{"id":21873,"date":"2026-01-16T23:54:20","date_gmt":"2026-01-16T22:54:20","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=21873"},"modified":"2026-01-17T00:06:57","modified_gmt":"2026-01-16T23:06:57","slug":"nicolas-de-cues","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/nicolas-de-cues\/","title":{"rendered":"Nicolas de Cues"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 10px;\"><strong>Image mise en avant :<\/strong>\u00a0Portrait de Nicolas de Cues en donateur, priant au pied de la Croix, par le\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre de la Vie de Marie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_la_Vie_de_Marie\">Ma\u00eetre de la Vie de Marie<\/a>, provenant du\u00a0<a title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\">retable<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Autel (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autel_(christianisme)\">ma\u00eetre-autel<\/a>\u00a0de la chapelle de l&rsquo;<a class=\"new\" title=\"H\u00f4pital Saint-Nicolas (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=H%C3%B4pital_Saint-Nicolas&amp;action=edit&amp;redlink=1\">h\u00f4pital Saint-Nicolas<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:St. Nikolaus-Hospital\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/St._Nikolaus-Hospital\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0St. Nikolaus-Hospital\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Bernkastel-Kues\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernkastel-Kues\">Bernkastel-Kues<\/a> dont il fut le commanditaire.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues\">Nicolas de Cues<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-21881 aligncenter\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Nicholas_of_Cusa.jpg\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Nicolas Krebs<\/b>\u00a0(<a title=\"1401\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1401\">1401<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1464-08-20\" data-sort-value=\"1464-08-20\">11 ao\u00fbt 1464<\/time>), plus commun\u00e9ment appel\u00e9\u00a0<b>Nicolas de Cues<\/b>\u00a0(en allemand\u00a0<i>Nikolaus von Kues<\/i>), est un\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_catholique\">th\u00e9ologien<\/a>,\u00a0<a title=\"Philosophe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophe\">philosophe<\/a>,\u00a0<a title=\"Humanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humanisme\">humaniste<\/a>,\u00a0<a title=\"Math\u00e9maticien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9maticien\">math\u00e9maticien<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Pr\u00e9lature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9lature\">pr\u00e9lat<\/a>\u00a0<a title=\"Allemagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Allemagne\">allemand<\/a>\u00a0de la fin du\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>. Il est \u00e9galement connu sous les noms de\u00a0<b>Nicolas Chrypffs<\/b>\u00a0ou\u00a0<b>Cryfftz<\/b>,\u00a0<b>Nicolas de Cusa<\/b>,\u00a0<b>Nicolaus Cusanus<\/b>\u00a0ou encore\u00a0<b>Nicolas de Cuse<\/b>\u00a0ou\u00a0<b>le Cusain<\/b>\u00a0en raison de son lieu de naissance,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Cues\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cues\">Cues<\/a>\u00a0sur la\u00a0<a title=\"Moselle (rivi\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moselle_(rivi%C3%A8re)\">Moselle<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il fut\u00a0<a title=\"Cardinal (religion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cardinal_(religion)\">cardinal<\/a>, puis il devint\u00a0<a title=\"Vicaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vicaire#Religion_catholique\">vicaire temporel<\/a>\u00a0et ami du pape\u00a0<a title=\"Pie II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pie_II\">Pie II<\/a>. Sur le plan\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologique<\/a>\u00a0et eccl\u00e9sial,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il s\u2019effor\u00e7a de concilier la\u00a0<a title=\"Primaut\u00e9 pontificale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Primaut%C3%A9_pontificale\">primaut\u00e9 pontificale<\/a>\u00a0avec les\u00a0<a title=\"Conciliarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conciliarisme\">th\u00e8ses conciliaires<\/a>\u00a0et travailla \u00e0 l\u2019union de l\u2019<a title=\"Dioc\u00e8se de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dioc%C3%A8se_de_Rome\">\u00c9glise romaine<\/a>\u00a0avec les\u00a0<a title=\"\u00c9glise orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe\">\u00c9glises orthodoxes<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a title=\"Jean Delumeau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Delumeau\">Jean Delumeau<\/a>, Minist\u00e8re de la Culture et de la Communication<sup id=\"cite_ref-Agora_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Agora-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour ce qui est des aspects philosophiques et scientifiques de son \u0153uvre,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0son nom retient surtout l\u2019attention aujourd\u2019hui en raison de son ouvrage\u00a0<i><a title=\"De la docte ignorance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_la_docte_ignorance\">De la docte ignorance<\/a><\/i>\u00a0(1440) qui passa inaper\u00e7u en son temps. Or y figuraient [pourtant] des conceptions\u00a0<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomiques<\/a>\u00a0qui annon\u00e7aient, d\u00e8s le milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle la \u00ab\u00a0nouvelle astronomie\u00a0\u00bb\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Agora_1-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Agora-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, c&rsquo;est-\u00e0-dire rien de moins que la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution copernicienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_copernicienne\">r\u00e9volution copernicienne<\/a>\u00a0du si\u00e8cle suivant, et qui remettaient en question le\u00a0<a title=\"Thomisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomisme\">thomisme<\/a>\u00a0dominant sur plusieurs points, tout en ne s&rsquo;\u00e9cartant point trop du\u00a0<a title=\"Dogmes de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dogmes_de_l%27%C3%89glise_catholique\">dogme catholique<\/a>. Sa\u00a0<a title=\"Cosmologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cosmologie\">cosmologie<\/a>\u00a0de nature essentiellement sp\u00e9culative repr\u00e9sente en effet l&rsquo;une des premi\u00e8res grandes alternatives \u00e0 la\u00a0<a title=\"Scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastique\">scolastique<\/a>\u00a0aristot\u00e9licienne, notamment sur la br\u00fblante question de la finitude ou de l&rsquo;infinit\u00e9 de l&rsquo;univers. Sa th\u00e9orie de la connaissance a durablement influenc\u00e9 la\u00a0<a title=\"Philosophie des sciences\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie_des_sciences\">philosophie des sciences<\/a>\u00a0(<a title=\"Giordano Bruno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giordano_Bruno\">Giordano Bruno<\/a>,\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Descartes<\/a><sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u2026) et l&rsquo;<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomie<\/a>\u00a0th\u00e9orique (<a title=\"Nicolas Copernic\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Copernic\">Copernic<\/a>,\u00a0<a title=\"Johannes Kepler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Kepler\">Kepler<\/a>,\u00a0<a title=\"Galil\u00e9e (savant)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galil%C3%A9e_(savant)\">Galil\u00e9e<\/a>\u2026).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour\u00a0<a title=\"Ernst Cassirer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernst_Cassirer\">Ernst Cassirer<\/a>, la\u00a0<i>docte ignorance<\/i>\u00a0constitue l&rsquo;une des premi\u00e8res formulations de l&rsquo;<a title=\"\u00c9pist\u00e9mologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pist%C3%A9mologie\">\u00e9pist\u00e9mologie<\/a>\u00a0moderne. Pour le pape\u00a0<a title=\"L\u00e9on XIV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_XIV\">L\u00e9on XIV<\/a>, Nicolas de Cues \u0153uvra en faveur de l&rsquo;unit\u00e9 de l&rsquo;\u00c9glise en s&rsquo;appuyant sur l&rsquo;espoir, sans pr\u00e9tendre avoir toutes les r\u00e9ponses<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nicolas Chrypffs (ou\u00a0<i>Krebs<\/i>\u00a0: \u00e9crevisse, crabe) est n\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Bernkastel-Kues\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernkastel-Kues\">Cues<\/a>\u00a0en 1401 dans le territoire du\u00a0<a title=\"Westrich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Westrich\">Westrich<\/a>. Il est le fils d&rsquo;un riche\u00a0<a title=\"Batelier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Batelier\">batelier<\/a>\u00a0du nom de Jean Chrypffs et de Catherine Roemer. Prot\u00e9g\u00e9 du comte\u00a0<a class=\"new\" title=\"Ulrich de Mandersheid (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ulrich_de_Mandersheid&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ulrich de Mandersheid<\/a>, il re\u00e7oit une \u00e9ducation soign\u00e9e\u00a0: sans doute envoy\u00e9 d&rsquo;abord \u00e0\u00a0<a title=\"Deventer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deventer\">Deventer<\/a><sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, chez les\u00a0<a title=\"Fr\u00e8res de la vie commune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_la_vie_commune\">fr\u00e8res de la vie commune<\/a>, il \u00e9tudie ensuite bri\u00e8vement \u00e0 Heidelberg (1416-1417), puis plus longuement \u00e0 Padoue, o\u00f9 il approfondit ses connaissances en\u00a0<a title=\"Philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie\">philosophie<\/a>,\u00a0<a title=\"Jurisprudence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jurisprudence\">jurisprudence<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>. Docteur en droit en 1423, il revient ensuite \u00e0 Cologne (1425), o\u00f9 il \u00e9tudie la th\u00e9ologie, sous la direction d&rsquo;<a title=\"Heymeric de Campo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heymeric_de_Campo\">Heymeric de Campo<\/a>\u00a0(van de Velde), qui l&rsquo;initie \u00e0\u00a0<a title=\"Raymond Lulle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raymond_Lulle\">Raymond Lulle<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Albert le Grand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_le_Grand\">Albert le Grand<\/a>. Il fait \u00e0 cette \u00e9poque des recherches \u00e9rudites de manuscrits rares ou non diffus\u00e9s (Paris, 1428)<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il travaille en m\u00eame temps, en qualit\u00e9 de juriste et de secr\u00e9taire au service de l&rsquo;archev\u00eaque-<a title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques et archev\u00eaques de Tr\u00e8ves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_et_archev%C3%AAques_de_Tr%C3%A8ves\">\u00e9lecteur de Tr\u00e8ves<\/a>,\u00a0<a title=\"Othon de Ziegenheim\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Othon_de_Ziegenheim\">Othon de Ziegenhain<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la mort de ce dernier (<time class=\"nowrap\" datetime=\"1430-02-22\" data-sort-value=\"1430-02-22\">13 f\u00e9vrier 1430<\/time>), il soutient la candidature de son protecteur Ulrich de Manderscheid (alors doyen du chapitre de\u00a0<a title=\"Archidioc\u00e8se de Cologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Archidioc%C3%A8se_de_Cologne\">Cologne<\/a>\u00a0et archidiacre de\u00a0<a title=\"Dioc\u00e8se de Tr\u00e8ves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dioc%C3%A8se_de_Tr%C3%A8ves\">Tr\u00e8ves<\/a>), au poste d&rsquo;archev\u00eaque-\u00e9lecteur. Mais les \u00e9lecteurs se d\u00e9chirent, une partie pr\u00e9f\u00e9rant\u00a0<a title=\"Jacques de Sierck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_de_Sierck\">Jacques de Sierck<\/a>. Devant une situation bloqu\u00e9e au niveau local, le pape intervient en nommant un troisi\u00e8me homme,\u00a0<a title=\"Raban de Helmstatt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raban_de_Helmstatt\">Raban de Helmstatt<\/a>.