{"id":22293,"date":"2026-02-23T23:29:35","date_gmt":"2026-02-23T22:29:35","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=22293"},"modified":"2026-04-16T19:31:05","modified_gmt":"2026-04-16T17:31:05","slug":"abelard","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/abelard\/","title":{"rendered":"Ab\u00e9lard"},"content":{"rendered":"<p>Image mise en avant :<\/p>\n<p><strong>erre-Jules Cavelier (1814-1894)<\/strong><\/p>\n<p><em>Pierre Abailard<\/em>, vers 1855-57, pierre, Paris, Louvre, Galerie des Hommes\u00a0illustres de la cour Napol\u00e9on, aile Turgot<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard\">Pierre Ab\u00e9lard<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Ab\u00e9lard<\/b>,\u00a0<b>Abailard<\/b>, ou encore\u00a0<b>Abeilard<\/b>\u00a0(en\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><i>Abaelardus<\/i><\/span>), Pierre (en\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><i>Petrus<\/i><\/span>) en religion<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, n\u00e9 en 1079 au\u00a0<a title=\"Le Pallet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Pallet\">Pallet<\/a>\u00a0pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nantes\">Nantes<\/a>\u00a0et mort le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1142-04-28\" data-sort-value=\"1142-04-28\">21 avril 1142<\/time>, au\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Marcel-l\u00e8s-Chalon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Marcel-l%C3%A8s-Chalon\">prieur\u00e9 Saint-Marcel<\/a>\u00a0pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Chalon-sur-Sa\u00f4ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chalon-sur-Sa%C3%B4ne\">Chalon-sur-Sa\u00f4ne<\/a>, est un\u00a0<a title=\"Philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie\">philosophe<\/a>,\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialecticien<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologien<\/a>\u00a0<a title=\"Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">chr\u00e9tien<\/a>\u00a0<a title=\"Royaume de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_France\">fran\u00e7ais<\/a>, p\u00e8re de la\u00a0<a title=\"Scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastique\">scolastique<\/a>, inventeur du\u00a0<a title=\"Conceptualisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conceptualisme\">conceptualisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Po\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A8te\">po\u00e8te<\/a>,\u00a0<a title=\"Compositeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compositeur\">compositeur<\/a>\u00a0et \u00e9poux d&rsquo;<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9 dans une famille de souche\u00a0<a title=\"Poitou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poitou\">poitevine<\/a>\u00a0\u00e9tablie dans le\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bretagne\">duch\u00e9 de Bretagne<\/a>, il a \u00e9t\u00e9\u00a0<a title=\"Abb\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abb%C3%A9\">abb\u00e9<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Gildas de Rhuys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Gildas_de_Rhuys\">Rhuys<\/a>\u00a0mais a exerc\u00e9 principalement dans ce qui est l&rsquo;<a title=\"\u00cele-de-France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Ele-de-France\">\u00cele-de-France<\/a>\u00a0actuelle comme\u00a0<a title=\"Enseignant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseignant\">professeur<\/a>\u00a0appoint\u00e9 par des familles\u00a0<a title=\"Aristocratie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristocratie\">aristocratiques<\/a>\u00a0et comme\u00a0<a title=\"Compositeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compositeur\">compositeur<\/a>\u00a0de chansons pour\u00a0<a title=\"Goliard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goliard\">goliards.<\/a>\u00a0Sa renomm\u00e9e \u00e0 travers tout l&rsquo;<a title=\"Occident chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Occident_chr%C3%A9tien\">Occident<\/a>, en tant que penseur \u00e0 la fois rigoureux et non\u00a0<a title=\"Conformisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conformisme\">conformiste<\/a>, s&rsquo;est consolid\u00e9e en un ph\u00e9nom\u00e8ne social du d\u00e9but du\u00a0<a title=\"XIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0qui aboutira \u00e0 l&rsquo;extension du\u00a0<a title=\"For (droit)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/For_(droit)\">statut<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Clerg\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clerg%C3%A9\">clerc<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;ensemble du corps enseignant et \u00e9tudiant.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Auteur\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>, entre autres, du\u00a0<i><a title=\"Sic et non\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sic_et_non\">Sic et non<\/a><\/i>, qui a \u00e9t\u00e9 le premier ouvrage \u00e0 \u00eatre diffus\u00e9 de son vivant \u00e0 un large public non sp\u00e9cialis\u00e9, il est aussi l&rsquo;un des principaux acteurs du renouveau des arts du langage au\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge tardif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge_tardif\">sortir d&rsquo;un haut Moyen \u00c2ge carolingien<\/a>\u00a0entrant dans la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme gr\u00e9gorienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_gr%C3%A9gorienne\">r\u00e9forme gr\u00e9gorienne<\/a>. Il est le premier, au sein des\u00a0<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale\">\u00e9coles cath\u00e9drales<\/a>, \u00e0 promouvoir les \u00e9tudes\u00a0<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">aristot\u00e9liciennes<\/a>\u00a0et fonde en 1110 \u00e0\u00a0<a title=\"Abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Sainte-Genevi%C3%A8ve_de_Paris\">Sainte Genevi\u00e8ve<\/a>\u00a0le premier\u00a0<a title=\"Coll\u00e8ge (Moyen \u00c2ge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coll%C3%A8ge_(Moyen_%C3%82ge)\">coll\u00e8ge<\/a>\u00a0qui, pr\u00e9figurant l&rsquo;<a title=\"Ancienne universit\u00e9 de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancienne_universit%C3%A9_de_Paris\">Universit\u00e9<\/a>, \u00e9chappe \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale\">autorit\u00e9 \u00e9piscopale<\/a>. Il se fait\u00a0<a title=\"Moine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moine\">moine<\/a>\u00a0en 1119 \u00e0\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Denis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Denis\">Saint-Denis<\/a>, mais voit en 1121, au\u00a0<a title=\"Concile de Soissons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Soissons\">concile de Soissons<\/a>, son\u00a0<a title=\"Manuel scolaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuel_scolaire\">cours<\/a>\u00a0<i>Th\u00e9ologie du souverain bien<\/i>\u00a0d\u00e9nonc\u00e9 pour\u00a0<a title=\"Modalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Modalisme\">sabellianisme<\/a>\u00a0et livr\u00e9 \u00e0 un\u00a0<a title=\"Autodaf\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autodaf%C3%A9\">autodaf\u00e9<\/a>. \u00c9labor\u00e9 \u00e0 partir de 1125, son trait\u00e9 d&rsquo;<a title=\"\u00c9thique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89thique\">\u00e9thique<\/a>\u00a0<i>Connais-toi toi-m\u00eame<\/i>\u00a0inaugure le\u00a0<a title=\"Droit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit\">droit<\/a>\u00a0moderne en fondant la notion de\u00a0<a title=\"Culpabilit\u00e9 (droit fran\u00e7ais)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culpabilit%C3%A9_(droit_fran%C3%A7ais)\">culpabilit\u00e9<\/a>\u00a0non plus uniquement sur l&rsquo;acte commis, mais sur l\u2019intention. Apologiste de la femme et partisan de son \u00e9ducation, il fonde en 1131 en\u00a0<a title=\"Champagne (province)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champagne_(province)\">Champagne<\/a>\u00a0la premi\u00e8re\u00a0<a title=\"Abbaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye\">abbaye<\/a>\u00a0qui suive une r\u00e8gle sp\u00e9cifiquement f\u00e9minine, le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Abbaye du Paraclet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet\">Paraclet<\/a>, refuge de femmes savantes pour lesquelles il produit un important corpus de\u00a0<a title=\"Musique religieuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_religieuse\">musique liturgique<\/a>. En 1140, sa\u00a0<i>Th\u00e9ologie pour les \u00e9tudiants<\/i>\u00a0fait l&rsquo;objet d&rsquo;une seconde condamnation pour\u00a0<a title=\"H\u00e9r\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9r%C3%A9sie\">h\u00e9r\u00e9sie<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Conciles de Sens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conciles_de_Sens\">concile de Sens<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Instrument de propagande au gr\u00e9 des disgr\u00e2ces du second personnage de l&rsquo;\u00c9tat, le\u00a0<a title=\"Chancelier de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chancelier_de_France\">chancelier<\/a>\u00a0<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>, Ab\u00e9lard, prot\u00e9g\u00e9 du rival des\u00a0<a title=\"Cap\u00e9tiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cap%C3%A9tiens\">Cap\u00e9tiens<\/a>, le\u00a0<a title=\"Comt\u00e9 de Champagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comt%C3%A9_de_Champagne\">comte<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Champagne (province)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champagne_(province)\">Champagne<\/a>\u00a0<a title=\"Thibaut IV de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thibaut_IV_de_Blois\">Thibaut IV de Blois<\/a>, a \u00e9t\u00e9 un objet de gloire et de scandale, plus encore \u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;un fait divers, soit la\u00a0<a title=\"Castration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Castration\">castration<\/a>\u00a0dont il a \u00e9t\u00e9 victime en 1117, qui a motiv\u00e9 la r\u00e9daction de la premi\u00e8re\u00a0<a title=\"Autobiographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autobiographie\">autobiographie<\/a>\u00a0o\u00f9 le r\u00e9cit subjectif et le romanesque l&#8217;emportent sur le didactique et l&rsquo;\u00e9dification\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Historia calamitatum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Historia_calamitatum\">Histoire de mes malheurs<\/a><\/i>. Sa liaison, entam\u00e9e en 1113 avec celle qui deviendra la m\u00e8re de son fils\u00a0<a title=\"Astralabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astralabe\">Astralabe<\/a>,\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>, annon\u00e7ant le mod\u00e8le de l&rsquo;<a title=\"Amour courtois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_courtois\">amour courtois<\/a>, est devenue un mythe fondateur de l&rsquo;<a title=\"Amour libre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_libre\">amour libre<\/a>\u00a0et les lettres \u00e9chang\u00e9es par le couple,\u00a0<i><a title=\"Epistolae duorum amantium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Epistolae_duorum_amantium\">Lettres des deux amants<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a class=\"extiw\" title=\"s:Lettres d'Ab\u00e9lard et d'H\u00e9lo\u00efse\/Texte entier\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Lettres_d%27Ab%C3%A9lard_et_d%27H%C3%A9lo%C3%AFse\/Texte_entier\">Lettres d&rsquo;Ab\u00e9lard et d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse<\/a><\/i>, un monument de la litt\u00e9rature<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, o\u00f9 la libert\u00e9 du propos intime est servie par un style \u00e9tonnamment moderne. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1817-06-16\" data-sort-value=\"1817-06-16\">16 juin 1817<\/time>, les restes de la\u00a0<a title=\"Religieuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religieuse\">nonne<\/a>\u00a0amoureuse et de son \u00e9poux\u00a0<a title=\"Moine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moine\">moine<\/a>\u00a0sont transf\u00e9r\u00e9s au\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_P%C3%A8re-Lachaise\">cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise<\/a>\u00a0(division 7)<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, o\u00f9 leur\u00a0<a title=\"Monument fun\u00e9raire d'H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_fun%C3%A9raire_d%27H%C3%A9lo%C3%AFse_et_Ab%C3%A9lard\">mausol\u00e9e<\/a>\u00a0se visite.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Ann\u00e9es_de_formation\"><span id=\"Ann.C3.A9es_de_formation\"><\/span>Ann\u00e9es de formation<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Enfance_d'un_chevalier_(1079\u20131092)\"><span id=\"Enfance_d.27un_chevalier_.281079.E2.80.931092.29\"><\/span>Enfance d&rsquo;un chevalier (1079\u20131092)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pierre Ab\u00e9lard na\u00eet en 1079<sup id=\"cite_ref-Abate_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Abate-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0dans une famille\u00a0<a title=\"Noblesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noblesse\">noble<\/a>\u00a0dont toute la fortune, selon la coutume de\u00a0<a title=\"Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bretagne\">Bretagne<\/a>, appartient \u00e0 la femme<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il n&rsquo;est pas \u00e9tabli cependant qu&rsquo;il soit n\u00e9\u00a0<a title=\"Gentilhomme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentilhomme\">gentilhomme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En effet, son p\u00e8re, B\u00e9ranger, n\u00e9 vers 1055, est un \u00ab\u00a0<a title=\"Chevalerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chevalerie\">homme d&rsquo;armes<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Poitiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Poitiers\">poitevin<\/a>\u00a0qui s&rsquo;est mis au service du\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Nantes\">comte de Nantes<\/a>\u00a0<a title=\"Mathias II de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mathias_II_de_Bretagne\">Mathias II de Bretagne<\/a>, fr\u00e8re cadet du\u00a0<a title=\"Liste des rois puis ducs de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_rois_puis_ducs_de_Bretagne\">duc<\/a>\u00a0<a title=\"Alain IV de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_IV_de_Bretagne\">Alain IV de Bretagne<\/a><sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et oncle du futur\u00a0<a title=\"Conan III de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conan_III_de_Bretagne\">Conan III de Bretagne<\/a>. Il a \u00e9pous\u00e9 Lucie, l&rsquo;h\u00e9riti\u00e8re d&rsquo;un autre vassal du\u00a0<a title=\"Comte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comte\">comte<\/a>, Daniel, seigneur du\u00a0<a title=\"Le Pallet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Pallet\">Pallet<\/a><sup id=\"cite_ref-G\u00e9n\u00e9alogie_9-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-G%C3%A9n%C3%A9alogie-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui est une place\u00a0<a title=\"Poitou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poitou\">poitevine<\/a>\u00a0aux fronti\u00e8res des\u00a0<a title=\"Mauges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mauges\">Mauges<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Tiffauges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tiffauges\">Tiffauges<\/a>\u00a0pass\u00e9e dans la\u00a0<a title=\"Mouvance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvance\">mouvance<\/a>\u00a0de la nouvelle dynastie\u00a0<a title=\"Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bretagne\">bretonne<\/a>\u00a0par un trait\u00e9 sign\u00e9 en 942 entre\u00a0<a title=\"Alain Barbetorte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Barbetorte\">Alain Barbetorte<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Guillaume III d'Aquitaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_III_d%27Aquitaine\">Guillaume III d&rsquo;Aquitaine<\/a>. Devenu\u00a0<a title=\"Baillistre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baillistre\">baillistre<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Le Pallet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Pallet\">Pallet<\/a>\u00a0\u00e0 la mort de son beau-p\u00e8re, il ne poss\u00e8de donc rien par lui-m\u00eame, sinon par une d\u00e9l\u00e9gation expresse accord\u00e9e par sa femme. Son m\u00e9tier est de commander cette garnison dot\u00e9e d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Donjon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donjon\">donjon<\/a>\u00a0qui, au centre et en retrait d&rsquo;un dispositif comprenant les forteresses de\u00a0<a title=\"Machecoul\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Machecoul\">Machecoul<\/a>,\u00a0<a title=\"Corcou\u00e9-sur-Logne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corcou%C3%A9-sur-Logne\">La B\u00e9n\u00e2te<\/a>,\u00a0<a title=\"Clisson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clisson\">Clisson<\/a>,\u00a0<a title=\"Oudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oudon\">Oudon<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ancenis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancenis\">Ancenis<\/a>, garde la capitale du\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bretagne\">duch\u00e9<\/a>\u00a0au sud de la\u00a0<a title=\"Loire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loire\">Loire<\/a>\u00a0face aux\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau fort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_fort\">ch\u00e2teaux forts<\/a>\u00a0<a title=\"Comt\u00e9 de Poitou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comt%C3%A9_de_Poitou\">poitevins<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Montaigu (Vend\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montaigu_(Vend%C3%A9e)\">Montaigu<\/a>,\u00a0<a title=\"Tiffauges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tiffauges\">Tiffauges<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Champtoceaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champtoceaux\">Champtoceaux<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u00e9ranger, qui appartient \u00e0 la g\u00e9n\u00e9ration des enfants des\u00a0<a title=\"Conqu\u00eate normande de l'Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conqu%C3%AAte_normande_de_l%27Angleterre\">conqu\u00e9rants de l&rsquo;Angleterre<\/a>\u00a0et a \u00e9t\u00e9 nourri de leur l\u00e9gende, est un chevalier qui aspire lui-m\u00eame \u00e0 une vie d&rsquo;art et de lettres, tr\u00e8s vraisemblablement parce qu&rsquo;il a eu l&rsquo;occasion d&rsquo;entendre les\u00a0<a title=\"Barde (druidisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barde_(druidisme)\">bardes<\/a>\u00a0<a title=\"Bretons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bretons\">bretons<\/a>\u00a0et d&rsquo;assister \u00e0 la cour du\u00a0<a title=\"Liste des ducs d'Aquitaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_ducs_d%27Aquitaine\">duc d&rsquo;Aquitaine<\/a>\u00a0<a title=\"Guillaume IX d'Aquitaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_IX_d%27Aquitaine\">Guillaume IX d&rsquo;Aquitaine<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;\u00e9closion de l&rsquo;art des\u00a0<a title=\"Troubadour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Troubadour\">troubadours<\/a>, \u00e0 commencer par le premier d&rsquo;entre eux, le jeune\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Poitiers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Poitiers\">comte de Poitiers<\/a>\u00a0lui-m\u00eame. \u00c2g\u00e9 de huit ans de plus qu&rsquo;Ab\u00e9lard, ce prince inaugure une nouvelle \u00e9poque de la chevalerie o\u00f9 se d\u00e9veloppera, dans le domaine litt\u00e9raire et musical, la notion tr\u00e8s nouvelle d&rsquo;<a title=\"Amour courtois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_courtois\">amour courtois<\/a>. B\u00e9ranger r\u00e9alisera son ambition par procuration et, chose remarquable, participe \u00e0 l&rsquo;\u00e9ducation de ses enfants<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Aussi acceptera-t-il qu&rsquo;Ab\u00e9lard r\u00e9cuse son\u00a0<a title=\"Droit d'a\u00eenesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit_d%27a%C3%AEnesse\">droit d&rsquo;a\u00eenesse<\/a>\u00a0et renonce \u00e0 lui succ\u00e9der dans la\u00a0<a title=\"Chevalerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chevalerie\">chevalerie<\/a>. Form\u00e9s \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Escrime\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Escrime\">escrime<\/a>\u00a0et \u00e0 la\u00a0<a title=\"Cavalerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalerie\">cavalerie<\/a>, ses fils apprennent \u00e9galement la\u00a0<a title=\"Lecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lecture\">lecture<\/a>, la\u00a0<a title=\"Grammaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grammaire\">grammaire<\/a>, le\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0et, comme les enfants des nombreuses\u00a0<a title=\"Ch\u0153ur d'enfants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C5%93ur_d%27enfants\">ma\u00eetrises<\/a>\u00a0r\u00e9parties alors en\u00a0<a title=\"Occident chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Occident_chr%C3%A9tien\">Occident<\/a><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a><sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ab\u00e9lard grandit dans un milieu roman, \u00ab\u00a0<i><a title=\"Ancien fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_fran%C3%A7ais\">franceis<\/a><\/i>\u00a0\u00bb (les deux termes sont alors employ\u00e9s indiff\u00e9remment pour d\u00e9signer l&rsquo;ancien fran\u00e7ais, qui rassemble l&rsquo;ensemble des\u00a0<a title=\"Langue d'o\u00efl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_d%27o%C3%AFl\">dialectes d&rsquo;O\u00efl<\/a>). Le\u00a0<a title=\"Breton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Breton\">breton<\/a>, lui, est une langue \u00e9trang\u00e8re.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;importance de son r\u00f4le militaire, B\u00e9ranger est \u00e9lev\u00e9 \u00e0 la cour du\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bretagne\">duc<\/a>\u00a0<a title=\"Alain IV de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_IV_de_Bretagne\">Alain IV de Bretagne<\/a><sup id=\"cite_ref-G\u00e9n\u00e9alogie_9-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-G%C3%A9n%C3%A9alogie-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et entre suffisamment dans la familiarit\u00e9 du duc pour qu&rsquo;Ab\u00e9lard soit choisi en 1118 pour \u00eatre de sa suite personnelle quand B\u00e9ranger prend sa retraite\u00a0<a title=\"Moine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moine\">monastique<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Abbaye Saint-Sauveur de Redon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Sauveur_de_Redon\">abbaye de Redon<\/a><sup id=\"cite_ref-G\u00e9n\u00e9alogie_9-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-G%C3%A9n%C3%A9alogie-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La connivence entre les hommes doit alors \u00eatre grande puisqu&rsquo;elle se double de celle qu&rsquo;ont nou\u00e9e entre elles leurs femmes respectives. C&rsquo;est en effet simultan\u00e9ment que Lucie et la\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bretagne\">duchesse<\/a>\u00a0<a title=\"Ermengarde d'Anjou (morte en 1146)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ermengarde_d%27Anjou_(morte_en_1146)\">Ermengarde d&rsquo;Anjou<\/a>\u00a0se retirent dans la nouvelle\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Abbaye Notre-Dame de Fontevrault\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Notre-Dame_de_Fontevrault\">abbaye Notre-Dame de Fontevrault<\/a><sup id=\"cite_ref-G\u00e9n\u00e9alogie_9-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-G%C3%A9n%C3%A9alogie-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le p\u00e8re et la m\u00e8re d&rsquo;Ab\u00e9lard r\u00e9alisent \u00e0 cet \u00e9gard l&rsquo;id\u00e9al\u00a0<a title=\"Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">chr\u00e9tien<\/a>\u00a0de finir sa vie comme\u00a0<a title=\"Moine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moine\">moine<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Religieuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religieuse\">nonne<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard est l&rsquo;a\u00een\u00e9 de trois fr\u00e8res et une s\u0153ur<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Raoul rel\u00e8vera l&rsquo;office militaire r\u00e9cus\u00e9 par son a\u00een\u00e9. Porchaire deviendra un\u00a0<a title=\"Chanoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chanoine\">chanoine<\/a>\u00a0influent du\u00a0<a title=\"Chapitre de religieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapitre_de_religieux\">chapitre<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Dioc\u00e8se de Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dioc%C3%A8se_de_Nantes\">Nantes<\/a><sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dagobert n&rsquo;est pas connu par ailleurs. Denyse \u00e9l\u00e8vera son neveu\u00a0<a title=\"Astralabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astralabe\">Astralabe<\/a>, le fils d&rsquo;<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>, avec ses propres enfants.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9tudiant_itin\u00e9rant_(1093\u20131100)\"><span id=\".C3.89tudiant_itin.C3.A9rant_.281093.E2.80.931100.29\"><\/span>\u00c9tudiant itin\u00e9rant (1093\u20131100)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c9lev\u00e9 dans un milieu lettr\u00e9 et moderne, Ab\u00e9lard est confi\u00e9 vers l&rsquo;\u00e2ge de onze ans \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Chartres\">\u00c9cole de Chartres<\/a><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0pour suivre avec les adolescents de son \u00e2ge le\u00a0<a title=\"Trivium (\u00e9ducation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trivium_(%C3%A9ducation)\">trivium<\/a>. Il poursuit ces \u00e9tudes en rejoignant les \u00e9tudiants de\u00a0<a title=\"Roscelin de Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roscelin_de_Compi%C3%A8gne\">Roscelin de Compi\u00e8gne<\/a>, consid\u00e9r\u00e9 comme le fondateur du\u00a0<a title=\"Nominalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nominalisme\">nominalisme<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Loches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loches\">Loches<\/a>, o\u00f9 il arrive entre 1093 et 1095 et qu&rsquo;il quitte au plus tard en 1099. Il \u00e9coute probablement d&rsquo;autres ma\u00eetres exer\u00e7ant dans la\u00a0<a title=\"Val de Loire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Val_de_Loire\">vall\u00e9e de la Loire<\/a>, notamment \u00e0\u00a0<a title=\"Angers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angers\">Angers<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Tours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tours\">Tours<\/a><sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et rencontre des auteurs influents, tels\u00a0<a title=\"Marbode\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marbode\">Marbode<\/a>,\u00a0<a title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques et archev\u00eaques de Rennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_et_archev%C3%AAques_de_Rennes\">\u00e9v\u00eaque de Rennes<\/a>, ou\u00a0<a title=\"Baudri de Bourgueil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baudri_de_Bourgueil\">Baudri de Bourgueil<\/a>,\u00a0<a title=\"Abbaye de Bourgueil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_de_Bourgueil\">abb\u00e9 de Bourgueil<\/a>, sinon des personnes de leur entourage.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard a vingt ans quand les\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re croisade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_croisade\">premiers crois\u00e9s<\/a>\u00a0<a title=\"Si\u00e8ge de J\u00e9rusalem (1099)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8ge_de_J%C3%A9rusalem_(1099)\">prennent J\u00e9rusalem<\/a>. Avec l&rsquo;agr\u00e9ment de son p\u00e8re, il a renonc\u00e9 \u00e0 son titre d&rsquo;<a title=\"\u00c9cuyer (gentilhomme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cuyer_(gentilhomme)\">\u00e9cuyer<\/a>\u00a0et au m\u00e9tier des armes auquel il est destin\u00e9 et auquel il a, enfant, \u00e9t\u00e9 form\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il se rend \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0vers 1100 pour y suivre l&rsquo;enseignement de\u00a0<a title=\"Guillaume de Champeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Champeaux\">Guillaume de Champeaux<\/a>,\u00a0<a title=\"Archidiacre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Archidiacre\">archidiacre<\/a>\u00a0du chapitre\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Paris\">cath\u00e9dral de Paris<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9col\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89col%C3%A2tre\">\u00e9col\u00e2tre<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale_de_Paris\">\u00c9cole du Clo\u00eetre<\/a>, avec lequel il rompt de fa\u00e7on fracassante en 1108 \u00e0 cause de sa r\u00e9putation de dialecticien qui d\u00e9passait d\u00e9sormais celle de son ma\u00eetre. Comme\u00a0<a title=\"Rouen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rouen\">Rouen<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Provins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provins\">Provins<\/a>, la ville conna\u00eet au lendemain de la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re croisade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_croisade\">premi\u00e8re croisade<\/a>\u00a0un\u00a0<a title=\"Cycle \u00e9conomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cycle_%C3%A9conomique\">essor<\/a>\u00a0\u00e9conomique et d\u00e9mographique. Ab\u00e9lard y trouve une jeunesse effervescente, les\u00a0<a title=\"Goliard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goliard\">goliards<\/a>, qui d\u00e9couvrent la\u00a0<i><a title=\"Logica nova\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Logica_nova\">Logica nova<\/a><\/i>, \u00e9chappent \u00e0 la condition familiale, fuient le destin guerrier de la\u00a0<a title=\"Noblesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noblesse\">noblesse<\/a>\u00a0et r\u00e9inventent le monde. Lui-m\u00eame est un jeune chevalier au physique s\u00e9duisant, c\u00e9libataire qui a fait le choix de ne pas encombrer sa carri\u00e8re d&rsquo;un mariage et d&rsquo;une paternit\u00e9.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Professeur_de_dialectique\">Professeur de dialectique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9col\u00e2tre_de_Melun_puis_de_Corbeil_(1101\u20131107)\"><span id=\".C3.89col.C3.A2tre_de_Melun_puis_de_Corbeil_.281101.E2.80.931107.29\"><\/span>\u00c9col\u00e2tre de Melun puis de Corbeil (1101\u20131107)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_Melun_4.