew_Research_Center\">Pew Research Center<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pewforum.org\/files\/2011\/12\/Christianity-fullreport-web.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Global Christianity\u00a0: A Report on the Size and Distribution of the World\u2019s Christian Population<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pewforum.org%2Ffiles%2F2011%2F12%2FChristianity-fullreport-web.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">pewforum.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-12\" data-sort-value=\"2011-12\">d\u00e9cembre 2011<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-09\" data-sort-value=\"2014-09\">septembre 2014<\/time>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a028.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Pew31-143\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Research_Center2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pew_Research_Center2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Pew Research Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pew_Research_Center\">Pew Research Center<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pewforum.org\/files\/2011\/12\/Christianity-fullreport-web.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Global Christianity\u00a0: A Report on the Size and Distribution of the World\u2019s Christian Population<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pewforum.org%2Ffiles%2F2011%2F12%2FChristianity-fullreport-web.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">pewforum.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-12\" data-sort-value=\"2011-12\">d\u00e9cembre 2011<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-09\" data-sort-value=\"2014-09\">septembre 2014<\/time>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a031.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-144\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yves_Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yves Chiron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yves_Chiron\">Yves Chiron<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire des conciles<\/cite>, Perrin,\u00a0<time>2011<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0230<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-145\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.zenit.org\/2021\/04\/01\/statistiques-de-leglise-plus-de-pretres-et-de-diacres-permanents\/\" rel=\"nofollow\">Annuaire pontifical 2021\u00a0: plus de pr\u00eatres et de diacres permanents| ZENIT<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffr.zenit.org%2F2021%2F04%2F01%2Fstatistiques-de-leglise-plus-de-pretres-et-de-diacres-permanents%2F\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le 27 septembre 2021.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Pew25-146\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Research_Center2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pew_Research_Center2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Pew Research Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pew_Research_Center\">Pew Research Center<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pewforum.org\/files\/2011\/12\/Christianity-fullreport-web.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Global Christianity\u00a0: A Report on the Size and Distribution of the World\u2019s Christian Population<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pewforum.org%2Ffiles%2F2011%2F12%2FChristianity-fullreport-web.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">pewforum.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-12\" data-sort-value=\"2011-12\">d\u00e9cembre 2011<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-09\" data-sort-value=\"2014-09\">septembre 2014<\/time>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a025.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-pewforum1-147\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2011\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pewforum.org\/2011\/12\/19\/global-christianity-traditions\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Christian Traditions<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pewforum.org%2F2011%2F12%2F19%2Fglobal-christianity-traditions%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb [Web], sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Pew Research Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pew_Research_Center\">Pew Research Center<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-12-19\" data-sort-value=\"2011-12-19\">19 d\u00e9cembre 2011<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-11-29\" data-sort-value=\"2018-11-29\">29 novembre 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-151\"><span class=\"reference-text\">Yannick Fer,\u00a0<i>L&rsquo;offensive \u00e9vang\u00e9lique. Voyage au c\u0153ur des r\u00e9seaux militants de Jeunesse en Mission<\/i>, Labor et Fides, Suisse, 2010, p. 170.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-152\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Frederick B. Artz,\u00a0<i>The Mind of the Middle Ages: An Historical Survey<\/i>, University of Chicago Press, USA, 2014,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a092.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-153\"><span class=\"reference-text\">Erwin Fahlbusch, Geoffrey William Bromiley,\u00a0<i><a title=\"The Encyclopedia of Christianity\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Encyclopedia_of_Christianity\">The Encyclopedia of Christianity<\/a>, Volume 2<\/i>, Wm. B. Eerdmans Publishing, USA, 1999,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0469<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-154\"><span class=\"reference-text\">Elizabeth M. Dowling, W. George Scarlett,\u00a0<i>Encyclopedia of Religious and Spiritual Development<\/i>, SAGE Publications, USA, 2006,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0183.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-155\"><span class=\"reference-text\">Don Cusic,\u00a0<i>Encyclopedia of Contemporary Christian Music: Pop, Rock, and Worship: Pop, Rock, and Worship<\/i>, ABC-CLIO, USA, 2009, p. 223.