\u00a0<a class=\"new\" title=\"Ulrich de Manderscheid (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ulrich_de_Manderscheid&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ulrich de Manderscheid<\/a>, qui est convaincu de s&rsquo;imposer bient\u00f4t au plan local sur Jacques de Sierck, s&rsquo;estime l\u00e9s\u00e9 par cette intervention. Aussi cherche-t-il un soutien contre le pape chez les P\u00e8res du\u00a0<a title=\"Concile de B\u00e2le-Ferrare-Florence-Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_B%C3%A2le-Ferrare-Florence-Rome\">Concile de B\u00e2le<\/a>\u00a0(1431-1449). Nicolas de Cues, qui le repr\u00e9sente, arrive en 1432 au concile, dont les travaux sont dirig\u00e9s par\u00a0<a title=\"Giuliano Cesarini (1398-1444)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giuliano_Cesarini_(1398-1444)\">Giuliano Cesarini<\/a>. Sa place est alors \u00e9videmment dans le camp des partisans du\u00a0<a title=\"Conciliarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conciliarisme\">conciliarisme<\/a>\u00a0contre les tenants de la primaut\u00e9 du pape, sur la question de savoir qui d\u00e9tient l&rsquo;autorit\u00e9 supr\u00eame dans l\u2019\u00c9glise catholique. Ce d\u00e9bat prend place dans le contexte des suites de la r\u00e9solution dramatique du\u00a0<a title=\"Grand schisme d'Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_schisme_d%27Occident\">grand schisme d&rsquo;Occident<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Concile de Constance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Constance\">concile de Constance<\/a>\u00a0(1414-1418) pour tenter de mettre fin au conflit entre papes de Rome et\u00a0<a title=\"Papaut\u00e9 d'Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Papaut%C3%A9_d%27Avignon\">\u00ab\u00a0antipapes\u00a0\u00bb d&rsquo;Avignon<\/a>\u00a0ou de Pise, ainsi qu&rsquo;entre la papaut\u00e9 et les souverains de l&rsquo;\u00e9poque. Contexte marqu\u00e9 aussi par les\u00a0<a title=\"Pr\u00e9mices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9mices\">pr\u00e9mices<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestantisme<\/a>\u00a0et leur r\u00e9pression, avec les\u00a0<a title=\"Croisades contre les hussites\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croisades_contre_les_hussites\">croisades contre les hussites<\/a>\u00a0(1420-1434), et les supplices de\u00a0<a title=\"Jan Hus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Hus\">Jan Hus<\/a>\u00a0(1415) et de\u00a0<a title=\"J\u00e9r\u00f4me de Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9r%C3%B4me_de_Prague\">J\u00e9r\u00f4me de Prague<\/a>\u00a0(1416) au concile de Constance. D&rsquo;ailleurs, les efforts de Nicolas de Cues en faveur de son protecteur se soldent par un \u00e9chec en 1434.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais en 1437 a lieu l&rsquo;\u00e9v\u00e9nement d\u00e9cisif de la vie de Nicolas\u00a0: il se range finalement du c\u00f4t\u00e9 du pape de Rome\u00a0<a title=\"Eug\u00e8ne IV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_IV\">Eug\u00e8ne IV<\/a>, lorsque celui-ci d\u00e9cide de cr\u00e9er un \u00ab\u00a0contre-concile\u00a0\u00bb \u00e0\u00a0<a title=\"Concile de B\u00e2le-Ferrare-Florence-Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_B%C3%A2le-Ferrare-Florence-Rome\">Ferrare<\/a>\u00a0(puis Florence) pour r\u00e9affirmer son autorit\u00e9, cependant que les B\u00e2lois cr\u00e9ent de leur c\u00f4t\u00e9 un autre \u00ab\u00a0anti-pape\u00a0\u00bb (<a title=\"Am\u00e9d\u00e9e VIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9d%C3%A9e_VIII\">F\u00e9lix V<\/a>). Nicolas de Cues se met d\u00e9sormais sous la protection du l\u00e9gat pontifical, Cesarini, qu&rsquo;il a probablement connu \u00e0 Padoue comme professeur de droit canon. Et il fait partie, en 1437, de l&rsquo;ambassade charg\u00e9e par le pape\u00a0<a title=\"Eug\u00e8ne IV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_IV\">Eug\u00e8ne IV<\/a>\u00a0d&rsquo;inviter l&#8217;empereur byzantin\u00a0<a title=\"Jean VIII Pal\u00e9ologue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_VIII_Pal%C3%A9ologue\">Jean VIII Pal\u00e9ologue<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Patriarche de Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patriarche_de_Constantinople\">patriarche de Constantinople<\/a>\u00a0\u00e0 prendre parti pour le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Concile de Ferrare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Ferrare\">concile de Ferrare<\/a>\u00a0et non celui de B\u00e2le. Les Grecs, qui ont en t\u00eate de se r\u00e9unir avec l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise catholique<\/a>\u00a0pour obtenir son soutien contre les Turcs, choisissent le parti de la centralisation pontificale contre celui de la dispersion conciliaire.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nicolas de Cues ne demeure toutefois pas \u00e0 Ferrare\u00a0: il est en effet envoy\u00e9 en Allemagne pour rallier les princes et les eccl\u00e9siastiques allemands \u00e0 la cause du pape. Ses talents de diplomate font alors merveille, et lui valent son surnom d&rsquo;\u00ab\u00a0Hercule des Eug\u00e9niens\u00a0\u00bb, tant il met de force de conviction dans la d\u00e9fense d&rsquo;Eug\u00e8ne IV. Sa mission \u00e9tait cependant ardue. Elle lui vaut l&rsquo;hostilit\u00e9 de nombreux eccl\u00e9siastiques allemands, \u00e0 commencer par\u00a0<a class=\"new\" title=\"Jean Wenck de Herrenberg (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jean_Wenck_de_Herrenberg&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jean Wenck de Herrenberg<\/a>, un universitaire de Heidelberg, qui l&rsquo;attaque dans son\u00a0<i>De ignota litteratura<\/i>\u00a0(<i>L&rsquo;ignorance des Lettres<\/i>). Plus tard, au d\u00e9but des ann\u00e9es 1450, le chartreux\u00a0<a title=\"Vincent d'Aggsbach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_d%27Aggsbach\">Vincent d&rsquo;Aggsbach<\/a>\u00a0essaie encore de convaincre les moines b\u00e9n\u00e9dictins de l&rsquo;<a title=\"Abbaye de Tegernsee\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abbaye_de_Tegernsee\">abbaye de Tegernsee<\/a>, pr\u00e8s de Munich, que la pens\u00e9e cusaine ruine la v\u00e9ritable th\u00e9ologie mystique, qu&rsquo;il con\u00e7oit beaucoup moins sp\u00e9culative. En plus des lettres qu&rsquo;il a adress\u00e9es aux moines de Tegernsee, le Cusain nous a laiss\u00e9, de cette p\u00e9riode, le\u00a0<i>Trait\u00e9 sur la Vision de Dieu<\/i>\u00a0(<i>Le Tableau<\/i>) de 1453.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En r\u00e9compense de tous ses efforts, Cues est nomm\u00e9 cardinal-pr\u00eatre de la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre-aux-Liens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre-aux-Liens\">basilique Saint-Pierre-aux-Liens<\/a>\u00a0\u00e0 Rome en 1448, puis\u00a0<a title=\"Principaut\u00e9 \u00e9piscopale de Bressanone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Principaut%C3%A9_%C3%A9piscopale_de_Bressanone\">Prince-\u00e9v\u00eaque de Brixen (Bressanone)<\/a>\u00a0en 1450. Envoy\u00e9 de nouveau comme l\u00e9gat apostolique en Allemagne, pour pr\u00eacher cette fois-ci l&rsquo;ann\u00e9e jubilaire, il rentre finalement dans son dioc\u00e8se en 1452. Il y rencontre l&rsquo;hostilit\u00e9 de l&rsquo;archiduc\u00a0<a title=\"Sigismond d'Autriche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sigismond_d%27Autriche\">Sigismond d&rsquo;Autriche<\/a>, qui soutient des moniales de Sonnenburg, r\u00e9volt\u00e9es contre les vell\u00e9it\u00e9s r\u00e9formatrices de leur \u00e9v\u00eaque.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e9fait, Nicolas cherche refuge au ch\u00e2teau de Buchenstein (Andraz) (1458). C&rsquo;est l\u00e0 qu&rsquo;il re\u00e7oit la nouvelle de sa nomination \u00e0 Rome comme\u00a0<a title=\"Vicaire g\u00e9n\u00e9ral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vicaire_g%C3%A9n%C3%A9ral\">vicaire g\u00e9n\u00e9ral<\/a>\u00a0du pape \u00ab\u00a0humaniste\u00a0\u00bb\u00a0<a title=\"Pie II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pie_II\">Pie II<\/a>\u00a0(Eneas Silvio Piccolomini). On le charge de proposer des mesures g\u00e9n\u00e9rales en vue de la r\u00e9forme de l\u2019\u00c9glise, mais il rencontre derechef une vive opposition au sein de la\u00a0<a title=\"Curie (\u00c9glise catholique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Curie_(%C3%89glise_catholique)\">Curie<\/a>.<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Nicolas de Cues, le fils certainement le plus c\u00e9l\u00e8bre de la Moyenne Moselle, meurt en 1464 dans la ville \u00e9piscopale\u00a0<a title=\"Ombrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombrie\">ombrienne<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Todi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Todi\">Todi<\/a>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Office_du_tourisme_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Office_du_tourisme-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg\/330px-Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg\/500px-Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg\/960px-Hospital_Cues._Hand-colored_aquatint_engraving_by_F._Hegi_after_Karl_Bodmer.jpg 2x\" width=\"316\" height=\"203\" data-file-width=\"1011\" data-file-height=\"650\" \/><\/a><figcaption>Le Monast\u00e8re du Cusain et l&rsquo;h\u00f4pital Saint-Nicolas \u00e0 Bernkastel-Kues. Gravure color\u00e9e en aquarelle \u00e0 la main, par F. Hegi apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Karl Bodmer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Bodmer\">Karl Bodmer<\/a>\u00a0(<a title=\"Coblence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coblence\">Coblence<\/a>, 1831).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1458 en sant\u00e9 et m\u00e9decine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1458_en_sant%C3%A9_et_m%C3%A9decine\">1458<\/a>, il avait aussi publi\u00e9 les statuts de l&rsquo;\u00ab\u00a0h\u00f4pital des pauvres\u00a0\u00bb (<i>hospitale pauperum<\/i>), connu depuis comme\u00a0<a class=\"new\" title=\"H\u00f4pital Saint-Nicolas (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=H%C3%B4pital_Saint-Nicolas&amp;action=edit&amp;redlink=1\">h\u00f4pital Saint-Nicolas<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:St. Nikolaus-Hospital\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/St._Nikolaus-Hospital\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0St. Nikolaus-Hospital\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a>, qu&rsquo;il venait de fonder dans sa ville natale et dont il fit don \u00e0 Bernkastel-Kues pour loger et entretenir des vieillards n\u00e9cessiteux<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00e9tablissement ouvrit en 1465, peu apr\u00e8s la mort, donc, de son commanditaire.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le b\u00e2timent de style gothique tardif \u00e9rig\u00e9 sur le mod\u00e8le monastique est encore aujourd&rsquo;hui un \u00e9tablissement pour personnes \u00e2g\u00e9es\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Office_du_tourisme_6-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Office_du_tourisme-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En plus de cette vocation d&rsquo;hospice li\u00e9e \u00e0 son statut de\u00a0<span class=\"lang-en italique\" lang=\"en\">Cusanus Foundation\u00a0<\/span>(<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Fondation du Cusain\u00a0\u00bb<\/span>), l&rsquo;\u00e9difice a conserv\u00e9 pour partie son caract\u00e8re religieux, mais il a en plus aujourd&rsquo;hui une orientation mus\u00e9ale, car il abrite l&rsquo;exceptionnelle biblioth\u00e8que de son fondateur. En effet,<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0l&rsquo;hospice abrite le v\u00e9ritable tr\u00e9sor que constitue la biblioth\u00e8que de Nicolas de Cues. Elle est consid\u00e9r\u00e9e comme l&rsquo;une des biblioth\u00e8ques priv\u00e9es les plus pr\u00e9cieuses au monde, car toute la richesse des\u00a0<a title=\"Manuscrit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuscrit\">manuscrits<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Incunable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Incunable\">incunables<\/a>\u00a0(datant du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"9\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle) que poss\u00e9dait le grand humaniste y est pr\u00e9serv\u00e9e. Tous les domaines de connaissances sont repr\u00e9sent\u00e9s\u00a0: philosophie, th\u00e9ologie, mysticisme, droit eccl\u00e9siastique et la\u00efc, g\u00e9ographie et histoire, m\u00e9decine, math\u00e9matiques et astronomie\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Office_du_tourisme_6-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Office_du_tourisme-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le sanctuaire de la chapelle, sous une plaque de laiton, le c\u0153ur du fondateur repose dans une capsule de plomb<sup id=\"cite_ref-Office_du_tourisme_6-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Office_du_tourisme-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais sa d\u00e9pouille a \u00e9t\u00e9 inhum\u00e9e dans la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre-aux-Liens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre-aux-Liens\">basilique Saint-Pierre-aux-Liens<\/a>\u00a0(en italien\u00a0:\u00a0<i>Basilica San Pietro in Vincoli<\/i>), \u00e0 Rome.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"La_philosophie\">La philosophie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Esprit\u00a0<a title=\"\u0152cum\u00e9nisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92cum%C3%A9nisme\">\u0153cum\u00e9nique<\/a>\u00a0et conciliant, Nicolas de Cues marque la fin du\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>, et annonce les pr\u00e9mices de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il commence par se rendre c\u00e9l\u00e8bre en \u00e9tant le premier \u00e0 oser remettre en cause l&rsquo;authenticit\u00e9 de la\u00a0<a title=\"Donation de Constantin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donation_de_Constantin\">Donation de Constantin<\/a>\u00a0(<i>La Concordance catholique<\/i>, l. III, chap. 2, n. 294-298, 1433). Il sera suivi sur cette voie par\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lorenzo Valla\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Valla\">Lorenzo Valla<\/a>\u00a0huit ans plus tard (<i>Sur la donation de Constantin, \u00e0 lui faussement attribu\u00e9e et mensong\u00e8re<\/i>, 1441).