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d4\/Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_Melun_4.JPG\/250px-Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_Melun_4.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d4\/Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_Melun_4.JPG\/500px-Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_Melun_4.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"333\" data-file-width=\"2736\" data-file-height=\"3648\" \/><\/a><figcaption>\u00c9lev\u00e9e soixante-dix ans plus t\u00f4t,\u00a0<a title=\"Coll\u00e9giale Notre-Dame de Melun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_de_Melun\">la coll\u00e9giale<\/a>\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Style roman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_roman\">romane<\/a>\u00a0\u00e0 laquelle \u00e9tait attach\u00e9 Ab\u00e9lard, d\u00e9pendait avec\u00a0<a title=\"Melun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melun\">Melun<\/a>\u00a0des\u00a0<a title=\"Liste des comtes et vicomtes de Corbeil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_et_vicomtes_de_Corbeil\">comtes de Corbeil<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1101, il obtient le poste d&rsquo;<a title=\"\u00c9col\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89col%C3%A2tre\">\u00e9col\u00e2tre<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Melun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melun\">Melun<\/a>\u00a0c&rsquo;est-\u00e0-dire de ma\u00eetre des \u00e9coles du chapitre de la\u00a0<a title=\"Coll\u00e9giale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coll%C3%A9giale\">coll\u00e9giale<\/a>\u00a0<a title=\"Coll\u00e9giale Notre-Dame de Melun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coll%C3%A9giale_Notre-Dame_de_Melun\">Notre-Dame<\/a>, charg\u00e9 d&rsquo;enseigner et d&rsquo;organiser l&rsquo;enseignement, en g\u00e9n\u00e9ral avec des \u00e9tudiants avanc\u00e9s capables d&rsquo;aider les plus jeunes. En 1104, il est affect\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Corbeil-Essonnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corbeil-Essonnes\">Corbeil<\/a><sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui, sous la direction des seigneurs\u00a0<a title=\"Baudoin de Corbeil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baudoin_de_Corbeil\">Baudoin de Corbeil<\/a>, est une ville en plein essor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ces sept ann\u00e9es d&rsquo;enseignement sous la protection des\u00a0<a title=\"Liste des comtes et vicomtes de Corbeil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_et_vicomtes_de_Corbeil\">comtes de Corbeil<\/a>\u00a0sont la p\u00e9riode la plus stable de la vie d&rsquo;Ab\u00e9lard et le poste qu&rsquo;il a tenu le plus longtemps. C&rsquo;est l\u00e0 qu&rsquo;il \u00e9labore son enseignement et noue les alliances qui guideront sa carri\u00e8re.\u00a0<a title=\"Hugues III du Puiset\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hugues_III_du_Puiset\">Hugues III du Puiset<\/a>, qui entrera en conflit avec le parti\u00a0<a title=\"Cap\u00e9tiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cap%C3%A9tiens\">cap\u00e9tien<\/a>, est un alli\u00e9 d&rsquo;<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>, lequel prot\u00e9gera intimement\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>\u00a0et son \u00e9poux, et un parent des\u00a0<a title=\"Famille Le Riche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Le_Riche\">Le Riche<\/a>, dont une repr\u00e9sentante \u00e9minente,\u00a0<a title=\"Baudoin de Corbeil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baudoin_de_Corbeil\">Eustachie<\/a>, participera \u00e9troitement avec les\u00a0<a title=\"Maison de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Blois\">thibaldiens<\/a>\u00a0\u00e0 la fondation du\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclet<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1107, \u00e9puis\u00e9 par une vie d&rsquo;\u00e9tudes intenses, Ab\u00e9lard souffre d&rsquo;une\u00a0<a title=\"D\u00e9pression (psychiatrie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9pression_(psychiatrie)\">d\u00e9pression nerveuse<\/a>\u00a0(<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>ex immoderata studii afflictione correptus infirmitate coactus<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>) et prend une\u00a0<a title=\"Cong\u00e9 sabbatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cong%C3%A9_sabbatique\">ann\u00e9e sabbatique<\/a>\u00a0dans sa \u00ab\u00a0patrie\u00a0\u00bb\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bretagne\">bretonne<\/a>,\u00a0<a title=\"Le Pallet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Pallet\">Le Pallet<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Querelles_dans_le_Clo\u00eetre_de_Paris_(1108\u20131109)\"><span id=\"Querelles_dans_le_Clo.C3.AEtre_de_Paris_.281108.E2.80.931109.29\"><\/span>Querelles dans le Clo\u00eetre de Paris (1108\u20131109)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1108, il postule au poste d&rsquo;<a title=\"\u00c9col\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89col%C3%A2tre\">\u00e9col\u00e2tre<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale\">\u00e9cole cath\u00e9drale<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Clo\u00eetre Notre-Dame de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clo%C3%AEtre_Notre-Dame_de_Paris\">Clo\u00eetre<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0que vient d&rsquo;abandonner\u00a0<a title=\"Guillaume de Champeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Champeaux\">Guillaume de Champeaux<\/a>\u00a0pour se retirer du monde, avec ses meilleurs \u00e9tudiants, dans les ruines laiss\u00e9es par les\u00a0<a title=\"Normands\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Normands\">Normands<\/a>\u00a0d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Abbaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye\">abbaye<\/a>\u00a0situ\u00e9e sur les berges en face de l&rsquo;<a title=\"\u00cele de la Cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Ele_de_la_Cit%C3%A9\">\u00eele de la Cit\u00e9<\/a>, l&rsquo;abbaye\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Victor de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Victor_de_Paris\">Saint-Victor<\/a>. Le rempla\u00e7ant en titre de Guillaume de Champeaux, Gilbert, qui est du parti moderniste que soutiennent des courtisans influents, c\u00e8de sa place au professeur de vingt-neuf ans.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette man\u0153uvre provoque la col\u00e8re de Guillaume de Champeaux, qui a \u00e9t\u00e9 humili\u00e9 lors d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Dispute th\u00e9ologique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dispute_th%C3%A9ologique\">dispute th\u00e9ologique<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;origine de la\u00a0<a title=\"Universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universaux\">querelle des Universaux<\/a>\u00a0en d\u00e9fendant pi\u00e8trement la th\u00e8se\u00a0<a title=\"Platonisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platonisme\">platonicienne<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie des formes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_des_formes\">r\u00e9alisme des Id\u00e9es<\/a>. Il pr\u00e9f\u00e8re reprendre son poste l&rsquo;ann\u00e9e suivante plut\u00f4t que de le voir occup\u00e9 par son ancien \u00e9l\u00e8ve devenu son ennemi. Le conflit entre les deux hommes, partisans d&rsquo;orientations de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0oppos\u00e9es, durera jusqu&rsquo;\u00e0 leur mort. Loin de se r\u00e9duire \u00e0 une jalousie personnelle, ce conflit est l&rsquo;\u00e9cho d&rsquo;une lutte de pouvoir s\u00e9culaire entre leurs soutiens respectifs, les\u00a0<a title=\"Maison de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Blois\">Thibaldiens<\/a>\u00a0d&rsquo;une part, grands f\u00e9odaux qui seront supplant\u00e9s par les\u00a0<a title=\"Maison Plantagen\u00eat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_Plantagen%C3%AAt\">Plantagen\u00eats<\/a>, et dont le r\u00e9seau de domination s&rsquo;\u00e9tend \u00e0 partir de\u00a0<a title=\"Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Blois\">Blois<\/a>\u00a0sur l&rsquo;ancienne\u00a0<a title=\"Neustrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Neustrie\">Neustrie<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;en\u00a0<a title=\"Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angleterre\">Angleterre<\/a>, et les\u00a0<a title=\"Cap\u00e9tiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cap%C3%A9tiens\">Cap\u00e9tiens<\/a>\u00a0d&rsquo;autre part. Favorables aux \u00e9changes marchands entre l&rsquo;Angleterre et le\u00a0<a title=\"Levant (Proche-Orient)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Levant_(Proche-Orient)\">Levant<\/a>, les premiers, par l&rsquo;interm\u00e9diaire d&rsquo;<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>, soutiennent un projet\u00a0<a title=\"Lib\u00e9ralisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lib%C3%A9ralisme\">lib\u00e9ral<\/a>\u00a0qu&rsquo;incarne Ab\u00e9lard dans l&rsquo;enseignement. Les seconds chercheront et obtiendront avec\u00a0<a title=\"Suger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Suger\">Suger<\/a>\u00a0l&rsquo;appui de la\u00a0<a title=\"Pape\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape\">papaut\u00e9<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion de la reprise en main des\u00a0<a title=\"Monast\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monast%C3%A8re\">monast\u00e8res<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Chanoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chanoine\">chanoines<\/a>\u00a0\u00e0 travers la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme gr\u00e9gorienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_gr%C3%A9gorienne\">r\u00e9forme gr\u00e9gorienne<\/a>. Chaque parti a sa cohorte de fils de familles, \u00e9tudiants regroup\u00e9s par clans autour d&rsquo;un professeur d&rsquo;un camp ou de l&rsquo;autre qui viennent\u00a0<a title=\"Claque (th\u00e9\u00e2tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claque_(th%C3%A9%C3%A2tre)\">faire la claque<\/a>\u00a0lors des\u00a0<i><a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputations<\/a><\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par man\u0153uvres, Guillaume de Champeaux, en 1109, obtient la destitution de Gilbert, accus\u00e9 de quelque chose d&rsquo;infamant. Partant, le rempla\u00e7ant en titre de Gilbert, Ab\u00e9lard, doit abandonner la chaire de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale_de_Paris\">\u00e9cole du Clo\u00eetre<\/a>. Il retrouve aussit\u00f4t celle de\u00a0<a title=\"Melun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melun\">Melun<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Une_\u00e9cole_d'un_genre_nouveau_(1110)\"><span id=\"Une_.C3.A9cole_d.27un_genre_nouveau_.281110.29\"><\/span>Une \u00e9cole d&rsquo;un genre nouveau (1110)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_Lyc%C3%A9e_Henri_IV.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bb\/Le_Lyc%C3%A9e_Henri_IV.JPG\/250px-Le_Lyc%C3%A9e_Henri_IV.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bb\/Le_Lyc%C3%A9e_Henri_IV.JPG\/500px-Le_Lyc%C3%A9e_Henri_IV.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"188\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"2448\" \/><\/a><figcaption>La base de la Tour Clovis est l&rsquo;unique vestige de l&rsquo;<a title=\"Abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Sainte-Genevi%C3%A8ve_de_Paris\">abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Montagne Sainte-Genevi\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve\">Mont<\/a>\u00a0qu&rsquo;a connue Ab\u00e9lard quand il s&rsquo;y est retir\u00e9, pour attirer les \u00e9tudiants. L&rsquo;<a title=\"Abbaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye\">abbaye<\/a>\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"G\u00e9nov\u00e9fain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nov%C3%A9fain\">g\u00e9nov\u00e9faine<\/a>\u00a0est aujourd&rsquo;hui remplac\u00e9e par l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-\u00c9tienne-du-Mont de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-%C3%89tienne-du-Mont_de_Paris\">\u00e9glise Saint-\u00c9tienne-du-Mont de Paris<\/a>, le\u00a0<a title=\"Panth\u00e9on (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panth%C3%A9on_(Paris)\">Panth\u00e9on<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Lyc\u00e9e Henri-IV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lyc%C3%A9e_Henri-IV\">Lyc\u00e9e Henri-IV<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1110,\u00a0<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>, revenu en faveur \u00e0 la cour de\u00a0<a title=\"Louis VI le Gros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_VI_le_Gros\">Louis VI le Gros<\/a>, obtient le titre de doyen de l&rsquo;<a title=\"Abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Sainte-Genevi%C3%A8ve_de_Paris\">abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris<\/a>. L&rsquo;<a title=\"Abbaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye\">abbaye<\/a>\u00a0survit dans les ruines laiss\u00e9es par les\u00a0<a title=\"Raids vikings en France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raids_vikings_en_France\">Normands<\/a>\u00a0sur la\u00a0<a title=\"Montagne Sainte-Genevi\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve\">montagne Sainte-Genevi\u00e8ve<\/a>. Entre la cit\u00e9 et le \u00ab\u00a0diable\u00a0<a title=\"Vauvert (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vauvert_(Paris)\">Vauvert<\/a>\u00a0\u00bb, ce qui \u00e9tait dans l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>\u00a0le\u00a0<a title=\"Forum romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Forum_romain\">forum<\/a>\u00a0n&rsquo;est plus qu&rsquo;une banlieue ensauvag\u00e9e et mal fr\u00e9quent\u00e9e, une\u00a0<a title=\"Cour des Miracles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cour_des_Miracles\">cour des miracles<\/a>\u00a0de nature \u00e0 plaire \u00e0 des\u00a0<a title=\"Goliard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goliard\">goliards<\/a>\u00a0turbulents, et un lieu de libert\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c9tienne de Garlande autorise aussit\u00f4t Ab\u00e9lard \u00e0 y fonder une \u00e9cole de\u00a0<a title=\"Rh\u00e9torique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rh%C3%A9torique\">rh\u00e9torique<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a><sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, le premier\u00a0<a title=\"Coll\u00e8ge (Moyen \u00c2ge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coll%C3%A8ge_(Moyen_%C3%82ge)\">coll\u00e8ge<\/a>\u00a0qui \u00e9chappe au contr\u00f4le quotidien de l&rsquo;\u00e9v\u00eaque enferm\u00e9 dans l&rsquo;<a title=\"\u00cele de la Cit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Ele_de_la_Cit%C3%A9\">\u00eele de la Cit\u00e9<\/a>. Il ne s&rsquo;agit pas seulement, comme ce le sera quarante-cinq ans plus tard pour le\u00a0<a title=\"Universit\u00e9 m\u00e9di\u00e9vale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_m%C3%A9di%C3%A9vale\">studium<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Universit\u00e9 de Bologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_Bologne\">Bologne<\/a>, d&rsquo;un centre de formation des\u00a0<a title=\"Moine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moine\">moines<\/a>\u00a0et des futurs\u00a0<a title=\"Chanoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chanoine\">chanoines<\/a>. \u00c0 la diff\u00e9rence de Guillaume de Champeaux, qui, en contrebas \u00e0\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Victor de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Victor_de_Paris\">Saint-Victor<\/a>\u00a0a voulu deux ans plus t\u00f4t fonder un\u00a0<a title=\"Monast\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monast%C3%A8re\">monast\u00e8re<\/a>\u00a0et se retirer du monde, Ab\u00e9lard veut attirer la foule et ouvre aux la\u00efcs, parmi les quelques\u00a0<a title=\"Congr\u00e9gation de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Congr%C3%A9gation_de_France\">g\u00e9nov\u00e9fains<\/a>\u00a0en place, un nouveau\u00a0<a title=\"Lyc\u00e9e (\u00e9cole philosophique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lyc%C3%A9e_(%C3%A9cole_philosophique)\">Lyc\u00e9e<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est la premi\u00e8re fois qu&rsquo;une abbaye ouvre les portes du savoir. Elle trouve l\u00e0, \u00e0 travers la notori\u00e9t\u00e9 de son enseignement, un moyen de d\u00e9tourner les dons de ses concurrentes et de susciter des vocations aupr\u00e8s d&rsquo;une jeunesse fuyant l&rsquo;aust\u00e9rit\u00e9. La seule activit\u00e9 d&rsquo;enseignement intellectuel autoris\u00e9e par la\u00a0<a title=\"R\u00e8gle de saint Beno\u00eet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A8gle_de_saint_Beno%C3%AEt\">r\u00e8gle de saint Beno\u00eet<\/a>, c&rsquo;est l&rsquo;\u00e9tude non critique de l&rsquo;<a title=\"\u00c9vangile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile\">\u00c9vangile<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"P\u00e8res de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A8res_de_l%27%C3%89glise\">P\u00e8res de l&rsquo;\u00c9glise<\/a>, le\u00a0<a title=\"Cat\u00e9chisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cat%C3%A9chisme\">cat\u00e9chisme<\/a>, un acte de foi et non de science. Cet acte de lib\u00e9ration de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale\">enseignement contr\u00f4l\u00e9<\/a>\u00a0par le\u00a0<a title=\"Chapitre de religieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapitre_de_religieux\">chapitre<\/a>\u00a0<a title=\"Clo\u00eetre Notre-Dame de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clo%C3%AEtre_Notre-Dame_de_Paris\">cath\u00e9dral<\/a>\u00a0pr\u00e9figure l&rsquo;<a title=\"Ancienne universit\u00e9 de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancienne_universit%C3%A9_de_Paris\">Universit\u00e9<\/a>, qui ne sera officialis\u00e9e que quatre-vingt-dix ans plus tard.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Querelle_des_universaux_(1111)\"><span id=\"Querelle_des_universaux_.281111.29\"><\/span>Querelle des universaux (1111)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0\u00a0<a title=\"Abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Sainte-Genevi%C3%A8ve_de_Paris\">Sainte-Genevi\u00e8ve<\/a>, Ab\u00e9lard, suivi par\u00a0<a title=\"Robert de Melun (mort en 1167)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_de_Melun_(mort_en_1167)\">Robert de Melun<\/a>, enseigne le\u00a0<a title=\"Trivium (\u00e9ducation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trivium_(%C3%A9ducation)\">trivium<\/a>, notamment la\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialectique<\/a>, pendant deux ann\u00e9es, le temps pour lui de retrouver la gloire. Il y invente la philosophie\u00a0<a title=\"Scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastique\">scolastique<\/a>\u00a0et jouit tr\u00e8s rapidement d&rsquo;une renomm\u00e9e suffisante dans le monde des intellectuels pour pouvoir pr\u00e9tendre aux postes les plus prestigieux.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La rivalit\u00e9 entre l&rsquo;\u00e9cole du\u00a0<a title=\"Montagne Sainte-Genevi\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve\">Mont<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale_de_Paris\">\u00e9cole du Clo\u00eetre<\/a>\u00a0donne lieu \u00e0 de multiples\u00a0<a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputations<\/a>\u00a0entre \u00e9quipes de chaque\u00a0<a title=\"\u00c9col\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89col%C3%A2tre\">\u00e9col\u00e2tre<\/a>\u00a0sur la nature\u00a0<a title=\"Conceptualisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conceptualisme\">conceptuelle<\/a>\u00a0(et non pas\u00a0<a title=\"Nominalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nominalisme\">nominale<\/a>) ou\u00a0<a title=\"R\u00e9alisme (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9alisme_(philosophie)\">r\u00e9elle<\/a>\u00a0des\u00a0<a title=\"Universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universaux\">universaux<\/a>.\u00a0<a title=\"Guillaume de Champeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Champeaux\">Guillaume de Champeaux<\/a>, \u00e0 la suite de ses pr\u00e9c\u00e9dents \u00e9checs face \u00e0 Ab\u00e9lard, a affin\u00e9 la tradition\u00a0<a title=\"Platonisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platonisme\">platonicienne<\/a>\u00a0qu&rsquo;il enseigne. Il explique d\u00e9sormais que l&rsquo;essence commune qui d\u00e9finit des individus n&rsquo;est pas seulement d&rsquo;une nature diff\u00e9rente des singularit\u00e9s de chaque individu mais qu&rsquo;elle en est ind\u00e9pendante, c&rsquo;est-\u00e0-dire que les individus en tant que tels ne sont que des accidents, un effet de la corruption du monde, et que leur v\u00e9ritable \u00eatre est en Dieu sans que cette participation \u00e0 la divinit\u00e9 ne soit alt\u00e9r\u00e9e par leur pr\u00e9sence au monde. C&rsquo;est la th\u00e9orie de l&rsquo;indiff\u00e9rence des universaux. Ab\u00e9lard ne prend les points communs entre individus qui permettent de les classer et les comprendre que pour le produit de l&rsquo;intelligence humaine, parcelle du\u00a0<a title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\">Saint-Esprit<\/a>. Le modernisme du second, en accord avec les aspirations morales de la jeunesse \u00e0 plus de libert\u00e9 individuelle, emporte l&rsquo;adh\u00e9sion de celle-ci et ruine la fr\u00e9quentation de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale_de_Paris\">\u00e9cole du Clo\u00eetre<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Probl\u00e8me des universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Probl%C3%A8me_des_universaux\">querelle des universaux<\/a>\u00a0se double de discussions voire de rivalit\u00e9s internes. C&rsquo;est ainsi qu&rsquo;Ab\u00e9lard, loin de se montrer dogmatique, conc\u00e8de \u00e0 un de ses plus brillants \u00e9l\u00e8ves encourag\u00e9s par certains,\u00a0<a title=\"Gossuin d'Anchin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gossuin_d%27Anchin\">Gossuin d&rsquo;Anchin<\/a>, avoir commis une erreur de raisonnement<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Gloire_et_scandale\">Gloire et scandale<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Voyages_et_rencontres_(1112\u20131113)\"><span id=\"Voyages_et_rencontres_.281112.E2.80.931113.29\"><\/span>Voyages et rencontres (1112\u20131113)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:GNM_-_Arabisches_Astrolabium.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/GNM_-_Arabisches_Astrolabium.jpg\/250px-GNM_-_Arabisches_Astrolabium.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/GNM_-_Arabisches_Astrolabium.jpg\/500px-GNM_-_Arabisches_Astrolabium.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"374\" data-file-width=\"1712\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Astrolabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astrolabe\">Astrolabe<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Tol\u00e8de\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tol%C3%A8de\">Tol\u00e8de<\/a>\u00a0datant de 1080 semblable \u00e0 ceux qu&rsquo;Ab\u00e9lard a pu \u00e9tudier en 1112 \u00e0\u00a0<a title=\"Le\u00f3n (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le%C3%B3n_(Espagne)\">L\u00e9on<\/a>\u00a0aupr\u00e8s d&rsquo;<a title=\"Ad\u00e9lard de Bath\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ad%C3%A9lard_de_Bath\">Ad\u00e9lard de Bath<\/a>. Quatre ans apr\u00e8s cette rencontre, le professeur de\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialectique<\/a>\u00a0appellera son fils\u00a0<a title=\"Astralabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astralabe\">Astralabe<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour r\u00e9volutionnaire que soit la d\u00e9marche d&rsquo;<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>\u00a0et d&rsquo;Ab\u00e9lard, celui-ci ne semble pas avoir con\u00e7u son \u00e9cole comme un projet p\u00e9renne mais simplement comme un moyen d&rsquo;enrichissement rapide. En 1112, il quitte\u00a0<a title=\"Abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Sainte-Genevi%C3%A8ve_de_Paris\">Sainte-Genevi\u00e8ve<\/a>\u00a0pour retourner au Pallet, afin d&rsquo;assister \u00e0 la c\u00e9r\u00e9monie d&rsquo;entr\u00e9e dans les ordres monastiques de ses parents<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il voyage jusqu&rsquo;aux fronti\u00e8res de l&rsquo;<a title=\"Al-Andalus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Al-Andalus\">Andalus<\/a>\u00a0<a title=\"Almoravides\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Almoravides\">almoravide<\/a>\u00a0et rencontre\u00a0<a title=\"Ad\u00e9lard de Bath\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ad%C3%A9lard_de_Bath\">Ad\u00e9lard de Bath<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Le\u00f3n (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le%C3%B3n_(Espagne)\">L\u00e9on<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avant de retrouver un poste, durant l&rsquo;ann\u00e9e 1113, il fait un s\u00e9jour d&rsquo;\u00e9tudes \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Laon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Laon\">\u00c9cole de Laon<\/a>\u00a0aupr\u00e8s d&rsquo;<a title=\"Anselme de Laon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anselme_de_Laon\">Anselme de Laon<\/a><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est l\u00e0 qu&rsquo;il s&rsquo;initie \u00e0 la\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a>. T\u00e9m\u00e9rairement, s\u00fbr de sa technique\u00a0<a title=\"Ex\u00e9g\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ex%C3%A9g%C3%A8se\">ex\u00e9g\u00e9tique<\/a>, il va sans attendre jusqu&rsquo;\u00e0 s&rsquo;improviser donneur de le\u00e7ons dans cette mati\u00e8re pour laquelle il n&rsquo;a pas d&rsquo;<a title=\"Habilitation universitaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Habilitation_universitaire\">habilitation<\/a>. Apr\u00e8s quelques cours accueillis avec condescendance, sa lecture directe du\u00a0<a title=\"Tanakh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tanakh\">texte biblique<\/a>\u00a0cr\u00e9e la stup\u00e9faction puis l&rsquo;engouement, suscitant la jalousie et les man\u0153uvres dans la\u00a0<a title=\"Coterie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coterie\">coterie<\/a>\u00a0des deux \u00e9l\u00e8ves pr\u00e9tendant succ\u00e9der \u00e0 Anselme de Laon. Ab\u00e9lard est remerci\u00e9 sans \u00e9gards.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 Paris comme \u00e0 Laon, Ab\u00e9lard se fait remarquer par l&rsquo;originalit\u00e9 de sa pens\u00e9e et son caract\u00e8re incommode, qui sera souvent source d&rsquo;ennuis. On le compare \u00e0 un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0rhinoc\u00e9ros indompt\u00e9<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Romance_d'H\u00e9lo\u00efse_(1113\u20131115)\"><span id=\"Romance_d.27H.C3.A9lo.C3.AFse_.281113.E2.80.931115.29\"><\/span>Romance d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse (1113\u20131115)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Edmund_Blair_Leighton_-_Abaelard_Und_Seine_Sch%C3%BClerin_Heloisa.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Edmund_Blair_Leighton_-_Abaelard_Und_Seine_Sch%C3%BClerin_Heloisa.jpg\/250px-Edmund_Blair_Leighton_-_Abaelard_Und_Seine_Sch%C3%BClerin_Heloisa.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/9d\/Edmund_Blair_Leighton_-_Abaelard_Und_Seine_Sch%C3%BClerin_Heloisa.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"375\" data-file-width=\"500\" data-file-height=\"750\" \/><\/a><figcaption><a class=\"mw-redirect\" title=\"Edmund Blair Leighton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edmund_Blair_Leighton\">Edmund Blair Leighton<\/a>,\u00a0<i>Ab\u00e9lard et son \u00e9l\u00e8ve H\u00e9lo\u00efse<\/i>\u00a0(1882), localisation inconnue.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1113, Ab\u00e9lard obtient une seconde fois le poste d&rsquo;<a title=\"\u00c9col\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89col%C3%A2tre\">\u00e9col\u00e2tre<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_cath%C3%A9drale\">\u00e9cole cath\u00e9drale<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Clo\u00eetre Notre-Dame de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clo%C3%AEtre_Notre-Dame_de_Paris\">Clo\u00eetre<\/a>. L&rsquo;enseignement moderne fait de l&rsquo;entrisme. Commence alors sa fameuse aventure amoureuse avec\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>\u00a0(vers 1092\u20131164), liaison tragique o\u00f9 l&rsquo;anecdote \u00e9clipsera la pens\u00e9e fondatrice d&rsquo;Ab\u00e9lard.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enfant ill\u00e9gitime issue de la plus haute noblesse, H\u00e9lo\u00efse a pour oncle\u00a0<a title=\"Fulbert (chanoine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fulbert_(chanoine)\">Fulbert<\/a>, un\u00a0<a title=\"Chanoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chanoine\">chanoine<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Paris\">cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne<\/a>\u00a0bien en cour. Apr\u00e8s avoir \u00e9t\u00e9 \u00e9duqu\u00e9e \u00e0 la pension pour jeunes filles que tiennent les\u00a0<a title=\"Ordre de Saint-Beno\u00eet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Saint-Beno%C3%AEt\">b\u00e9n\u00e9dictines<\/a>\u00a0du monast\u00e8re d&rsquo;<a title=\"Argenteuil (Val-d'Oise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Argenteuil_(Val-d%27Oise)\">Argenteuil<\/a>, elle a obtenu de poursuivre les \u00e9tudes dans les\u00a0<a title=\"Arts lib\u00e9raux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arts_lib%C3%A9raux\">arts lib\u00e9raux<\/a>, devenant ainsi l&rsquo;unique et premi\u00e8re \u00e9tudiante dans un cursus r\u00e9serv\u00e9 aux gar\u00e7ons, et r\u00e9side chez Fulbert. Cette condition lui vaut une renomm\u00e9e qui d\u00e9passe le cadre de Paris<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Avant m\u00eame de rencontrer Ab\u00e9lard, elle est d\u00e9j\u00e0 une figure reconnue pour sa pratique du\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>, du\u00a0<a title=\"Grec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec\">grec<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a title=\"H\u00e9breu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9breu\">h\u00e9breu<\/a>. Elle \u00e9tonne par ses connaissances des\u00a0<a title=\"Litt\u00e9rature latine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litt%C3%A9rature_latine\">auteurs antiques<\/a>, qui ont \u00e9t\u00e9 \u00e9tudi\u00e9s par\u00a0<a title=\"Baudri de Bourgueil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baudri_de_Bourgueil\">Baudri de Bourgueil<\/a>, un ami de la famille, mais restent ignor\u00e9s de l&rsquo;enseignement officiel.