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-156\"><span class=\"reference-text\">Don Cusic,\u00a0<i>Encyclopedia of Contemporary Christian Music: Pop, Rock, and Worship: Pop, Rock, and Worship<\/i>, ABC-CLIO, USA, 2009, p. 77<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:0-163\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"MaravalMimouni2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre_MaravalSimon_Claude_Mimouni2006\" class=\"ouvrage\">Pierre\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Maraval<\/span>\u00a0et Simon Claude\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Mimouni<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Christianisme des origines \u00e0 Constantin<\/cite>, Presses universitaires de France,\u00a0<time>2006<\/time>, 680\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-063900-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-063900-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-063900-8<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.be\/books?id=7JEKCwAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3D7JEKCwAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">465-466<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-164\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bidwell2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Kevin_J._Bidwell2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Kevin J.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bidwell<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Church as the Image of the Trinity\u00a0: A Critical Evaluation of Miroslav Volf&rsquo;s Ecclesial Model<\/cite>, Wipf and Stock Publishers,\u00a0<time>2011<\/time>, 280\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-1-62189-274-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-1-62189-274-8\"><span class=\"nowrap\">978-1-62189-274-8<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.be\/books?id=WWJJAwAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3DWWJJAwAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0194<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-165\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"FocantMarguerat2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Camille_FocantDaniel_Marguerat2013\" class=\"ouvrage\">Camille\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Focant<\/span>\u00a0et Daniel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Marguerat<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Nouveau Testament comment\u00e9<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2013<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-227-48708-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-227-48708-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-227-48708-6<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/881017720\" rel=\"nofollow\">881017720<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/oclc\/881017720\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F881017720\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">150-151<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-167\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"MaravalMimouni2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre_MaravalSimon_Claude_Mimouni2006\" class=\"ouvrage\">Pierre\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Maraval<\/span>\u00a0et Simon Claude\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Mimouni<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le christianisme des origines \u00e0 Constantin<\/cite>, Presses universitaires de France,\u00a0<time>2006<\/time>, 680\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-063900-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-063900-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-063900-8<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.be\/books?id=7JEKCwAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3D7JEKCwAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0468<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:1-168\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lonergan2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bernard_Lonergan2011\" class=\"ouvrage\">Bernard\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Lonergan<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">La Trinit\u00e9<\/cite>, Art\u00e8ge \u00c9ditions,\u00a0<time>2011<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-36040-560-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-36040-560-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-36040-560-2<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.be\/books?id=WWLSDQAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.be%2Fbooks%3Fid%3DWWLSDQAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0285<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-169\"><span class=\"reference-text\">\u00c9tienne Fouilloux\u00a0: article \u00ab\u00a0Catholicisme\u00a0\u00bb dans le\u00a0<i>Dictionnaire des faits religieux<\/i>\u00a0de R\u00e9gine Azria et Dani\u00e8le Hervieu-L\u00e9ger (dir.), Paris, PUF, Quadrige Dicos poche, 2010,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-054576-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-054576-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-054576-7<\/span><\/a>)<\/small>, p.112.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-DicoEliade131-170\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mircea_Eliade1994\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mircea Eliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mircea_Eliade\">Mircea Eliade<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire des religions<\/cite>, Paris, Pocket,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Agora\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1994<\/time>, 364\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-266-05012-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-266-05012-5\"><span class=\"nowrap\">2-266-05012-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0131<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-KRHV-171\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"RahnerVorgrimler1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Karl_RahnerHerbert_Vorgrimler1995\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Karl Rahner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Rahner\">Karl Rahner<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Herbert Vorgrimler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herbert_Vorgrimler\">Herbert Vorgrimler<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Petit dictionnaire de th\u00e9ologie catholique<\/cite>, Seuil,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Livre de vie\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1995<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782020263740\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782020263740\"><span