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Une_avanc\u00e9e_vers_l'Infini\"><span id=\"Une_avanc.C3.A9e_vers_l.27Infini\"><\/span>Une avanc\u00e9e vers l&rsquo;Infini<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lecteur assidu de\u00a0<a title=\"Raymond Lulle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raymond_Lulle\">Raymond Lulle<\/a>\u00a0(1232-1315), il \u00e9labore une m\u00e9thode intellectuelle pour essayer de penser l&rsquo;Infini ou Maximum. Selon lui, en passant \u00e0 la limite, la raison est oblig\u00e9e de changer de r\u00e9gime, en passant du principe de non-contradiction \u00e0 celui de la \u00ab\u00a0co\u00efncidence des oppos\u00e9s\u00a0\u00bb. Un polygone inscrit dans un cercle finit par exemple par devenir le cercle lui-m\u00eame, et donc une figure sans c\u00f4t\u00e9 (un non-polygone), \u00e0 mesure que le nombre de c\u00f4t\u00e9s augmente.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kues_codex_218.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Kues_codex_218.jpg\/250px-Kues_codex_218.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Kues_codex_218.jpg\/408px-Kues_codex_218.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/4a\/Kues_codex_218.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"352\" data-file-width=\"408\" data-file-height=\"575\" \/><\/a><figcaption>Premi\u00e8re page d&rsquo;un manuscrit du\u00a0<i><a title=\"De la docte ignorance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_la_docte_ignorance\">De docta ignorantia<\/a><\/i>, une des \u0153uvres ma\u00eetresses de Nicolas de Cues, folio 1r , codex 218 (<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle) de la Biblioth\u00e8que de l&rsquo;h\u00f4pital Saint-Nicolas \u00e0\u00a0<a title=\"Bernkastel-Kues\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernkastel-Kues\">Bernkastel-Kues<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette recherche de Nicolas de Cues pour tenter de penser l&rsquo;Infini de la nature divine appliqu\u00e9 \u00e0 l&rsquo;univers l&rsquo;am\u00e8nera donc \u00e0 poursuivre l&rsquo;investigation sur le plan math\u00e9matique en tentant de r\u00e9soudre le probl\u00e8me de la\u00a0<a title=\"Quadrature du cercle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quadrature_du_cercle\">quadrature du cercle<\/a>\u00a0(voir ci-dessous la section consacr\u00e9e aux math\u00e9matiques). Cette recherche s&rsquo;inscrit aussi dans une double tradition de la pens\u00e9e chr\u00e9tienne\u00a0: celle de la\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie apophatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_apophatique\">th\u00e9ologie n\u00e9gative<\/a><sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ainsi que celle du long processus qui consiste \u00e0 concilier la pens\u00e9e grecque (et son aversion pour l\u2019<i>in<\/i>-fini<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>a<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) avec le\u00a0<a title=\"Monoth\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monoth%C3%A9isme\">monoth\u00e9isme<\/a>\u00a0<a title=\"Jud\u00e9o-chr\u00e9tien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jud%C3%A9o-chr%C3%A9tien\">jud\u00e9o-chr\u00e9tien<\/a>\u00a0(et sa volont\u00e9 d\u2019appr\u00e9hender l\u2019<a title=\"Absolu (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Absolu_(philosophie)\">absolu<\/a>\u00a0hors toute mesure humaine). Il s&rsquo;agit notamment de rendre compatible le\u00a0<a title=\"Dogmes de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dogmes_de_l%27%C3%89glise_catholique\">dogme catholique<\/a>\u00a0concernant la nature\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">trinitaire<\/a>\u00a0du divin et ses attributs d&rsquo;infinit\u00e9, d&rsquo;\u00e9ternit\u00e9 incr\u00e9\u00e9e, avec la distinction conceptuelle d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>\u00a0entre\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>\u00ab\u00a0l&rsquo;infini en acte\u00a0\u00bb<\/i>, effectif et concret, qui ne peut se r\u00e9aliser dans la nature, et\u00a0<i>\u00ab\u00a0l&rsquo;infini en puissance\u00a0\u00bb<\/i>, celui que peuvent imaginer les hommes, le seul \u00e0 exister\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais seulement en tant que concept abstrait et potentialit\u00e9. Le probl\u00e8me pour la pens\u00e9e chr\u00e9tienne est alors que pour elle Dieu n&rsquo;est pas seulement un infini conceptuel et potentiel, mais qu&rsquo;il est aussi, en tant qu&rsquo;\u00e9ternel et cr\u00e9ateur de toutes choses, un infini en acte, qui existe r\u00e9ellement et dont tous les\u00a0<i><a title=\"\u00c9tant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tant\">\u00e9tants<\/a><\/i>\u00a0proc\u00e8dent. Dans cette tentative de concilier la pens\u00e9e chr\u00e9tienne avec l&rsquo;<a title=\"Aristot\u00e9lisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristot%C3%A9lisme\">aristot\u00e9lisme<\/a>, Nicolas de Cues a \u00e9t\u00e9 pr\u00e9c\u00e9d\u00e9 entre autres par\u00a0<a title=\"Jean Damasc\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Damasc%C3%A8ne\">Jean Damasc\u00e8ne<\/a>\u00a0(676-749),\u00a0<a title=\"Thomas d'Aquin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_d%27Aquin\">Thomas d&rsquo;Aquin<\/a>\u00a0(1225-1274), et\u00a0<a title=\"Nicole Oresme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicole_Oresme\">Nicolas Oresme<\/a>\u00a0(1323-1382)<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, eux-m\u00eames pr\u00e9c\u00e9d\u00e9s par des penseurs de l&rsquo;antiquit\u00e9 latine tardive comme\u00a0<a title=\"Marius Victorinus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marius_Victorinus\">Marius Victorinus<\/a>\u00a0(290-364) et\u00a0<a title=\"Bo\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bo%C3%A8ce\">Bo\u00e8ce<\/a>\u00a0(480-524)<sup id=\"cite_ref-Tr\u00e9go_11-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Tr%C3%A9go-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais il est all\u00e9 plus loin qu&rsquo;eux<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D\u00e9j\u00e0 avec Thomas d&rsquo;Aquin l\u2019infini pouvait admettre la perfection en Dieu seul\u00a0: premi\u00e8re rupture, donc, ou conciliation avec l&rsquo;in-fini selon Aristote, qui \u00e9tait pour lui n\u00e9cessairement imparfait de par son inach\u00e8vement.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Mais cette r\u00e9\u00e9valuation de l\u2019infini ne vaut que pour Dieu. C\u2019est uniquement un infini th\u00e9ologique. Le monde, lui, reste fini et l\u2019espace demeure n\u00e9cessairement limit\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>, explique\u00a0<a title=\"Jean-Marie Nicolle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Nicolle\">Jean-Marie Nicolle<\/a><sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;univers, en tant que\u00a0<a title=\"Cr\u00e9ation (Bible)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cr%C3%A9ation_(Bible)\">Cr\u00e9ation<\/a>, est fini, car rien qui ne soit parfait et achev\u00e9 ne peut \u00e9maner de Dieu qui est la\u00a0<a title=\"Perfection chr\u00e9tienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perfection_chr%C3%A9tienne\">Perfection<\/a>\u00a0m\u00eame.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kues_codex_231.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Kues_codex_231.jpg\/250px-Kues_codex_231.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Kues_codex_231.jpg\/393px-Kues_codex_231.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/f\/f6\/Kues_codex_231.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"363\" data-file-width=\"393\" data-file-height=\"570\" \/><\/a><figcaption>Un des pr\u00e9cieux manuscrits de la biblioth\u00e8que de Nicolas de Cues\u00a0:\u00a0<i>Decretales cum Glossa<\/i>\u00a0(<a class=\"mw-redirect\" title=\"D\u00e9cr\u00e9tales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cr%C3%A9tales\">d\u00e9cr\u00e9tales<\/a>\u00a0du pape\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Gregoire IX\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gregoire_IX\">Gregoire IX<\/a>\u00a0avec commentaires<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), H\u00f4pital Saint-Nicolas \u00e0 Bernkastel-Kues, codex 231, folio 182r,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Treizi\u00e8me\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\/\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est d&rsquo;ailleurs cette vision aristot\u00e9licienne restrictive de l\u2019infini r\u00e9vis\u00e9e par l\u2019exception du\u00a0<a title=\"Thomisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomisme\">thomisme<\/a>\u00a0qui enverra au b\u00fbcher en\u00a0<a title=\"1600\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1600\">1600<\/a>\u00a0<a title=\"Giordano Bruno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giordano_Bruno\">Giordano Bruno<\/a>, lequel avait poursuivi la r\u00e9flexion de Nicolas de Cues sur l&rsquo;infini bien plus loin que l\u2019\u00a0\u00bbarr\u00eat\u00a0\u00bb de Thomas d\u2019Aquin. Car pour les\u00a0<a title=\"Inquisition\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inquisition\">inquisiteurs<\/a>, dire comme Bruno que l&rsquo;Univers est infini (et constitu\u00e9 d&rsquo;une infinit\u00e9 de mondes finis chantant tous la gloire de Dieu pr\u00e9sent partout) est en fait un\u00a0<a title=\"Blasph\u00e8me\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Blasph%C3%A8me\">blasph\u00e8me<\/a>\u00a0qui confondrait le Cr\u00e9ateur avec sa cr\u00e9ation (en un\u00a0<a title=\"Panenth\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panenth%C3%A9isme\">panenth\u00e9isme<\/a>\u00a0\u00e0 la limite du\u00a0<a title=\"Panth\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panth%C3%A9isme\">panth\u00e9isme<\/a>, soit une\u00a0<a title=\"H\u00e9t\u00e9rodoxie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9t%C3%A9rodoxie\">h\u00e9t\u00e9rodoxie<\/a>\u00a0qui annonce\u00a0<a title=\"Baruch Spinoza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baruch_Spinoza\">Spinoza<\/a>). Pour le dogme catholique de l&rsquo;\u00e9poque inspir\u00e9 par Thomas d&rsquo;Aquin, en Dieu\u00a0<i>seul<\/i>\u00a0donc peuvent se conjuguer infini\u00a0<i>en acte<\/i>\u00a0et perfection absolue (car pour Thomas et pour l&rsquo;Inquisition, l&rsquo;infinit\u00e9 r\u00e9elle, incr\u00e9\u00e9e et\u00a0<a title=\"Transcendance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transcendance\">transcendante<\/a>\u00a0de Dieu, comme son rapport \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Immanence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Immanence\">immanence<\/a>\u00a0de Sa cr\u00e9ation, est un myst\u00e8re et un paradoxe dont Aristote lui-m\u00eame ne pouvait avoir connaissance ni prescience, n&rsquo;en ayant pas re\u00e7u la\u00a0<a title=\"R\u00e9v\u00e9lation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9v%C3%A9lation\">R\u00e9v\u00e9lation<\/a>). Et Sa cr\u00e9ation, qui lui est subordonn\u00e9e, ne saurait \u00eatre in-finie donc\u00a0<i>inachev\u00e9e<\/i>, c&rsquo;est-\u00e0-dire imparfaite, ce qui serait faire insulte \u00e0 la\u00a0<a title=\"Omnipotence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Omnipotence\">toute-puissance<\/a>\u00a0et \u00e0 la perfection de Dieu<sup id=\"cite_ref-Delbecq_2_13-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq_2-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Alors que pour Bruno c&rsquo;est l&rsquo;inverse\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0affirmer que l&rsquo;infinit\u00e9 divine a cr\u00e9\u00e9 un monde fini [donc\u00a0<i>limit\u00e9<\/i>] reviendrait \u00e0 dire que Dieu est avare de sa toute-puissance\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Jean-Marie Nicolle<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). Selon Bruno, son id\u00e9e d&rsquo;un Dieu universel dont l&rsquo;<a title=\"Ubiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ubiquit%C3%A9\">Omnipr\u00e9sence<\/a>\u00a0se d\u00e9ploie dans l&rsquo;infinit\u00e9 d&rsquo;une cr\u00e9ation \u00e0 sa d\u00e9mesure et magnifiant sa transcendance surplombante, englobante,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ne peut que renforcer la religion catholique. Son refus de se r\u00e9tracter, ces accusations de blasph\u00e8me, et sa pratique des\u00a0<a title=\"Art divinatoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_divinatoire\">arts divinatoires<\/a>, lui vaudront une condamnation sans appel. Le 17 f\u00e9vrier 1600, [en cette aube blafarde du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle], Giordano Bruno est livr\u00e9 aux flammes sur le\u00a0<a title=\"Campo de' Fiori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Campo_de%27_Fiori\">Campo de&rsquo; Fiori<\/a>\u2026 la langue clou\u00e9e pour le r\u00e9duire au silence\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delbecq_2_13-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq_2-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour Jean-Marie Nicolle toujours, Nicolas de Cues quant \u00e0 lui est encore bien en de\u00e7\u00e0 de telles extr\u00e9mit\u00e9s, et il ne s&rsquo;aventure que prudemment \u00e0 peine un pas plus loin que l&rsquo;<a title=\"Dogmes de l'\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dogmes_de_l%27%C3%89glise_catholique\">orthodoxie catholique<\/a>\u00a0de son temps. N\u00e9anmoins,<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Le Cusain est le premier [pr\u00e9c\u00e9dant donc Bruno dans cette conjecture et annon\u00e7ant m\u00eame\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Descartes<\/a>] \u00e0 rapprocher la cosmologie et la th\u00e9ologie. Il transpose en quelque sorte \u00e0 l\u2019Univers l\u2019image d\u2019une sph\u00e8re infinie et consid\u00e8re que l\u2019infinit\u00e9 de Dieu est une infinit\u00e9 en acte, par opposition \u00e0 celle de l\u2019Univers qui est une infinit\u00e9\u00a0<i>par d\u00e9faut<\/i>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">Infinit\u00e9 de l&rsquo;univers par d\u00e9faut, certes, mais une infinit\u00e9 quand m\u00eame\u00a0: c\u2019est donc la premi\u00e8re irruption concr\u00e8te et explicite de l\u2019infini, quoique timide, dans un monde encore caract\u00e9ris\u00e9 par ses limites (l\u2019infini de Dieu est \u00ab\u00a0<a class=\"mw-disambig\" title=\"Concavit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concavit%C3%A9\">concave<\/a>\u00ab\u00a0, contenant, quand celui de l\u2019univers en tant que \u00ab\u00a0sph\u00e8re infinie\u00a0\u00bb est \u00ab\u00a0<a class=\"mw-disambig\" title=\"Convexit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Convexit%C3%A9\">convexe<\/a>\u00ab\u00a0, contenu).