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Elle est d\u00e9j\u00e0 c\u00e9l\u00e8bre pour ses chansons reprises par les\u00a0<a title=\"Goliard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goliard\">goliards<\/a>\u00a0quand, par d\u00e9fi et par libertinage,\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence (demand\u00e9 le 17 f\u00e9vrier 2024).\">dans le but de l&rsquo;ajouter \u00e0 la longue liste de ses conqu\u00eates f\u00e9minines, Ab\u00e9lard prend pension chez Fulbert au pr\u00e9texte<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup>de devenir le pr\u00e9cepteur de la ni\u00e8ce de celui-ci, sa cadette de dix-neuf ans. S&rsquo;ensuit une liaison sensuelle et intellectuelle entre le ma\u00eetre et sa jeune \u00e9l\u00e8ve, o\u00f9 l&rsquo;\u00e9rudition la plus fine se m\u00eale \u00e0 la passion la plus crue. Ab\u00e9lard l&rsquo;inonde de lettres pressantes, qu&rsquo;elle prend soin de recopier avec ses propres r\u00e9ponses, pr\u00e9parant ce qui sera publi\u00e9 anonymement trois si\u00e8cles et demi plus tard sous le titre\u00a0<i><a title=\"Epistolae duorum amantium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Epistolae_duorum_amantium\">Lettres des deux amants<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Paternit\u00e9,_mariage_et_castration_(1116\u20131117)\"><span id=\"Paternit.C3.A9.2C_mariage_et_castration_.281116.E2.80.931117.29\"><\/span>Paternit\u00e9, mariage et castration (1116\u20131117)<\/h4>\n<\/div>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Fulbert_(3).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Fulbert_%283%29.jpg\/330px-Fulbert_%283%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Fulbert_%283%29.jpg\/500px-Fulbert_%283%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Fulbert_%283%29.jpg\/960px-Fulbert_%283%29.jpg 2x\" width=\"275\" height=\"128\" data-file-width=\"1334\" data-file-height=\"621\" \/><\/a><figcaption>Plaque comm\u00e9morative appos\u00e9e 9\u00a0<a title=\"Quai aux Fleurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quai_aux_Fleurs\">quai aux Fleurs<\/a>\u00a0\u00e0 l&#8217;emplacement de l&rsquo;ancien h\u00f4tel de Garlande, qui s&rsquo;\u00e9tendait entre la\u00a0<a title=\"Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seine\">Seine<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Rue Chanoinesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_Chanoinesse\">rue Chanoinesse<\/a>. C&rsquo;est probablement dans l&rsquo;enceinte de cette demeure du principal personnage de l&rsquo;\u00e9tat, beaucoup plus vaste, que le mariage secret a eu lieu et qu&rsquo;Ab\u00e9lard, chass\u00e9 de chez\u00a0<a title=\"Fulbert (chanoine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fulbert_(chanoine)\">Fulbert<\/a>, a \u00e9t\u00e9 trouv\u00e9 de nuit par les hommes de main de celui-ci.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Abschied_Ab%C3%A9lards_von_H%C3%A9loise_-_Angelica_Kauffmann_(Hermitage_St._Petersburg).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dc\/Abschied_Ab%C3%A9lards_von_H%C3%A9loise_-_Angelica_Kauffmann_%28Hermitage_St._Petersburg%29.jpg\/250px-Abschied_Ab%C3%A9lards_von_H%C3%A9loise_-_Angelica_Kauffmann_%28Hermitage_St._Petersburg%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dc\/Abschied_Ab%C3%A9lards_von_H%C3%A9loise_-_Angelica_Kauffmann_%28Hermitage_St._Petersburg%29.jpg\/500px-Abschied_Ab%C3%A9lards_von_H%C3%A9loise_-_Angelica_Kauffmann_%28Hermitage_St._Petersburg%29.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"250\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"1919\" \/><\/a><figcaption><center><i>La S\u00e9paration d&rsquo;Ab\u00e9lard et d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse<\/i>,\u00a0<a title=\"Angelica Kauffmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angelica_Kauffmann\">Angelica Kauffmann<\/a>, avant 1780,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">Mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a><sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/center><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le scandale \u00e9clate en deux temps. Apr\u00e8s que Fulbert d\u00e9couvre les deux amants enlac\u00e9s\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme Mars et V\u00e9nus\u00a0\u00bb<\/span>, H\u00e9lo\u00efse r\u00e9v\u00e8le \u00e0 Ab\u00e9lard sa grossesse. Ab\u00e9lard la met alors \u00e0 l&rsquo;abri dans sa famille, au Pallet, o\u00f9 elle met au monde un fils qu&rsquo;ils nomment\u00a0<a title=\"Astralabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astralabe\">Astralabe<\/a>. Pendant ce temps, \u00e0 Paris, Fulbert veut obtenir r\u00e9paration malgr\u00e9 les protestations d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse qui s&rsquo;oppose au mariage dans une lettre (dont des extraits sont ins\u00e9r\u00e9s par Ab\u00e9lard dans l&rsquo;<i>Historia calamitatum<\/i>. L&rsquo;authenticit\u00e9 de cette lettre d&rsquo;opposition au mariage a \u00e9t\u00e9 d\u00e9montr\u00e9e<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). Ab\u00e9lard c\u00e8de \u00e0 Fulbert, et ram\u00e8ne H\u00e9lo\u00efse \u00e0 Paris, l&rsquo;enfant demeurant chez sa s\u0153ur Denise.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Afin de pr\u00e9server la carri\u00e8re d&rsquo;enseignant d&rsquo;Ab\u00e9lard, le mariage a lieu \u00e0 l&rsquo;aube, en pr\u00e9sence de peu de t\u00e9moins, et ne doit pas \u00eatre rendu public. En effet, depuis la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme gr\u00e9gorienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_gr%C3%A9gorienne\">r\u00e9forme gr\u00e9gorienne<\/a>\u00a0(1074-1075), les clercs doivent \u00eatre c\u00e9libataires, et Ives de Chartres a d\u00e9cr\u00e9t\u00e9 qu&rsquo;un chanoine qui se marie perd son b\u00e9n\u00e9fice<sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais le chanoine Fulbert r\u00e9v\u00e8le le mariage au grand jour.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard ayant plac\u00e9 H\u00e9lo\u00efse au couvent d&rsquo;<a title=\"Argenteuil (Val-d'Oise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Argenteuil_(Val-d%27Oise)\">Argenteuil<\/a>\u00a0pour la prot\u00e9ger de son oncle, le chanoine crie \u00e0 la r\u00e9pudiation et envoie des hommes de main pour punir Ab\u00e9lard. Celui-ci est\u00a0<a title=\"Castration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Castration\">\u00e9mascul\u00e9<\/a>\u00a0en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1117-08\" data-sort-value=\"1117-08\">ao\u00fbt 1117<\/time>. Le scandale est \u00e9norme, car c&rsquo;est une punition r\u00e9serv\u00e9e aux adult\u00e8res et aux violeurs<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. De plus, rendant Ab\u00e9lard imparfait de corps, cette mutilation met un coup d&rsquo;arr\u00eat brutal \u00e0 sa carri\u00e8re eccl\u00e9siastique et, par l\u00e0 m\u00eame, \u00e0 son enseignement. S&rsquo;agissant d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Justice priv\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Justice_priv%C3%A9e\">vengeance priv\u00e9e<\/a>, commise au sein m\u00eame du\u00a0<a title=\"Chapitre de chanoines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapitre_de_chanoines\">chapitre cath\u00e9dral<\/a>\u00a0et sur le plus illustre clerc de son temps, elle consterne tout le royaume. Les deux malfrats sont \u00e9mascul\u00e9s suivant la\u00a0<a title=\"Loi du talion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loi_du_talion\">loi du talion<\/a><sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; on leur cr\u00e8ve \u00e9galement les yeux\u00a0; Fulbert est suspendu de ses fonctions de chanoine pendant deux ans. H\u00e9lo\u00efse prend le voile \u00e0\u00a0<a title=\"Argenteuil (Val-d'Oise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Argenteuil_(Val-d%27Oise)\">Argenteuil<\/a>, et Ab\u00e9lard se retire comme moine \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Basilique Saint-Denis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Denis\">abbaye de Saint-Denis<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Moine_th\u00e9ologien\"><span id=\"Moine_th.C3.A9ologien\"><\/span>Moine th\u00e9ologien<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9col\u00e2tre_de_Saint-Denis_(1118\u20131119)\"><span id=\".C3.89col.C3.A2tre_de_Saint-Denis_.281118.E2.80.931119.29\"><\/span>\u00c9col\u00e2tre de Saint-Denis (1118\u20131119)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard commence tardivement ses recherches en\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a>, en 1113, aupr\u00e8s d&rsquo;<a title=\"Anselme de Laon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anselme_de_Laon\">Anselme de Laon<\/a>, mais une fois moine \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Basilique Saint-Denis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Denis\">abbaye de Saint-Denis<\/a>, son succ\u00e8s dans l&rsquo;enseignement de cette mati\u00e8re est aussi important qu&rsquo;en logique (\u00ab\u00a0dialectique\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il r\u00e9dige un cours de th\u00e9ologie,\u00a0<i>Theologia Summi Boni<\/i>\u00a0(Th\u00e9ologie du Souverain Bien).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans ses recherches \u00e0 travers les biblioth\u00e8ques de\u00a0<a title=\"Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Denis_(Seine-Saint-Denis)\">Saint-Denis<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, il trouve chez\u00a0<a title=\"Bo\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bo%C3%A8ce\">Bo\u00e8ce<\/a>\u00a0la preuve que saint\u00a0<a title=\"Denis de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Denis_de_Paris\">Denis de Paris<\/a>\u00a0honor\u00e9 par ses fr\u00e8res n&rsquo;est pas\u00a0<a title=\"Denys l'Ar\u00e9opagite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Denys_l%27Ar%C3%A9opagite\">Denys l&rsquo;Ar\u00e9opagite<\/a>\u00a0qu&rsquo;ils croient. Cette remise en cause par le texte d&rsquo;une tradition est insupportable \u00e0 l&rsquo;abb\u00e9\u00a0<a title=\"Adam (abb\u00e9 de Saint-Denis)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adam_(abb%C3%A9_de_Saint-Denis)\">Adam<\/a>. Celui-ci est cependant navr\u00e9 de devoir se s\u00e9parer d&rsquo;un professeur \u00e9minent qui conf\u00e8re une grande notori\u00e9t\u00e9 \u00e0 son \u00e9tablissement. Un compromis est trouv\u00e9. Ab\u00e9lard est nomm\u00e9 \u00e0 la t\u00eate d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Prieur\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prieur%C3%A9\">prieur\u00e9<\/a>\u00a0que poss\u00e8de l&rsquo;abbaye et qui sera leur \u00e9cole. La tradition identifie celle-ci au\u00a0<a title=\"Prieur\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prieur%C3%A9\">prieur\u00e9<\/a>\u00a0Sainte-Marguerite de\u00a0<a title=\"Maisoncelles-en-Brie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maisoncelles-en-Brie\">Maisoncelles<\/a><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, hypoth\u00e8se renforc\u00e9e par l&rsquo;appartenance du lieu \u00e0 un alli\u00e9 d&rsquo;Ab\u00e9lard, le\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Champagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Champagne\">comte de Champagne<\/a>,\u00a0<a title=\"Thibaut IV de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thibaut_IV_de_Blois\">Thibault II de Champagne<\/a>. Celui-ci a pu faciliter la nomination.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Prieur_de_Maisoncelles_(1120\u20131121)\"><span id=\"Prieur_de_Maisoncelles_.281120.E2.80.931121.29\"><\/span>Prieur de Maisoncelles (1120\u20131121)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nouveau entour\u00e9 d&rsquo;une foule d&rsquo;\u00e9tudiants, Ab\u00e9lard a l&rsquo;imprudence de r\u00e9futer brillamment le\u00a0<a title=\"Nominalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nominalisme\">nominalisme<\/a>\u00a0de son ancien ma\u00eetre\u00a0<a title=\"Roscelin de Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roscelin_de_Compi%C3%A8gne\">Roscelin de Compi\u00e8gne<\/a>, inventeur de la\u00a0<a title=\"Universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universaux\">th\u00e9orie des universaux<\/a>. Celui-ci r\u00e9clame une\u00a0<i><a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputatio<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d\u00e9bat public qui se r\u00e9sout en g\u00e9n\u00e9ral par la victoire de celui qui a la\u00a0<a title=\"Claque (th\u00e9\u00e2tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claque_(th%C3%A9%C3%A2tre)\">claque<\/a>\u00a0la plus turbulente. Il importe donc que les avis favorables soient acquis d&rsquo;avance. Pour cela Roscelin, relay\u00e9 par ses \u00e9tudiants, m\u00e8ne une campagne violente de d\u00e9nigrement\u00a0<i>ad hominem<\/i>. D\u00e9j\u00e0 lui-m\u00eame vilipend\u00e9 par\u00a0<a title=\"Anselme de Cantorb\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anselme_de_Cantorb%C3%A9ry\">Anselme de Cantorb\u00e9ry<\/a>, il s&rsquo;en prend au point faible de l&rsquo;homme,\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>, en faisant circuler une lettre ouverte dans laquelle il accuse son ancien \u00e9l\u00e8ve d&rsquo;entretenir sa femme avec les honoraires de son enseignement tout en restant\u00a0<a title=\"Moine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moine\">moine<\/a><sup id=\"cite_ref-Roscelin_36-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Roscelin-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ab\u00e9lard, en m\u00ealant condition monastique et condition maritale, troublerait l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a><sup id=\"cite_ref-Roscelin_36-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Roscelin-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;un d\u00e9bat th\u00e9orique, la querelle d\u00e9rive sur une question de moralit\u00e9 des repr\u00e9sentants de l&rsquo;\u00c9glise et de leur\u00a0<a title=\"C\u00e9libat consacr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9libat_consacr%C3%A9#.C3.89glise_catholique_romaine\">c\u00e9libat<\/a>. H\u00e9lo\u00efse est insult\u00e9e et est d\u00e9nonc\u00e9e \u00e0 la fois comme une innocente victime et une\u00a0<a title=\"Prostitution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prostitution\">fille de joie<\/a><sup id=\"cite_ref-Roscelin_36-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Roscelin-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Roscelin va jusqu&rsquo;\u00e0 reprocher au professeur son\u00a0<a title=\"Sceau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sceau\">sceau<\/a>, qui le repr\u00e9sente formant un seul corps avec sa femme<sup id=\"cite_ref-Roscelin_36-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Roscelin-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Peut-\u00eatre \u00e0 cause de l&rsquo;outrance de la d\u00e9marche de Roscelin et de sa maladresse \u00e0 vouloir faire d\u00e9river le d\u00e9bat plut\u00f4t que de r\u00e9pondre au sujet, ou tout simplement parce qu&rsquo;il est mourant, il semble qu&rsquo;il n&rsquo;ait pas \u00e9t\u00e9 donn\u00e9 suite \u00e0 sa demande.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le parti oppos\u00e9, celui du\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie des formes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_des_formes\">r\u00e9alisme des Id\u00e9es<\/a>\u00a0platonicien que professe\u00a0<a title=\"Guillaume de Champeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Champeaux\">Guillaume de Champeaux<\/a>\u00a0est tout aussi remont\u00e9 mais se montre plus habile. Des personnalit\u00e9s \u00e9minentes telles que\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Guillaume de Saint-Thierry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Saint-Thierry\">Guillaume de Saint-Thierry<\/a>, qui d\u00e9fendent la restauration rigoureuse de la tradition, sont heurt\u00e9es par l&rsquo;introduction de la\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a>\u00a0antique, pa\u00efenne, d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>\u00a0dans l&rsquo;\u00e9tude des fondements de la\u00a0<a title=\"Foi chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi_chr%C3%A9tienne\">Foi chr\u00e9tienne<\/a>. Le terme m\u00eame de\u00a0<i><a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a><\/i>\u00a0d\u00e9signe alors la seule \u00e9tude de la\u00a0<a title=\"Mythologie grecque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mythologie_grecque\">mythologie grecque<\/a>\u00a0et de la gen\u00e8se du monde telle que la narre\u00a0<a title=\"H\u00e9siode\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9siode\">H\u00e9siode<\/a>. En outre, les z\u00e9lateurs de la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme gr\u00e9gorienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_gr%C3%A9gorienne\">r\u00e9forme gr\u00e9gorienne<\/a>\u00a0sont g\u00ean\u00e9s par un enseignement de la\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialectique<\/a>\u00a0qui arme le raisonnement individuel et discr\u00e9dite les arguments d&rsquo;autorit\u00e9 des agents de cette r\u00e9forme, les pr\u00e9dicateurs\u00a0<a title=\"Ordre des chanoines r\u00e9guliers de Pr\u00e9montr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_des_chanoines_r%C3%A9guliers_de_Pr%C3%A9montr%C3%A9\">Pr\u00e9montr\u00e9s<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ordre cistercien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_cistercien\">Norbertiens<\/a>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0La foi, dit Ab\u00e9lard, est l&rsquo;opinion que l&rsquo;on se fait des r\u00e9alit\u00e9s cach\u00e9es, non \u00e9videntes.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Aussi esp\u00e8rent-ils faire taire Ab\u00e9lard non en cherchant \u00e0 r\u00e9futer ses th\u00e8ses sur les\u00a0<a title=\"Universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universaux\">universaux<\/a>\u00a0mais en le faisant condamner sur leur propre terrain de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Doctrine catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Doctrine_catholique\">Doctrine<\/a>. Seront d\u00e9clar\u00e9es h\u00e9r\u00e9tiques les positions th\u00e9ologiques et doctrinaires que professe Ab\u00e9lard sur la question de la\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">trinit\u00e9<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi\">foi<\/a>. Bernard de Clairvaux provoque Ab\u00e9lard \u00e0 une\u00a0<a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputation<\/a>\u00a0entre champions des deux partis adverses qui se tiendra lors du\u00a0<a title=\"Concile de Soissons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Soissons\">concile de Soissons<\/a>\u00a0pr\u00e9vu pour avril 1121.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le rendez-vous se r\u00e9v\u00e8le au dernier moment \u00eatre une convocation devant un tribunal. Le si\u00e8ge s&rsquo;est entendu pour d\u00e9clarer que la\u00a0<i>Theologia Summi Boni<\/i><sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, \u00ab\u00a0trait\u00e9 de l&rsquo;unit\u00e9 et de la trinit\u00e9 divines\u00a0\u00bb, est contraire \u00e0 l&rsquo;<span class=\"nowrap\">article 20<\/span>\u00a0du\u00a0<a title=\"Conciles de Sirmium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conciles_de_Sirmium\">Symbole de Sirmium de 351<\/a>, et ce en d\u00e9pit du fait qu&rsquo;il est conforme au\u00a0<a title=\"Symbole de Nic\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole_de_Nic%C3%A9e\">Symbole de Nic\u00e9e<\/a>\u00a0(325) qui pr\u00e9cise, sinon corrige, le pr\u00e9c\u00e9dent. Le futur saint\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>, dans un discours aussi diffluent qu&rsquo;impressionnant<sup id=\"cite_ref-Calamitas_38-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Calamitas-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, y met en cause l&rsquo;auteur<sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Geoffroy de L\u00e8ves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geoffroy_de_L%C3%A8ves\">Geoffroy de L\u00e8ves<\/a>,\u00a0<a title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_de_Chartres\">\u00e9v\u00eaque de Chartres<\/a>, prend la d\u00e9fense de son ami et met en garde contre les divisions de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise (organisation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_(organisation)\">\u00c9glise<\/a>\u00a0auxquelles conduirait la condamnation d&rsquo;un savant aussi populaire. Sous les protestations du public scandalis\u00e9, Bernard de Clairvaux obtient la cl\u00f4ture imm\u00e9diate de la s\u00e9ance et une condamnation, sans d\u00e9bat contradictoire<sup id=\"cite_ref-Calamitas_38-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Calamitas-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, de l&rsquo;auteur pour\u00a0<a title=\"Modalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Modalisme\">sabellianisme<\/a>. Ab\u00e9lard doit sur le champ livrer lui-m\u00eame un exemplaire de sa\u00a0<i>Th\u00e9ologie du souverain bien<\/i>\u00a0\u00e0 un\u00a0<a title=\"Autodaf\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autodaf%C3%A9\">autodaf\u00e9<\/a><sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est assign\u00e9 \u00e0 r\u00e9sidence dans le\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-M\u00e9dard de Soissons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-M%C3%A9dard_de_Soissons\">clo\u00eetre Saint-M\u00e9dard<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Soissons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soissons\">Soissons<\/a>, o\u00f9 il se retrouve sous la garde de\u00a0<a title=\"Gossuin d'Anchin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gossuin_d%27Anchin\">Gossuin d&rsquo;Anchin<\/a>, son vainqueur d&rsquo;autrefois, qui a \u00e9t\u00e9 nomm\u00e9 \u00e0 la direction de cet \u00e9tablissement pour y conduire la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme gr\u00e9gorienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_gr%C3%A9gorienne\">r\u00e9forme gr\u00e9gorienne<\/a>. Il est menac\u00e9 par ce m\u00eame Gossuin d&rsquo;Anchin, qui exige la soumission de son ancien ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d&rsquo;\u00eatre de nouveau livr\u00e9 \u00e0 un tribunal, celui du conseil de discipline de l&rsquo;ordre monastique. Rapidement parvient une missive du\u00a0<a title=\"L\u00e9gat apostolique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gat_apostolique\">l\u00e9gat apostolique<\/a>\u00a0du Pape pronon\u00e7ant sa lev\u00e9e d&rsquo;\u00e9crous. Les amis ont \u00e9t\u00e9 diligents.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Une_universit\u00e9_aux_champs_(1122\u20131126)\"><span id=\"Une_universit.C3.A9_aux_champs_.281122.E2.80.931126.29\"><\/span>Une universit\u00e9 aux champs (1122\u20131126)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Provins_-_%C3%A9glise_Saint-Ayoul_-_tour-lanterne.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Provins_-_%C3%A9glise_Saint-Ayoul_-_tour-lanterne.jpg\/250px-Provins_-_%C3%A9glise_Saint-Ayoul_-_tour-lanterne.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Provins_-_%C3%A9glise_Saint-Ayoul_-_tour-lanterne.jpg\/500px-Provins_-_%C3%A9glise_Saint-Ayoul_-_tour-lanterne.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"167\" data-file-width=\"5184\" data-file-height=\"3456\" \/><\/a><figcaption>Vestige de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Ayoul de Provins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Ayoul_de_Provins\">\u00e9glise Saint-Ayoul de Provins<\/a>\u00a0datant de l&rsquo;\u00e9poque o\u00f9 son\u00a0<a title=\"Prieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prieur\">prieur<\/a>\u00a0y a donn\u00e9 asile \u00e0 Ab\u00e9lard.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Benouville,_Jean-Achille_%E2%80%94_Abaelard_spricht_mit_seinen_Sch%C3%BClern_bei_Melun_%E2%80%94_1837.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Benouville%2C_Jean-Achille_%E2%80%94_Abaelard_spricht_mit_seinen_Sch%C3%BClern_bei_Melun_%E2%80%94_1837.JPG\/500px-Benouville%2C_Jean-Achille_%E2%80%94_Abaelard_spricht_mit_seinen_Sch%C3%BClern_bei_Melun_%E2%80%94_1837.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Benouville%2C_Jean-Achille_%E2%80%94_Abaelard_spricht_mit_seinen_Sch%C3%BClern_bei_Melun_%E2%80%94_1837.JPG\/960px-Benouville%2C_Jean-Achille_%E2%80%94_Abaelard_spricht_mit_seinen_Sch%C3%BClern_bei_Melun_%E2%80%94_1837.JPG 1.5x\" width=\"380\" height=\"235\" data-file-width=\"3233\" data-file-height=\"2001\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Jean-Achille Benouville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Achille_Benouville\">Jean-Achille Benouville<\/a>,\u00a0<i>Ab\u00e9lard parle \u00e0 ses \u00e9l\u00e8ves aux alentours de\u00a0<a title=\"Melun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melun\">Melun<\/a><\/i>, 1837.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard r\u00e9int\u00e8gre l&rsquo;<a title=\"Basilique Saint-Denis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Denis\">abbaye de Saint-Denis<\/a>. En proie \u00e0 la haine de son abb\u00e9,\u00a0<a title=\"Adam (abb\u00e9 de Saint-Denis)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adam_(abb%C3%A9_de_Saint-Denis)\">Adam<\/a>, il profite de la vieillesse finissante de celui-ci pour s&rsquo;\u00e9vader de nuit et se r\u00e9fugier \u00e0\u00a0<a title=\"Provins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provins\">Provins<\/a>\u00a0sous la protection de\u00a0<a title=\"Thibaut IV de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thibaut_IV_de_Blois\">Thibaut IV de Blois<\/a>, puissant\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Champagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Champagne\">comte de Champagne<\/a>\u00a0et fr\u00e8re a\u00een\u00e9 de l&rsquo;h\u00e9ritier de\u00a0<a title=\"Guillaume le Conqu\u00e9rant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_le_Conqu%C3%A9rant\">Guillaume le Conqu\u00e9rant<\/a>, le\u00a0<a title=\"Liste des monarques d'Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_monarques_d%27Angleterre\">roi d&rsquo;Angleterre<\/a>\u00a0<a title=\"\u00c9tienne (roi d'Angleterre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_(roi_d%27Angleterre)\">\u00c9tienne<\/a>. Il est accueilli par le\u00a0<a title=\"Prieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prieur\">prieur<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Ayoul de Provins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Ayoul_de_Provins\">\u00e9glise Saint-Ayoul de Provins<\/a>, qui d\u00e9pend de l&rsquo;<a title=\"Abbaye Saint-Pierre de Montier-la-Celle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Pierre_de_Montier-la-Celle\">abbaye Saint-Pierre de Montier-la-Celle<\/a>, dans ce qui est alors la troisi\u00e8me plus grande ville du\u00a0<a title=\"Royaume de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_France\">royaume de France<\/a>. Celle-ci s&rsquo;est enrichie par un commerce international qui donnera lieu dix ans plus tard \u00e0 la premi\u00e8re r\u00e9glementation des\u00a0<a title=\"Foires de Champagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foires_de_Champagne\">foires de Champagne<\/a>. Elle abrite trois\u00a0<a title=\"Synagogue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Synagogue\">synagogues<\/a>\u00a0anim\u00e9s par des\u00a0<a title=\"Tossafistes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tossafistes\">tossafistes<\/a>\u00a0issus de l&rsquo;<a title=\"Yechiva\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yechiva\">\u00e9cole talmudique<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Troyes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Troyes\">Troyes<\/a>\u00a0que dirigeait\u00a0<a title=\"Rachi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rachi\">Rachi<\/a>\u00a0vingt ans plus t\u00f4t. L&rsquo;installation des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Juif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juif\">juifs<\/a>,\u00a0<a title=\"Banque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque\">banquiers<\/a>\u00a0non soumis \u00e0 l&rsquo;interdiction faite par l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0de pr\u00eater \u00e0 int\u00e9r\u00eat, a \u00e9t\u00e9 favoris\u00e9e par le comte de Champagne. Par ces financiers de la cour comtale qu&rsquo;anime\u00a0<a title=\"Ad\u00e8le de Normandie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ad%C3%A8le_de_Normandie\">Ad\u00e8le de Normandie<\/a><sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Ab\u00e9lard est une des rares personnes \u00e0 avoir un acc\u00e8s direct au\u00a0<a title=\"Tanakh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tanakh\">Tanakh<\/a>\u00a0et une exp\u00e9rience du\u00a0<a title=\"Pilpoul\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pilpoul\">pilpoul<\/a><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autour du cas Ab\u00e9lard, des tractations sont entam\u00e9es \u00e0 la cour du roi Louis VI le Gros entre Suger, rempla\u00e7ant d&rsquo;Adam, d\u00e9c\u00e9d\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1122-02-26\" data-sort-value=\"1122-02-26\">19 f\u00e9vrier 1122<\/time>, \u00e0 la direction de\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Denis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Denis\">l&rsquo;abbaye de Saint-Denis<\/a>, et\u00a0<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>,\u00a0<a title=\"Maison du roi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_du_roi\">boucher du Roi<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire ministre de l&rsquo;<a title=\"Intendant (royaume de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intendant_(royaume_de_France)\">Intendance<\/a>, et avocat de Thibaut IV de Blois. Ce prince r\u00e9cup\u00e8re les terres \u00e0 bl\u00e9 qui relient g\u00e9ographiquement ses\u00a0<a title=\"Comt\u00e9 (domaine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comt%C3%A9_(domaine)\">comt\u00e9s<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Troyes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Troyes\">Troyes<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Liste des comtes de Meaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_de_Meaux\">Meaux<\/a>\u00a0et que l&rsquo;abbaye royale n&rsquo;a pas eu les moyens de remettre en exploitation depuis les\u00a0<a title=\"Raids vikings en France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raids_vikings_en_France\">invasions normandes<\/a>. En position de force gr\u00e2ce aux moyens financiers dont il dispose pour donner ces terres \u00e0 concession ou \u00e0\u00a0<a title=\"Bail emphyt\u00e9otique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bail_emphyt%C3%A9otique\">emphyt\u00e9ose<\/a>, il en obtient de profitables contrats d&rsquo;approvisionnement<sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant ce temps, Ab\u00e9lard r\u00e9dige un ouvrage qui aura en quelques ann\u00e9es un retentissement certain et sera discut\u00e9 jusque dans les campagnes les plus recul\u00e9es,\u00a0<i><a title=\"Sic et non\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sic_et_non\">Sic et non<\/a><\/i>. C&rsquo;est un expos\u00e9 des r\u00e9ponses contradictoires de la\u00a0<a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">Bible<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"P\u00e8res de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A8res_de_l%27%C3%89glise\">P\u00e8res de l&rsquo;\u00c9glise<\/a>\u00a0\u00e0 cent cinquante-sept questions regardant tant l&rsquo;\u00e9thique que la\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_chr%C3%A9tienne\">th\u00e9ologie chr\u00e9tienne<\/a><sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, la\u00a0<a title=\"Liturgie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liturgie\">liturgie<\/a>\u00a0que la conduite de la vie quotidienne. Ab\u00e9lard a l&rsquo;audace d&rsquo;y ajouter les avis divergents des auteurs antiques, pla\u00e7ant au m\u00eame rang la pens\u00e9e pa\u00efenne et le point de vue des\u00a0<a title=\"Docteur de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Docteur_de_l%27%C3%89glise\">Docteurs de l&rsquo;\u00c9glise<\/a>. Devan\u00e7ant les\u00a0<a title=\"Humanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humanisme\">Humanistes<\/a>\u00a0de quatre si\u00e8cles et demi, cinq cents ans avant\u00a0<a title=\"Jean Calvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Calvin\">Jean Calvin<\/a>, il invite par l\u00e0 chacun, et non pas seulement les\u00a0<a title=\"Clerg\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clerg%C3%A9\">clercs<\/a>, \u00e0 se r\u00e9f\u00e9rer directement au texte et non pas seulement \u00e0 la parole de\u00a0<a title=\"Pr\u00e9dicateur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9dicateur\">pr\u00e9dicateurs<\/a>\u00a0ou d&rsquo;<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaques<\/a>\u00a0trop souvent incultes.