class=\"nowrap\">9782020263740<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">506-507<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-172\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.museeprotestant.org\/notice\/la-conference-missionnaire-mondiale-edimbourg-1910\/\" rel=\"nofollow\"><cite>La conf\u00e9rence missionnaire mondiale d&rsquo;\u00c9dimbourg (1910)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museeprotestant.org%2Fnotice%2Fla-conference-missionnaire-mondiale-edimbourg-1910%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Mus\u00e9e protestant<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-09-25\" data-sort-value=\"2019-09-25\">25 septembre 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tavard_2010,_p.1105-1106-173\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Tavard2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Georges_Tavard2010\" class=\"ouvrage\">Georges\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Tavard<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0De l\u2019\u0153cum\u00e9nisme au renouveau de la visibilit\u00e9\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Jean-Robert Armogathe et Yves-Marie Hilaire (dirs.),\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire g\u00e9n\u00e9rale du christianisme<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a02\u00a0:\u00a0<span class=\"italique\">Du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle \u00e0 nos jours<\/span>, Presses universitaires de France,\u00a0<time>2010<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">1105-106<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-174\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/nobelprize.org\/nobel_prizes\/peace\/laureates\/1930\/soderblom-bio.html\" rel=\"nofollow\">Nathan S\u00f6derblom &#8211; Biography<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fnobelprize.org%2Fnobel_prizes%2Fpeace%2Flaureates%2F1930%2Fsoderblom-bio.html\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-177\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Chenaux2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Philippe_Chenaux2012\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Philippe Chenaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_Chenaux\">Philippe Chenaux<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Temps de Vatican II. Une introduction \u00e0 l&rsquo;histoire du concile<\/cite>, Paris, Descl\u00e9e de Brouwer,\u00a0<time>2012<\/time>, 227\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-220-06478-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-220-06478-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-220-06478-9<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0134<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-178\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yves_Chiron2011\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yves Chiron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yves_Chiron\">Yves Chiron<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire des conciles<\/cite>, Perrin,\u00a0<time>2011<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0266<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-179\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Quenum2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alphonse_Quenum2008\" class=\"ouvrage\">Alphonse Quenum,\u00a0<cite class=\"italique\">Les \u00c9glises chr\u00e9tiennes et la traite atlantique du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>, Karthala \u00e9ditions,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/web\/revues\/home\/prescript\/article\/assr_0335-5985_1994_num_86_1_1443_t1_0303_0000_3\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fweb%2Frevues%2Fhome%2Fprescript%2Farticle%2Fassr_0335-5985_1994_num_86_1_1443_t1_0303_0000_3\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=PpTrwZn36OAC&amp;pg=PA73\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DPpTrwZn36OAC%26pg%3DPA73\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">72-73<\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Huma-182\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"2010\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.humanite.fr\/12_11_2010-comment-le-christianisme-est-devenu-une-vaste-machine-de-coercition-457587\" rel=\"nofollow\"><cite>Comment le christianisme est devenu une vaste machine de coercition<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.humanite.fr%2F12_11_2010-comment-le-christianisme-est-devenu-une-vaste-machine-de-coercition-457587\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>L&rsquo;Humanit\u00e9<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-11-13\" data-sort-value=\"2010-11-13\">13 novembre 2010<\/time><\/span>\u00a0Extrait du livre\u00a0<i>La Religion des seigneurs<\/i>, d\u2019\u00c9ric Stemmelen\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-84186-543-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-84186-543-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-84186-543-7<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences_bibliques\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences_bibliques\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences bibliques<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\" data-mw-group=\"B\">\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Bible Segond 1910\/Actes des Ap\u00f4tres\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Bible_Segond_1910\/Actes_des_Ap%C3%B4tres#11-26\">Ac 11,26<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-81\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Bible Segond 1910\/\u00c9vangile selon Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Bible_Segond_1910\/%C3%89vangile_selon_Matthieu#10-6\">Mt 10,6<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-166\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Bible Segond 1910\/\u00c9vangile selon Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Bible_Segond_1910\/%C3%89vangile_selon_Matthieu#28-19\">Mt 28,19<\/a>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cat\u00e9chisme_et_encycliques\"><span id=\"Cat.C3.A9chisme_et_encycliques\"><\/span>Cat\u00e9chisme et encycliques<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\" data-mw-group=\"C\">\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\"><i><a title=\"Cat\u00e9chisme de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cat%C3%A9chisme_de_l%27%C3%89glise_catholique\">Cat\u00e9chisme de l&rsquo;\u00c9glise catholique<\/a><\/i>, Centurion\/Cerf\/Fleurus-Mame\/Librairie \u00e9ditrice vaticane, Paris, 1998,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a058.