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"De_l'\u00catre_du_Cr\u00e9ateur_\u00e0_celui_de_sa_cr\u00e9ation\"><span id=\"De_l.27.C3.8Atre_du_Cr.C3.A9ateur_.C3.A0_celui_de_sa_cr.C3.A9ation\"><\/span>De l&rsquo;\u00catre du Cr\u00e9ateur \u00e0 celui de sa cr\u00e9ation<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">De mani\u00e8re g\u00e9n\u00e9rale, il importe peu pour Nicolas de Cues de savoir si Dieu doit \u00eatre pens\u00e9 comme Forme ou Mati\u00e8re, Acte ou Puissance\u00a0: tous ces termes conviennent, pourvu qu&rsquo;on les consid\u00e8re comme des conjectures initiales \u00e0 d\u00e9passer. Que l&rsquo;on choisisse de penser l&rsquo;\u00eatre comme\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">actus essendi<\/span><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0l\u2019acte d\u2019\u00eatre\u00a0\u00bb de Thomas d&rsquo;Aquin, ou \u00ab\u00a0l&rsquo;\u00eatre en acte<sup id=\"cite_ref-Tr\u00e9go_11-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Tr%C3%A9go-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>b<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou comme\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">forma essendi<\/span><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0la forme d\u2019\u00eatre\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>c<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, il demeure que, comme\u00a0<a title=\"Anselme de Cantorb\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anselme_de_Cantorb%C3%A9ry\">Anselme de Cantorb\u00e9ry<\/a>\u00a0(1033-1109) l&rsquo;a appris au Cusain, la pens\u00e9e doit proc\u00e9der \u00e0 un double d\u00e9passement\u00a0: du concept fini \u00e0 ce qu&rsquo;on peut concevoir de plus grand\u00a0; puis du concept du maximum \u00e0 ce qui est plus grand que ce qu&rsquo;on peut concevoir. Dieu n&rsquo;est pas n&rsquo;importe quel acte ou forme, c&rsquo;est l&rsquo;acte et la forme les plus grands\u00a0; c&rsquo;est le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Premier Moteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_Moteur\">Premier Moteur<\/a>\u00a0et la Cause en\u00a0<a title=\"Puissance et acte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puissance_et_acte\">acte<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a><sup id=\"cite_ref-Aristote_16-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Aristote-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, c&rsquo;est l&rsquo;<span class=\"lang-en italique\" lang=\"en\">actus purus\u00a0<\/span>(<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l\u2019activit\u00e9 pure\u00a0\u00bb<\/span>) selon\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Hegel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hegel\">Hegel<\/a>\u00a0commentant les\u00a0<a title=\"Scolastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastique\">scolastiques<\/a><sup id=\"cite_ref-Hegel_17-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Hegel-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; et il est si grand qu&rsquo;il exc\u00e8de m\u00eame l&rsquo;acte et la forme.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kues_codex_42.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Kues_codex_42.jpg\/250px-Kues_codex_42.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Kues_codex_42.jpg\/500px-Kues_codex_42.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"333\" data-file-width=\"1944\" data-file-height=\"2592\" \/><\/a><figcaption>Un autre pr\u00e9cieux manuscrit de la biblioth\u00e8que de Nicolas de Cues\u00a0:\u00a0<i>L&rsquo;Apolog\u00e9tique<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Tertullien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tertullien\">Tertullien<\/a><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d\u00e9but du premier chapitre, H\u00f4pital Saint-Nicolas \u00e0 Bernkastel-Kues, codex 42, folio 162r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En effet, le philosophe fran\u00e7ais\u00a0<a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>, dont l&rsquo;objet d&rsquo;\u00e9tudes se concentre sur le\u00a0<a title=\"N\u00e9oplatonisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9oplatonisme\">N\u00e9oplatonisme<\/a>\u00a0et sur le rapport entre\u00a0<a title=\"L'Un\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Un\">l&rsquo;Un<\/a>\u00a0(le\u00a0<a title=\"Premier principe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_principe\">principe premier<\/a>\u00a0dont toute chose existante d\u00e9rive, chez\u00a0<a title=\"Plotin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plotin\">Plotin<\/a>) et\u00a0<a title=\"\u00catre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Atre\">l&rsquo;\u00catre<\/a>, r\u00e9sume ainsi l&rsquo;itin\u00e9raire sp\u00e9culatif du Cusain (plut\u00f4t n\u00e9oplatonicien) dans la suite de Thomas d&rsquo;Aquin (plut\u00f4t aristot\u00e9licien), mais aussi en opposition \u00e0 lui\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0L\u2019unit\u00e9 [de l&rsquo;Un] r\u00e9sulte d\u2019un mouvement infini, d\u2019une conversion\u00a0:\u00a0<i>unitas<\/i>,\u00a0<i>aequalitas<\/i>,\u00a0<i>connexio<\/i>\u00a0[traduits rapidement par \u00ab\u00a0unit\u00e9\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0\u00e9galit\u00e9\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0connexion\u00a0\u00bb, et reli\u00e9s \u00e0 la Trinit\u00e9 du P\u00e8re, du Fils-Verbe, de l&rsquo;Esprit]. L\u2019unit\u00e9 comme r\u00e9sultat n\u2019est pas l\u2019Un neutre et imm\u00e9diat, l\u2019<i>unitas<\/i>\u00a0initiale, mais l\u2019Un m\u00e9diatis\u00e9 qui s\u2019est \u00e9galis\u00e9 sans se diviser en s\u2019actuant comme relation infinie \u00e0 soi. L\u2019Un vit de sa propre histoire a priori. Il se r\u00e9fl\u00e9chit sans \u00eatre. Nous comparons cette pens\u00e9e cusaine de l\u2019<i>Unum in se<\/i>\u00a0[\u00ab\u00a0l&rsquo;Un-en-soi\u00a0\u00bb] \u00e0 celle, thomiste, de l\u2019<i>Esse per se subsistens<\/i>\u00a0[\u00ab\u00a0l&rsquo;\u00catre par soi-m\u00eame subsistant\u00a0\u00bb) qui ne se pr\u00e9c\u00e8de pas \u00e0 lui-m\u00eame dans son acte d\u2019\u00eatre, qui est unique et imm\u00e9diat, immuable, infini, \u00e9ternel, parce qu\u2019il est. Il n\u2019est pas parce qu\u2019il est un, il est un parce qu\u2019il est.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Herv\u00e9_Pasqua_2_21-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Herv%C3%A9_Pasqua_2-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">La mani\u00e8re de penser la cr\u00e9ation est elle aussi originale chez Nicolas de Cues, puisqu&rsquo;il pense celle-ci, dans le deuxi\u00e8me livre de la\u00a0<i>Docte ignorance<\/i>, comme une contraction de l&rsquo;\u00catre divin, qui fait entrer du vide dans l&rsquo;\u00eatre, ce qui permet la diversit\u00e9 des \u00e9tants. Cette conception est tr\u00e8s proche de la notion juive de\u00a0<a title=\"Tsimtsoum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tsimtsoum\">tsimtsoum<\/a>\u00a0d\u00e9velopp\u00e9e un si\u00e8cle plus tard dans la\u00a0<a title=\"Kabbale lourianique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kabbale_lourianique\">kabbale lourianique<\/a><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Esprit curieux et rigoureux, sa biblioth\u00e8que a \u00e9t\u00e9 conserv\u00e9e \u00e0 Bernkastel-Kues. Elle offre en particulier les meilleures copies de certaines \u0153uvres latines du dominicain\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre Eckhart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Eckhart\">Ma\u00eetre Eckhart<\/a>, dont il s&rsquo;est partiellement inspir\u00e9 sur certains points de doctrine touchant \u00e0 la vie mystique (<i>codex cusanus 21<\/i>, de 1444), et \u00e0 la th\u00e9ologie n\u00e9gative.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"L'astronomie\"><span id=\"L.27astronomie\"><\/span>L&rsquo;astronomie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nicolas de Cues rompt avec la distinction aristot\u00e9licienne entre les mondes supra-lunaire et sub-lunaire, en appliquant \u00e0 la \u00ab\u00a0machine du monde\u00a0\u00bb l&rsquo;image de\u00a0<i>la sph\u00e8re infinie dont le centre est partout, la circonf\u00e9rence nulle part<\/i>. Cette image, dont l&rsquo;origine remonte aux \u00e9crits herm\u00e9tiques (<i><a title=\"Livre des XXIV philosophes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_des_XXIV_philosophes\">Livre des XXIV philosophes<\/a><\/i>, proposition II, datant peut-\u00eatre du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle), re\u00e7ut son expression classique \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, en particulier chez\u00a0<a title=\"Alain de Lille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_de_Lille\">Alain de Lille<\/a>\u00a0(1116-1202), dans ses\u00a0<i>R\u00e8gles de Th\u00e9ologie<\/i>, o\u00f9 elle \u00e9tait appliqu\u00e9e exclusivement \u00e0 Dieu\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dieu est la sph\u00e8re\u00a0<i>intelligible<\/i>\u2026\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Nicolas de Cues accepte cette image symbolique (qui sera reprise par le\u00a0<a title=\"Blaise Pascal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Blaise_Pascal\">Pascal<\/a>\u00a0des\u00a0<i><a title=\"Pens\u00e9es (Pascal)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pens%C3%A9es_(Pascal)\">Pens\u00e9es<\/a><\/i>\u00a0et bien d&rsquo;autres), image qu&rsquo;il applique d&rsquo;ailleurs aussi \u00e0 Dieu\u00a0; mais son originalit\u00e9 est de l&rsquo;utiliser aussi \u00e0 propos de l&rsquo;univers, quitte \u00e0 bouleverser la cosmologie traditionnelle et ainsi continue le pas menant \u00e0 la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution copernicienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_copernicienne\">r\u00e9volution copernicienne<\/a>. Cette avanc\u00e9e d\u00e9cisive est bien r\u00e9sum\u00e9e dans cette phrase emprunt\u00e9e au second livre de son trait\u00e9\u00a0<i><a title=\"De la docte ignorance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_la_docte_ignorance\">De la docte ignorance<\/a><\/i>\u00a0(1440), au titre embl\u00e9matique de sa volont\u00e9 d\u2019union des contraires ou, comme il dit, de \u00ab\u00a0co\u00efncidence des oppos\u00e9s\u00a0\u00bb\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Donc la machine du monde aura, pour ainsi dire, son centre partout et sa circonf\u00e9rence nulle part, parce que Dieu [Lui-m\u00eame] est sa circonf\u00e9rence et son centre, lui qui est tout \u00e0 la fois partout et nulle part (Nicolas de Cues<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>).\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">En revanche, il n&rsquo;admet pas l&rsquo;existence d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Infiniment petit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Infiniment_petit\">infiniment petit<\/a>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Pour lui, les nombres commencent \u00e0 1. Il n&rsquo;y a m\u00eame pas de z\u00e9ro<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>d<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0! On a d\u00e9couvert une comptabilit\u00e9 qu&rsquo;il a tenue. Il explique le bon \u00e9quilibre des recettes et des d\u00e9penses comme une \u00ab\u00a0absence de diff\u00e9rence\u00a0\u00bb et non comme un solde z\u00e9ro entre les deux\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Jean-Marie Nicolle<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>).<\/p>\n<figure class=\"mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cuespiv.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Cuespiv.jpg\/250px-Cuespiv.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Cuespiv.jpg\/330px-Cuespiv.jpg 2x\" width=\"150\" height=\"200\" data-file-width=\"456\" data-file-height=\"608\" \/><\/a><figcaption>Nicolas de Cues dans la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre-aux-Liens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre-aux-Liens\">Basilique Saint-Pierre-aux-Liens<\/a>\u00a0(en italien\u00a0: Basilica San Pietro in Vincoli), \u00e0 Rome.