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au cours de la m\u00eame ann\u00e9e 1122, Ab\u00e9lard fonde un\u00a0<a title=\"Ermite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ermite\">ermitage<\/a>, pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nogent-sur-Seine\">Nogent<\/a>, dans le vallon de l&rsquo;<a title=\"Ardusson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ardusson\">Ardusson<\/a>, affluent de la\u00a0<a title=\"Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seine\">Seine<\/a>, abrit\u00e9 sous une colline bois\u00e9e, le mont Limars. C&rsquo;est cet\u00a0<a title=\"Oratoire (\u00e9difice religieux)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oratoire_(%C3%A9difice_religieux)\">oratoire<\/a>\u00a0d\u00e9di\u00e9 initialement \u00e0\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">saint Denis<\/a>, qu&rsquo;<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>\u00a0consacrera en 1130 au\u00a0<a title=\"Paraclet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paraclet\">Paraclet<\/a>\u00a0en souvenir de la\u00a0<a title=\"Consolamentum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Consolamentum\">consolation<\/a>\u00a0que son \u00e9poux y avait trouv\u00e9 et par allusion \u00e0 leurs \u00e9changes secrets sur la\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">Sainte Trinit\u00e9<\/a>. Aussit\u00f4t une foule d&rsquo;\u00e9tudiants, fils de famille s\u00e9duits par le retour \u00e0 la nature, l&rsquo;y rejoignent et s&rsquo;installent dans des cabanes. Ils se font ma\u00e7ons pour am\u00e9nager le dortoir de leur ma\u00eetre de quarante-trois ans et pourvoient \u00e0 tous ses besoins mat\u00e9riels. Plus qu&rsquo;une \u00e9cole, une vie communautaire sans\u00a0<a title=\"R\u00e8gle monastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A8gle_monastique\">r\u00e8gle monastique<\/a>, la\u00efque, s&rsquo;organise.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Abb\u00e9_de_Rhuys_(1127\u20131132)\"><span id=\"Abb.C3.A9_de_Rhuys_.281127.E2.80.931132.29\"><\/span>Abb\u00e9 de Rhuys (1127\u20131132)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:R%C3%BCckseite_St._Denis.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/53\/R%C3%BCckseite_St._Denis.JPG\/250px-R%C3%BCckseite_St._Denis.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/53\/R%C3%BCckseite_St._Denis.JPG\/500px-R%C3%BCckseite_St._Denis.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"188\" data-file-width=\"4288\" data-file-height=\"3216\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;<a title=\"Abbatiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbatiale\">abbatiale<\/a>\u00a0de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Abbaye de Saint-Gildas de Rhuys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_de_Saint-Gildas_de_Rhuys\">Rhuys<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le projet d&rsquo;universit\u00e9 aux champs est critiqu\u00e9 par les pr\u00e9dicateurs\u00a0<a title=\"Ordre cistercien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_cistercien\">cisterciens<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ordre des chanoines r\u00e9guliers de Pr\u00e9montr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_des_chanoines_r%C3%A9guliers_de_Pr%C3%A9montr%C3%A9\">pr\u00e9montr\u00e9s<\/a>\u00a0comme un lieu o\u00f9 l&rsquo;enseignement de la foi est abandonn\u00e9 au profit de celui de la raison et en 1127, Ab\u00e9lard, de nouveau menac\u00e9, doit y mettre un terme. Il retourne dans sa patrie, o\u00f9 un poste d&rsquo;abb\u00e9 l&rsquo;attend \u00e0\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Gildas de Rhuys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Gildas_de_Rhuys\">Saint-Gildas de Rhuys<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son exercice, qui dure jusqu&rsquo;en 1133, se passe tr\u00e8s mal. Un conflit ouvert avec les moines, pour lesquels le r\u00f4le d&rsquo;un abb\u00e9 est de mettre sa fortune au service de l&rsquo;\u00e9tablissement et qui en l&rsquo;absence d&rsquo;une telle fortune se voient oblig\u00e9s de mener une vie commune pour survivre, d\u00e9g\u00e9n\u00e8re en une tentative d&rsquo;assassinat dirig\u00e9e contre lui. Ab\u00e9lard doit se r\u00e9fugier dans les\u00a0<a title=\"Communs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communs\">communs<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rejet\u00e9 partout dans le royaume, ainsi que dans sa patrie d&rsquo;origine, la\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bretagne\">Bretagne<\/a>, il envisage de s&rsquo;enfuir en\u00a0<a title=\"Al-Andalus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Al-Andalus\">Al-Andalus<\/a>, r\u00e9gion qu&rsquo;il a visit\u00e9e vingt ans plus t\u00f4t et o\u00f9 il esp\u00e8re pouvoir profiter de la tol\u00e9rance accord\u00e9e aux\u00a0<a title=\"Dhimmi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dhimmi\">dhimmi<\/a>, quand\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>, elle aussi en butte aux tribulations et chass\u00e9e avec ses s\u0153urs du monast\u00e8re d&rsquo;<a title=\"Argenteuil (Val-d'Oise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Argenteuil_(Val-d%27Oise)\">Argenteuil<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"Suger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Suger\">Suger<\/a>, se tourne vers son \u00e9poux l\u00e9gitime et lui demande assistance.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il ne poss\u00e8de en propre que le terrain qui lui a \u00e9t\u00e9 c\u00e9d\u00e9 au bord de l&rsquo;<a title=\"Ardusson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ardusson\">Ardusson<\/a>\u00a0et lui propose de relever son ermitage. En 1132, il \u00e9crit\u00a0<i>Histoire de mes malheurs<\/i><sup id=\"cite_ref-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran\u00e7aise_45-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran%C3%A7aise-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, r\u00e9cit\u00a0<a title=\"Autobiographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autobiographie\">autobiographique<\/a>\u00a0dont l&rsquo;objectif est d&rsquo;\u00e9mouvoir et recueillir des dons qui iront \u00e0 l&rsquo;entreprise de sa femme provisoirement r\u00e9fugi\u00e9e \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Abbaye Notre-Dame d'Yerres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Notre-Dame_d%27Yerres\">abbaye Notre-Dame<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Yerres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yerres\">Yerres<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u0152uvres_fondatrices\"><span id=\".C5.92uvres_fondatrices\"><\/span>\u0152uvres fondatrices<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_Paraclet,_un_ordre_f\u00e9minin_(1133\u20131135)\"><span id=\"Le_Paraclet.2C_un_ordre_f.C3.A9minin_.281133.E2.80.931135.29\"><\/span>Le Paraclet, un ordre f\u00e9minin (1133\u20131135)<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9cole_Sainte-Genevi\u00e8ve_(1136\u20131139)\"><span id=\".C3.89cole_Sainte-Genevi.C3.A8ve_.281136.E2.80.931139.29\"><\/span>\u00c9cole Sainte-Genevi\u00e8ve (1136\u20131139)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1136,\u00a0<a title=\"\u00c9tienne de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Garlande\">\u00c9tienne de Garlande<\/a>, de nouveau revenu en faveur \u00e0 la cour du roi des Francs\u00a0<a title=\"Louis VI le Gros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_VI_le_Gros\">Louis VI le Gros<\/a>\u00a0apr\u00e8s avoir une avant-derni\u00e8re fois, en 1127, connu une p\u00e9riode de disgr\u00e2ce, retrouve son titre de doyen de l&rsquo;<a title=\"Abbaye Sainte-Genevi\u00e8ve de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Sainte-Genevi%C3%A8ve_de_Paris\">abbaye de Sainte-Genevi\u00e8ve<\/a>\u00a0et y rappelle son prot\u00e9g\u00e9. Ab\u00e9lard y r\u00e9\u00e9dite l&rsquo;exp\u00e9rience de 1110. Il y conna\u00eet un succ\u00e8s encore plus grand et passe d\u00e8s lors pour l&rsquo;un des philosophes les plus importants de sa g\u00e9n\u00e9ration. Son \u00e9cole est fr\u00e9quent\u00e9e par plusieurs hommes c\u00e9l\u00e8bres et devient un centre de formation des ma\u00eetres. Son \u00e9tudiant\u00a0<a title=\"Robert de Melun (mort en 1167)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_de_Melun_(mort_en_1167)\">Robert de Melun<\/a>\u00a0est rejoint par des auditeurs de toutes les nations, tels que\u00a0<a title=\"Jean de Salisbury\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_Salisbury\">Jean de Salisbury<\/a>,\u00a0<a title=\"Pierre Lombard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Lombard\">Pierre Lombard<\/a>,\u00a0<a title=\"Gilbert de La Porr\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gilbert_de_La_Porr%C3%A9e\">Gilbert de La Porr\u00e9e<\/a>, ou le futur pape\u00a0<a title=\"C\u00e9lestin II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9lestin_II\">C\u00e9lestin II<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Moine_h\u00e9r\u00e9tique_(1140\u20131141)\"><span id=\"Moine_h.C3.A9r.C3.A9tique_.281140.E2.80.931141.29\"><\/span>Moine h\u00e9r\u00e9tique (1140\u20131141)<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Alexandre_Lenoir_-_Vue_du_tombeau_d%27Ab%C3%A9lard_%C3%A0_Saint-Marcel.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/9c\/Alexandre_Lenoir_-_Vue_du_tombeau_d%27Ab%C3%A9lard_%C3%A0_Saint-Marcel.jpg\" width=\"183\" height=\"321\" data-file-width=\"183\" data-file-height=\"321\" \/><\/a><figcaption>Tombeau d&rsquo;Ab\u00e9lard<sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00e9rig\u00e9 en 1142 au\u00a0<a title=\"Prieur\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prieur%C3%A9\">prieur\u00e9<\/a>\u00a0<a title=\"Ordre de Cluny\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Cluny\">clunisien<\/a>\u00a0de Saint-Marcel-l\u00e8s-<a title=\"Chalon-sur-Sa\u00f4ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chalon-sur-Sa%C3%B4ne\">Chalon<\/a>, vid\u00e9 d\u00e9but\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1144-11\" data-sort-value=\"1144-11\">novembre 1144<\/time>\u00a0et\u00a0<a title=\"Bien national\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bien_national\">s\u00e9cularis\u00e9<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1792-10-18\" data-sort-value=\"1792-10-18\">18 octobre 1792<\/time>, tel qu&rsquo;il apparaissait peu avant son d\u00e9montage en mars 1801.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis quelques ann\u00e9es,\u00a0<a title=\"Guillaume de Saint-Thierry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Saint-Thierry\">Guillaume de Saint-Thierry<\/a>, brillant rival mais n\u00e9anmoins admirateur d&rsquo;Ab\u00e9lard qui \u00e9tait pr\u00e9sent au\u00a0<a title=\"Concile de Soissons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Soissons\">concile de Soissons<\/a>, fait circuler des textes qui veulent alerter l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0contre le p\u00e9ril novateur. Il adresse \u00e0\u00a0<a title=\"Geoffroy de L\u00e8ves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geoffroy_de_L%C3%A8ves\">Geoffroy de L\u00e8ves<\/a>,\u00a0<a title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_de_Chartres\">\u00e9v\u00eaque de Chartres<\/a>\u00a0et ami d&rsquo;Ab\u00e9lard devant servir d&rsquo;interm\u00e9diaire, la r\u00e9futation de treize propositions relatives aux effets de la\u00a0<a title=\"Gr\u00e2ce (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A2ce_(christianisme)\">Gr\u00e2ce<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\">Saint-Esprit<\/a>\u00a0ou au\u00a0<a title=\"P\u00e9ch\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ch%C3%A9\">p\u00e9ch\u00e9<\/a>\u00a0qu&rsquo;il a relev\u00e9es dans la\u00a0<i>Theologia Scholarium<\/i><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, puis alerte\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>\u00a0par lettre. Ab\u00e9lard r\u00e9pond en offrant une\u00a0<a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputation<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est convenu qu&rsquo;elle se tiendra au cours du\u00a0<a title=\"Conciles de Sens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conciles_de_Sens\">concile de Sens<\/a><sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-48\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, le lundi\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1140-06-02\" data-sort-value=\"1140-06-02\">26 mai 1140<\/time>. R\u00e9p\u00e9tition un si\u00e8cle plus tard de l&rsquo;<a title=\"H\u00e9r\u00e9sie d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9r%C3%A9sie_d%27Orl%C3%A9ans\">affaire des h\u00e9r\u00e9tiques d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>, c&rsquo;est en fait un nouveau proc\u00e8s qui attend Ab\u00e9lard, un proc\u00e8s sous influence organis\u00e9 \u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;un d\u00e9placement du roi des Francs\u00a0<a title=\"Louis VII le Jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_VII_le_Jeune\">Louis VII le Jeune<\/a>, o\u00f9 se joue, \u00e0 travers la question de la place des\u00a0<a title=\"Intellectuel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intellectuel\">clercs<\/a>\u00a0dans l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>, le conflit<sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0entre thibaldiens, protecteurs d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard, et\u00a0<a title=\"Cap\u00e9tiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cap%C3%A9tiens\">cap\u00e9tiens<\/a>, conflit qui d\u00e9g\u00e9n\u00e8re deux ans et huit mois plus tard par le massacre de\u00a0<a title=\"Vitry-en-Perthois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitry-en-Perthois\">Vitry<\/a>\u00a0perp\u00e9tr\u00e9 par les soldats du roi\u00a0<a title=\"Louis VII le Jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_VII_le_Jeune\">Louis VII<\/a><sup id=\"cite_ref-EmileX105v_51-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-EmileX105v-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme dans l&rsquo;affaire de 1121, la\u00a0<a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputation<\/a>\u00a0est biais\u00e9e par le z\u00e8le de\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a><sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Pour \u00e9viter les incidents qui ont alors failli faire \u00e9chouer le traquenard, celui-ci obtient qu&rsquo;une condamnation soit prononc\u00e9e par les \u00e9v\u00eaques, r\u00e9unis \u00e0 huis clos pour un banquet, dans la nuit du dimanche 25, veille du jour pr\u00e9vu. Ses adversaires affirmeront que c&rsquo;est \u00e0 force de vin<sup id=\"cite_ref-B\u00e9renger_53-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-B%C3%A9renger-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0que la condamnation a \u00e9t\u00e9 obtenue. L&rsquo;argument de la sentence est la sauvegarde de la tradition<sup id=\"cite_ref-B\u00e9renger_53-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-B%C3%A9renger-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le lendemain, l&rsquo;accusateur Bernard de Clairvaux prend la parole pour exiger sans d\u00e9bat la repentance d&rsquo;Ab\u00e9lard. En assurant celui-ci du contraire<sup id=\"cite_ref-Geoffroy_54-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Geoffroy-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, il insinue la menace du b\u00fbcher, supplice inaugur\u00e9 un si\u00e8cle plus t\u00f4t. Ab\u00e9lard, qui est assist\u00e9 par\u00a0<a title=\"Arnaud de Brescia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arnaud_de_Brescia\">Arnaud de Brescia<\/a>, a cette fois l&rsquo;intelligence de ne pas argumenter. Il d\u00e9clare qu&rsquo;il conteste la proc\u00e9dure et veut faire appel. Profitant de la faveur de la foule, il s&rsquo;\u00e9chappe et \u00e9vite un second\u00a0<a title=\"Autodaf\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autodaf%C3%A9\">autodaf\u00e9<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Clivant un peu plus l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0comme le redoutait l&rsquo;<a title=\"Dioc\u00e8se de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dioc%C3%A8se_de_Chartres\">\u00e9v\u00eaque de Chartres<\/a>\u00a0<a title=\"Geoffroy de L\u00e8ves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geoffroy_de_L%C3%A8ves\">Geoffroy de L\u00e8ves<\/a>\u00a0et comme il arrivera lors des attaques contre\u00a0<a title=\"Thomas d'Aquin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_d%27Aquin\">Thomas d&rsquo;Aquin<\/a>\u00a0et lors de la condamnation de\u00a0<a title=\"Galil\u00e9e (savant)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galil%C3%A9e_(savant)\">Galil\u00e9e<\/a>, le scandale est proportionnel \u00e0 la notori\u00e9t\u00e9 de l&rsquo;accus\u00e9, immense. Le parti de la sauvegarde des traditions s&rsquo;est insurg\u00e9 contre celui du progr\u00e8s de la raison dans la\u00a0<a title=\"Foi chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi_chr%C3%A9tienne\">Foi<\/a>. Le condamn\u00e9 d\u00e9cide de passer par\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>\u00a0pour protester publiquement<sup id=\"cite_ref-B\u00e9renger_53-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-B%C3%A9renger-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0de sa bonne foi. En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1141-04\" data-sort-value=\"1141-04\">avril 1141<\/time>, sous la forme d&rsquo;une lettre adress\u00e9e \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Abbesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbesse\">abbesse<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclet<\/a>, il \u00e9crit pour sa d\u00e9fense une\u00a0<a title=\"Profession de foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Profession_de_foi\">profession de foi<\/a><sup id=\"cite_ref-55\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, en vain. Un\u00a0<a title=\"Rescrit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rescrit\">rescrit<\/a>\u00a0sign\u00e9 du pape\u00a0<a title=\"Innocent II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Innocent_II\">Innocent II<\/a>, simple formalit\u00e9 de la\u00a0<a title=\"Curie romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Curie_romaine\">Curie<\/a>, confirme cette seconde condamnation d&rsquo;Ab\u00e9lard le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1141-07-25\" data-sort-value=\"1141-07-25\">18 juillet 1141<\/time>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Mort_(1141\u20131142)\"><span id=\"Mort_.281141.E2.80.931142.29\"><\/span>Mort (1141\u20131142)<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En se rendant \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0pour faire appel de sa seconde condamnation, Ab\u00e9lard fait \u00e9tape au\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Marcel-l\u00e8s-Chalon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Marcel-l%C3%A8s-Chalon\">prieur\u00e9 Saint-Marcel<\/a>, une ancienne abbaye situ\u00e9e dans les environs de\u00a0<a title=\"Chalon-sur-Sa\u00f4ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chalon-sur-Sa%C3%B4ne\">Chalon-sur-Sa\u00f4ne<\/a>. Malade et fatigu\u00e9, il y prolonge son s\u00e9jour jusqu&rsquo;\u00e0 ce que\u00a0<a title=\"Pierre le V\u00e9n\u00e9rable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_le_V%C3%A9n%C3%A9rable\">Pierre le V\u00e9n\u00e9rable<\/a>, sup\u00e9rieur de\u00a0<a title=\"Ordre de Cluny\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Cluny\">Cluny<\/a>, lui offre l&rsquo;hospitalit\u00e9 au si\u00e8ge de l&rsquo;ordre.\u00a0<a title=\"Pierre le V\u00e9n\u00e9rable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_le_V%C3%A9n%C3%A9rable\">Pierre le V\u00e9n\u00e9rable<\/a>\u00a0y organise une rencontre de r\u00e9conciliation avec\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>. Ab\u00e9lard, vieillard diminu\u00e9, est trait\u00e9 avec les plus grands \u00e9gards, mais il souffre d&rsquo;un certain\u00a0<a title=\"Syndrome de Diog\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syndrome_de_Diog%C3%A8ne\">diog\u00e9nisme<\/a>, caract\u00e9ristique de l&rsquo;avancement dans la\u00a0<a title=\"D\u00e9mence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mence\">s\u00e9nilit\u00e9<\/a>. Il lui arrive, entre de longues p\u00e9riodes de silence, de s&rsquo;enflammer de nouveau et de montrer la puissance d&rsquo;un g\u00e9nie qui semble alors intact.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard retourne au\u00a0<a title=\"Abbaye Saint-Marcel-l\u00e8s-Chalon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Marcel-l%C3%A8s-Chalon\">prieur\u00e9 Saint-Marcel<\/a>\u00a0soigner ce qui est d\u00e9crit comme une\u00a0<a title=\"Psoriasis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Psoriasis\">psore<\/a>. C&rsquo;est l\u00e0 qu&rsquo;\u00e2g\u00e9 de soixante-deux ou soixante-trois ans, il meurt le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1142-04-28\" data-sort-value=\"1142-04-28\">21 avril 1142<\/time>. Ses fr\u00e8res lui dressent dans l&rsquo;<a title=\"Abbatiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbatiale\">abbatiale<\/a>\u00a0un tombeau monumental.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"C\u00e9l\u00e9bration\"><span id=\"C.C3.A9l.C3.A9bration\"><\/span>C\u00e9l\u00e9bration<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Culte_au_Paraclet_(1144\u20131791)\"><span id=\"Culte_au_Paraclet_.281144.E2.80.931791.29\"><\/span>Culte au Paraclet (1144\u20131791)<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la demande d&rsquo;<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>,\u00a0<a title=\"Pierre le V\u00e9n\u00e9rable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_le_V%C3%A9n%C3%A9rable\">Pierre le V\u00e9n\u00e9rable<\/a>, qui admire celle-ci depuis son adolescence<sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-56\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, autorise le transfert du corps de son \u00e9poux au\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclet<\/a>. Il dirige lui-m\u00eame l&rsquo;\u00e9quip\u00e9e qui d\u00e9robe \u00e0 sa propre filiale, une nuit aux alentours de la\u00a0<a title=\"Toussaint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toussaint\">Toussaint<\/a>\u00a01144, la relique jalous\u00e9e et la d\u00e9pose au\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclet<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"11-10\" data-sort-value=\"11-10\">10 novembre<\/time>. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"11-16\" data-sort-value=\"11-16\">16 novembre<\/time>, revenu \u00e0\u00a0<a title=\"Abbaye de Cluny\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_de_Cluny\">Cluny<\/a>, il accorde de son autorit\u00e9\u00a0<i><a title=\"Nullius dioecesis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nullius_dioecesis\">nullius dioecesis<\/a><\/i>\u00a0une\u00a0<a title=\"Indulgence (catholicisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indulgence_(catholicisme)#L'indulgence_aujourd'hui\">indulgence pl\u00e9ni\u00e8re<\/a>\u00a0\u00e0 celui dont l&rsquo;<a title=\"H\u00e9r\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9r%C3%A9sie\">h\u00e9r\u00e9sie<\/a>\u00a0est rest\u00e9e jusqu&rsquo;alors pendante et obtient de l&rsquo;<a title=\"Abbesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbesse\">abbesse<\/a>\u00a0que le Paraclet int\u00e8gre l&rsquo;<a title=\"Ordre de Cluny\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Cluny\">ordre clunisien<\/a>, affiliation qui ne sera act\u00e9e par la\u00a0<a title=\"Curie romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Curie_romaine\">Curie<\/a>\u00a0qu&rsquo;en 1198 sous le\u00a0<a title=\"Pontife\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pontife\">pontificat<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Innocent III\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Innocent_III\">Innocent III<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00e9lo\u00efse a fait dresser un tombeau, non pas dans le cimeti\u00e8re de son\u00a0<a title=\"Abbaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye\">abbaye<\/a>\u00a0comme le d\u00e9funt l&rsquo;avait demand\u00e9, mais dans une chapelle annexe, le Petit Moustier. Elle y organise un v\u00e9ritable culte, c\u00e9l\u00e9br\u00e9 une fois l&rsquo;an pour l&rsquo;anniversaire de la mort de son mari, date qui co\u00efncide avec la\u00a0<a title=\"F\u00eate mobile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_mobile\">f\u00eate mobile<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"P\u00e2ques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A2ques\">P\u00e2ques<\/a>. La c\u00e9r\u00e9monie est agr\u00e9ment\u00e9e d&rsquo;une\u00a0<a title=\"\u00c9loge fun\u00e8bre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89loge_fun%C3%A8bre\">oraison<\/a>, la\u00a0<i><a title=\"\u00c9loge fun\u00e8bre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89loge_fun%C3%A8bre\">N\u00e9nie<\/a>\u00a0d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/i>, dont la musique, perdue, \u00e9tait, d&rsquo;apr\u00e8s la composition du texte, en forme de dialogues. Le sc\u00e9nario la rapproche du\u00a0<a title=\"Drame liturgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Drame_liturgique\">drame liturgique<\/a>\u00a0avec musique. La veille, une procession rassemblant les villageois de\u00a0<a title=\"Saint-Aubin (Aube)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Aubin_(Aube)\">Saint-Aubin<\/a>,\u00a0<a title=\"Fontaine-M\u00e2con\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fontaine-M%C3%A2con\">Fontaine-M\u00e2con<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Avant-l\u00e8s-Marcilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avant-l%C3%A8s-Marcilly\">Avant-l\u00e8s-Marcilly<\/a>, venus s&rsquo;acquitter de la\u00a0<a title=\"D\u00eeme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%AEme\">d\u00eeme<\/a>, exhibe la \u00ab\u00a0croix du Ma\u00eetre\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 son d\u00e9c\u00e8s, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1164-05-23\" data-sort-value=\"1164-05-23\">16 mai 1164<\/time>, H\u00e9lo\u00efse est enterr\u00e9e, dernier signe de soumission, sous le corps de son mari. La l\u00e9gende rapporte qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;ouverture du cercueil, les bras du cadavre se d\u00e9pli\u00e8rent. Le rituel de P\u00e2ques sera interrompu par les nombreuses destructions que le Paraclet, plusieurs fois d\u00e9sert\u00e9, aura \u00e0 souffrir mais le souvenir de la N\u00e9nie sera transmis<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-57\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, vraisemblablement par des\u00a0<a title=\"\u00c9migration (1789-1815)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89migration_(1789-1815)\">\u00e9migr\u00e9s<\/a>. La population, reconnaissante aux s\u0153urs, maintiendra la procession, semble-t-il jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Bien national\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bien_national\">ali\u00e9nation<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Abbaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye\">abbaye<\/a>\u00a0prononc\u00e9e le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1792-03-30\" data-sort-value=\"1792-03-30\">30 mars 1792<\/time>\u00a0par l&rsquo;<a title=\"Assembl\u00e9e nationale l\u00e9gislative (R\u00e9volution fran\u00e7aise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assembl%C3%A9e_nationale_l%C3%A9gislative_(R%C3%A9volution_fran%C3%A7aise)\">Assembl\u00e9e l\u00e9gislative<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Tombeau_romantique_(1792-1817)\"><span id=\"Tombeau_romantique_.281792-1817.29\"><\/span>Tombeau romantique (1792-1817)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Monument fun\u00e9raire d'H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_fun%C3%A9raire_d%27H%C3%A9lo%C3%AFse_et_Ab%C3%A9lard\">Monument fun\u00e9raire d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Haigh_-_Tomb_of_Abelard_and_Heloise_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Haigh_-_Tomb_of_Abelard_and_Heloise_01.jpg\/250px-Haigh_-_Tomb_of_Abelard_and_Heloise_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Haigh_-_Tomb_of_Abelard_and_Heloise_01.jpg\/500px-Haigh_-_Tomb_of_Abelard_and_Heloise_01.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"363\" data-file-width=\"2300\" data-file-height=\"3343\" \/><\/a><figcaption>Le tombeau d&rsquo;Ab\u00e9lard et\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>\u00a0en 1831, vingt-quatre ans apr\u00e8s son transfert au\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_P%C3%A8re-Lachaise\">cimeti\u00e8re de l&rsquo;Est<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, dans un cadre alors des plus romantiques appr\u00e9ci\u00e9 par la jeunesse.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1792-10-09\" data-sort-value=\"1792-10-09\">9 octobre 1792<\/time>, les derni\u00e8res religieuses \u00e2g\u00e9es du\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclet<\/a>\u00a0ayant \u00e9t\u00e9 expuls\u00e9es, les reliques sont retir\u00e9es solennellement pour \u00eatre expos\u00e9es \u00e0\u00a0<a title=\"Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nogent-sur-Seine\">Nogent-sur-Seine<\/a>. Elles deviennent l&rsquo;objet d&rsquo;une d\u00e9votion dans les cercles romantiques.