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Beno\u00eet XVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XVI\">Beno\u00eet\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><\/abbr><\/a>,\u00a0<i>Dieu est Amour<\/i>,\u00a0<a title=\"Encyclique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclique\">encyclique<\/a>\u00a0<i><a title=\"Deus caritas est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deus_caritas_est\">Deus caritas est<\/a><\/i>, Pierre Tequi, Paris, 2006,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a03.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-86\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><cite class=\"italique\">Eus\u00e8be,\u00a0<i>Histoire eccl\u00e9siastique<\/i>, 3, 5, 3; \u00c9piphane, Panarion 29, 7, 7\u00a0; 30, 2, 7\u00a0; De Mensuris et Ponderibus 15.<\/cite><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Annexes\">Annexes<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"wiktionary\"><a class=\"extiw\" title=\"wikt:christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/christianisme\">christianisme<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur le\u00a0<span class=\"project\">Wiktionnaire<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikiversity\"><a class=\"extiw\" title=\"v:Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikiversity.org\/wiki\/Christianisme\">Christianisme<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikiversity<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikisource\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Cat\u00e9gorie:Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Cat%C3%A9gorie:Christianisme\">Christianisme<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikisource<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikiquote\"><a class=\"extiw\" title=\"q:Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikiquote.org\/wiki\/Christianisme\">Christianisme<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikiquote<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikinews\"><a class=\"extiw\" title=\"n:Cat\u00e9gorie:Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikinews.org\/wiki\/Cat%C3%A9gorie:Christianisme\">Christianisme<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikinews<\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\u00a0: document utilis\u00e9 comme source pour la r\u00e9daction de cet article.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Maurice Sachot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachot\">Maurice Sachot<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Invention du Christ. Gen\u00e8se d&rsquo;une religion<\/i>, \u00c9ditions Odile Jacob, \u00ab\u00a0Le champ m\u00e9diologique\u00a0\u00bb, 1998.<\/li>\n<li><a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>,\u00a0<i>Qu&rsquo;est-ce que le christianisme\u00a0?<\/i>, \u00c9ditions du Cerf, Paris, 2004.<\/li>\n<li><a title=\"Jaroslav Pelikan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jaroslav_Pelikan\">Jaroslav Pelikan<\/a>\u00a0<i>\u00c0 qui appartient la Bible\u00a0? Le livre des livres \u00e0 travers les \u00e2ges<\/i>, La Table Ronde, coll. Religions, 2005.<\/li>\n<li><a title=\"C. S. Lewis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C._S._Lewis\">C. S. Lewis<\/a>,\u00a0<i>Les Fondements du christianisme<\/i>, La Ligue 2006\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85031-311-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85031-311-4\"><span class=\"nowrap\">2-85031-311-4<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Sachot2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maurice_Sachot2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Maurice Sachot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachot\">Maurice Sachot<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Quand le christianisme a chang\u00e9 le monde\u00a0: La subversion chr\u00e9tienne du monde antique<\/cite>, Odile Jacob,\u00a0<time>2007<\/time>, 400\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2738118783\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2738118783\"><span class=\"nowrap\">978-2738118783<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Pinckaers2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Servais_Pinckaers2007\" class=\"ouvrage\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Servais Pinckaers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Servais_Pinckaers\">Servais Pinckaers<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les sources de la morale chr\u00e9tienne\u00a0: sa m\u00e9thode, son contenu, son histoire<\/cite>, Cerf,\u00a0<time>2007<\/time>, 529\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2204083690\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2204083690\"><span class=\"nowrap\">978-2204083690<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Rouche2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Rouche2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Rouche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Rouche\">Michel Rouche<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Origines du christianisme\u00a0: 30-451<\/cite>, Hachette,\u00a0<time>2007<\/time>, 208\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2011457554\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2011457554\"><span class=\"nowrap\">978-2011457554<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Collectif2009\" class=\"ouvrage\">Collectif (<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite class=\"italique\">Chr\u00e9tiens face \u00e0 l&rsquo;Islam\u00a0: premiers temps, premi\u00e8res controverses<\/cite>, Bayard,\u00a0<time>2009<\/time>, 206\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2227478329\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2227478329\"><span class=\"nowrap\">978-2227478329<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Corbin2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_Corbin2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Alain Corbin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Corbin\">Alain Corbin<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire du christianisme\u00a0: Pour mieux comprendre notre temps<\/cite>, Points,\u00a0<time>2016<\/time>, 480\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, Poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2757861127\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2757861127\"><span