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Alors qu&rsquo;il est l&rsquo;un des premiers \u00e0 envisager l&rsquo;infini dans le r\u00e9el cosmique, il semble donc que Nicolas de Cues ait en revanche \u00e9t\u00e9 r\u00e9tif au concept d&rsquo;ensemble vide et du z\u00e9ro comme nombre avec lequel op\u00e9rer<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; pourtant cette notion h\u00e9rit\u00e9e de l&rsquo;Inde via les math\u00e9maticiens arabes commen\u00e7ait d\u00e9j\u00e0 \u00e0 se r\u00e9pandre \u00e0 son \u00e9poque en tant que concept, \u00e0 d\u00e9faut d&rsquo;\u00eatre g\u00e9n\u00e9ralis\u00e9e dans la vie courante. Les chiffres indo-arabes avaient d\u00e9j\u00e0 \u00e9t\u00e9 import\u00e9s en Europe depuis quatre si\u00e8cles par le futur pape\u00a0<a title=\"Sylvestre II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sylvestre_II\">Sylvestre II<\/a>\u00a0(ou\u00a0<a title=\"Sylvestre II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sylvestre_II\">Gerbert d&rsquo;Aurillac<\/a>, sous la forme de \u00ab\u00a0l&rsquo;<a title=\"Abaque (calcul)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abaque_(calcul)\">abaque<\/a>\u00a0de Gerbert\u00a0\u00bb), sans grand succ\u00e8s. Mais les travaux notamment de\u00a0<a title=\"Leonardo Fibonacci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leonardo_Fibonacci\">Leonardo Fibonacci<\/a>, ainsi que ceux de\u00a0<a title=\"Nicole Oresme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicole_Oresme\">Nicole Oresme<\/a>\u00a0\u00e0 propos des\u00a0<a title=\"Suite (math\u00e9matiques)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Suite_(math%C3%A9matiques)\">suites math\u00e9matiques<\/a>\u00a0(qui lient d&rsquo;ailleurs \u00e9troitement\u00a0<a title=\"Z\u00e9ro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Z%C3%A9ro\">z\u00e9ro<\/a>\u00a0avec l&rsquo;<a title=\"Infini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Infini\">infini<\/a>) pr\u00e9c\u00e9daient pourtant largement Nicolas de Cues, et il en avait probablement connaissance. D&rsquo;une certaine mani\u00e8re, l&rsquo;expression \u00ab\u00a0centre partout et circonf\u00e9rence\u00a0<i>nulle<\/i>\u00a0part\u00a0\u00bb implique d&rsquo;ailleurs le z\u00e9ro en tant que concept sous-jacent.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toujours est-il que, sans \u00eatre \u00e0 proprement parler infini, l&rsquo;univers est pour Nicolas de Cues\u00a0<i>sans limite finie<\/i>, il est donc ind\u00e9fini ou \u00ab\u00a0ind\u00e9termin\u00e9\u00a0\u00bb (sans terme assignable). Il reprend en cela les d\u00e9ductions d\u00e9j\u00e0 faites par\u00a0<a title=\"Nicole Oresme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicole_Oresme\">Nicole Oresme<\/a>\u00a0au si\u00e8cle pr\u00e9c\u00e9dent, pour qui\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il est n\u00e9cessaire qu\u2019existe un espace infini pour que Dieu puisse \u00e9ventuellement y placer un \u00eatre. Cet espace, c\u2019est l\u2019immensit\u00e9 m\u00eame de Dieu\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Jean-Marie Nicolle<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme l&rsquo;univers est ind\u00e9finiment grand, Nicolas de Cues consid\u00e8re que la terre ne peut plus en \u00eatre le centre\u00a0:<\/p>\n<dl>\n<dd>\u00ab\u00a0Bien que le monde ne soit pas infini, il ne peut cependant pas \u00eatre con\u00e7u comme fini, puisqu&rsquo;il lui manque les termes entre lesquels il serait enclos. Par cons\u00e9quent, la terre, qui ne peut pas en \u00eatre le centre, ne peut pas \u00eatre priv\u00e9e de tout mouvement. En effet, il est n\u00e9cessaire qu&rsquo;elle soit mue de fa\u00e7on telle qu&rsquo;elle soit mue infiniment moins. Comme donc la terre n&rsquo;est pas le centre du monde, de m\u00eame la sph\u00e8re des fixes n&rsquo;en est pas la circonf\u00e9rence, bien que, si l&rsquo;on compare la terre au ciel, la terre para\u00eet plus proche du centre et le ciel de la circonf\u00e9rence.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/dd>\n<\/dl>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il confirme que, comme tous les astres, la terre n&rsquo;est pas fixe mais en mouvement\u00a0:<\/p>\n<dl>\n<dd>\u00ab\u00a0Il r\u00e9sulte de tout cela que la terre se meut. Et puisque du mouvement des com\u00e8tes, de l&rsquo;air et du feu, nous savons que les \u00e9l\u00e9ments se meuvent, et que la lune [se meut] de l&rsquo;Orient \u00e0 l&rsquo;Occident, moins [vite] que Mercure ou V\u00e9nus ou le soleil et ainsi de suite, il s&rsquo;ensuit que la terre se meut moins que tout le reste, et cependant elle ne d\u00e9crit pas, comme une \u00e9toile, un cercle minimum autour du centre ou du p\u00f4le, pas plus que la huiti\u00e8me sph\u00e8re ne d\u00e9crit un [cercle] maximum comme on vient de le d\u00e9montrer.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/dd>\n<\/dl>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le Cusain prend ainsi part \u00e0 ce mouvement de transition entre le Cosmos clos de l&rsquo;Antiquit\u00e9 et l&rsquo;Univers infini de l&rsquo;\u00e9poque moderne.\u00a0<a title=\"Giordano Bruno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giordano_Bruno\">Giordano Bruno<\/a>, lecteur de Nicolas de Cues, s&rsquo;inspirera de ses propositions pour sa th\u00e9orie concernant l&rsquo;infinit\u00e9 de l&rsquo;univers\u00a0;\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Ren\u00e9 Descartes<\/a>\u00a0reconna\u00eetra dans sa correspondance l&rsquo;originalit\u00e9 de sa pens\u00e9e. Toutefois, la cosmologie pr\u00e9sent\u00e9e par Nicolas de Cues ne peut ni ne\u00a0<i>veut<\/i>\u00a0\u00eatre parfaitement math\u00e9matis\u00e9e. Cette insistance sur l&rsquo;\u00ab\u00a0imperfection\u00a0\u00bb naturelle le distingue, sur ce point, clairement de ses successeurs, comme\u00a0<a title=\"Nicolas Copernic\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Copernic\">Copernic<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Galil\u00e9e (savant)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galil%C3%A9e_(savant)\">Galil\u00e9e<\/a>\u00a0; peut-\u00eatre est-ce un ultime vestige de la vision sub-lunaire d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>, pour qui la physique ne pouvait \u00eatre r\u00e9duite en aucun cas aux math\u00e9matiques, du fait de l\u2019individualit\u00e9 concr\u00e8te des corps mat\u00e9riels<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Les_math\u00e9matiques\"><span id=\"Les_math.C3.A9matiques\"><\/span>Les math\u00e9matiques<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:San_Pietro_in_Vincoli_-_Tomba_del_Cardinale_Cusano_6.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/San_Pietro_in_Vincoli_-_Tomba_del_Cardinale_Cusano_6.jpg\/250px-San_Pietro_in_Vincoli_-_Tomba_del_Cardinale_Cusano_6.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/San_Pietro_in_Vincoli_-_Tomba_del_Cardinale_Cusano_6.jpg\/500px-San_Pietro_in_Vincoli_-_Tomba_del_Cardinale_Cusano_6.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"141\" data-file-width=\"5184\" data-file-height=\"2920\" \/><\/a><figcaption>Armoiries de Nicolas de Cues sur sa tombe dans la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre-aux-Liens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre-aux-Liens\">Basilique Saint-Pierre-aux-Liens<\/a>\u00a0\u00e0 Rome. L&#8217;embl\u00e8me du homard (ou \u00e9crevisse) pourpre qu&rsquo;on y voit (qui fait allusion \u00e0 son\u00a0<a title=\"Patronyme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patronyme\">patronyme<\/a>\u00a0: Chrypffs, Cryfftz ou Krebs, et qui est surmont\u00e9 du chapeau de cardinal ou \u00ab\u00a0<a title=\"Galero\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galero\">Galero<\/a>\u00ab\u00a0), se retrouve aujourd&rsquo;hui dans les\u00a0<a title=\"Bernkastel-Kues\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernkastel-Kues#Armoiries\">Armoiries<\/a>\u00a0de Bernkastel-Kues, sa ville natale.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cherchant \u00e0 d\u00e9montrer la puissance de son principe appel\u00e9 \u00ab\u00a0la co\u00efncidence des oppos\u00e9s\u00a0\u00bb, le Cusain s&rsquo;est lanc\u00e9 dans une recherche math\u00e9matique<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0pour r\u00e9soudre le probl\u00e8me de la\u00a0<a title=\"Quadrature du cercle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quadrature_du_cercle\">quadrature du cercle<\/a>, r\u00e9digeant de 1445 \u00e0 1459 une douzaine de trait\u00e9s sur la question<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au Moyen \u00c2ge, ce probl\u00e8me rev\u00eat une tr\u00e8s forte symbolique religieuse\u00a0: c&rsquo;est un exercice spirituel figurant le passage du terrestre (le carr\u00e9) au c\u00e9leste (le cercle). Or on sait aujourd&rsquo;hui que ce probl\u00e8me est insoluble du fait de la\u00a0<a title=\"Nombre transcendant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nombre_transcendant\">transcendance<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Pi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pi\">nombre\u00a0<span class=\"texhtml\">\u03c0<\/span><\/a>\u00a0et la d\u00e9monstration en a \u00e9t\u00e9 faite en 1882 par\u00a0<a title=\"Ferdinand von Lindemann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferdinand_von_Lindemann\">Ferdinand von Lindemann<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La qu\u00eate math\u00e9matique de Nicolas de Cues \u00e9tait donc vou\u00e9e \u00e0 l\u2019\u00e9chec\u00a0: bien qu&rsquo;il croie avoir trouv\u00e9 la solution, il essaie en vain plusieurs m\u00e9thodes jusqu&rsquo;\u00e0 recourir \u00e0 la \u00ab\u00a0<i>visio intellectualis<\/i>\u00ab\u00a0, sorte d&rsquo;intuition visuelle qui ne d\u00e9montre rien. Sauf dans son\u00a0<i>De transmutationibus geometricis<\/i>, ses propositions reviennent \u00e0 une \u00e9valuation de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pi (nombre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pi_(nombre)\"><span class=\"texhtml\">\u03c0<\/span><\/a>\u00a0en dehors de l&rsquo;encadrement d&rsquo;<a title=\"Archim\u00e8de\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Archim%C3%A8de\">Archim\u00e8de<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Voulant utiliser les math\u00e9matiques comme prop\u00e9deutiques \u00e0 la formation des th\u00e9ologiens, il est victime de pr\u00e9jug\u00e9s m\u00e9taphysiques h\u00e9rit\u00e9s du\u00a0<a title=\"N\u00e9oplatonisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9oplatonisme\">n\u00e9oplatonisme<\/a>, comme la confusion entre l&rsquo;\u00e9galit\u00e9 et l&rsquo;identit\u00e9, le privil\u00e8ge donn\u00e9 \u00e0 la ligne droite sur les lignes courbes, la croyance dans l&rsquo;ordre proportionnel des choses. Les math\u00e9maticiens de son temps \u00e9taient plus avanc\u00e9s, et\u00a0<a title=\"Regiomontanus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Regiomontanus\">Regiomontanus<\/a>\u00a0ne s&rsquo;est pas priv\u00e9 de se moquer des math\u00e9matiques du Cusain<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"La_th\u00e9ologie\"><span id=\"La_th.C3.A9ologie\"><\/span>La th\u00e9ologie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sous une apparence conservatrice, Nicolas de Cues laisse une empreinte ambigu\u00eb dans l&rsquo;histoire de l&rsquo;\u00c9glise\u00a0: d\u00e9fenseur acharn\u00e9 de la cause pontificale, l&rsquo;\u00ab\u00a0Hercule des Eug\u00e9niens\u00a0\u00bb (surnomm\u00e9 ainsi parce qu&rsquo;il a d\u00e9fendu la cause du pape Eug\u00e8ne IV avec la force d&rsquo;Hercule) est aussi c\u00e9l\u00e8bre pour avoir inspir\u00e9 la pens\u00e9e de nombre de novateurs post\u00e9rieurs.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Refusant d&rsquo;associer une quatri\u00e8me personne \u00e0 la Trinit\u00e9 (qui serait le Christ ressuscit\u00e9 aux c\u00f4t\u00e9s du P\u00e8re, du Verbe et de l\u2019Esprit), il d\u00e9fend le dogme de l&rsquo;<a title=\"Union hypostatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_hypostatique\">union hypostatique<\/a>\u00a0: le Christ ne doit pas le fait d&rsquo;\u00eatre \u00ab\u00a0un homme\u00a0\u00bb \u00e0 une subsistance humaine, mais au Verbe. Alors, en Christ, l&rsquo;humanit\u00e9 est unie personnellement \u00e0 l&rsquo;\u00catre maximal, \u00e0 l&rsquo;Infini. J\u00e9sus existe ainsi en tant que personne d\u00e8s l&rsquo;origine, sans attendre les \u00e9tapes du d\u00e9veloppement progressif de l&#8217;embryon. Il est de ce fait \u00ab\u00a0minimus homo\u00a0\u00bb (sermon 17). Il est cependant aussi \u00ab\u00a0maximus homo\u00a0\u00bb, homme parfait poss\u00e9dant au plus haut degr\u00e9 les vertus humaines. Minimum et maximum co\u00efncident l\u00e0 aussi.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bernkastel-Kues_Stiftskapelle_Triptychon_229.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Bernkastel-Kues_Stiftskapelle_Triptychon_229.JPG\/250px-Bernkastel-Kues_Stiftskapelle_Triptychon_229.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Bernkastel-Kues_Stiftskapelle_Triptychon_229.JPG\/500px-Bernkastel-Kues_Stiftskapelle_Triptychon_229.