\u00a0<a title=\"Alexandre Lenoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Lenoir\">Alexandre Lenoir<\/a>, qui a obtenu l&rsquo;autorisation de transf\u00e9rer les restes \u00e0 Paris, en 1800, en fait de nombreux cadeaux aux adorateurs du couple<sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il dresse dans la cour des\u00a0<a title=\"Beaux-Arts de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beaux-Arts_de_Paris#Histoire_des_b%C3%A2timents\">Petits-Augustins<\/a>\u00a0un\u00a0<a title=\"Monument fun\u00e9raire d'H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_fun%C3%A9raire_d%27H%C3%A9lo%C3%AFse_et_Ab%C3%A9lard\">mausol\u00e9e<\/a>\u00a0dessin\u00e9 par ses soins \u00e0 partir des \u00e9l\u00e9ments du tombeau de\u00a0<a title=\"Saint-Marcel (Sa\u00f4ne-et-Loire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Marcel_(Sa%C3%B4ne-et-Loire)\">Saint-Marcel<\/a>\u00a0et de pi\u00e8ces \u00e9parses restant de diff\u00e9rents monuments\u00a0<a title=\"Architecture gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture_gothique\">gothiques<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">renaissants<\/a>. L&rsquo;inauguration, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1807-04-27\" data-sort-value=\"1807-04-27\">27 avril 1807<\/time>, donne lieu \u00e0 un d\u00e9fil\u00e9 incessant et mondain. La mode, exacerb\u00e9e par le roman\u00a0<i><a title=\"Les Souffrances du jeune Werther\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Souffrances_du_jeune_Werther\">Les Souffrances du jeune Werther<\/a><\/i>, est \u00e0 la passion impossible et au suicide.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une\u00a0<a title=\"Ordonnance royale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordonnance_royale\">ordonnance<\/a>\u00a0du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1816-12-18\" data-sort-value=\"1816-12-18\">18 d\u00e9cembre 1816<\/time>, au tout d\u00e9but de la\u00a0<a title=\"Restauration (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Restauration_(France)\">Restauration<\/a>, affecte l&rsquo;ancien couvent des Petits-Augustins \u00e0 une nouvelle\u00a0<a title=\"Beaux-Arts de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beaux-Arts_de_Paris\">\u00c9cole des beaux-arts<\/a>. Le site doit \u00eatre lib\u00e9r\u00e9 d&rsquo;un monument qui \u00e9voque le\u00a0<a title=\"Libertin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libertin\">libertinage<\/a>\u00a0dans l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0et a tant plu \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Empereur des Fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empereur_des_Fran%C3%A7ais\">imp\u00e9ratrice<\/a>\u00a0<a title=\"Jos\u00e9phine de Beauharnais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9phine_de_Beauharnais\">Jos\u00e9phine de Beauharnais<\/a>\u00a0s&rsquo;y promenant au cours d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Marche aux flambeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marche_aux_flambeaux\">retraite aux flambeaux<\/a>. Dans le but de promouvoir le\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_P%C3%A8re-Lachaise\">cimeti\u00e8re de l&rsquo;Est<\/a>\u00a0et inciter les Parisiens \u00e0 acqu\u00e9rir des\u00a0<a title=\"Concession fun\u00e9raire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concession_fun%C3%A9raire\">concessions<\/a>, la\u00a0<a title=\"Mairie de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mairie_de_Paris\">ville de Paris<\/a>\u00a0d\u00e9cide d&rsquo;orner ce nouveau lieu de s\u00e9pulture avec le mausol\u00e9e des amants r\u00e9unis au-del\u00e0 de la mort. Il est transf\u00e9r\u00e9 pr\u00e8s de l&rsquo;entr\u00e9e ouest entre le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"06-16\" data-sort-value=\"06-16\">16 juin<\/time>\u00a0et le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1817-11-08\" data-sort-value=\"1817-11-08\">8 novembre 1817<\/time>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Red\u00e9couverte_(1818\u20132014)\"><span id=\"Red.C3.A9couverte_.281818.E2.80.932014.29\"><\/span>Red\u00e9couverte (1818\u20132014)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_World_of_fashion_and_continental_feuilletons_(1836)_(14762056306).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/14\/The_World_of_fashion_and_continental_feuilletons_%281836%29_%2814762056306%29.jpg\/250px-The_World_of_fashion_and_continental_feuilletons_%281836%29_%2814762056306%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/14\/The_World_of_fashion_and_continental_feuilletons_%281836%29_%2814762056306%29.jpg\/500px-The_World_of_fashion_and_continental_feuilletons_%281836%29_%2814762056306%29.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"299\" data-file-width=\"2370\" data-file-height=\"2836\" \/><\/a><figcaption>Portrait imaginaire d&rsquo;Ab\u00e9lard pr\u00e9sent\u00e9 comme authentique en 1836 dans un\u00a0<a title=\"Magazine de mode\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Magazine_de_mode\">journal de mode<\/a><sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-59\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00e0 un public avide de l\u00e9gendes.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La vie de Pierre Ab\u00e9lard est connue gr\u00e2ce \u00e0 sa correspondance\u00a0:\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"s:Lettres d\u2019Ab\u00e9lard et d\u2019H\u00e9lo\u00efse\/Texte entier\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Lettres_d%E2%80%99Ab%C3%A9lard_et_d%E2%80%99H%C3%A9lo%C3%AFse\/Texte_entier\"><i>Lettres d&rsquo;Ab\u00e9lard et d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse<\/i><\/a>. Celle-ci comprend d&rsquo;abord une longue lettre adress\u00e9e \u00e0 un ami inconnu (qui n&rsquo;est peut-\u00eatre qu&rsquo;un personnage imaginaire), dans laquelle Ab\u00e9lard expose les malheurs et pers\u00e9cutions qu&rsquo;il a subis, comme un exemple th\u00e9ologique d\u00e9montrant que la\u00a0<a title=\"Providence (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Providence_(religion)\">providence divine<\/a>\u00a0vient au secours des p\u00e9cheurs\u00a0: l&rsquo;<i>Historia Calamitatum<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0L&rsquo;Histoire de mes Malheurs\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran\u00e7aise_45-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran%C3%A7aise-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Recevant cette lettre au prieur\u00e9 du Paraclet, o\u00f9 Ab\u00e9lard l&rsquo;a install\u00e9e apr\u00e8s son expulsion d&rsquo;Argenteuil, H\u00e9lo\u00efse lui reproche de ne pas lui avoir adress\u00e9 de lettre de consolation et de direction religieuse. Leur c\u00e9l\u00e8bre \u00e9change de lettres se poursuit par un dialogue intellectuel \u2013 Ab\u00e9lard r\u00e9dige en 1135\u20131139 une r\u00e8gle pour le Paraclet (qui n&rsquo;est jamais mise en usage), r\u00e9pond aux questions ex\u00e9g\u00e9tiques d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse (les\u00a0<i>Problemata Heloissae<\/i>) et lui d\u00e9die d&rsquo;autres \u0153uvres.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Probl\u00e8me_d'authenticit\u00e9\"><span id=\"Probl.C3.A8me_d.27authenticit.C3.A9\"><\/span>Probl\u00e8me d&rsquo;authenticit\u00e9<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 plusieurs reprises, depuis deux si\u00e8cles, l&rsquo;authenticit\u00e9 de cette correspondance est contest\u00e9e, jusqu&rsquo;\u00e0 proposer que le texte latin ait \u00e9t\u00e9 r\u00e9dig\u00e9 par son traducteur fran\u00e7ais,\u00a0<a title=\"Jean de Meung\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_Meung\">Jean de Meung<\/a><sup id=\"cite_ref-60\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;authenticit\u00e9 des lettres est aujourd&rsquo;hui admise presque unanimement par la communaut\u00e9 des historiens. Il a \u00e9t\u00e9 d\u00e9montr\u00e9 que le plus ancien manuscrit survivant a \u00e9t\u00e9 produit \u00e0 Paris dans les ann\u00e9es qui suivent 1237<sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-61\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, probablement par\u00a0<a title=\"Guillaume d'Auvergne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_d%27Auvergne\">Guillaume d&rsquo;Auvergne<\/a>, \u00e0 partir d&rsquo;une partie des manuscrits, qui montrent une grande unit\u00e9 de composition et un style d&rsquo;un si\u00e8cle ant\u00e9rieur, conserv\u00e9s par\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Philosophie\">Philosophie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Conceptualisme\">Conceptualisme<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universaux\">universaux<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Abelard.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3c\/Abelard.jpg\/250px-Abelard.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3c\/Abelard.jpg\/500px-Abelard.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"329\" data-file-width=\"1772\" data-file-height=\"2331\" \/><\/a><figcaption>Ab\u00e9lard docte enseignant (gravure du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pierre Ab\u00e9lard est un sp\u00e9cialiste du langage. Chez lui, la\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialectique<\/a>\u00a0s&rsquo;apparente \u00e0 la\u00a0<a title=\"Logique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Logique\">logique<\/a>. En un certain sens, Ab\u00e9lard est le plus grand d\u00e9fenseur du\u00a0<a title=\"Nominalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nominalisme\">nominalisme<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>. Il s&rsquo;attaque au\u00a0<a title=\"R\u00e9alisme (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9alisme_(philosophie)\">r\u00e9alisme<\/a>\u00a0des universaux enseign\u00e9 par\u00a0<a title=\"Guillaume de Champeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_de_Champeaux\">Guillaume de Champeaux<\/a><sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et au nominalisme de\u00a0<a title=\"Roscelin de Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roscelin_de_Compi%C3%A8gne\">Roscelin de Compi\u00e8gne<\/a>. Il r\u00e9ussit \u00e0 d\u00e9passer les contradictions de ces deux doctrines dans un syst\u00e8me\u00a0: le\u00a0<a title=\"Conceptualisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conceptualisme\">conceptualisme<\/a>\u00a0(ou th\u00e9orie non-r\u00e9aliste du \u00ab\u00a0statut\u00a0\u00bb). Essayant de sortir de l&rsquo;opposition entre\u00a0<i>vox<\/i>\u00a0(voix) et\u00a0<i>res<\/i>\u00a0(chose), il remplace la voix par le mot\u00a0<i>nomen<\/i>\u00a0(nom). Les mots sont conventionnels, mais ils ont une valeur significative pour la pens\u00e9e. Ce sont des termes qui, par fonction, ont le pouvoir d&rsquo;\u00eatre attribu\u00e9s \u00e0 plusieurs. C&rsquo;est le langage qui est cr\u00e9ateur de termes universels. Ce qui correspond, dans la r\u00e9alit\u00e9, aux universaux, c&rsquo;est une chose \u00e0 l&rsquo;individualit\u00e9 irr\u00e9ductible. L&rsquo;universel est donc une appellation conventionnelle. L&rsquo;esprit op\u00e8re sur l&rsquo;individuel un travail d&rsquo;abstraction qui le d\u00e9pouille de ses particularit\u00e9s, pour ne consid\u00e9rer que les \u00e9l\u00e9ments communs. Les universaux ont donc un fondement objectif dans la r\u00e9alit\u00e9<sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-63\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme ce n&rsquo;est pas une essence ou une nature commune qui est \u00e0 l&rsquo;origine des universaux, mais un \u00ab\u00a0statut\u00a0\u00bb, cette notion ab\u00e9lardienne donne lieu, au fil du temps, \u00e0 deux interpr\u00e9tations dont aucune ne fait encore l&rsquo;unanimit\u00e9 de nos jours. La premi\u00e8re dit que le statut est pour ainsi dire une \u00ab\u00a0mani\u00e8re d&rsquo;\u00eatre\u00a0\u00bb\u00a0; ainsi, deux hommes auraient le m\u00eame \u00ab\u00a0statut\u00a0\u00bb d&rsquo;homme car ils partagent tous deux la m\u00eame cause d&rsquo;attribution du nom \u00ab\u00a0homme\u00a0\u00bb, cause qui ne doit pas \u00eatre consid\u00e9r\u00e9e comme un \u00eatre r\u00e9el subsistant dans ceux-ci, comme c&rsquo;est le cas dans le r\u00e9alisme. La deuxi\u00e8me consid\u00e8re qu&rsquo;Ab\u00e9lard entend, par \u00ab\u00a0statut\u00a0\u00bb, uniquement un \u00eatre de raison, fruit d&rsquo;une activit\u00e9 abstractive de l&rsquo;esprit extrayant et combinant en une notion g\u00e9n\u00e9rale les propri\u00e9t\u00e9s identiques pr\u00e9sentes chez les diff\u00e9rents membres d&rsquo;une esp\u00e8ce.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard demeure, malgr\u00e9 sa position proche du\u00a0<a title=\"Nominalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nominalisme\">nominalisme<\/a>, tributaire de la th\u00e9orie n\u00e9o-platonicienne des id\u00e9es divines. Ainsi, dans sa th\u00e9orie, un homme particulier appartient \u00e0 l&rsquo;esp\u00e8ce \u00ab\u00a0homme\u00a0\u00bb, car il tire son origine de l&rsquo;id\u00e9e d&rsquo;homme qui r\u00e9side dans la pens\u00e9e divine. Il est possible \u00e0 l&rsquo;homme de parvenir \u00e0 une certaine connaissance de cette id\u00e9e, mais cette connaissance ne peut \u00eatre que confuse \u00e9tant donn\u00e9 les limites du processus d&rsquo;abstraction et celles de la raison humaine elle-m\u00eame. Aujourd&rsquo;hui encore, la solution d&rsquo;Ab\u00e9lard semble avoir le m\u00e9rite d&rsquo;\u00eatre, \u00e0 la fois, naturelle et d\u00e9nu\u00e9e de dogmatisme.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon certains interpr\u00e8tes de son \u0153uvre, Ab\u00e9lard aurait d\u00e9fendu une telle position au sujet des universaux \u00e0 cause du probl\u00e8me du mal\u00a0: celui-ci aurait pens\u00e9 qu&rsquo;adopter la th\u00e9orie r\u00e9aliste reviendrait \u00e0 donner au mal une existence r\u00e9elle, contredisant ainsi la th\u00e9orie commune tenue depuis saint\u00a0<a title=\"Augustin d'Hippone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustin_d%27Hippone\">Augustin d&rsquo;Hippone<\/a>, disant que le mal n&rsquo;est qu&rsquo;une\u00a0<i>privatio boni<\/i>\u00a0(privation d&rsquo;un bien).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Intention,_fondement_du_droit_et_de_la_morale\"><span id=\"Intention.2C_fondement_du_droit_et_de_la_morale\"><\/span>Intention, fondement du droit et de la morale<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ab%C3%A9lard_et_son_%C3%A9cole_sur_la_montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Ab%C3%A9lard_et_son_%C3%A9cole_sur_la_montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve.jpg\/250px-Ab%C3%A9lard_et_son_%C3%A9cole_sur_la_montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Ab%C3%A9lard_et_son_%C3%A9cole_sur_la_montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve.jpg\/500px-Ab%C3%A9lard_et_son_%C3%A9cole_sur_la_montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"141\" data-file-width=\"3072\" data-file-height=\"1728\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Fran\u00e7ois Flameng\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Flameng\">Fran\u00e7ois Flameng<\/a>,\u00a0<i>Ab\u00e9lard et son \u00e9cole sur la\u00a0<a title=\"Montagne Sainte-Genevi\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montagne_Sainte-Genevi%C3%A8ve\">montagne Sainte-Genevi\u00e8ve<\/a><\/i>\u00a0(1889), fresque, Paris, grand escalier du p\u00e9ristyle de la\u00a0<a title=\"Sorbonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sorbonne\">Sorbonne<\/a>. La\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Concile de Sens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Sens\">condamnation du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1140-06-02\" data-sort-value=\"1140-06-02\">26 mai 1140<\/time><\/a>\u00a0plonge dans un certain oubli la pens\u00e9e d&rsquo;Ab\u00e9lard, r\u00e9habilit\u00e9e seulement en 1836 par\u00a0<a title=\"Victor Cousin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Cousin\">Victor Cousin<\/a><sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-64\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avant\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Ren\u00e9 Descartes<\/a>, Ab\u00e9lard pratique le doute m\u00e9thodique\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0En doutant, nous nous mettons en recherche, et en cherchant nous trouvons la v\u00e9rit\u00e9<sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-65\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La philosophie d&rsquo;Ab\u00e9lard ne se limite pas \u00e0 sa th\u00e9orie des universaux. Nous lui devons \u00e9galement, en plus de nombreuses \u0153uvres de logique, un trait\u00e9 intitul\u00e9\u00a0<i>Scito te ipsum<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Connais-toi toi-m\u00eame\u00a0\u00bb) (vers 1139), o\u00f9 celui-ci \u00e9labore une th\u00e9orie morale fond\u00e9e sur l&rsquo;intention. \u00ab\u00a0Car, non ce qui se fait, mais dans quel esprit cela se fait, voil\u00e0 ce que p\u00e8se Dieu<sup id=\"cite_ref-66\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb Cette id\u00e9e, il la doit \u00e0 H\u00e9lo\u00efse\u00a0: \u00ab\u00a0La culpabilit\u00e9 n&rsquo;est pas dans l&rsquo;acte mais dans la disposition d&rsquo;esprit. La justice p\u00e8se, non les actes, mais les intentions. Or mes intentions \u00e0 ton \u00e9gard, tu es le seul qui peut en juger, puisque tu es le seul \u00e0 les avoir mises \u00e0 l&rsquo;\u00e9preuve<sup id=\"cite_ref-67\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-67\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce principe fondamental est aujourd&rsquo;hui transcrit en droit, par exemple en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il n&rsquo;y a point de crime ou de d\u00e9lit sans intention de le commettre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-68\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, en particulier dans certains\u00a0<a title=\"Crime passionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crime_passionnel\">meurtres passionnels<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Ex\u00e9g\u00e8se_et_opinion_personnelle\"><span id=\"Ex.C3.A9g.C3.A8se_et_opinion_personnelle\"><\/span>Ex\u00e9g\u00e8se et opinion personnelle<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c9galement, avec le\u00a0<i><a title=\"Sic et non\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sic_et_non\">Sic et non<\/a><\/i>\u00a0(<i>Oui et Non<\/i>, 1122), recueil de citations extraites des\u00a0<a title=\"P\u00e8res de l'\u00c9glise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A8res_de_l%27%C3%89glise\">P\u00e8res de l&rsquo;\u00c9glise<\/a>, Ab\u00e9lard cherche \u00e0 r\u00e9soudre les oppositions sur des questions o\u00f9 ceux-ci font des affirmations s&rsquo;opposant entre elles. L&rsquo;ouvrage, dont on ne conna\u00eet que deux manuscrits, a \u00e9t\u00e9 publi\u00e9 pour la premi\u00e8re en 1836 par le philosophe spiritualiste,\u00a0<a title=\"Victor Cousin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Cousin\">Victor Cousin<\/a>. Ab\u00e9lard veut provoquer l&rsquo;int\u00e9r\u00eat de ses \u00e9tudiants et favoriser l&rsquo;exercice de la r\u00e9flexion. Ab\u00e9lard propose ainsi une nouvelle forme de\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialectique<\/a>, science du langage qui doit \u00e9tudier le sens des mots, un m\u00eame mot pouvant avoir plusieurs sens. Il contribue ainsi au d\u00e9veloppement de la\u00a0<a title=\"Scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastique\">scolastique<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon la m\u00e9thode dialectique\u00a0<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">aristot\u00e9licienne<\/a>, il pose au lecteur des\u00a0<a title=\"Aporie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aporie\">apories<\/a>, l&rsquo;incitant \u00e0 chercher par soi-m\u00eame, c&rsquo;est-\u00e0-dire par le\u00a0<a title=\"Saint-Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Esprit\">Saint-Esprit<\/a>, la v\u00e9rit\u00e9 au-del\u00e0 du texte apparent et \u00e0 se r\u00e9soudre \u00e0 une\u00a0<a title=\"Libert\u00e9 d'opinion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libert%C3%A9_d%27opinion\">opinion personnelle<\/a>\u00a0face aux limites du connaissable. C&rsquo;est que le\u00a0<a title=\"Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">Dogme<\/a>\u00a0ne se confond pas avec le\u00a0<a title=\"Myst\u00e8re (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Myst%C3%A8re_(christianisme)\">Myst\u00e8re<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire une part d&rsquo;inconnu, auquel Ab\u00e9lard, loin d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Rationalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rationalisme\">rationalisme<\/a>\u00a0caricatural auquel le r\u00e9duisent ses d\u00e9tracteurs contemporains<sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-69\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, r\u00e9serve toute sa place, comme le th\u00e9orisera\u00a0<a title=\"Pierre Duhem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Duhem\">Pierre Duhem<\/a><sup id=\"cite_ref-70\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Pour Ab\u00e9lard, une\u00a0<a title=\"Foi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foi\">foi<\/a>\u00a0sinc\u00e8re ne se heurte pas \u00e0 la raison. Au contraire, la raison conduit d&rsquo;une part \u00e0 la compr\u00e9hension du\u00a0<a title=\"Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">Dogme<\/a>\u00a0et d&rsquo;autre part \u00e0 la reconnaissance d&rsquo;un inconnaissable, voire \u00e0 un\u00a0<a title=\"Mystique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mystique\">mysticisme<\/a>\u00a0tel que le professera\u00a0<a title=\"\u00c9rasme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89rasme\">\u00c9rasme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La dialectique \u00e0 laquelle\u00a0<i>Sic et non<\/i>\u00a0initie le\u00a0<a title=\"La\u00efc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La%C3%AFc\">la\u00efc<\/a>, offre \u00e0 celui-ci des arguments opposables \u00e0 l&rsquo;autorit\u00e9 de ceux des\u00a0<a title=\"Pr\u00eatre catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%AAtre_catholique\">pr\u00eatres<\/a>\u00a0qui ont \u00e9t\u00e9 mal form\u00e9s. \u00ab\u00a0R\u00e9pliquer par une v\u00e9rit\u00e9 fond\u00e9e en raison se montre plus solide que de faire \u00e9talage de son autorit\u00e9<sup id=\"cite_ref-71\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-71\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-72\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-72\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb Ce n&rsquo;est pas sans cons\u00e9quence\u00a0<a title=\"\u00c9thique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89thique\">\u00e9thique<\/a>. Le\u00a0<a title=\"Salut (th\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salut_(th%C3%A9ologie)\">salut<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"P\u00e9ch\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9ch%C3%A9\">p\u00e9ch\u00e9<\/a>\u00a0deviennent affaire moins de\u00a0<a title=\"Conformisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conformisme\">se conformer<\/a>\u00a0\u00e0 la morale du temps que de comprendre personnellement son erreur et de rechercher int\u00e9rieurement la v\u00e9rit\u00e9<sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-73\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En ce\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, o\u00f9 les civilisations entrent en contact, Ab\u00e9lard est aussi un pr\u00e9curseur du dialogue interculturel. Il \u00e9crit le\u00a0<i>Dialogue entre un philosophe, un juif et un chr\u00e9tien<\/i>\u00a0(1142), qui reste inachev\u00e9, et insiste sur les origines juives de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0et de ses rites<sup id=\"cite_ref-74\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-74\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Th\u00e9ologie\"><span id=\"Th.C3.A9ologie\"><\/span>Th\u00e9ologie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Paraclet_ou_Sainte_Trinit\u00e9\"><span id=\"Paraclet_ou_Sainte_Trinit.C3.A9\"><\/span>Paraclet ou Sainte Trinit\u00e9<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:P%C3%A8re-Lachaise_-_Division_7_-_Ab%C3%A9lard_03.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/P%C3%A8re-Lachaise_-_Division_7_-_Ab%C3%A9lard_03.jpg\/250px-P%C3%A8re-Lachaise_-_Division_7_-_Ab%C3%A9lard_03.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/P%C3%A8re-Lachaise_-_Division_7_-_Ab%C3%A9lard_03.jpg\/500px-P%C3%A8re-Lachaise_-_Division_7_-_Ab%C3%A9lard_03.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"368\" data-file-width=\"2288\" data-file-height=\"3368\" \/><\/a><figcaption>Haut relief\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Style gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_gothique\">gothique<\/a>\u00a0choisi en 1807 par\u00a0<a title=\"Alexandre Lenoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Lenoir\">Alexandre Lenoir<\/a>\u00a0pour \u00e9voquer le fondateur du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Abbaye du Paraclet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet\">Paraclet<\/a>. Provient peut-\u00eatre de l&rsquo;ancien tombeau de\u00a0<a title=\"Saint-Marcel (Sa\u00f4ne-et-Loire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Marcel_(Sa%C3%B4ne-et-Loire)\">Saint-Marcel-l\u00e8s-Chalon<\/a>, Paris,\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_P%C3%A8re-Lachaise\">cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La pens\u00e9e d&rsquo;Ab\u00e9lard demeure l&rsquo;un des principaux points de rep\u00e8re dans l&rsquo;histoire de l&rsquo;introduction de la m\u00e9thode dialectique dans la th\u00e9ologie qui allait culminer avec la\u00a0<a title=\"Scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastique\">scolastique<\/a>\u00a0un si\u00e8cle plus tard. En th\u00e9ologie, sa doctrine est fond\u00e9e sur une position selon laquelle il serait impossible d&rsquo;arriver \u00e0 la connaissance du monde sans r\u00e9pudier le r\u00e9alisme des choses. Ses nombreuses innovations dans le domaine de la foi, en particulier celles trouv\u00e9es dans son trait\u00e9\u00a0<i>Theologia Summi Boni<\/i>\u00a0(1120), o\u00f9 il utilise la dialectique pour traiter d&rsquo;une mani\u00e8re syst\u00e9matique du dogme de la Trinit\u00e9, provoqu\u00e8rent les foudres de\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>. Entre autres, sa mani\u00e8re de rapporter les termes \u00ab\u00a0Puissance\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0Sagesse\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0Bont\u00e9\u00a0\u00bb aux trois personnes de la\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">Trinit\u00e9<\/a>\u00a0(P\u00e8re\/Fils\/Saint-Esprit).<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Le Christ, notre Seigneur, qui est la Sagesse incarn\u00e9e, a soigneusement distingu\u00e9 la perfection du Bien Supr\u00eame, qui est Dieu, en le d\u00e9crivant par trois noms&#8230; Il a appel\u00e9 la substance divine \u00ab\u00a0le P\u00e8re\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0le Fils\u00a0\u00bb, et le \u00ab\u00a0Saint-Esprit\u00a0\u00bb pour trois causes. Il l&rsquo;a appel\u00e9e \u00ab\u00a0le P\u00e8re\u00a0\u00bb, en accord avec cette puissance unique de Sa majest\u00e9 qu&rsquo;est l&rsquo;omnipotence&#8230; La m\u00eame substance divine est aussi \u00ab\u00a0le Fils\u00a0\u00bb, en accord avec la distinction de Sa sagesse&#8230; Il a pareillement appel\u00e9 cette substance \u00ab\u00a0le Saint-Esprit\u00a0\u00bb, en accord avec la gr\u00e2ce de Sa bont\u00e9&#8230; Voil\u00e0 donc comment Dieu est trois personnes, c&rsquo;est-\u00e0-dire \u00ab\u00a0le P\u00e8re\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0le Fils\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0le Saint-Esprit\u00a0\u00bb. Ainsi donc nous pouvons dire que la substance divine est puissante, sage et bonne\u00a0; en v\u00e9rit\u00e9, elle est la puissance m\u00eame, la sagesse m\u00eame et la bont\u00e9 m\u00eame.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<cite>Theologia Summi Boni. Tractatus de unitate et trinitate divina<sup id=\"cite_ref-75\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-75\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/cite><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cela amena certains \u00e0 l&rsquo;accuser de\u00a0<a title=\"Trith\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trith%C3%A9isme\">trith\u00e9isme<\/a>\u00a0(cette accusation avait d\u00e9j\u00e0 \u00e9t\u00e9 formul\u00e9e contre son ma\u00eetre\u00a0<a title=\"Roscelin de Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roscelin_de_Compi%C3%A8gne\">Roscelin de Compi\u00e8gne<\/a>)\u00a0; d&rsquo;autres, par apr\u00e8s, se mirent au contraire \u00e0 penser qu&rsquo;Ab\u00e9lard niait en fait la r\u00e9alit\u00e9 des personnes divines en ramenant leurs noms \u00e0 des attributs du divin hypostasi\u00e9s (voir\u00a0<a title=\"Modalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Modalisme\">modalisme<\/a>). Des sp\u00e9cialistes modernes (<a title=\"Jean Jolivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Jolivet\">Jean Jolivet<\/a>) ont depuis ni\u00e9 qu&rsquo;Ab\u00e9lard ait pu d\u00e9fendre de telles opinions.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"T\u00e9moignage_personnel_de_la_pr\u00e9sence_du_Paraclet\"><span id=\"T.C3.A9moignage_personnel_de_la_pr.C3.A9sence_du_Paraclet\"><\/span>T\u00e9moignage personnel de la pr\u00e9sence du Paraclet<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une autre position th\u00e9ologique que l&rsquo;on attribue commun\u00e9ment \u00e0 Ab\u00e9lard est la th\u00e9orie selon laquelle l&rsquo;incarnation et la mort du Christ n&rsquo;auraient servi qu&rsquo;\u00e0 donner aux hommes un exemple moral \u00e0 suivre<sup id=\"cite_ref-76\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-76\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;incarnation a sens et efficacit\u00e9 en pr\u00eachant par l&rsquo;exemple la loi d&rsquo;amour. Cette th\u00e8se, qui va \u00e0 l&rsquo;encontre des positions orthodoxes sur le sujet, et fut condamn\u00e9e au\u00a0<a title=\"Conciles de Sens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conciles_de_Sens\">concile de Sens<\/a>\u00a0en 1140, a refait surface au\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0avec le d\u00e9veloppement du\u00a0<a title=\"Lib\u00e9ralisme th\u00e9ologique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lib%C3%A9ralisme_th%C3%A9ologique\">lib\u00e9ralisme th\u00e9ologique<\/a>, trouvant en la personne du th\u00e9ologien protestant\u00a0<a title=\"Friedrich Schleiermacher\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Friedrich_Schleiermacher\">Friedrich Schleiermacher<\/a>\u00a0l&rsquo;un de ses principaux repr\u00e9sentants.