class=\"nowrap\">978-2757861127<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Ambrogi2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pascal-Rapha\u00ebl_Ambrogi2021\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Pascal-Rapha\u00ebl Ambrogi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal-Rapha%C3%ABl_Ambrogi\">Pascal-Rapha\u00ebl Ambrogi<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire culturel du christianisme \u02d0 Le sens chr\u00e9tien des mots<\/cite>, Honor\u00e9 Champion,\u00a0<time>2021<\/time>, 1040\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2380960242\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2380960242\"><span class=\"nowrap\">978-2380960242<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Doumergue2022\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Christian_Doumergue2022\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Christian Doumergue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christian_Doumergue\">Christian Doumergue<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Agir et penser comme J\u00e9sus<\/cite>, Opportun,\u00a0<time>2022<\/time>, 160\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2380155587\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2380155587\"><span class=\"nowrap\">978-2380155587<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Chavot2023\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre_Chavot2023\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Pierre Chavot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Chavot\">Pierre Chavot<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Dictionnaire de Dieu &#8211; 620 mots pour conna\u00eetre et comprendre le juda\u00efsme, le christianisme et l&rsquo;islam<\/cite>, Dervy,\u00a0<time>2023<\/time>, 368\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/979-1024217604\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/979-1024217604\"><span class=\"nowrap\">979-1024217604<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"class=&quot;abbr&quot;_title=&quot;16&quot;_&gt;XVI2023\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Beno\u00eet_XVI2023\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Beno\u00eet XVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XVI\">Beno\u00eet\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Marie-Am\u00e9lie de Cacqueray),\u00a0<cite class=\"italique\">Ce qu&rsquo;est le christianisme\u00a0: Un testament spirituel<\/cite>, Editions du Rocher,\u00a0<time>2023<\/time>, 272\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2268109183\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2268109183\"><span class=\"nowrap\">978-2268109183<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.\n<ul>\n<li><span id=\"class=&quot;abbr&quot;_title=&quot;16&quot;_&gt;XVI2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Beno\u00eet_XVI2017\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Beno\u00eet XVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XVI\">Beno\u00eet\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0P\u00e8re Jean Landousies),\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;enfance de J\u00e9sus<\/cite>, Flammarion,\u00a0<time>2017<\/time>, 192\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, Poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2081421714\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2081421714\"><span class=\"nowrap\">978-2081421714<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"class=&quot;abbr&quot;_title=&quot;16&quot;_&gt;XVI2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Beno\u00eet_XVI2017\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Beno\u00eet XVI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XVI\">Beno\u00eet\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Dieter Hornig),\u00a0<cite class=\"italique\">J\u00e9sus de Nazareth<\/cite>, Flammarion,\u00a0<time>2017<\/time>, 432\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, Poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2081421721\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2081421721\"><span class=\"nowrap\">978-2081421721<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Ratzinger2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Joseph_Ratzinger2020\" class=\"ouvrage\">Joseph Ratzinger,\u00a0<cite class=\"italique\">La foi chr\u00e9tienne hier et aujourd&rsquo;hui<\/cite>, Lexio,\u00a0<time>2020<\/time>, 266\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, Poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2204138604\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2204138604\"><span class=\"nowrap\">978-2204138604<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><span id=\"Veyne2024\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Paul_Veyne2024\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Paul Veyne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Veyne\">Paul Veyne<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Quand notre monde est devenu chr\u00e9tien (312-394)<\/cite>, Albin Michel,\u00a0<time>2024<\/time>, 288\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2226491688\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2226491688\"><span class=\"nowrap\">978-2226491688<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Collectif2024\" class=\"ouvrage\">Collectif,\u00a0<cite class=\"italique\">La foi chr\u00e9tienne\u00a0: Pour les curieux et les d\u00e9butants<\/cite>, Art\u00e8ge Editions,\u00a0<time>2024<\/time>, 336\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/979-1033615651\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/979-1033615651\"><span class=\"nowrap\">979-1033615651<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Historiens_du_christianisme\">Historiens du christianisme<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Jean Delumeau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Delumeau\">Jean Delumeau<\/a>\u00a0(sous la direction),\u00a0<a title=\"Olivier Cl\u00e9ment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olivier_Cl%C3%A9ment\">Olivier Cl\u00e9ment<\/a>, Jean Rogues,\u00a0<a title=\"Jean Baub\u00e9rot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Baub%C3%A9rot\">Jean Baub\u00e9rot<\/a>,\u00a0<i>Le Fait religieux, tome 1\u00a0: Le Christianisme<\/i>, Fayard, 2004, 180 p.