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"167\" data-file-width=\"3776\" data-file-height=\"2520\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\">Retable<\/a>\u00a0du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre-autel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre-autel\">ma\u00eetre-autel<\/a>\u00a0de la chapelle de l&rsquo;h\u00f4pital Saint-Nicolas \u00e0 Bernkastel-Kues dans le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Bernkastel-Wittlich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernkastel-Wittlich\">district de Bernkastel-Wittlich<\/a>\u00a0en (<a title=\"Rh\u00e9nanie-Palatinat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rh%C3%A9nanie-Palatinat\">Rh\u00e9nanie-Palatinat<\/a>)\u00a0:\u00a0<a title=\"Triptyque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Triptyque\">triptyque<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Passion du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_du_Christ\">Passion<\/a>, attribu\u00e9 au\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre de la Vie de Marie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_la_Vie_de_Marie\">Ma\u00eetre de la Vie de Marie<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Cologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cologne\">Cologne<\/a>\u00a0(actif de 1460 \u00e0 1485). Nicolas de Cues est repr\u00e9sent\u00e9 en pri\u00e8re \u00e0 genoux au pied de la Croix et juste \u00e0 droite, au premier plan (vue d&rsquo;ensemble en contexte, dont d\u00e9tail ci-dessus).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette union hypostatique rend possible l&rsquo;\u00e9change des propri\u00e9t\u00e9s essentielles que l&rsquo;on appelle \u00ab\u00a0<a title=\"Communicatio idiomatum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communicatio_idiomatum\">communication des idiomes<\/a>\u00a0\u00bb en th\u00e9ologie, l&rsquo;interaction entre les deux natures divine et humaine en la personne du Christ. Cette interaction, indissociable des myst\u00e8res de l&rsquo;<a title=\"Incarnation (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Incarnation_(christianisme)\">Incarnation<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Trinit\u00e9 (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trinit%C3%A9_(christianisme)\">Trinit\u00e9<\/a>, notamment de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la conception de l\u2019\u00a0\u00bbUn unitrine\u00a0\u00bb de Nicolas de Cues [qui] fait de l\u2019unit\u00e9 de l\u2019Un un r\u00e9sultat\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, permet d&rsquo;assumer la pl\u00e9nitude de leurs cons\u00e9quences dans la fusion de l&rsquo;humain et du divin. Alors, dans la\u00a0<a title=\"Crucifixion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crucifixion\">Crucifixion<\/a>, Dieu acc\u00e8de \u00e0 la connaissance de la mortalit\u00e9, et l&rsquo;humanit\u00e9 acc\u00e8de \u00e0 l&rsquo;immortalit\u00e9 et \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Ubiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ubiquit%C3%A9\">ubiquit\u00e9<\/a>. Cette mani\u00e8re de penser la Croix retiendra l&rsquo;attention de l&rsquo;\u00e9vang\u00e9lique fran\u00e7ais\u00a0<a title=\"Jacques Lef\u00e8vre d'\u00c9taples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Lef%C3%A8vre_d%27%C3%89taples\">Lef\u00e8vre d&rsquo;\u00c9taples<\/a>, qui \u00e9dite les \u0153uvres du Cusain en 1514.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u0152uvres_originales_de_Nicolas_de_Cues\"><span id=\".C5.92uvres_originales_de_Nicolas_de_Cues\"><\/span>\u0152uvres originales de Nicolas de Cues<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>De maioritate auctoritatis sacrorum conciliorum supra auctoritatem papae<\/i>, 1433.<\/li>\n<li><i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cusanus-portal.de\/content\/werke.php?id=DeConcCath_1\" rel=\"nofollow\">De concordantia catholica<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.cusanus-portal.de%2Fcontent%2Fwerke.php%3Fid%3DDeConcCath_1\">archive<\/a>]<\/small><\/i>\u00a0(<i>La Concordance catholique<\/i>), 1433\/34.<\/li>\n<li><i>Reparatio calendarii<\/i>\u00a0(<i>La r\u00e9forme du ca<\/i>lendrier), 1436.<\/li>\n<li><i>De docta ignorantia<\/i>\u00a0(<i><a title=\"De la docte ignorance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_la_docte_ignorance\">De la docte ignorance<\/a><\/i>), 1440.<\/li>\n<li><i>De coniecturis<\/i>\u00a0(<i>Les Conjectures<\/i>), env. 1441\/42.<\/li>\n<li><i>Epistola ad Rodericum Sancium de Arevalo<\/i>\u00a0(<i>Lettre \u00e0 Rodrigue Sanchez<\/i>), 1442.<\/li>\n<li><i>De deo abscondito<\/i>\u00a0(<i>Le Dieu cach\u00e9<\/i>), 1444\/45.<\/li>\n<li><i>De quaerendo deum<\/i>\u00a0(<i>Chercher Dieu<\/i>,\u00a0<i>La recherche de Dieu<\/i>), 1445.<\/li>\n<li><i>De filiatione dei<\/i>\u00a0(<i>La Filiation de Dieu<\/i>), 1445.<\/li>\n<li><i>De transmutationibus geometricis<\/i>\u00a0(<i>Des transmutations g\u00e9om\u00e9triques<\/i>) 1445.<\/li>\n<li><i>De dato patris luminum<\/i>\u00a0(<i>Le don du P\u00e8re des Lumi\u00e8res<\/i>), 1446.<\/li>\n<li><i>De Genesi<\/i>\u00a0(<i>La Gen\u00e8se<\/i>), 1447.<\/li>\n<li><i>Apologia doctae ignorantiae<\/i>\u00a0(<i>Apologie de la Docte ignorance<\/i>), 1449.<\/li>\n<li><i>Autobiographia<\/i>\u00a0(<i>Autobiographie<\/i>), 1449.<\/li>\n<li><i>Idiota de sapientia<\/i>\u00a0(<i>Le Profane<\/i>,\u00a0<i>L&rsquo;Idiot<\/i>.\u00a0<i>Sur la sagesse<\/i>), 1450.<\/li>\n<li><i>Idiota de mente<\/i>\u00a0(<i>Le Profane<\/i>,\u00a0<i>L&rsquo;Idiot<\/i>.\u00a0<i>Sur l&rsquo;esprit<\/i>), 1450.<\/li>\n<li><i>Idiota de staticis experimentis<\/i>\u00a0(<i>Le Profane<\/i>,\u00a0<i>L&rsquo;Idiot<\/i>.\u00a0<i>Sur les exp\u00e9riences pond\u00e9rales<\/i>), 1450.<\/li>\n<li><i>De arithmeticis complementis<\/i>\u00a0(<i>Des compl\u00e9ments arithm\u00e9tiques<\/i>), 1450<\/li>\n<li><i>De circuli quadratura<\/i>\u00a0(<i>De la quadrature du cercle<\/i>),\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1450-07-21\" data-sort-value=\"1450-07-21\">12 juillet 1450<\/time><\/li>\n<li><i>De quadratura circuli<\/i>\u00a0(<i>De la quadrature du cercle<\/i>), 1450<\/li>\n<li><i>Conjectura de novissimis diebus<\/i>\u00a0(<i>Conjecture touchant les derniers temps<\/i>) &#8211; 1452. &#8211; Le texte complet en fran\u00e7ais libre de droit\u00a0:\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/oliviana.revues.org\/docannexe.html?id=213\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Foliviana.revues.org%2Fdocannexe.html%3Fid%3D213\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><i>De pace fidei<\/i>\u00a0(<i>La Paix de la foi<\/i>), 1453.<\/li>\n<li><i>De icona. De visione Dei<\/i>\u00a0(<i>Le Tableau ou la Vision de Dieu<\/i>), 1453.<\/li>\n<li><i>Complementum theologicum<\/i>\u00a0(<i>Compl\u00e9ment th\u00e9ologique<\/i>), 1453.<\/li>\n<li><i>De mathematicis complementis<\/i>\u00a0(<i>Les Compl\u00e9ments math\u00e9matiques<\/i>), 1453\/54.<\/li>\n<li><i>Declaratio rectilineationis curvae<\/i>\u00a0(<i>D\u00e9monstration de la rectification des courbes<\/i>), 1454\u00a0?<\/li>\n<li><i>De una recti curvique mensura<\/i>\u00a0(<i>D&rsquo;une mesure du droit et du courbe<\/i>), 1454\u00a0?<\/li>\n<li><i>De sinibus et chordis<\/i>\u00a0(<i>Des sinus et des cordes<\/i>), 1457.<\/li>\n<li><i>De caesarea circuli quadratura<\/i>\u00a0(<i>De la quadrature du cercle c\u00e9sar\u00e9enne<\/i>), 1457.<\/li>\n<li><i>De beryllo<\/i>\u00a0(<i>Le B\u00e9ryl<\/i>), 1458<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>De mathematica perfectione<\/i>\u00a0(<i>La Perfection math\u00e9matique<\/i>), 1458.<\/li>\n<li><i>De aequalitate<\/i>\u00a0(<i>L&rsquo;\u00c9galit\u00e9<\/i>), 1459.<\/li>\n<li><i>De principio<\/i>\u00a0(<i>Le Principe<\/i>), 1459.<\/li>\n<li><i>De mathematicis aurea propositio<\/i>\u00a0(<i>De la proposition d&rsquo;or dans les math\u00e9matiques<\/i>), 1459.<\/li>\n<li><i>Trialogus de possest<\/i>\u00a0(<i>Dialogue \u00e0 trois sur le pouvest<\/i>), 1460.<\/li>\n<li><i>Reformatio generalis<\/i>\u00a0(<i>Projet de R\u00e9forme g\u00e9n\u00e9rale<\/i>), env. 1460.<\/li>\n<li><i>Cribratio Alkorani<\/i>\u00a0(<i>Le Coran pass\u00e9 au crible<\/i>,\u00a0<i>Le Coran tamis\u00e9<\/i>), 1460\/61.<\/li>\n<li><i>Directio speculantis, seu De non aliud<\/i>\u00a0(<i>Le Non-Autre<\/i>), 1462.<\/li>\n<li><i>Commentatio de notione creandi<\/i>\u00a0(fragmentum ca. 1462.<\/li>\n<li><i>De venatione sapientiae<\/i>\u00a0(<i>La Chasse de la Sagesse<\/i>), 1463.<\/li>\n<li><i><a title=\"De ludo globi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_ludo_globi\">De ludo globi<\/a><\/i>\u00a0(<i>Le Jeu de la boule<\/i>), 1463.<\/li>\n<li><i>Compendium<\/i>\u00a0(<i>Abr\u00e9g\u00e9<\/i>,\u00a0<i>R\u00e9sum\u00e9<\/i>), 1463.<\/li>\n<li><i>De apice theoriae<\/i>\u00a0(<i>La Pointe de la th\u00e9orie<\/i>,\u00a0<i>La Cime de la contemplation<\/i>), 1464.<\/li>\n<li><i>Sermones<\/i>\u00a0(<i>Sermons<\/i>,\u00a0<i>Hom\u00e9lies<\/i>)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u00c9ditions\"><span id=\".C3.89ditions\"><\/span>\u00c9ditions<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Opera<\/i>, Strasbourg,\u00a0<a title=\"Martin Flach l'Ancien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Flach_l%27Ancien\">Martin Flach l&rsquo;Ancien<\/a>, 1488; r\u00e9impr. 1528.<\/li>\n<li>Ulrich Pinder,\u00a0<i>Speculum intellectuale felicitatis humane. Compendium breve de bone valitudinis cura, quod est Regimen sanitatis<\/i>, N\u00fcremberg, 1510. Recueil de morceaux choisis du Cusain.<\/li>\n<li><i>Opera<\/i>, ss dir. Lef\u00e8vre d&rsquo;Etaples, Paris, Josse Bade, 1514\u00a0; r\u00e9\u00e9dit\u00e9 par Henri Petrus, B\u00e2le, 1565<\/li>\n<li><i>Opera omnia<\/i>, \u00e9d. de l&rsquo;Acad\u00e9mie de Heidelberg, Leipzig, Meiner, 1932 et suiv.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Textes_traduits_en_fran\u00e7ais\"><span id=\"Textes_traduits_en_fran.C3.A7ais\"><\/span>Textes traduits en fran\u00e7ais<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>La Conjecture des derniers jours<\/i>\u00a0; tr. Fran\u00e7ois Bohier, Paris, 1562<\/li>\n<li><i>De la vision de Dieu<\/i>\u00a0; tr. Golefer, Paris, 1630<\/li>\n<li><i>De la docte ignorance<\/i>\u00a0; tr. Louis Moulinier, Paris, Alcan,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Textes et traductions pour servir \u00e0 l&rsquo;histoire de la pens\u00e9e moderne\u00a0\u00bb, 1930<\/li>\n<li><i>\u0152uvres choisies<\/i>\u00a0; tr. Gandillac, Paris, Aubier, 1942<\/li>\n<li><i>La Paix de la foi<\/i>\u00a0; intr. de Jacques Doyon et Joseph Tchao, tr. Roland Galibois et Maurice de Gandillac, Sherbrooke, Universit\u00e9 de Sherbrooke &#8211; Paris, Vrin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Publications du Centre d&rsquo;\u00e9tudes de la Renaissance [de l&rsquo;Universit\u00e9 de Sherbrooke]\u00a0\u00bb\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a04, 1977\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7116-9247-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7116-9247-7\"><span class=\"nowrap\">2-7116-9247-7<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La Concordance catholique<\/i>\u00a0; intr. de Jacques Doyon et Joseph Tchao, tr. Roland Galibois et Maurice de Gandillac, Sherbrooke, Universit\u00e9 de Sherbrooke &#8211; Paris, Vrin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Publications du Centre d&rsquo;\u00e9tudes de la Renaissance [de l&rsquo;Universit\u00e9 de Sherbrooke\u00a0\u00bb\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a05, 1977\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7116-9246-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7116-9246-9\"><span class=\"nowrap\">2-7116-9246-9<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Lettres aux moines de Tegernsee sur la docte ignorance. Du jeu de la boule<\/i>\u00a0; tr. Maurice de Gandillac, Paris, O.E.I.L.,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Sagesses chr\u00e9tiennes\u00a0\u00bb\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a05, 1985\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-86839-028-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-86839-028-5\"><span class=\"nowrap\">2-86839-028-5<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Le Tableau ou la vision de Dieu<\/i>\u00a0; tr. Agn\u00e8s Minazzoli, Paris, Cerf,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0La nuit surveill\u00e9e\u00a0\u00bb, 1986\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-204-02581-X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-204-02581-X\"><span class=\"nowrap\">2-204-02581-X<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Trois trait\u00e9s sur la docte ignorance et la co\u00efncidence des oppos\u00e9s<\/i>\u00a0; tr. Francis Bertin, Paris, Cerf,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Sagesses chr\u00e9tiennes\u00a0\u00bb, 1991\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-204-04221-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-204-04221-8\"><span class=\"nowrap\">2-204-04221-8<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Sermons eckhartiens et dionysiens<\/i>\u00a0; tr. Francis Bertin, Paris, Cerf,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Sagesses chr\u00e9tiennes\u00a0\u00bb, 1998\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-204-05917-X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-204-05917-X\"><span class=\"nowrap\">2-204-05917-X<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Du Non-Autre. Le guide du penseur<\/i>\u00a0; tr.