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9forme_de_l'\u00c9glise\"><span id=\"R.C3.A9forme_de_l.27.C3.89glise\"><\/span>R\u00e9forme de l&rsquo;\u00c9glise<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard s&rsquo;est aussi indign\u00e9 du manque de\u00a0<a title=\"Religiosit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religiosit%C3%A9\">religiosit\u00e9<\/a>\u00a0de certains moines qui passaient selon lui trop de temps \u00e0 la chasse et pas assez \u00e0 se recueillir dans la pri\u00e8re\u00a0; quand il se r\u00e9fugie en Bretagne dans l&rsquo;<a title=\"Dioc\u00e8se de Vannes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dioc%C3%A8se_de_Vannes\">\u00e9v\u00each\u00e9 de Vannes<\/a>, dans l&rsquo;<a title=\"Abbaye Saint-Gildas de Rhuys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_Saint-Gildas_de_Rhuys\">abbaye Saint-Gildas de Rhuys<\/a>\u00a0(<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une terre barbare, une langue inconnue, une population brutale et sauvage\u00a0\u00bb<\/span>), il \u00e9voque chez les moines\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0des habitudes de vie notoirement rebelles \u00e0 tout frein\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0[\u2026]\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les moines m&rsquo;obs\u00e9daient pour leurs besoins journaliers, car la communaut\u00e9 ne poss\u00e9dait rien que je pusse distribuer, et chacun prenait sur son propre patrimoine pour se soutenir lui et sa concubine, et ses fils et ses filles. Non contents de me tourmenter, ils volaient et emportaient tout ce qu&rsquo;ils pouvaient prendre, pour me cr\u00e9er des embarras, et me forcer, soit \u00e0 rel\u00e2cher les r\u00e8gles de la discipline, soit \u00e0 me retirer. Toute la horde de la contr\u00e9e \u00e9tant \u00e9galement sans lois ni frein, il n&rsquo;\u00e9tait personne dont je puisse r\u00e9clamer l&rsquo;aide\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-77\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-77\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0;\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les portes de l&rsquo;abbaye n&rsquo;\u00e9taient orn\u00e9es que de pieds de biche, d&rsquo;ours, de sanglier, troph\u00e9es sanglants de leur chasse. Les moines ne se r\u00e9veillaient qu&rsquo;au son du cor et des chiens de meute aboyant. Les habitants \u00e9taient cruels et sans freins.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-78\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De m\u00eame, il fustige un rituel ostentatoire, un clerg\u00e9 inculte, l&rsquo;enrichissement des \u00e9v\u00eaques. Il pr\u00f4ne une sinc\u00e9rit\u00e9 fond\u00e9e sur la compr\u00e9hension des textes et de leur signification. Fid\u00e8le au\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03c4\u1f78 \u03bc\u03ad\u03c3\u03bf\u03bd<\/span>\u00a0\/\u00a0<span class=\"lang-grc-latn\" lang=\"grc-latn\"><i>t\u00f2 m\u00e9son<\/i><\/span>, le juste milieu\u00a0<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">aristot\u00e9licien<\/a>, il pr\u00e9conise la mod\u00e9ration et une simplicit\u00e9 naturelle qui ne tourne pas \u00e0 une\u00a0<a title=\"Asc\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asc%C3%A8se\">asc\u00e8se<\/a>\u00a0excessive ou une outranci\u00e8re\u00a0<a title=\"Ordre mendiant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_mendiant\">mendicit\u00e9<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Musique\">Musique<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Jean de Garlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_Garlande\">Jean de Garlande<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Passage_Pommeraye_-_M%C3%A9daillon_2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Passage_Pommeraye_-_M%C3%A9daillon_2.jpg\/250px-Passage_Pommeraye_-_M%C3%A9daillon_2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Passage_Pommeraye_-_M%C3%A9daillon_2.jpg\/500px-Passage_Pommeraye_-_M%C3%A9daillon_2.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"188\" data-file-width=\"4608\" data-file-height=\"3456\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Guillaume Groota\u00ebrs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_Groota%C3%ABrs\">Guillaume Groota\u00ebrs<\/a>,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>\u00a0(1843),\u00a0<a title=\"Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nantes\">Nantes<\/a>, haut de la\u00a0<a title=\"Passage Pommeraye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passage_Pommeraye\">galerie Santeuil<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ab\u00e9lard est aussi un\u00a0<a title=\"Musique savante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_savante\">compositeur savant<\/a>\u00a0doubl\u00e9 d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Musique populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_populaire\">chansonnier populaire<\/a>. Les chansons d&rsquo;amour compos\u00e9es pour\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>, si l&rsquo;on en croit les lettres de celle-ci, figurent parmi les\u00a0<a title=\"Tube (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tube_(musique)\">succ\u00e8s \u00e0 la mode<\/a>\u00a0de son temps, les\u00a0<a title=\"M\u00e9nestrel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9nestrel\">m\u00e9n\u00e9triers<\/a>\u00a0assurant une diffusion rapide \u00e0 un large public\u00a0<a title=\"Aristocratie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristocratie\">aristocratique<\/a>\u00a0et populaire. L&rsquo;ensemble est perdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Deux manuscrits retrouv\u00e9s \u00e0\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Chaumont (Haute-Marne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaumont_(Haute-Marne)\">Chaumont (Haute-Marne)<\/a>, le dernier ne datant que de la fin du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, font conna\u00eetre en revanche les nombreux\u00a0<a title=\"Hymne religieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hymne_religieux\">hymnes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Planctus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Planctus\">planctus<\/a><sup id=\"cite_ref-79\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-79\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>note 15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(chants de lamentation) qu&rsquo;il compose pour les moniales du\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclet<\/a><sup id=\"cite_ref-80\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-80\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il s&rsquo;agit l\u00e0 d&rsquo;un cas assez exceptionnel, l&rsquo;anonymat \u00e9tant la r\u00e8gle en mati\u00e8re de\u00a0<a title=\"Musique m\u00e9di\u00e9vale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_m%C3%A9di%C3%A9vale\">musique m\u00e9di\u00e9vale<\/a>. On connait ainsi 6 planctus<sup id=\"cite_ref-81\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-81\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0not\u00e9s en\u00a0<a title=\"Neume\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Neume\">neumes<\/a><sup id=\"cite_ref-82\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-82\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvres_d'Ab\u00e9lard\"><span id=\".C5.92uvres_d.27Ab.C3.A9lard\"><\/span>\u0152uvres d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Correspondance\">Correspondance<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Epistolae duorum amantium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Epistolae_duorum_amantium\">Epistolae duorum amantium<\/a><\/i>, 1115, \u00e9dition Ewald K\u00f6nsgen, Leiden, Brill, 1974. Traduction Sylvain Piron\u00a0:\u00a0<i>Lettres des deux amants, attribu\u00e9es \u00e0 H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard<\/i>, Paris, Gallimard, 2005. Premi\u00e8res lettres (authentiques\u00a0?) entre Ab\u00e9lard et H\u00e9lo\u00efse.<\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.thelatinlibrary.com\/abelard\/historia.html\" rel=\"nofollow\"><i>Historia calamitatum. Epistola I<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.thelatinlibrary.com%2Fabelard%2Fhistoria.html\">archive<\/a>]<\/small>) (\u00ab\u00a0Histoire de mes malheurs &#8211; Lettre I\u00a0\u00bb, vers 1132)\u00a0: \u00e9dition Jacques Monfrin, Paris, Vrin, 1974. Traduction Yves Ferroul\u00a0:\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres et vies<\/i>, Garnier-Flammarion, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">39-92<\/span>\u00a0(Lettre I\u00a0:\u00a0<i>\u00c0 un ami &#8211; Histoire de mes malheurs<\/i>)<sup id=\"cite_ref-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran\u00e7aise_45-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran%C3%A7aise-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Epistolae I-VIII<\/i>\u00a0et\u00a0<i>R\u00e8gle pour le Paraclet<\/i>\u00a0(1135\u20131139)\u00a0:\u00a0<i>Lettres d&rsquo;Ab\u00e9lard et H\u00e9lo\u00efse<\/i>, \u00e9dition \u00c9ric Hicks, trad. \u00c9ric Hicks, Th. Moreau, Paris,\u00a0<a title=\"Le Livre de poche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Livre_de_poche\">Le Livre de poche<\/a>, 2007. Traduction Yves Ferroul\u00a0:\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres et vies<\/i>, Garnier-Flammarion, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">39-152<\/span>\u00a0(lettres I\u00a0:\u00a0<i>Histoire de mes malheurs<\/i>, II\u00a0: Premi\u00e8re lettre d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse \u00e0 Ab\u00e9lard, III\u00a0: R\u00e9ponse d&rsquo;Ab\u00e9lard \u00e0 H\u00e9lo\u00efse, IV\u00a0: R\u00e9ponse d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse au m\u00eame Ab\u00e9lard, V\u00a0: Seconde r\u00e9ponse d&rsquo;Ab\u00e9lard \u00e0 H\u00e9lo\u00efse).<\/li>\n<li><i>Epistolae IX-XIV<\/i>\u00a0: \u00e9dition Renno Smits,\u00a0<i>Peter Abelard &#8211; Letters IX-XIV &#8211; An Edition with an Introduction<\/i>, Groningen\u00a0: Bouma, 1983.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Po\u00e9sie\"><span id=\"Po.C3.A9sie\"><\/span>Po\u00e9sie<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>L&rsquo;Hymnaire du Paraclet<\/i>, Franz Dolveck (\u00e9d.) et Pascale Bourgain (trad.), Brepols, 2022<\/li>\n<li><i>Lamentations<\/i>, traduction de Paul Zumthor, note musicologique de G\u00e9rard Le Vot, Paris,\u00a0<a title=\"Actes Sud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Actes_Sud\">Actes Sud<\/a>, 1992<sup id=\"cite_ref-83\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-83\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a title=\"Chrysogonus Waddell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chrysogonus_Waddell\">Chrysogonus Waddell<\/a>, \u00ab\u00a0Epithalamica\u00a0: An Easter Sequence by Peter Abelard\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"Musical Quarterly (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Musical_Quarterly&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Musical Quarterly<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a072-2, 1986, p.\u00a0239-271.<\/li>\n<li><i>Planctus<\/i>,\u00a0<i>Consolatoria<\/i>,\u00a0<i>Confessio fidei<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Plainte\u00a0\u00bb, 1121\u20131140\u00a0?), \u00e9dition Massimo Sannelli, La Finestra \u00e9ditrice, Lavis 2013\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-8895925-47-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-8895925-47-9\"><span class=\"nowrap\">978-8895925-47-9<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Hymnaire\">Hymnaire<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a class=\"new\" title=\"Guido Maria Dreves (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Guido_Maria_Dreves&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Guido Maria Dreves<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:Guido Maria Dreves\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Guido_Maria_Dreves\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0Guido Maria Dreves\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a>,\u00a0<i>Hymnarius\u00a0<a title=\"Abbaye du Paraclet de Nogent-sur-Seine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_du_Paraclet_de_Nogent-sur-Seine\">Paraclitensis<\/a><\/i>, Paris, 1891.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cours_de_Logica_vetus\">Cours de Logica vetus<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a class=\"new\" title=\"Dialectique (Abailard) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Dialectique_(Abailard)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Dialectica<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:Dialectica (Werk)\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Dialectica_(Werk)\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0Dialectica (Werk)\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Dialectique\u00a0\u00bb, 1115\u20131116 selon C. Mews, 1240 selon N. Kretzmann), \u00e9dition L. M. De Rijk,\u00a0<i>Petrus Abaelardus\u00a0: Dialectica<\/i>, Assen, Van Gorcum, 1970 (<abbr class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9dition) &#8211; Somme sur la logique, auteurs (<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>,\u00a0<a title=\"Porphyre de Tyr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porphyre_de_Tyr\">Porphyre de Tyr<\/a>,\u00a0<a title=\"Bo\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bo%C3%A8ce\">Bo\u00e8ce<\/a>) et th\u00e8mes\u00a0: 1) cat\u00e9gories, 2) propositions cat\u00e9goriques et syllogismes, 3) r\u00e8gles d&rsquo;inf\u00e9rence, 4) propositions hypoth\u00e9tiques et syllogismes, 5) division et d\u00e9finition.<\/li>\n<li><i>Glossulae<\/i>\u00a0I\u00a0: (\u00ab\u00a0Gloses\u00a0\u00bb) ou (<i>Introductiones dialecticae<\/i>\u00a0&#8211;\u00a0<i>Introductiones parvulorum<\/i>)\u00a0:\u00a0<i>Gloses litt\u00e9rales sur Porphyre, Aristote et Bo\u00e8ce<\/i>\u00a0(1102\u20131104 selon C. Mews).\n<ul>\n<li>1)\u00a0<i>Editio super Porphyrium<\/i>\u00a0(sur l&rsquo;<i>Isagoge<\/i>\u00a0de Porphyre)\u00a0: \u00e9dition Mario Dal Pra (manuscrit de Paris),\u00a0<i>Scritti di logica<\/i>, Florence, La Nuova Italia, 1969,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">3-42<\/span>\u00a0; nouvelle \u00e9dition\u00a0<a class=\"new\" title=\"Yukio Iwakuma (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Yukio_Iwakuma&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Yukio Iwakuma<\/a>\u00a0(manuscrit de Munich), \u00ab\u00a0Vocales or Early Nominalists\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Traditio<\/i>, 47, 1992,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">74-100<\/span>.<\/li>\n<li>2)\u00a0<i>Glossae in Categorias<\/i>\u00a0(Gloses sur les\u00a0<i>Cat\u00e9gories<\/i>\u00a0d&rsquo;Aristote, vers 1105\u20131108 selon J. Marenbon)\u00a0: \u00e9dition M. Dal Pra,\u00a0<i>Scritti di logica<\/i>, Florence, 1969,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">43-68<\/span>. Logique selon la m\u00e9thode de Roscelin\u00a0?<\/li>\n<li>3)\u00a0<i>Editio super Aristotelem de Interpretatione<\/i>\u00a0(sur le\u00a0<i>De l&rsquo;interpr\u00e9tation<\/i>\u00a0d&rsquo;Aristote)\u00a0: \u00e9dition M. Dal Pra,\u00a0<i>Scritti di logica<\/i>, Florence, 1969,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">69-154<\/span>.<\/li>\n<li>4)\u00a0<i>De divisionibus<\/i>\u00a0(Gloses sur le\u00a0<i>De divisione<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Bo\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bo%C3%A8ce\">Bo\u00e8ce<\/a>\u00a0: \u00e9dition M. Dal Pra,\u00a0<i>Scritti di logica<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">155-204<\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i>Glossulae<\/i>\u00a0II\u00a0:\u00a0<i>Logica &#8211; Ingredientibus&rsquo;<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Logique &#8211; Pour d\u00e9butants\u00a0\u00bb, 1117\u20131121, ou vers 1130) ou\u00a0<i>Gloses de Milan<\/i>. Trad. partielle en anglais\u00a0: Peter Overton King,\u00a0<i>Peter Abailard and the Problem of Universals in the Twelfth Century<\/i>, Princeton University, 1982,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0II.\n<ul>\n<li>1)\u00a0<i>Glossae super Porphyrium<\/i>\u00a0(sur l&rsquo;<i>Isagoge<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Porphyre de Tyr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porphyre_de_Tyr\">Porphyre de Tyr<\/a>)\u00a0: \u00e9dition Bernhard Geyer,\u00a0<i>Peter Abaelards Philosophische Schriften<\/i>, \u00ab\u00a0Commentary on Porphyry&rsquo;s Isagoge\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i>Beitr\u00e4ge zur Geschichte der Philosophie und Theologie des Mittelalters<\/i>, 21, 1, Aschendorff\u00a0: Munster, 1919,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">1-10<\/span>9\u00a0; trad. anglaise Paul V. Spade,\u00a0<i>Five Texts on the Mediaeval Problem of Universals<\/i>, Indianapolis, Hackett Publishing, 1994,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">26-56<\/span>\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=FZ0lGvQr_H8C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Spade+%22Five+texts%22&amp;source=bl&amp;ots=4AeVej3z_Z&amp;sig=e7oWGYYzgf74o4Wx0ly0ugWPdiw&amp;hl=fr&amp;ei=mU-9TPf1E8WOjAfk56mMAg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DFZ0lGvQr_H8C%26printsec%3Dfrontcover%26dq%3DSpade%2B%2522Five%2Btexts%2522%26source%3Dbl%26ots%3D4AeVej3z_Z%26sig%3De7oWGYYzgf74o4Wx0ly0ugWPdiw%26hl%3Dfr%26ei%3DmU-9TPf1E8WOjAfk56mMAg%26sa%3DX%26oi%3Dbook_result%26ct%3Dresult%26resnum%3D1%26ved%3D0CBcQ6AEwAA%23v%3Donepage%26q%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>. Th\u00e8se selon laquelle les\u00a0<a title=\"Universaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universaux\">universaux<\/a>\u00a0sont des mots (<i>voces<\/i>) ou des noms (<i>nomina<\/i>) (<a title=\"Nominalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nominalisme\">nominalisme<\/a>).<\/li>\n<li>2)\u00a0<i>Glossae super Predicamenta Aristotelis<\/i>\u00a0(sur les\u00a0<i>Cat\u00e9gories<\/i>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>)\u00a0: \u00e9dition Bernhard Geyer dans\u00a0<i>Beitr\u00e4ge zur Geschichte der Philosophie und Theologie des Mittelalters<\/i>, 21,2, Aschendorff: Munster 1921,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">111-305<\/span>.<\/li>\n<li>3)\u00a0<i>Glossae super Peri hermeneias<\/i>\u00a0(sur\u00a0<i>De l&rsquo;interpr\u00e9tation<\/i>\u00a0d&rsquo;Aristote)\u00a0: \u00e9dition Klaus Jacobi et Christian Strub, dans coll. \u00ab\u00a0Corpus christianorum continuatio medievalis\u00a0\u00bb (CCCM), Turnhout (Belgique), Brepols, 2010\u00a0; \u00e9dition L. Minio-Paluello,\u00a0<i>Abaelardiana inedita<\/i>, Rome, 1958,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">3-10<\/span>8. Trad. partielle en anglais\u00a0: Arens Hans,\u00a0<i>Aristotle&rsquo;s Theory of Language and Its Tradition<\/i>, Amsterdam, Benjamins, 1984,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">231-302<\/span>. Sur la pr\u00e9dication (chap. 3), les futurs contingents (chap. 9), la logique modale (cha<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">12-14<\/span>).<\/li>\n<li>7)\u00a0<i>Super Topica glossae<\/i>\u00a0(sur le\u00a0<i>De topicis differentiis<\/i>\u00a0(Diff\u00e9rences topiques) de\u00a0<a title=\"Bo\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bo%C3%A8ce\">Bo\u00e8ce<\/a>)\u00a0: \u00e9dition Mario Dal Pra,\u00a0<i>Scritti di logica<\/i>, Florence, 1969,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">205-330<\/span>\u00a0; Karin Fredborg,\u00a0<i>Abelard on Rhetoric<\/i>, dans C. Mews\u00a0<i><abbr class=\"abbr\" lang=\"la\" title=\"et alii (\u00ab et d\u2019autres \u00bb)\">et al.<\/abbr><\/i>,\u00a0<i>Rhetoric and Renewal in Latin West 1100\u20131540<\/i>, Turnhout, Brepols,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">55-61<\/span>. Th\u00e9orie logique de Pierre Ab\u00e9lard.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i>Glossulae<\/i>\u00a0III\u00a0:\u00a0<i>Logica &#8211; Nostrorum Petitioni sociorum<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Logique &#8211; \u00c0 la demande des n\u00f4tres\u00a0\u00bb, 1121\u20131125 ou 1122\u20131125) ou\u00a0<i>Gloses de Lunel<\/i>. Trad. partielle en anglais\u00a0: Peter Overton King,\u00a0<i>Peter Abailard and the Problem of Universals in the Twelfth Century<\/i>, Princeton University, 1982,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0II.\n<ul>\n<li>1)\u00a0<i>Glossulae super Porphyrium<\/i>\u00a0(Commentaire sur l&rsquo;<i>Isagoge<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Porphyre de Tyr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porphyre_de_Tyr\">Porphyre de Tyr<\/a>), \u00e9dition Bernhard Geyer,\u00a0<i>Peter Abaelards Philosophische Schriften<\/i>, \u00ab\u00a0Commentary on Porphyry&rsquo;s Isagoge\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i>Beitr\u00e4ge zur Geschichte der Philosophie und Theologie des Mittelalters<\/i>, 21, 4, Aschendorff, Munster, 1933,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">505-588<\/span>.<\/li>\n<li>2)\u00a0<i>Glossae super librum Porphyrii secundo vocalem<\/i>\u00a0(1120\u20131121)\u00a0: \u00e9dition Carmelo Ottaviano,\u00a0<i>Un opuscolo inedito di Abelardo\u00a0?<\/i>, dans\u00a0<i>Testi medioevali inediti<\/i>, Florence, L. S. Olschki, 1933,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">106-207<\/span>.<\/li>\n<li>3)\u00a0<i>Positio vocum sententiae<\/i>\u00a0(1118\u20131120)\u00a0: \u00e9dition par Yukio Iwakuna, \u00ab\u00a0Vocales or early nominalists\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i>Traditio<\/i>, 47, 1992,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">66-73<\/span>. Distinction entre\u00a0<i>vox<\/i>\u00a0(\u00e9mission de voix) et\u00a0<i>sermo<\/i>\u00a0(discours signifiant).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Dialectique\">Dialectique<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>De intellectibus<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Des intellections\u00a0\u00bb, 1124), \u00e9dition et traduction Patrick Morin,\u00a0<i>Trait\u00e9 des intellections<\/i>, introduction, traduction (texte latin en vis-\u00e0-vis), notes et commentaire par Patrick Morin, Vrin, coll. \u00ab\u00a0Sic et non\u00a0\u00bb 1964, 174 pages\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7116-1166-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7116-1166-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-7116-1166-9<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><i>Sententiae secundum Magistrum Petrum<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Sentences selon ma\u00eetre Pierre\u00a0\u00bb, 1135\u20131139), \u00e9dition Lorenzo Minio-Paluello, dans\u00a0<i>Twelfth-Century Logic\u00a0: Texts and Studies<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a02\u00a0:\u00a0<i>Abaelardiana inedita<\/i>, Roma, 1958,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">109-122<\/span>. \u00ab\u00a0Sentences\u00a0\u00bb logiques.<\/li>\n<li><i>De generibus et speciebus<\/i><sup id=\"cite_ref-84\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-84\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(\u00ab\u00a0Des genres et des esp\u00e8ces\u00a0\u00bb), attribu\u00e9 \u00e0 Ab\u00e9lard par Victor Cousin, est aujourd&rsquo;hui consid\u00e9r\u00e9 une \u0153uvre du Pseudo-Joscelin.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Philosophie_\u00e9thique\"><span id=\"Philosophie_.C3.A9thique\"><\/span>Philosophie \u00e9thique<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Soliloquium<\/i>, \u00c9dition Charles Burnett,\u00a0<i>Studi medievali<\/i>, 25, 1984,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">857-894<\/span>. Dialogue entre Pierre et Ab\u00e9lard.<\/li>\n<li><i>Carmen ad Astralabium<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Po\u00e8me \u00e0 Astrolabe\u00a0\u00bb, 1132\u20131139), \u00e9dition Jose M. Rubingh-Bosscher, Groningue, 1987<sup id=\"cite_ref-85\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-85\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>70<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Ethica sive Scito te ipsum<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0\u00c9thique, ou Connais-toi toi-m\u00eame\u00a0\u00bb, vers 1139, ou vers 1125), \u00e9dition Rainer M. Ilgner, Turnhout, Brepols, 2001, CCCM, 190). Traduction Maurice de Gandillac\u00a0:\u00a0<i>\u0152uvres choisies d&rsquo;Ab\u00e9lard (Logique, \u00c9thique, Dialogue entre un philosophe, un juif et un chr\u00e9tien<\/i>), Aubier-Montaigne, 1945\u00a0; r\u00e9\u00e9d.\u00a0<i>Conf\u00e9rences (Dialogue d&rsquo;un philosophe avec un juif et un chr\u00e9tien). Connais-toi toi-m\u00eame (\u00c9thique)<\/i>,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions du Cerf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_du_Cerf\">\u00c9ditions du Cerf<\/a>, 1993, la moralit\u00e9 plac\u00e9e dans l&rsquo;intention.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cours_de_th\u00e9ologie\"><span id=\"Cours_de_th.C3.A9ologie\"><\/span>Cours de th\u00e9ologie<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>De unitate et trinitate divina, sive Theologia Summi Boni<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0De l&rsquo;unit\u00e9 et de la trinit\u00e9 divine, ou Th\u00e9ologie du Bien supr\u00eame\u00a0\u00bb, 1120), \u00e9dition E. M. Buytaert et Constant J. Mews, Turnhout, Brepols, 1987, Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis (CCCM), t. 13. Traduction J. Jolivet\u00a0:\u00a0<i>De l&rsquo;unit\u00e9 et de la trinit\u00e9 divines<\/i>, Vrin, 2002. Premi\u00e8re version de sa\u00a0<i>Theologia<\/i>. Ouvrage condamn\u00e9 au concile de Soissons en 1121.<\/li>\n<li><i>Theologia Christiana<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Th\u00e9ologie chr\u00e9tienne\u00a0\u00bb, 1124\u00a0?), dans\u00a0<i>Petri Abaelardi Opera omnia<\/i>, t. 2, 1849\u20131859,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">357-565<\/span>.\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k69214m\/f836.image.r=Pierre+Abelard.langFR\" rel=\"nofollow\">[2]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k69214m%2Ff836.image.r%3DPierre%2BAbelard.langFR\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00c9dition E. M. Buytaert, Turnhout, Brepols, 1969 (CCCM, t. 12), 510\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0Deuxi\u00e8me version de sa\u00a0<i>Theologia<\/i>. Trad. an. (incompl\u00e8te)\u00a0: J. R. McCallum\u00a0:\u00a0<i>Abelard&rsquo;s Christian Theology<\/i>, Oxford, Blackwell, 1948.<\/li>\n<li><i>Theologia Scholarium<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Th\u00e9ologie des \u00e9l\u00e8ves\u00a0\u00bb, ou\u00a0<i>Introductio ad Theologiam<\/i>, \u00ab\u00a0Introduction \u00e0 la th\u00e9ologie\u00a0\u00bb, 1133\u20131137, avec corrections et ajouts en 1140), dans\u00a0<i>Petri Abaelardi Opera omnia<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a02,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">1-14<\/span>9.<a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k69214m\/f836.image.r=Pierre+Abelard.langFR\" rel=\"nofollow\">[3]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k69214m%2Ff836.image.r%3DPierre%2BAbelard.langFR\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00c9dition E. M. Buytaert et C. J. Mews, Turnhout, Brepols, 1987, CCCM, t. 13. Troisi\u00e8me version de sa\u00a0<i>Theologia<\/i>. Ouvrage condamn\u00e9 au concile de Sens en 1140.<\/li>\n<li><i>Problemata Heloissae<\/i>\u00a0(1132\u20131135), Patrologia latina, vol. 178, c. 677\u2013730.<\/li>\n<li><i>Sententiae Parisienses<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Sentences de Paris\u00a0\u00bb)\u00a0: \u00e9dition A. Landgraff,\u00a0<i>\u00c9crits th\u00e9ologiques de l&rsquo;\u00e9cole d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/i>, Louvain, 1934. \u00ab\u00a0Sentences\u00a0\u00bb th\u00e9ologiques.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Critique_ex\u00e9g\u00e9tique\"><span id=\"Critique_ex.C3.A9g.C3.A9tique\"><\/span>Critique ex\u00e9g\u00e9tique<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Sic et non\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sic_et_non\">Sic et non<\/a><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Oui et non\u00a0\u00bb, 1122), dans\u00a0<i>Petri Abaelardi Opera omnia<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a01,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">1329-1683<\/span>.\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k5505181j\/f945.image.r=Petri+Abaelardi+Opera.langFR\" rel=\"nofollow\">[4]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k5505181j%2Ff945.image.r%3DPetri%2BAbaelardi%2BOpera.langFR\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00c9dition Blanche Boyer et Richard McKeon, Chicago\/London: University of Chicago Press, 1976. Encyclop\u00e9die doctrinale rassemblant des textes des P\u00e8res de l&rsquo;\u00c9glise<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-86\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Commentaria In Epistolam Pauli ad Romanos<\/i>\u00a0(Commentaires sur l&rsquo;\u00e9p\u00eetre aux Romains de saint Paul) (vers 1139), \u00e9dition E. Buytaert, Turnhout, Brepols, 1969 (CCCM, 11). Trad? en an. partielle\u00a0: E. R. Fairweather (\u00e9d.),\u00a0<i>A Scholastic Miscellany<\/i>, Westminster John Knox Pr, 1995,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">276-287<\/span>.<\/li>\n<li><i>Dialogus inter Philosophum, Christianum et Iudaeum, sive Collationes<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Dialogue entre un philosophe, un chr\u00e9tien et un juif, ou conf\u00e9rences\u00a0\u00bb, 1136\u20131139, 1125\u20131127 selon C. Mews), \u00e9dition G. Orlandi, trad. J. Marenbon, Oxford, Clarendon Press, 2001. Traduction Maurice de Gandillac\u00a0:\u00a0<i>\u0152uvres choisies d&rsquo;Ab\u00e9lard (Logique, \u00c9thique, Dialogue entre un philosophe, un juif et un chr\u00e9tien<\/i>), Aubier-Montaigne, 1945\u00a0; r\u00e9\u00e9d.\u00a0<i>Conf\u00e9rences (Dialogue d&rsquo;un philosophe avec un juif et un chr\u00e9tien). Connais-toi toi-m\u00eame (\u00c9thique)<\/i>,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions du Cerf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_du_Cerf\">\u00c9ditions du Cerf<\/a>, 1993. La raison contre l&rsquo;autorit\u00e9.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Disputes_th\u00e9ologiques\"><span id=\"Disputes_th.C3.A9ologiques\"><\/span>Disputes th\u00e9ologiques<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Abaelard.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Abaelard.jpg\/250px-Abaelard.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/a\/ac\/Abaelard.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"361\" data-file-width=\"374\" data-file-height=\"540\" \/><\/a><figcaption>Copie manuscrite du\u00a0<a title=\"XIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0de\u00a0<i>Contra\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernardum<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>,\u00a0<a title=\"Bayerische Staatsbibliothek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bayerische_Staatsbibliothek\">Bayerische Staatsbibliothek<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Apologia contra Bernardum<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Apologie contre Bernard de Clairvaux\u00a0\u00bb, 1139\u20131140)\u00a0: \u00e9dition Eligius M. Buytaert,\u00a0<i>Apologia contra Bernardum (Ne iuxta Boethianum)<\/i>, dans CCCM t. 12, 359-368\u00a0; \u00e9dition Raymond Klibansky,\u00a0<i>Epistola contra Bernardum<\/i>, dans\u00a0<i>Medieval and Renaissance Studies<\/i>, 5 (1961),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a01\u201327. Premi\u00e8re r\u00e9ponse aux accusations d&rsquo;h\u00e9r\u00e9sie par saint Bernard.