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2213619118\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2213619118\"><span class=\"nowrap\">978-2213619118<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"ArmogatheMontaubin_et_Michel-Yves_Perrin_pour_le_T.1Hilaire2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Robert_ArmogathePascal_Montaubin_et_Michel-Yves_Perrin_pour_le_T.1Yves-Marie_Hilaire2011\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Jean-Robert Armogathe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Robert_Armogathe\">Jean-Robert Armogathe<\/a>\u00a0(sous la direction), Pascal Montaubin et Michel-Yves Perrin pour le T.1 et\u00a0<a title=\"Yves-Marie Hilaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yves-Marie_Hilaire\">Yves-Marie Hilaire<\/a>\u00a0pour le T.2,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire g\u00e9n\u00e9rale du christianisme<\/cite>, PUF,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Quadrige\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2011<\/time>, 2896\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2130522928\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2130522928\"><span class=\"nowrap\">978-2130522928<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"TallonVincent2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_TallonCatherine_Vincent2014\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Alain Tallon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Tallon\">Alain Tallon<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Catherine Vincent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catherine_Vincent\">Catherine Vincent<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire du christianisme en France<\/cite>, Armand Colin,\u00a0<time>2014<\/time>, 448\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2200290665\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2200290665\"><span class=\"nowrap\">978-2200290665<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Baslez2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Marie-Fran\u00e7oise_Baslez2021\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Marie-Fran\u00e7oise Baslez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Fran%C3%A7oise_Baslez\">Marie-Fran\u00e7oise Baslez<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Comment les chr\u00e9tiens sont devenus catholiques\u00a0:\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>&#8211;<abbr class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\">V<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>, Tallandier,\u00a0<time>2021<\/time>, 320\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, Poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/979-1021048850\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/979-1021048850\"><span class=\"nowrap\">979-1021048850<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">Bible<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu\">Dieu<\/a><\/li>\n<li><a title=\"J\u00e9sus de Nazareth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus_de_Nazareth\">J\u00e9sus de Nazareth<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Qu\u00eate du J\u00e9sus historique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Qu%C3%AAte_du_J%C3%A9sus_historique\">Qu\u00eate du J\u00e9sus historique<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">Trinit\u00e9 (christianisme)<\/a><\/li>\n<li><a title=\"P\u00e2ques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A2ques\">P\u00e2ques<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Racines juives du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Racines_juives_du_christianisme\">Racines juives du christianisme<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Histoire du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_christianisme\">Histoire du christianisme<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Christianisme primitif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme_primitif\">Christianisme primitif<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Relations entre juda\u00efsme et christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_juda%C3%AFsme_et_christianisme\">Relations entre juda\u00efsme et christianisme<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Confessions du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confessions_du_christianisme\">Confessions du christianisme<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Monachisme chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monachisme_chr%C3%A9tien\">Monachisme chr\u00e9tien<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Art chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_chr%C3%A9tien\">Art chr\u00e9tien<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Musique chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_chr%C3%A9tienne\">Musique chr\u00e9tienne<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Critique du christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_du_christianisme\">Critique du christianisme<\/a><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Schismes en christianisme (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Schismes_en_christianisme&amp;action=edit&amp;redlink=1\">schismes en christianisme<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Schism in Christianity\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Schism_in_Christianity\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Schism in Christianity\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Le Christianisme Le\u00a0christianisme\u00a0est une\u00a0religion abrahamique, originaire du\u00a0Proche-Orient, fond\u00e9e sur l&rsquo;enseignement, la personne et la vie de\u00a0J\u00e9sus de Nazareth, tels qu&rsquo;interpr\u00e9t\u00e9s \u00e0 partir du\u00a0Nouveau Testament. Il s&rsquo;agit d&rsquo;une religion du\u00a0salut\u00a0consid\u00e9rant\u00a0J\u00e9sus-Christ\u00a0comme le\u00a0Messie\u00a0annonc\u00e9 par les\u00a0proph\u00e8tes\u00a0de l&rsquo;Ancien Testament. La\u00a0foi\u00a0en la\u00a0r\u00e9surrection de J\u00e9sus\u00a0est au c\u0153ur du christianisme car elle signifie le d\u00e9but d&rsquo;un espoir d&rsquo;\u00e9ternit\u00e9 lib\u00e9r\u00e9 du mal et de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22901,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-22864","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22864"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22864\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22870,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22864\/revisions\/22870"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}