\u00a0<a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>, Paris, Cerf,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Sagesses chr\u00e9tiennes\u00a0\u00bb, 2002\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-204-06837-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-204-06837-3\"><span class=\"nowrap\">2-204-06837-3<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Trialogus de Possest<\/i>\u00a0; tr. P. Caye, D. Larre, P. Magnard, F. Vengeon, Paris, Vrin, 2006\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7116-1837-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7116-1837-4\"><span class=\"nowrap\">2-7116-1837-4<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Les \u00c9crits math\u00e9matiques<\/i>\u00a0; tr.\u00a0<a title=\"Jean-Marie Nicolle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Nicolle\">Jean-Marie Nicolle<\/a>, Paris, Champion, 2007\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7453-1573-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7453-1573-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-7453-1573-1<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>De la docte ignorance<\/i>\u00a0; tr. Herv\u00e9 Pasqua, Paris, Payot &amp; Rivages,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Biblioth\u00e8que Rivages\u00a0\u00bb, 2007\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7436-1746-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7436-1746-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-7436-1746-2<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La Paix de la foi<\/i>, suivie de la\u00a0<i>Lettre \u00e0 Jean de S\u00e9govie<\/i>\u00a0; tr. Herv\u00e9 Pasqua, Paris, T\u00e9qui, 2008\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7403-1451-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7403-1451-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-7403-1451-7<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La Filiation de Dieu<\/i>\u00a0; tr. Jean Devriendt, intr. M-A. Vannier, Orbey, Arfuyen,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Les carnets spirituels\u00a0\u00bb\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a068, 2009, 106 p.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-845-90130-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-845-90130-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-845-90130-8<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La Sagesse selon l&rsquo;Idiot<\/i>\u00a0; tr. Fran\u00e7oise Coursaget. Intr. et commentaires Roger Bruyeron, Hermann,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Philosophie\u00a0\u00bb, 2009\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7056-6890-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7056-6890-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-7056-6890-7<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Le Trait\u00e9 du b\u00e9ryl<\/i>, tome I, tr. Maude Corrieras, Paris, Ipagine, 2010\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-9533549-2-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-9533549-2-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-9533549-2-8<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>De la docte ignorance<\/i>\u00a0; tr. Jean-Claude Lagarrigue, Paris, Cerf,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Sagesses chr\u00e9tiennes\u00a0\u00bb, 2010\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-204-09131-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-204-09131-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-204-09131-2<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Les Conjectures<\/i>\u00a0; tr. Jean-Michel Counet, Paris, Les Belles Lettres,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Les classiques de l&rsquo;humanisme\u00a0\u00bb\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a033, 2011\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-251-34500-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-251-34500-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-251-34500-0<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Le Coran tamis\u00e9<\/i>\u00a0; tr. Herv\u00e9 Pasqua, Paris, PUF,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0\u00c9pim\u00e9th\u00e9e\u00a0\u00bb, 2011\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-058253-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-058253-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-058253-3<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Les Conjectures<\/i>\u00a0; tr. Jocelyne Sfez, Paris, Beauchesne,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Le grenier \u00e0 sel\u00a0\u00bb, 2011\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7010-1592-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7010-1592-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-7010-1592-7<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Dialogues de l&rsquo;Idiot. Sur la sagesse et l&rsquo;esprit<\/i>\u00a0; tr. Herv\u00e9 Pasqua, Paris, PUF,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0\u00c9pim\u00e9th\u00e9e\u00a0\u00bb, 2011\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-057970-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-057970-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-057970-0<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Les Opuscules des ann\u00e9es 1440-49 (Le Dieu cach\u00e9; La recherche de Dieu; la filiation de Dieu; le don du P\u00e8re des lumi\u00e8res; Conjectures des derniers jours; Dialogue sur la gen\u00e8se) et 1459 (L&rsquo;\u00c9galit\u00e9\u00a0; le Principe)<\/i>; introduction, traduction et notes de Herv\u00e9 Pasqua, ICR, Ipagines, Rennes 2011\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-9538844-0-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-9538844-0-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-9538844-0-1<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La Sagesse, l&rsquo;esprit, les exp\u00e9riences de statique selon l&rsquo;Idiot<\/i>\u00a0; tr. Fran\u00e7oise Coursaget, intr. et commentaires Roger Bruyeron, Hermann, 2012\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7056-8243-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7056-8243-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-7056-8243-9<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La Docte Ignorance<\/i>\u00a0; tr. Pierre Caye, David Larre, Pierre Magnard et Fr\u00e9d\u00e9ric Vengeon, Paris, Flammarion,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0GF\u00a0\u00bb\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01510, 2013\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-071276-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-071276-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-08-071276-9<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Le \u00ab\u00a0pouvoir-est\u00a0\u00bb<\/i>\u00a0; introduction, traduction et notes de Herv\u00e9 Pasqua, Paris, PUF, coll. \u00ab\u00a0Epim\u00e9th\u00e9e\u00a0\u00bb, 2014\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-062465-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-062465-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-062465-3<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>Unit\u00e9 et R\u00e9forme. Dix opuscules eccl\u00e9siologiques de Nicolas de Cues<\/i>, tr. Hubert Vallet, Paris, Beauchesne,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Le Grenier \u00e0 sel\u00a0\u00bb, 2015\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7010-1602-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7010-1602-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-7010-1602-3<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>La chasse de la sagesse<\/i>\u00a0; introduction, traduction et notes de Herv\u00e9 Pasqua, Paris, PUF, coll. \u00ab\u00a0Epim\u00e9th\u00e9e\u00a0\u00bb, 2015\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-062114-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-062114-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-062114-0<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i>L&rsquo;ic\u00f4ne ou la vision de Dieu<\/i>\u00a0; introduction, traduction et notes de Herv\u00e9 Pasqua, Paris, PUF, coll. \u00ab\u00a0Epim\u00e9th\u00e9e\u00a0\u00bb, 2016\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-13-060636-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-13-060636-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-13-060636-9<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li><i><a title=\"De ludo globi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_ludo_globi\">Le Jeu de la boule<\/a><\/i>, Paris, Cerf, 2019, trad. Herv\u00e9 Pasqua.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie_secondaire_(\u00e9tudes,_par_ordre_chronologique)\"><span id=\"Bibliographie_secondaire_.28.C3.A9tudes.2C_par_ordre_chronologique.29\"><\/span>Bibliographie secondaire (\u00e9tudes, par ordre chronologique)<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Edmond Vansteenberghe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edmond_Vansteenberghe\">Edmond Vansteenberghe<\/a>,\u00a0<i>Le Cardinal Nicolas de Cues (1401-1464). L&rsquo;action, la pens\u00e9e<\/i>, Paris, Alcan, 1920.<\/li>\n<li>Henry Bett,\u00a0<i>Nicolas of Cues<\/i>, Londres, 1932<\/li>\n<li><a title=\"Maurice de Gandillac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_de_Gandillac\">Maurice de Gandillac<\/a>,\u00a0<i>La philosophie de Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Aubier, \u00ab\u00a0Philosophie de l&rsquo;Esprit\u00a0\u00bb 24, 1941.<\/li>\n<li><a title=\"Alexandre Koyr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Koyr%C3%A9\">Alexandre Koyr\u00e9<\/a>,\u00a0<i>Du monde clos \u00e0 l&rsquo;univers infini<\/i>, tr. Ra\u00efssa Tarr, Paris, PUF, 1962.<\/li>\n<li>Bufo, Giovani,\u00a0<i>Nicolas de Cuse ou la m\u00e9taphysique de la finitude<\/i>, Paris, Seghers, \u00ab\u00a0Philosophes de tous les temps\u00a0\u00bb 10, 1964.<\/li>\n<li><a title=\"Georges Chehata Anawati\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Chehata_Anawati\">Anawati, Georges Chehata<\/a>,\u00a0<i>Nicolas de Cues et le probl\u00e8me de l&rsquo;Islam<\/i>, dans\u00a0<i>Nicolo Cusano agli inizi del mondo moderno<\/i>, Florence, 1970,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">141-173<\/span>.<\/li>\n<li>Counet, Jean-Michel,\u00a0<i>Math\u00e9matiques et dialectique chez Nicolas de Cuse<\/i>, Paris, Vrin, 2000.<\/li>\n<li>Gandillac, Maurice de,\u00a0<i>Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Ellipses, coll. \u00ab\u00a0Philo\u00a0\u00bb, 2001.<\/li>\n<li>B\u00e9dard, Jean,\u00a0<i>Nicolas de Cues<\/i>, Montr\u00e9al, \u00c9ditions de l&rsquo;Hexagone, 2001.<\/li>\n<li>Larre, David (\u00e9d.),\u00a0<i>Nicolas de Cues, penseur et artisan de l\u2019unit\u00e9. Conjectures, concorde, co\u00efncidence des oppos\u00e9s<\/i>, Paris, ENS \u00c9ditions, 2005.<\/li>\n<li>Counet, Jean-Michel et Mercier, S\u00e9bastien (\u00e9d.),\u00a0<i>Nicolas de Cues, les m\u00e9thodes d\u2019une pens\u00e9e<\/i>, Louvain-la-Neuve, \u00c9ditions de l\u2019ISP, 2006.<\/li>\n<li><a title=\"Marie-Anne Vannier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Anne_Vannier\">Marie-Anne Vannier<\/a>\u00a0(\u00e9d.),\u00a0<i>La naissance de Dieu dans l\u2019\u00e2me chez Eckhart et Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Cerf, coll. \u00ab\u00a0Patrimoines\u00a0\u00bb, 2006.<\/li>\n<li>Vannier, Marie-Anne (\u00e9d.),\u00a0<i>L\u2019Humilit\u00e9 chez les mystiques rh\u00e9nans et Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Beauchesne, 2016.<\/li>\n<li>Bocken, I\u00f1igo,\u00a0<i>L\u2019Art de la collection. Introduction historico-\u00e9thique \u00e0 l\u2019herm\u00e9neutique conjecturale de Nicolas de Cues<\/i>, trad. J.-M. Counet, Louvain-la-Neuve, \u00c9ditions de l\u2019ISP, 2007.<\/li>\n<li><a title=\"Kurt Flasch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kurt_Flasch\">Kurt Flasch<\/a>,\u00a0<i>Initiation \u00e0 Nicolas de Cues<\/i>, adapt. fr. J. Schmutz &amp; M. Corrieras, Paris &#8211; Fribourg, Cerf &#8211; Academic Press, 2008.<\/li>\n<li>Vannier Marie-Anne (\u00e9d.),\u00a0<i>La Pr\u00e9dication et l&rsquo;\u00c9glise chez Eckhart et Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Cerf, coll. Patrimoines\u00a0\u00bb, 2008.<\/li>\n<li>Vannier Marie-Anne (\u00e9d.),\u00a0<i>La Trinit\u00e9 chez Eckhart et Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Cerf, coll. \u00ab\u00a0Patrimoines\u00a0\u00bb, 2009.<\/li>\n<li><a title=\"Jean-Marie Nicolle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Nicolle\">Jean-Marie Nicolle<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Homme \u00e0 la proposition d&rsquo;or<\/i>, Paris, Ipagine, 2010.<\/li>\n<li>Corrieras, Maude,\u00a0<i>Le trait\u00e9 du b\u00e9ryl: Tome 2, Introduction au trait\u00e9 De Beryllo de Nicolas de Cues &#8211; Le De Beryllo, une ars cognoscendi,<\/i>\u00a0Paris, Ipagine,2012\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2953354997\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2953354997\"><span class=\"nowrap\">978-2953354997<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li>Sfez, Jocelyne,\u00a0<i>L&rsquo;Art des conjectures de Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Beauchesne, 2012.<\/li>\n<li><a title=\"Michel de Certeau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_de_Certeau\">Michel de Certeau<\/a>\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"J\u00e9suite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9suite\">S.J.