<\/li>\n<li><i>Confessio fidei Universis<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Profession de foi universelle\u00a0\u00bb), \u00e9dition Charles Burnett,\u00a0<i>Peter Abelard, Confessio fidei \u00ab\u00a0universis\u00a0\u00bb\u00a0: a critical edition of Abelard&rsquo;s reply to accusations of heresy<\/i>, dans\u00a0<i>Medieval Studies<\/i>, 48 (1986),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">111-138<\/span>. Deuxi\u00e8me r\u00e9ponse \u00e0 saint Bernard.<\/li>\n<li><i>Confessio fidei ad Heloisam<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Profession de foi \u00e0 H\u00e9lo\u00efse\u00a0\u00bb,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1141-04\" data-sort-value=\"1141-04\">avril 1141<\/time>), \u00e9dition Charles Burnett, dans\u00a0<i>Mittellateinische Jahrbuch<\/i>, 21 (1986),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">147-155<\/span>. Troisi\u00e8me r\u00e9ponse \u00e0 saint Bernard<sup id=\"cite_ref-87\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard#cite_note-87\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>72<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e8gles_liturgiques\"><span id=\"R.C3.A8gles_liturgiques\"><\/span>R\u00e8gles liturgiques<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Hymnarius Paraclitensis<\/i>, \u00e9dition Joseph Sz\u00f6v\u00e9rffy, Albany, 1975.<\/li>\n<li><i>Sermones &#8211; Epistola introductoria Abaelardi<\/i>, Patrologia latina, 178, c. 379-610.<\/li>\n<li><i>Expositio Orationis Dominicae<\/i>, \u00e9dition Charles Burnett,\u00a0<i>Revue b\u00e9n\u00e9dictine<\/i>, 95, 1985, 60-72.<\/li>\n<li><i>Expositio Symboli Apostolorum<\/i>,\u00a0<i>Expositio Symboli Athanasii<\/i>, Patrologia latina, 178, 617-632.<\/li>\n<li><i>Expositio in Hexaemeron<\/i>\u00a0(vers 1135), \u00e9dition E. M. Buytaert,\u00a0<i>Antonianum<\/i>, 43, 1968,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">163-194<\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\" data-mw-group=\"note\">\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\">Abailard, orthographi\u00e9 aujourd&rsquo;hui \u2039<span class=\"skin-invert-image\">\u00a0Ab\u00e9lard\u00a0<\/span>\u203a, est son pr\u00e9nom. Les noms de famille n&rsquo;existaient pas \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque. Les individus d&rsquo;un m\u00eame pr\u00e9nom \u00e9taient parfois distingu\u00e9s par leur lieu d&rsquo;origine. Ab\u00e9lard aurait \u00e9t\u00e9 Abailard du\u00a0<a title=\"Le Pallet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Pallet\">Palais<\/a>. Le second pr\u00e9nom, qui n&rsquo;\u00e9tait pas utilis\u00e9 \u00e0 la ville, indique probablement que l&rsquo;enfant a \u00e9t\u00e9\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme\">baptis\u00e9<\/a>\u00a0le jour de la Saint-Pierre. Durant la vie monastique, c&rsquo;est ce pr\u00e9nom de bapt\u00eame qui \u00e9tait utilis\u00e9.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\">B\u00e9ranger, le p\u00e8re d&rsquo;Ab\u00e9lard, habite chez son beau p\u00e8re. Il n&rsquo;y a pas en\u00a0<a title=\"Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bretagne\">Bretagne<\/a>\u00a0ni en\u00a0<a title=\"Irlande (\u00eele)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Irlande_(%C3%AEle)\">Irlande<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Dot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dot\">dot<\/a>\u00a0\u00e0 proprement parler. Le\u00a0<a title=\"R\u00e9gime matrimonial\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gime_matrimonial\">r\u00e9gime<\/a>\u00a0normal, \u00e0 la diff\u00e9rence des pays de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Droit latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit_latin\">droit latin<\/a>, est celui de la\u00a0<a title=\"S\u00e9paration de biens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9paration_de_biens\">s\u00e9paration de biens<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\">Il est plausible que B\u00e9ranger ait servi sous les ordres de son futur beau-p\u00e8re.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\">Comme eux, il apprit certainement \u00ab\u00a0les comptes\u00a0\u00bb.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\">\u00c0 cette \u00e9poque, tous les bretons s&rsquo;adonnent au\u00a0<a title=\"Hockey sur gazon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hockey_sur_gazon\">jeu de crosse<\/a>, qui a une fonction \u00e9ducative importante.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\">L&rsquo;\u00e9l\u00e8ve est port\u00e9 en triomphe par un chahut jusqu&rsquo;\u00e0 son domicile. L&rsquo;anecdote est rapport\u00e9e par un\u00a0<a title=\"Hagiographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hagiographie\">hagiographe<\/a>\u00a0contemporain de\u00a0<a title=\"Gossuin d'Anchin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gossuin_d%27Anchin\">Gossuin<\/a>, le moine Alexandre, dans un manuscrit intitul\u00e9\u00a0<i>Vita D. Gosuini, abbatis Aquicinetini<\/i>\u00a0(cf. infra).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"reference-text\">Une tradition orale rapport\u00e9e en 1894 par l&rsquo;historien local Gabriel du Chaffault \u00e9voque une rencontre d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard au bord de l&rsquo;\u00e9tang o\u00f9 il aurait \u00e9t\u00e9 question de suicide, pratique rendue \u00e0 la mode au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle par\u00a0<a title=\"Les Souffrances du jeune Werther\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Souffrances_du_jeune_Werther\">Les Souffrances du jeune Werther<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Johann Wolfgang von Goethe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Wolfgang_von_Goethe\">Johann Wolfgang von Goethe<\/a>. Cette localisation a \u00e9t\u00e9 d\u00e9nonc\u00e9e en 2009 par Mickael Wilmart, enseignant de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole des hautes \u00e9tudes en sciences sociales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_des_hautes_%C3%A9tudes_en_sciences_sociales\">\u00c9cole des hautes \u00e9tudes en sciences sociales<\/a>\u00a0(EHESS), au seul motif d&rsquo;absence de preuve (Cf. note de l&rsquo;Association Pierre Ab\u00e9lard, site r\u00e9f\u00e9renc\u00e9\u00a0<i>infra<\/i>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"reference-text\">Cette cour verra na\u00eetre soixante ans plus tard le\u00a0<a title=\"Litt\u00e9rature courtoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litt%C3%A9rature_courtoise\">genre de cour<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ais\">langue vulgaire<\/a>\u00a0sous la plume de\u00a0<a title=\"Chr\u00e9tien de Troyes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chr%C3%A9tien_de_Troyes\">Chr\u00e9tien de Troyes<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"reference-text\">Il s&rsquo;agit donc d&rsquo;une affaire o\u00f9 le Boucher du Roi m\u00eale, ce qui est la norme, int\u00e9r\u00eats priv\u00e9s et int\u00e9r\u00eat public.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard r\u00e9habilite le mot et la chose, science pa\u00efenne alors interdite parce qu&rsquo;ant\u00e9rieure \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9vangile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vangile\">\u00c9vangile<\/a>. Il sera condamn\u00e9 pour avoir oser promouvoir un discours sur Dieu au lieu de se contenter de r\u00e9p\u00e9ter et illustrer la Parole divine et pour avoir cherch\u00e9 \u00e0 l&rsquo;expliquer au lieu de seulement s&rsquo;y conformer et lui ob\u00e9ir. Il fait la critique des\u00a0<a title=\"Saintes \u00c9critures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saintes_%C3%89critures\">Saintes \u00c9critures<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"reference-text\">La d\u00e9position du l&rsquo;<a title=\"Liste des souverains du Saint-Empire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_souverains_du_Saint-Empire\">empereur du Saint-Empire<\/a>\u00a0<a title=\"Charles III le Gros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_III_le_Gros\">Charles III le Gros<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Raids vikings en France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raids_vikings_en_France\">invasions normandes<\/a>\u00a0ont donn\u00e9 l&rsquo;occasion au\u00a0<a title=\"Marche de Neustrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marche_de_Neustrie\">marquis de Neustrie<\/a>\u00a0<a title=\"Eudes (roi des Francs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eudes_(roi_des_Francs)\">Eudes<\/a>\u00a0de prendre le pouvoir le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"0888-03-04\" data-sort-value=\"0888-03-04\">29 f\u00e9vrier 888<\/time>\u00a0au titulaire du royaume de\u00a0<a title=\"Francie occidentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francie_occidentale\">Francie occidentale<\/a>\u00a0<a title=\"Charles III le Simple\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_III_le_Simple\">Charles III le Simple<\/a>, pendant la minorit\u00e9 de celui-ci. \u00c0 la mort d&rsquo;Eudes, la conjuration est poursuivie par le fr\u00e8re du d\u00e9funt, le roi\u00a0<a title=\"Robert Ier (roi des Francs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Ier_(roi_des_Francs)\">Robert\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>, lequel est tu\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Bataille de Soissons (923)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bataille_de_Soissons_(923)\">bataille de Soissons<\/a>, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"0923-06-20\" data-sort-value=\"0923-06-20\">15 juin 923<\/time>. Pour autant, Charles III le Simple ne parvient pas \u00e0 restaurer sa puissance. Son fils\u00a0<a title=\"Louis IV d'Outremer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_IV_d%27Outremer\">Louis IV d&rsquo;Outremer<\/a>\u00a0puis son petit-fils le roi des Francs\u00a0<a title=\"Lothaire (roi des Francs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lothaire_(roi_des_Francs)\">Lothaire<\/a>\u00a0ne r\u00e8gnent plus que nominalement face aux grands f\u00e9odaux. En 958, quatre ans apr\u00e8s l&rsquo;av\u00e8nement de Lothaire,\u00a0<a title=\"Thibaud Ier de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thibaud_Ier_de_Blois\">Thibaud\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0de Blois<\/a>, inventeur du\u00a0<a title=\"Donjon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donjon\">donjon<\/a>\u00a0(<a title=\"Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Blois\">Blois<\/a>,\u00a0<a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teaudun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teaudun\">Ch\u00e2teaudun<\/a>,\u00a0<a title=\"Chinon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinon\">Chinon<\/a>,\u00a0<a title=\"Saumur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saumur\">Saumur<\/a>), beau-fr\u00e8re du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des souverains de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_souverains_de_Bretagne\">roi<\/a>\u00a0<a title=\"Alain III de Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_III_de_Bretagne\">Alain III de Bretagne<\/a>\u00a0puis du\u00a0<a title=\"Liste des comtes et ducs d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_comtes_et_ducs_d%27Anjou\">comte<\/a>\u00a0<a title=\"Foulques II d'Anjou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foulques_II_d%27Anjou\">Foulques II d&rsquo;Anjou<\/a>, s&rsquo;\u00e9rige en gouverneur de la\u00a0<a title=\"Neustrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Neustrie\">Neustrie<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire chef administratif, et ne reconna\u00eet aucun suzerain. Deux ans plus tard,\u00a0<a title=\"Hugues Capet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hugues_Capet\">Hugues Capet<\/a>, devenu majeur, obtient du m\u00eame Lothaire le titre de\u00a0<a title=\"Duc des Francs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duc_des_Francs\">duc des Francs<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire de chef militaire, dont son p\u00e8re,\u00a0<a title=\"Hugues le Grand (duc des Francs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hugues_le_Grand_(duc_des_Francs)\">Hugues le Grand<\/a>, avait b\u00e9n\u00e9fici\u00e9. Presque trente ans plus tard, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"0987-05-26\" data-sort-value=\"0987-05-26\">21 mai 987<\/time>, la mort opportune du dernier\u00a0<a title=\"Carolingiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carolingiens\">carolingiens<\/a>\u00a0<a title=\"Louis V le Fain\u00e9ant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_V_le_Fain%C3%A9ant\">Louis V le Fain\u00e9ant<\/a>\u00a0sur un terrain de chasse d&rsquo;Hugues Capet ne fait que relancer la rivalit\u00e9 entre\u00a0<a title=\"Robertiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robertiens\">robertiens<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Maison de Blois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Blois\">thibaldiens<\/a>. Ceux-ci finissent, par mariages, par acqu\u00e9rir un territoire enserrant le domaine\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Cap\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cap%C3%A9tien\">cap\u00e9tien<\/a>\u00a0entre la vall\u00e9e de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Loire (fleuve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loire_(fleuve)\">Loire<\/a>, la\u00a0<a title=\"Champagne (province)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champagne_(province)\">Champagne<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Liste des seigneurs puis ducs de Montmorency\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_seigneurs_puis_ducs_de_Montmorency\">seigneurie de Montmorency<\/a>\u00a0\u00e9tendue au\u00a0<a title=\"Beauvaisis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beauvaisis\">comt\u00e9 de Beauvais<\/a>. La guerre d&rsquo;influence se joue \u00e9galement au sein de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>\u00a0fera beaucoup d&rsquo;efforts par la suite, vis-\u00e0-vis du pape comme de ses confr\u00e8res ainsi que dans ses \u00e9crits, pour justifier la condamnation \u00e0 laquelle il a apport\u00e9 tout son z\u00e8le. Dans cette \u0153uvre de propagande, seule la version du saint, \u00e0 quelques t\u00e9moignages pr\u00e8s, est rest\u00e9e document\u00e9e. Par exemple, il fait dire que c&rsquo;est Ab\u00e9lard, simplement demandeur d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Disputatio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Disputatio\">disputation<\/a>, qui aurait demand\u00e9 \u00e0 avoir un proc\u00e8s mais que lui, plein de bienveillance, n&rsquo;aurait jamais voulu y participer (Cf.\u00a0<a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.abbaye-saint-benoit.ch\/saints\/bernard\/tome01\/lettres\/302-363\/lettre330.htm#_Toc53409542\" rel=\"nofollow\">Lettre<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.abbaye-saint-benoit.ch%2Fsaints%2Fbernard%2Ftome01%2Flettres%2F302-363%2Flettre330.htm%23_Toc53409542\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0au pape\u00a0<a title=\"Innocent II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Innocent_II\">Innocent II<\/a>\u00a0au nom des\u00a0<a title=\"\u00c9v\u00eaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89v%C3%AAque\">\u00e9v\u00eaques<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>, dans Charpentier, op. cit\u00e9, t. II. Cf. Geoffroy d&rsquo;Auxerre, op. cit\u00e9, V, 13). Ayant apparemment r\u00e9cus\u00e9 ses juges quand il a vu qu&rsquo;il n&rsquo;aurait pas de proc\u00e8s \u00e9quitable et demand\u00e9 un examen direct de l&rsquo;affaire par\u00a0<a title=\"Curie romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Curie_romaine\">Rome<\/a>, Ab\u00e9lard a \u00e9t\u00e9 d\u00e9crit par ses d\u00e9tracteurs comme un homme soudainement, pour ne pas dire miraculeusement, frapp\u00e9 d&rsquo;une incapacit\u00e9 \u00e0 prendre la parole (Cf. Geoffroy d&rsquo;Auxerre, op. cit\u00e9, V, 14).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-70\"><span class=\"reference-text\">Il s&rsquo;agit de l&rsquo;absence de r\u00e9ponse positive d\u00e9finitive dans toute \u00ab\u00a0<a title=\"M\u00e9thode exp\u00e9rimentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thode_exp%C3%A9rimentale\">exp\u00e9rience cruciale<\/a>\u00a0\u00bb, ce que\u00a0<a title=\"Karl Popper\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Popper\">Karl Popper<\/a>\u00a0reformule d&rsquo;un point de vue\u00a0<a title=\"Ath\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ath%C3%A9isme\">ath\u00e9e<\/a>\u00a0sous le terme de \u00ab\u00a0falsifiabilit\u00e9\u00a0\u00bb.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-72\">\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0In omni quippe disciplina tam de scripto quam de sententia se ingerit controversia et in quolibet disputiationis conflictu firmior rationis veritas reddita quam auctoritas ostensa\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u2014\u00a0<i>Dans tout domaine, ex\u00e9g\u00e8se aussi bien que doctrine, surgit la controverse, et au milieu des contradictions d&rsquo;un d\u00e9bat<\/i>, etc.<\/p>\n<\/li>\n<li id=\"cite_note-79\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/witiza.com\/Programmes\/Planctus_detail.pdf\" rel=\"nofollow\">Planctus<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwitiza.com%2FProgrammes%2FPlanctus_detail.pdf\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-orsay.fr\/fr\/collections\/catalogue-des-oeuvres\/notice.html?nnumid=88618\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0\u00ab\u00a0Ab\u00e9lard\u00a0\u00bb, statue de Jules Cavelier, d\u00e9cor du palais du Louvre, Paris\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-orsay.fr%2Ffr%2Fcollections%2Fcatalogue-des-oeuvres%2Fnotice.html%3Fnnumid%3D88618\">archive<\/a>]<\/small>, notice du mus\u00e9e d&rsquo;Orsay.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\">E. Bouy\u00e9,\u00a0<i>Notice<\/i>, dans Ab\u00e9lard et H\u00e9lo\u00efse,\u00a0<i>Correspondance<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0364, Folio\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Gallimard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Gallimard\">\u00c9ditions Gallimard<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, d\u00e9cembre 2006\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-07-041528-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-07-041528-7\"><span class=\"nowrap\">2-07-041528-7<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/sepultures.htm\" rel=\"nofollow\"><i>Les s\u00e9pultures successives d&rsquo;Ab\u00e9lard et d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Fsepultures.htm\">archive<\/a>]<\/small><i>.<\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"appl2023\" class=\"ouvrage\">appl, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.appl-lachaise.net\/abelard-pierre-1079-1142\/\" rel=\"nofollow\"><cite>ABELARD Pierre (1079-1142)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.appl-lachaise.net%2Fabelard-pierre-1079-1142%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cimeti\u00e8re du P\u00e8re Lachaise &#8211; APPL<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-12-07\" data-sort-value=\"2023-12-07\">7 d\u00e9cembre 2023<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-09-17\" data-sort-value=\"2024-09-17\">17 septembre 2024<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Abate-6\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Abate1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Frank_R._Abate1999\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Frank R. Abate,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Oxford Desk Dictionary of People and Places<\/cite>, New York,\u00a0<a title=\"Oxford University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oxford_University_Press\">Oxford University Press<\/a>,\u00a0<time>1999<\/time>, 879\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-19-513872-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-19-513872-6\"><span class=\"nowrap\">978-0-19-513872-6<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=6xxYAgAAQBAJ&amp;pg=PA3\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3D6xxYAgAAQBAJ%26pg%3DPA3\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a03<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\">B. M. Cook,\u00a0<i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/heloisa_fichiers\/Heloise.pdf\" rel=\"nofollow\">The birth of H\u00e9lo\u00efse\u00a0: New light on a old mystery.<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Fheloisa_fichiers%2FHeloise.pdf\">archive<\/a>]<\/small><\/i>, Institut of historical research of\u00a0<a title=\"Universit\u00e9 de Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_Londres\">University of London<\/a>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, septembre 2000.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-G\u00e9n\u00e9alogie-9\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/abelgenealogie.htm\" rel=\"nofollow\">G\u00e9n\u00e9alogie de Pierre Ab\u00e9lard<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Fabelgenealogie.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\">M. et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Madame\">M<sup>me<\/sup><\/abbr>\u00a0Guizot,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=24hiAAAAMAAJ&amp;pg=PR8&amp;dq=ab%C3%A9lard+lucie+B%C3%A9ranger&amp;hl=fr&amp;ei=2R75S5-iOZ-JONOitZUM&amp;sa=X&amp;oi=false\" rel=\"nofollow\"><i>Abailard et H\u00e9lo\u00efse &#8211; Essai historique suivi des lettres d&rsquo;Abailard et d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3D24hiAAAAMAAJ%26pg%3DPR8%26dq%3Dab%25C3%25A9lard%2Blucie%2BB%25C3%25A9ranger%26hl%3Dfr%26ei%3D2R75S5-iOZ-JONOitZUM%26sa%3DX%26oi%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>, Didier libraire \u00e9diteur, 1853,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0VIII.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"reference-text\">Charles de R\u00e9musat,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=1ykJAAAAQAAJ&amp;pg=PA2&amp;dq=Raoul++Porcaire+dagobert+Denyse&amp;hl=fr&amp;ei=miL5S_TyF4GcOLbFvZUM&amp;sa=X&amp;oi=false\" rel=\"nofollow\"><i>Ab\u00e9lard\u00a0: sa vie, sa philosophie et sa th\u00e9ologie<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3D1ykJAAAAQAAJ%26pg%3DPA2%26dq%3DRaoul%2B%2BPorcaire%2Bdagobert%2BDenyse%26hl%3Dfr%26ei%3DmiL5S_TyF4GcOLbFvZUM%26sa%3DX%26oi%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>, volume 1, Didier libraire \u00e9diteur, 1855,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a02.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\"><i>Archives de\u00a0<a title=\"Loire-Atlantique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loire-Atlantique\">Loire-Inf\u00e9rieure<\/a>, fonds de l&rsquo;<a title=\"Abbaye de Buzay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_de_Buzay\">abbaye de Buz\u00e9<\/a>\u00a0: Jugement de\u00a0<a class=\"new\" title=\"Bernard d'Escoublac (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Bernard_d%27Escoublac&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Bernard d&rsquo;Escoublac<\/a>,\u00a0<a title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques de Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_de_Nantes\">\u00e9v\u00eaque de Nantes<\/a>\u00a0sur un litige avec les moines de Buzay relatif \u00e0 une vigne, 1153\u20131157<\/i>, dans\u00a0<i>Bulletin<\/i>, vol. IV,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">50-51<\/span>, Soci\u00e9t\u00e9 des bibliophiles bretons et de l&rsquo;histoire de\u00a0<a title=\"Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bretagne\">Bretagne<\/a>, Nantes, 1881.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard, dans\u00a0<i>Le nouveau dictionnaire des auteurs<\/i>, Robert Laffont, 1994,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a04.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"reference-text\">Michael Clanchy,\u00a0<i>Abelard<\/i>, Flammarion, coll. Grandes biographies, 2000,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a045, 96, 139, 356, 405, 412.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Histoire de mes malheurs<\/i>, dans\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard, Lettres et vies<\/i>, Garnier-Flammarion, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a042.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\">M. Clanchy,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a099, 122.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\">R. Gibbon,\u00a0<i>Beati Gosuini vita<\/i>, mss\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0813 \u00ab\u00a0Vita D. Gosuini, abbatis Aquicinetini\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Douai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Douai\">Douai<\/a>, 1620, in\u00a0<a class=\"new\" title=\"Eug\u00e8ne Alexis Escallier (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Eug%C3%A8ne_Alexis_Escallier&amp;action=edit&amp;redlink=1\">E. A. Escallier<\/a>,<i>\u00a0L&rsquo;Abbaye d&rsquo;Anchin 1079-1792<\/i>, VI,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">62-63<\/span>, L. Lefort,\u00a0<a title=\"Lille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lille\">Lille<\/a>, 1852.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Pierre Rich\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Rich%C3%A9\">Pierre Rich\u00e9<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jacques Verger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Verger\">Jacques Verger<\/a>,\u00a0<i>Des nains sur des \u00e9paules de g\u00e9ants\u00a0: ma\u00eetres et \u00e9l\u00e8ves au Moyen \u00c2ge<\/i>, Tallandier, 2006,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a095.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Histoire de mes malheurs<\/i>, dans \u00ab\u00a0H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Lettres et vies<\/i>, Garnier-Flammarion, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a046.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\"><i>Vita Gosuini<\/i>\u00a0(Vie de Goswin), 4445, par M. Bousquet,\u00a0<i>Recueil des historiens de la France<\/i>, 14 (1806),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">442-446<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Pierre le V\u00e9n\u00e9rable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_le_V%C3%A9n%C3%A9rable\">Pierre le V\u00e9n\u00e9rable<\/a>, Premi\u00e8re lettre \u00e0 H\u00e9lo\u00efse, par L. Stouff,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres<\/i>,\u00a0<a title=\"10\/18\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/10\/18\">10\/18<\/a>, Paris, 1964.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\"><small>(<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">BNF<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb146260598.public\" rel=\"nofollow\">14626059<\/a><\/span>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.hermitagemuseum.org\/wps\/portal\/hermitage\/digital-collection\/01.+paintings\/38292\" rel=\"nofollow\">Mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.hermitagemuseum.org%2Fwps%2Fportal%2Fhermitage%2Fdigital-collection%2F01.%2Bpaintings%2F38292\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Sylvain Piron,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/halshs.archives-ouvertes.fr\/docs\/00\/41\/84\/33\/PDF\/Heloise-EDA.pdf\" rel=\"nofollow\"><i>Heloise&rsquo;s self-fashioning and the Epistolae duorum amantium<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhalshs.archives-ouvertes.fr%2Fdocs%2F00%2F41%2F84%2F33%2FPDF%2FHeloise-EDA.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, dans Lucie Dole\u017ealov\u00e1 (\u00e9d.),\u00a0<i>Strategies of Rememberance &#8211; From Pindar to H\u00f6lderlin<\/i>, Newcastle-upon-Tyne, Cambridge Sholars Publishing, 2009,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">103-162<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\">M. Clanchy,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a071, 236, Ives de Chartres, lettre 218, PL, 162, col. 1196\u20131197.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\">M. Clanchy,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0233.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/hal-univ-diderot.archives-ouvertes.fr\/hal-01017745\/document\" rel=\"nofollow\"><i>\u00c9masculations cl\u00e9ricales &#8211; Itin\u00e9raires particuliers pour aborder l&rsquo;identit\u00e9 du clerc \u00e9mascul\u00e9 (<abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle)<\/i>, Ninon Dubourg<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fhal-univ-diderot.archives-ouvertes.fr%2Fhal-01017745%2Fdocument\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"reference-text\">M. Clanchy,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0232, 246.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"reference-text\">M. Clanchy,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">323-350<\/span>\u00a0J. Jolivet,\u00a0<i>La Th\u00e9ologie d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/i>, Paris,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions du Cerf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_du_Cerf\">\u00c9ditions du Cerf<\/a>, 1997.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard, Lettre \u00e0 Girbert, par Y. Ferroul,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard, lettres et vie<\/i>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9ditions Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Flammarion\">\u00c9ditions Flammarion<\/a>, Paris, 1996.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Roscelin-36\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Roscelin de Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roscelin_de_Compi%C3%A8gne\">Roscelin de Compi\u00e8gne<\/a>, Lettre \u00e0 Ab\u00e9lard, par L. Stouff,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0248,\u00a0<a title=\"10\/18\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/10\/18\">10\/18<\/a>, Paris, 1964.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/itin-Sens.htm\" rel=\"nofollow\">Concile de Sens<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Fitin-Sens.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Calamitas-38\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Histoire de mes malheurs<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"reference-text\">Saint Bernard accusateur d&rsquo;h\u00e9r\u00e9sie contre Ab\u00e9lard\u00a0: lettre 190 au pape Innocent II (<i>Tractatus contra quaedam capitula errorum Petri Abaelardi<\/i>, 1140), PL 182,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/text-bernard-capitula.htm#B%29_1\" rel=\"nofollow\">XIV capitula et lettre de Bernard \u00e0 Innocent II<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Ftext-bernard-capitula.htm%23B%2529_1\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Otton de Freising\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Otton_de_Freising\">Otton de Freising<\/a>,\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"Chronica sive Historia de duabus civitatibus (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Chronica_sive_Historia_de_duabus_civitatibus&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Chronique<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:Chronica sive Historia de duabus civitatibus\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Chronica_sive_Historia_de_duabus_civitatibus\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0Chronica sive Historia de duabus civitatibus\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a><\/i>, XLVII, cit\u00e9 dans L. Stouff,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0299,\u00a0<a title=\"10\/18\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/10\/18\">10\/18<\/a>, Paris, 1964.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"reference-text\">Mss. du moine Alexandre retranscrit par Eug\u00e8ne Alexis Escallier,\u00a0<i>op. cit.<\/i>, chap. VI,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">68-69<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Abelard,_Histoire_de_mes_malheurs,_traduction_fran\u00e7aise-45\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/Tra-Historia%20calamitatum.htm\" rel=\"nofollow\">Abelard, Histoire de mes malheurs, traduction fran\u00e7aise<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2FTra-Historia%2520calamitatum.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Laurent Guyot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_Guyot\">A. Guyot<\/a>,\u00a0<i>Vue du tombeau d&rsquo;Ab\u00e9laird \u00e0 Saint-Marcel. Gravure d&rsquo;apr\u00e8s un dessin d&rsquo;<a title=\"Alexandre Lenoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Lenoir\">Alexandre Lenoir<\/a><\/i>, paru dans\u00a0<i>Le Mus\u00e9e des monuments fran\u00e7ais<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"reference-text\">Guillaume de Saint-Thierry accusateur d&rsquo;h\u00e9r\u00e9sie contre Ab\u00e9lard\u00a0:\u00a0<i>Disputatio adversus Petrum Abaelardum<\/i>, PL 180, col. 249-282.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"reference-text\">Sur le proc\u00e8s en h\u00e9r\u00e9sie \u00e0 Sens en 1140\u00a0:\u00a0<a title=\"Geoffroy d'Auxerre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geoffroy_d%27Auxerre\">Geoffroy d&rsquo;Auxerre<\/a>, lettre au cardinal Albinus (vers 1180)\u00a0;\u00a0<a title=\"B\u00e9renger de Tours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9renger_de_Tours\">B\u00e9renger de Tours<\/a>,\u00a0<i>Apologeticus<\/i>, \u00e9dition R. M. Thomson, dans\u00a0<i>Mediaeval Studies<\/i>, 42 (1980),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">111-133<\/span>\u00a0;\u00a0<a title=\"Otton de Freising\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Otton_de_Freising\">Otton de Freising<\/a>,\u00a0<i>Gesta Frederici imperatoris<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Sassier1987\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yves_Sassier1987\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yves Sassier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yves_Sassier\">Yves\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Sassier<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Hugues Capet\u00a0: Naissance d&rsquo;une dynastie<\/cite>,\u00a0<a title=\"Librairie Arth\u00e8me Fayard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Librairie_Arth%C3%A8me_Fayard\">Librairie Arth\u00e8me Fayard<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Biographies historiques\u00a0\u00bb,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1987-01-14\" data-sort-value=\"1987-01-14\">14 janvier 1987<\/time>, 364\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-213-67002-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-213-67002-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-213-67002-7<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=T5vR0ARexFoC\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DT5vR0ARexFoC\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">146-147<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-EmileX105v-51\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Paolo Emilio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paolo_Emilio\">Paolo Emilio<\/a>,\u00a0<i>De rebus gestis Francorum<\/i>, X, 5, p. 105v, Michel Gascon, Paris, 1544.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-B\u00e9renger-53\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"new\" title=\"B\u00e9renger de Poitiers (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=B%C3%A9renger_de_Poitiers&amp;action=edit&amp;redlink=1\">B\u00e9renger de Poitiers<\/a>, Lettre ouverte \u00e0 Bernard de Clairvaux, dans L. Stouff,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres<\/i>,\u00a0<a title=\"10\/18\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/10\/18\">10\/18<\/a>, Paris, 1964.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Geoffroy-54\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Geoffroy d'Auxerre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geoffroy_d%27Auxerre\">Geoffroy d&rsquo;Auxerre<\/a>,\u00a0<i>Vie de Saint Bernard<\/i>, V, dans\u00a0<a class=\"new\" title=\"L\u00e9on Charpentier (abb\u00e9) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=L%C3%A9on_Charpentier_(abb%C3%A9)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">L\u00e9on Charpentier<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.abbaye-saint-benoit.ch\/saints\/bernard\/tome08\/vie01\/tome8004.htm#_Toc58485407\" rel=\"nofollow\"><i>\u0152uvres compl\u00e8tes de Saint Bernard<\/i>, t. VIII, 3<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.abbaye-saint-benoit.ch%2Fsaints%2Fbernard%2Ftome08%2Fvie01%2Ftome8004.htm%23_Toc58485407\">archive<\/a>]<\/small>, Librairie Louis de Viv\u00e8s \u00e9dition, Paris, 1866.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-55\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard, Derni\u00e8re lettre \u00e0 H\u00e9lo\u00efse, dans L. Stouff,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0264,\u00a0<a title=\"10\/18\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/10\/18\">10\/18<\/a>, Paris, 1964.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\"><span class=\"reference-text\">G. Constable, The letters of Peter The Venerable,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0167,\u00a0<a title=\"Universit\u00e9 Harvard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Harvard\">Universit\u00e9 Harvard<\/a>,\u00a0<a title=\"Cambridge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge\">Cambridge<\/a>\u00a0(<a title=\"Massachusetts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Massachusetts\">Massachusetts<\/a>), 1967.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Adolf Ludwig Follen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adolf_Ludwig_Follen\">Adolf Ludwig Follen<\/a>,\u00a0<i>Alte christliche Lieder und Kirchenges\u00e4nge\u00a0: Teutsch und lateinisch: nebst einem Anhange<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">128-233<\/span>, B\u00fcschler, 1819.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/reliques.htm\" rel=\"nofollow\"><i>Les B\u00e9n\u00e9ficiaires des cadeaux d&rsquo;Alexandre Lenoir<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Freliques.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"reference-text\"><i>The World of fashion and continental feuilletons<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">192-193<\/span>, vol. XIII, Mr. Bell, Londres, 1836.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\"><span class=\"reference-text\">H. Silvestre, \u00ab\u00a0L&rsquo;idylle d&rsquo;Ab\u00e9lard et d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse\u00a0: la part du roman\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i>Bulletin de la Classe des Lettres et des Sciences morales et politiques de l&rsquo;Acad\u00e9mie royale de Belgique<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0s\u00e9rie, 71, 1985,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">157-200<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"reference-text\">Jacques Dalarun, \u00ab\u00a0Nouveaux aper\u00e7us sur Ab\u00e9lard, H\u00e9lo\u00efse et le Paraclet\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i>Francia &#8211; Mittelalter<\/i>, 32-1, 2005,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">19-66<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-62\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Logica Ingredientibus<\/i>, \u00e9dition B. Geyer, I, 1919,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">10-16<\/span>\u00a0: contre le r\u00e9alisme des universaux.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-63\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Logica Ingredientibus<\/i>\u00a0(avant 1121), in B. Geyer (\u00e9di.),\u00a0<i>Peter Abaelards philosophische Schriften<\/i>, M\u00fcnster, Aschendorff, 1919\u20131927.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-64\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Victor Cousin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Cousin\">Victor Cousin<\/a>,\u00a0<i>Ouvrages in\u00e9dits d&rsquo;Abelard pour servir \u00e0 l&rsquo;histoire de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Philosophie scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie_scolastique\">philosophie scholastique<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a><\/i>, Imprimerie royale, Paris, 1836.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-65\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Sic et Non<\/i>\u00a0(1122), \u00e9di. Boyer et McKeon, 1976, p. 103.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-66\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<i>\u00c9thique, ou Connais-toi toi-m\u00eame<\/i>\u00a0(vers 1139), trad.\u00a0<a title=\"Maurice de Gandillac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_de_Gandillac\">Maurice de Gandillac<\/a>, dans\u00a0<i>Conf\u00e9rences &#8211; Dialogue d&rsquo;un philosophe avec un juif et un chr\u00e9tien<\/i>, suivi de\u00a0<i>Connais-toi toi-m\u00eame<\/i>,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions du Cerf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_du_Cerf\">\u00c9ditions du Cerf<\/a>, 1993,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0223.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-67\"><span class=\"reference-text\">H\u00e9lo\u00efse, premi\u00e8re lettre \u00e0 Ab\u00e9lard (vers 1133), trad. dans\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard &#8211; Lettres et vies<\/i>, Garnier-Flammarion, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0102.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-68\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Code p\u00e9nal (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Code_p%C3%A9nal_(France)\">Code p\u00e9nal<\/a>, art. 121-3.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Bernard de Clairvaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_de_Clairvaux\">Bernard de Clairvaux<\/a>, \u00ab\u00a0comprendre par la raison humaine tout ce qui est en Dieu\u00a0\u00bb, Lettre CXCI, 1140.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-71\"><span class=\"reference-text\">Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Dialogus inter Philosophum, Christianum et Iudaeum, sive Collationes<\/i>, dans\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jacques Paul Migne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Paul_Migne\">Jacques Paul Migne<\/a>,\u00a0<a title=\"Patrologia Latina\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patrologia_Latina\">Patrologia Latina<\/a>, vol. CLXXVIII,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a01641, Le Petit Montrouge \u00e9dition, Paris, 1855.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"reference-text\">E. A. Weber,\u00a0<i>Histoire de la philosophie europ\u00e9enne,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0203, Paris, 1886.<\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-74\"><span class=\"reference-text\">V.g. Ab\u00e9lard, Lettre VI \u00e0\u00a0<a title=\"H\u00e9lo\u00efse (abbesse)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse_(abbesse)\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>, dans E. Bouy\u00e9,\u00a0<i>Correspondance<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0236 et sq.,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Gallimard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Gallimard\">\u00c9ditions Gallimard<\/a>, Paris, septembre 2000\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-07-041528-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-07-041528-7\"><span class=\"nowrap\">2-07-041528-7<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-75\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Theologia Summi Boni. Tractatus de unitate et trinitate divina<\/i>\u00a0(Th\u00e9ologie du Bien Supr\u00eame &#8211; Trait\u00e9 de l&rsquo;unit\u00e9 et de la trinit\u00e9 divines) (1120), \u00e9dition Constant J. Mews, Turnhout, Brepols, 1987, Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis (CCCM), t. 13\u00a0:\u00a0<i>Petri Abaelardi Opera theologica III \u00ab\u00a0Theologia Summi Boni. Tractatus de unitate et trinitate divina\u00a0\u00bb, 1969,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">86-87<\/span>. Traduction\u00a0<a title=\"Jean Jolivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Jolivet\">Jean Jolivet<\/a>\u00a0:\u00a0<\/i>De l&rsquo;unit\u00e9 et de la trinit\u00e9 divines<i>, Vrin, 2002 (trad. de 1977 revue). M. Clanchy,\u00a0<\/i>Ab\u00e9lard<i>, Flammarion, 2000, p. 330.<\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-76\"><span class=\"reference-text\">Pierre Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Commentaria In Epistolam Pauli ad Romanos<\/i>\u00a0(Commentaire sur l&rsquo;\u00e9p\u00eetre aux Romains de saint Paul) (vers 1139)\u00a0: \u00e9dition E. M. Buytaert,\u00a0<i>Commentary on Romans<\/i>, CCCM, t. 11\u00a0:\u00a0<i>Petri Abaelardi Opera Theologica I<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">113-118<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\"><span class=\"reference-text\">Wikisource\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Lettres_d%E2%80%99Ab%C3%A9lard_et_d%E2%80%99H%C3%A9lo%C3%AFse\/Lettre_premi%C3%A8re\">Lettre premi\u00e8re<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffr.wikisource.org%2Fwiki%2FLettres_d%25E2%2580%2599Ab%25C3%25A9lard_et_d%25E2%2580%2599H%25C3%25A9lo%25C3%25AFse%2FLettre_premi%25C3%25A8re\">archive<\/a>]<\/small>. \u2014 Ab\u00e9lard \u00e0 un ami\u00a0: histoire de ses malheurs.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\"><span class=\"reference-text\">Phrase reprise, avec une traduction du latin diff\u00e9rente par\u00a0<a title=\"Alphonse de Lamartine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_de_Lamartine\">Alphonse de Lamartine<\/a>\u00a0(<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Ils \u00e9taient cruels et sans frein dans leur licence\u00a0\u00bb<\/span>, dit-il en parlant des moines et non des habitants du pays comme le fait une autre traduction, celle de wikisource),\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard<\/i>, ann\u00e9e 1070 de J.-C.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-80\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Katia Car\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Katia_Car%C3%A9\">K. Car\u00e9<\/a>\u00a0<i><abbr class=\"abbr\" lang=\"la\" title=\"et alii (\u00ab et d\u2019autres \u00bb)\">et al.<\/abbr><\/i>,\u00a0<i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ligeriana.com\/fr\/programmes\/111-pierre-abelard-creation-2014.html\" rel=\"nofollow\">Pierre Ab\u00e9lard<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ligeriana.com%2Ffr%2Fprogrammes%2F111-pierre-abelard-creation-2014.html\">archive<\/a>]<\/small><\/i>, Ligeriana,\u00a0<a title=\"Saumur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saumur\">Saumur<\/a>, 2014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-81\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Honegger1979\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Marc_Honegger1979\" class=\"ouvrage\">Marc Honegger,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire de la musique<\/cite>, Paris, Bordas,\u00a0<time>1979<\/time>, 597\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-04-010721-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-04-010721-5\"><span class=\"nowrap\">2-04-010721-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a01<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-82\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Huglo1979\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Huglo1979\" class=\"ouvrage\">Michel Huglo, \u00ab\u00a0<cite>Ab\u00e9lard, po\u00e8te et musicien<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Cahiers de civilisation m\u00e9di\u00e9vale<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a088,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1979\" data-sort-value=\"1979\">octobre-d\u00e9cembre 1979<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">349-361<\/span>\u00a0<small>(<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.3406\/ccmed.1979.2121\" rel=\"nofollow\">10.3406\/ccmed.1979.2121<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-83\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/musicien_fichiers\/Jacob002.pdf\" rel=\"nofollow\">Ab\u00e9lard, Lamentations<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Fmusicien_fichiers%2FJacob002.pdf\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\"><span class=\"reference-text\">Pseudo-Joscelin,\u00a0<i>Treatise on Genera and Species<\/i>, \u00e9dition et traduction anglaise, avec une introduction par Peter King,\u00a0<i>Oxford Studies in Medieval Philosophy<\/i>, 2, 2015, pp. 104-210.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-85\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/Text-Astralabium.htm\" rel=\"nofollow\">Po\u00e8me \u00e0 Astrolabe<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2FText-Astralabium.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-86\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/tra-sicetnon.htm\" rel=\"nofollow\">Traduction Sic et Non d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Ftra-sicetnon.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-87\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/tra-Abelard-Heloise-derniere.htm\" rel=\"nofollow\">Derni\u00e8re lettre d&rsquo;Ab\u00e9lard \u00e0 H\u00e9lo\u00efse<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Ftra-Abelard-Heloise-derniere.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Annexes\">Annexes<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard?uselang=fr\">Pierre Ab\u00e9lard<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<li class=\"wikisource\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Pierre Ab\u00e9lard\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Pierre_Ab%C3%A9lard\">Pierre Ab\u00e9lard<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikisource<\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><a title=\"Pierre Aub\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Aub%C3%A9\">Pierre Aub\u00e9<\/a>,\u00a0<i>Saint Bernard de Clairvaux<\/i>, Paris, Fayard, 2003\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-213-61539-X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-213-61539-X\"><span class=\"nowrap\">2-213-61539-X<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Boss1988\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gilbert_Boss1988\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Gilbert Boss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gilbert_Boss\">Gilbert Boss<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Le combat d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Cahiers de civilisation m\u00e9di\u00e9vale<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Trente et uni\u00e8me\">31<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0ann\u00e9e,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0121,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1988\" data-sort-value=\"1988\">janvier-mars 1988<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">17-27<\/span>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/ccmed_0007-9731_1988_num_31_121_2395\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fccmed_0007-9731_1988_num_31_121_2395\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li>Michael Clanchy,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>, Grandes biographies, Flammarion, 2000\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-08-212524-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-08-212524-6\"><span class=\"nowrap\">2-08-212524-6<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><a title=\"\u00c9tienne Gilson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_Gilson\">\u00c9tienne Gilson<\/a>,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse et Ab\u00e9lard<\/i>, Paris, Vrin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9dition 1997.<\/li>\n<li><a title=\"Pierre Lasserre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Lasserre\">Pierre Lasserre<\/a>,\u00a0<i>Un conflit religieux au\u00a0<a title=\"XIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, Ab\u00e9lard contre Saint Bernard<\/i>, Paris, Cahiers de la Quinzaine, 1930.<\/li>\n<li><a title=\"Jean Jolivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Jolivet\">Jean Jolivet<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Arts du langage et th\u00e9ologie chez Ab\u00e9lard<\/i>, Vrin, 1969.<\/li>\n<li><i>Ab\u00e9lard, ou la philosophie dans le langage<\/i>, \u00c9ditions du Cerf\/\u00c9ditions universitaires de Fribourg, 1969.<\/li>\n<li>Ab\u00e9lard,\u00a0<i>Du Bien Supr\u00eame<\/i>, (trad., intro. et notes), Cahiers d&rsquo;\u00e9tudes m\u00e9di\u00e9vales, Montr\u00e9al-Paris, 1978.<\/li>\n<li><i>Ab\u00e9lard et son temps<\/i>, Actes du colloque international de Nantes, Les Belles Lettres, 1979.<\/li>\n<li><i>La th\u00e9ologie d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/i>, \u00c9dition du Cerf, 1997.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Jean Jolivet et\u00a0<a title=\"Jacques Verger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Verger\">Jacques Verger<\/a>,\u00a0<i>Bernard, Ab\u00e9lard, ou le clo\u00eetre et l&rsquo;\u00e9cole<\/i>, 1982.<\/li>\n<li>Jean Jolivet et Henri Habrias,\u00a0<i>Pierre Ab\u00e9lard, colloque international de Nantes<\/i>,\u00a0<a title=\"Presses universitaires de Rennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Presses_universitaires_de_Rennes\">Presses universitaires de Rennes<\/a>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-86847-777-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-86847-777-1\"><span class=\"nowrap\">2-86847-777-1<\/span><\/a>)<\/small>, 2003.<\/li>\n<li>J.P. Letort-Tr\u00e9garo,\u00a0<i>Pierre Ab\u00e9lard<\/i>, Petite Biblioth\u00e8que Payot, 1997\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-228-89069-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-228-89069-3\"><span class=\"nowrap\">2-228-89069-3<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Lobrichon2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Guy_Lobrichon2005\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Guy Lobrichon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guy_Lobrichon\">Guy Lobrichon<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">H\u00e9lo\u00efse: l&rsquo;amour et le savoir<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Biblioth\u00e8que des histoires\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2005<\/time>, 371\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-077222-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-077222-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-077222-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0John Marenbon,\u00a0<i>The Philosophy of Peter Abelard<\/i>, Cambridge University Press, 1997\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-521-66399-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-521-66399-7\"><span class=\"nowrap\">0-521-66399-7<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li>Constant Mews\u00a0:\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<i>Abelard and Heloise<\/i>, New York, Oxford University Press (Great Medieval Thinkers), 2005.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<i>Abelard and His Legacy<\/i>, Aldershot, Algate (Variorum collected studies series\u00a0; 704), 2001.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<i>Reason and Belief in the Age of Roscelin and Abelard<\/i>, Aldershot, Algate (Variorum collected studies series\u00a0; 730), 2001.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<i>The Lost Love Letters of Heloise and Abelard\u00a0: Perceptions of Dialogue in Twelfth-Century France<\/i>, New York, Palgrave, 1999\u00a0; \u00e9dition r\u00e9vis\u00e9e, 2008.<\/li>\n<li><i>La voix d&rsquo;H\u00e9lo\u00efse &#8211; Dialogue de deux amants<\/i>, Fribourg, Academic Press-Paris, Le Cerf (Vestigia, 31), 2005.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-204-07218-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-204-07218-4\"><span class=\"nowrap\">2-204-07218-4<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Ursula Niggli (\u00e9d.),\u00a0<i>Peter Abelard. Leben, Werk, Wirkung<\/i>, Forschungen zur europ\u00e4ischen Geistesgeschichte, Herder 2003.<\/li>\n<li>Roland Oberson,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse-Ab\u00e9lard. Correspondance<\/i>, \u00c9ditions Hermann, 2008.<\/li>\n<li>Roland Oberson,\u00a0<i>H\u00e9lo\u00efse revisit\u00e9e<\/i>, \u00c9ditions Hermann, 2008.<\/li>\n<li>Roland Denise Oberson,\u00a0<i>Ab\u00e9lard et H\u00e9lo\u00efse. \u00c0 singuli\u00e8re esclave, ma\u00eetre sp\u00e9cial<\/i>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Hermann (\u00e9ditions)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hermann_(%C3%A9ditions)\">\u00c9ditions Hermann<\/a>, 2010.<\/li>\n<li>R\u00e9musat de, Charles,\u00a0<i>Ab\u00e9lard<\/i>, Librairie philosophique Deladrange, 1845.<\/li>\n<li>Ab\u00e9lard Lamentations, Histoire de mes malheurs, Correspondace avec H\u00e9lo\u00efse, Trad. Paul Zumthor, Babel, 1992.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Ab\u00e9lard a sa statue parmi les\u00a0<a title=\"Hommes illustres (Louvre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hommes_illustres_(Louvre)\"><i>Hommes illustres<\/i>\u00a0(Louvre)<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Rachi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rachi\">Rachi<\/a>\u00a0(1040\u20131105)<\/li>\n<li><a title=\"Square H\u00e9lo\u00efse-et-Ab\u00e9lard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Square_H%C3%A9lo%C3%AFse-et-Ab%C3%A9lard\">Square H\u00e9lo\u00efse-et-Ab\u00e9lard<\/a>\u00a0(<a title=\"13e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/13e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Treizi\u00e8me\">13<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement de Paris<\/a>)<\/li>\n<li><a title=\"Litt\u00e9rature du XIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litt%C3%A9rature_du_XIIe_si%C3%A8cle\">Litt\u00e9rature du XIIe si\u00e8cle<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Liens_externes\">Liens externes<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"extiw\" title=\"s:la:Dialogus inter philosophum, iudaeum et christianum\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/la:Dialogus_inter_philosophum,_iudaeum_et_christianum\">Dialogus inter philosophum, iudaeum et christianum<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/abelard\/\" rel=\"nofollow\">Dans \u00ab\u00a0Stanford Encyclopedia of Philosophy\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fplato.stanford.edu%2Fentries%2Fabelard%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.iep.utm.edu\/abelard\/\" rel=\"nofollow\">Dans \u00ab\u00a0Internet Encyclopedia of Philosophy\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.iep.utm.edu%2Fabelard%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.historyoflogic.com\/biblio\/abelard-editions.htm\" rel=\"nofollow\">Les \u0153uvres de Logique d&rsquo;Ab\u00e9lard\u00a0: \u00c9ditions et Traductions<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.historyoflogic.com%2Fbiblio%2Fabelard-editions.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.historyoflogic.com\/biblio\/abelard-biblio-one.htm\" rel=\"nofollow\">Bibliographie des \u00e9tudes sur la logique et l&rsquo;ontologie d&rsquo;Ab\u00e9lard<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.historyoflogic.com%2Fbiblio%2Fabelard-biblio-one.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/\" rel=\"nofollow\">Association culturelle Pierre Ab\u00e9lard &#8211; Le Pallet<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pierre-abelard.com\/itin-Sens.htm\" rel=\"nofollow\">Pierre Ab\u00e9lard au concile de Sens<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pierre-abelard.com%2Fitin-Sens.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.vatican.va\/holy_father\/benedict_xvi\/audiences\/2009\/documents\/hf_ben-xvi_aud_20091104_fr.html\" rel=\"nofollow\">Cat\u00e9ch\u00e8se de Beno\u00eet XVI du 4 novembre 2009<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.vatican.va%2Fholy_father%2Fbenedict_xvi%2Faudiences%2F2009%2Fdocuments%2Fhf_ben-xvi_aud_20091104_fr.html\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.newadvent.org\/cathen\/01036b.htm\" rel=\"nofollow\">Dans\u00a0<i>Catholic encyclopedia<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.newadvent.org%2Fcathen%2F01036b.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.bnf.fr\/11885557\/pierre_abelard\/\" rel=\"nofollow\">Bibliographie de Pierre Ab\u00e9lard sur data.bnf.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdata.bnf.fr%2F11885557%2Fpierre_abelard%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><i><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=7OXbCXl2Gug\" rel=\"nofollow\">O Quanta Qualia<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3D7OXbCXl2Gug\">archive<\/a>]<\/small><\/i>, un des plus c\u00e9l\u00e8bres chants compos\u00e9s par Ab\u00e9lard<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : erre-Jules Cavelier (1814-1894) Pierre Abailard, vers 1855-57, pierre, Paris, Louvre, Galerie des Hommes\u00a0illustres de la cour Napol\u00e9on, aile Turgot &nbsp; &nbsp; Pierre Ab\u00e9lard \u00a0 Ab\u00e9lard,\u00a0Abailard, ou encore\u00a0Abeilard\u00a0(en\u00a0latin\u00a0:\u00a0Abaelardus), Pierre (en\u00a0latin\u00a0:\u00a0Petrus) en religion[note 1], n\u00e9 en 1079 au\u00a0Pallet\u00a0pr\u00e8s de\u00a0Nantes\u00a0et mort le\u00a021 avril 1142, au\u00a0prieur\u00e9 Saint-Marcel\u00a0pr\u00e8s de\u00a0Chalon-sur-Sa\u00f4ne, est un\u00a0philosophe,\u00a0dialecticien\u00a0et\u00a0th\u00e9ologien\u00a0chr\u00e9tien\u00a0fran\u00e7ais, p\u00e8re de la\u00a0scolastique, inventeur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22903,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-22293","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22293"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22904,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22293\/revisions\/22904"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}