<\/a>,\u00a0<i>La Fable mystique (<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle)<\/i>, t. 2, Paris, Gallimard, coll. \u00ab\u00a0Biblioth\u00e8que des histoires\u00a0\u00bb, 2013, ch. 1 (\u00ab\u00a0Le regard: Nicolas de Cues\u00a0\u00bb),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">51-121<\/span>.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Haubst, Rudolf,\u00a0<i>Das Bild des Einen und Dreieinigen Gottes in der Welt nach Nikolaus von Kues<\/i>, Tr\u00e8ves, 1952.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Haubst, Rudolf,\u00a0<i>Die Christologie des Nikolaus von Kues<\/i>, Fribourg-en-Brisgau, 1956.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Flasch, Kurt,\u00a0<i>Die Metaphysik des Einen bei Nikolaus von Kues<\/i>, Leiden, Brill, 1973.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Hagemann, L.,\u00a0<i>Nikolaus von Kues im Gespr\u00e4ch mit dem Islam<\/i>, Altenberge, 1983.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Heinemann, W.,\u00a0<i>Einheit und Verschiedenheit. Das Konzept eines intellektuellen Religionsfriedens in der Schrift &lsquo;De pace fidei&rsquo; des Nikolaus von Kues<\/i>, Altenberge, 1987.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Euler, W. A.,\u00a0<i>Unitas et pax. Religionsvergleich bei Raimundus Lullus und Nikolaus von Kues<\/i>, W\u00fcrzburg, 1990.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Haubst, Rudolf,\u00a0<i>Streifz\u00fcge in die Cusanische Theologie<\/i>, M\u00fcnster, 1991.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Flasch, Kurt,\u00a0<i>Nikolaus von Kues. Geschichte einer Entwicklung<\/i>, Francfort, Klostermann, 1998.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Flasch, Kurt,\u00a0<i>Nikolaus von Kues in seiner Zeit. Ein Essay<\/i>, Stuttgart, Reclam, 2004.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Casarella, P. J. (\u00e9d.),\u00a0<i>Cusanus, the Legacy of Learned Ignorace<\/i>, Washington D.C., The Catholic University of America Press, 2006<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Leinkauf, Thomas,\u00a0<i>Nicolaus Cusanus. Eine Einf\u00fchrung<\/i>, M\u00fcnster, Aschendorff, 2006.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Moritz, A.,\u00a0<i>Explizite Komplikazione. Der radikale Holismus des Nicolai Cusanus<\/i>, M\u00fcnster, Aschendorff, 2006.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Cat\u00e0, Cesare,\u00a0<i>La Croce e l&rsquo;Inconcepibile. Il pensiero di Nicola Cusano tra filosofia e predicazione<\/i>, Macerata, Edizioni EUM, 2009.<\/li>\n<li>Jean-Michel Counet, \u201cDialectique et math\u00e9matiques chez Nicolas de Cues\u00a0\u00bb (pp. 449-469),\u00a0<i>In<\/i>\u00a0Michel Cazenave (sous la direction de),\u00a0<i>De la science \u00e0 la philosophie. Y a-t-il une unit\u00e9 de la connaissance\u00a0?<\/i>, Paris, Albin Michel\/France Culture, 2005,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-226-15564-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-226-15564-3\"><span class=\"nowrap\">2-226-15564-3<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small lower-alpha\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\" data-mw-group=\"alpha\">\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\">Pour les Grecs en effet, l\u2019<i>in<\/i>-fini (\u00ab\u00a0in\u00a0\u00bb privatif) est le\u00a0<i>\u00ab\u00a0n\u00e9gatif\u00a0\u00bb<\/i>\u00a0du fini auquel il est\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0irr\u00e9ductiblement oppos\u00e9. Le fini est pour eux associ\u00e9 \u00e0 la forme, la perfection, la totalit\u00e9, l\u2019Un [soit la mesure, l\u2019\u00e9quilibre, l\u2019harmonie]. L\u2019infini est per\u00e7u comme inach\u00e8vement, imperfection, multiplicit\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a title=\"Tony L\u00e9vy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tony_L%C3%A9vy\">Tony L\u00e9vy<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Neuvi\u00e8me\">9<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0colloque de Landerneau,\u00a0<i>Histoire d\u2019infini<\/i>, 1992<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). Soit un ind\u00e9fini vague, sans contour, et chaotique, un peu comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la mer du\u00a0<a title=\"Tartare (mythologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tartare_(mythologie)\">Tartare<\/a>, ce lieu sous les enfers o\u00f9 l\u2019on jetait les dieux d\u00e9chus, sans rives, ni fond, ni rep\u00e8res.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a title=\"Jean-Marie Nicolle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Nicolle\">Jean-Marie Nicolle<\/a><sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). Alors que pour nous, l\u2019infini c\u2019est un peu une sorte de \u00ab\u00a0plus-grand-que-le-plus-grand\u00a0\u00bb, donc un \u00ab\u00a0immense\u00a0\u00bb \u00e0 la puissance n, infini = \u00ab\u00a0sans fin\u00a0\u00bb et donc\u00a0<i>positif<\/i>, promesse d&rsquo;\u00e9ternit\u00e9\u00a0; pour les Grecs infini = \u00ab\u00a0pas fini\u00a0\u00bb. Pour nous, la fin est associ\u00e9e \u00e0 la\u00a0<i>fermeture<\/i>, \u00e0 la limite, \u00e0 l&rsquo;entrave, \u00e0 la mort\u00a0; pour les Grecs le fini est associ\u00e9 \u00e0 la\u00a0<i>forme<\/i>\u00a0reconnaissable, \u00e0 l&rsquo;identit\u00e9, au parachev\u00e9. Pour les Grecs anciens, l&rsquo;infinit\u00e9 est donc une\u00a0<i>infinitude<\/i>, un improbable flou math\u00e9matique incommensurable (comme les\u00a0<a title=\"Nombre irrationnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nombre_irrationnel\">nombres irrationnels<\/a>\u00a0qu&rsquo;ils d\u00e9couvrent g\u00e9om\u00e9triquement, dont\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u221a2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%E2%88%9A2\">\u221a2<\/a>\u00a0par exemple), un vertige, c\u2019est donc l\u2019effroi maximum. Pour eux, seul ce qui est mesur\u00e9 est \u00e9quilibr\u00e9 et harmonieux, le mesurable rationnel est rassurant, \u00e0 la fois sur les plans math\u00e9matique, m\u00e9taphysique et psychologique\u00a0: ainsi, la temp\u00e9rance et la mod\u00e9ration, qui sont d\u2019abord connaissance de soi et de ses limites, sont seules souhaitables\u00a0; l\u2019<a title=\"Hubris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubris\">hubris<\/a>\u00a0[<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u1f55\u03d0\u03c1\u03b9\u03c2<\/span>], la d\u00e9mesure, dont rel\u00e8ve l\u2019infini en tant que non mesurable, \u00e9tait pour eux du c\u00f4t\u00e9 de la folie, de l&rsquo;irrationnel, de la violence d\u00e9brid\u00e9e des passions<sup id=\"cite_ref-Delbecq_9-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"reference-text\">(<i>actus essendi<\/i>\u00a0est \u00ab\u00a0ce par quoi une chose est\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ce qui fait qu\u2019un\u00a0<a title=\"\u00c9tant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tant\">\u00e9tant<\/a>\u00a0est\u00a0; mais\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">actus\u00a0<\/span><\/i>est l\u00e0 distingu\u00e9 d\u2019<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">opus<\/span><\/i>, qui est l\u2019<i>\u0153uvre<\/i>\u00a0de l\u2019\u00eatre donnant l\u2019existence \u00e0 tous les \u00e9tants<sup id=\"cite_ref-Tr\u00e9go_11-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Tr%C3%A9go-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On y retrouve la substance du\u00a0<a title=\"Cause premi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cause_premi%C3%A8re\">Premier Moteur<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>\u00a0(voir aussi l&rsquo;article\u00a0<a title=\"Cause premi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cause_premi%C3%A8re\">cause premi\u00e8re<\/a>) qui est cause en\u00a0<a title=\"Puissance et acte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puissance_et_acte\">acte<\/a>\u00a0(<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u1f74 \u03bf\u1f50\u03c3\u03af\u03b1 \u1f10\u03bd\u03ad\u03c1\u03b3\u03b5\u03b9\u03b1<\/span>)<sup id=\"cite_ref-Aristote_16-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Aristote-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Plus tard\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Hegel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hegel\">Hegel<\/a>\u00a0commentera ainsi ce concept\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0La\u00a0<i>substance absolue<\/i>\u00a0de l\u2019\u00e9tant-en-et-pour-soi [l\u2019\u00eatre v\u00e9ritable] se d\u00e9finit chez Aristote comme le\u00a0<i>non-m\u00fb<\/i>, l\u2019immobile et l\u2019\u00e9ternel, qui est\u00a0<i>en m\u00eame temps<\/i>\u00a0moteur, activit\u00e9 pure,\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">actus purus<\/span><\/i>. [\u2026] Les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Scolastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolastiques\">Scolastiques<\/a>\u00a0ont vu avec raison [dans la d\u00e9finition de l\u2019essence absolue comme pure activit\u00e9] la d\u00e9finition m\u00eame de Dieu\u00a0: Dieu est\u00a0<i>l\u2019activit\u00e9 pure<\/i><sup id=\"cite_ref-Hegel_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Hegel-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\">(la\u00a0<i>forma essendi<\/i>\u00a0est ce qui fait qu\u2019un \u00e9tant est\u00a0<i>ce<\/i>\u00a0qu\u2019il est, et\u00a0<i>comme<\/i>\u00a0il est, c&rsquo;est \u00ab\u00a0la forme, entendue comme ce qui fait d\u2019une chose ce qu\u2019elle est\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Tr\u00e9go_11-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Cues#cite_note-Tr%C3%A9go-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0en tant que distincte des autres)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\">Vers la\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge tardif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge_tardif\">fin du Moyen \u00c2ge<\/a>, \u00e9poque du Cusain, la\u00a0<a title=\"Notation positionnelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notation_positionnelle\">notation positionnelle<\/a>\u00a0commence pourtant \u00e0 s&rsquo;enseigner dans les \u00e9coles europ\u00e9ennes, avec le z\u00e9ro comme chiffre en valeur de position (par exemple\u00a0: 304). Le Cusain, \u00e9crivant en latin, utilisait bien s\u00fbr la\u00a0<a title=\"Num\u00e9ration romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Num%C3%A9ration_romaine\">num\u00e9ration romaine<\/a>, qui est essentiellement un\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me de num\u00e9ration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_de_num%C3%A9ration\">syst\u00e8me de num\u00e9ration<\/a>\u00a0<a title=\"Notation additive (num\u00e9ration)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notation_additive_(num%C3%A9ration)\">additive<\/a>\u00a0et qui n&rsquo;a pas de z\u00e9ro, ni comme chiffre ni comme concept. Il partage donc la m\u00e9fiance eccl\u00e9siastique de son temps envers l&rsquo;utilisation du nouveau syst\u00e8me avec le z\u00e9ro, son \u00ab\u00a0ensemble vide\u00a0\u00bb, son \u00ab\u00a0rien\u00a0\u00bb qui agit (peur du n\u00e9ant\u00a0?\u2026). Les derniers v\u00e9tos eccl\u00e9siastiques ne sont justement lev\u00e9s qu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, dont Nicolas de Cues occupe la premi\u00e8re moiti\u00e9, et le syst\u00e8me d\u00e9cimal positionnel ne s&rsquo;imposera totalement et d\u00e9finitivement en France qu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle&#8230; Voir la section\u00a0<a title=\"Notation positionnelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notation_positionnelle#Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>\u00a0de l&rsquo;article \u00ab\u00a0Notation positionnelle\u00a0\u00bb.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Agora-1\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Delumeau\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Delumeau\" class=\"ouvrage\">Jean Delumeau, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/agora.qc.ca\/dossiers\/nicolas_de_cues\" rel=\"nofollow\"><cite>Nicolas de Cues, C\u00e9l\u00e9brations nationales 2001<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fagora.qc.ca%2Fdossiers%2Fnicolas_de_cues\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Encyclop\u00e9die de l&rsquo;Agora<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-23\" data-sort-value=\"2020-09-23\">23 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>, r\u00e9sum\u00e9 introductif. On trouvera ce texte \u00e9crit \u00e0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;anniversaire des 600 ans de la naissance du Cusain, dans une version plus compl\u00e8te, sur le site du minist\u00e8re de la Culture consacr\u00e9 aux c\u00e9l\u00e9brations nationales en 2001\u00a0:\u00a0<span id=\"Delumeau\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Delumeau\" class=\"ouvrage\">Jean Delumeau, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www2.culture.gouv.fr\/culture\/actualites\/celebrations2001\/de-cues.htm\" rel=\"nofollow\"><cite>Nicolas de Cues, C\u00e9l\u00e9brations nationales 2001<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww2.culture.gouv.fr%2Fculture%2Factualites%2Fcelebrations2001%2Fde-cues.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">culture.gouv.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-10-09\" data-sort-value=\"2020-10-09\">9 octobre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\">Ren\u00e9 Descartes,\u00a0<i>Lettre \u00e0 Chanut<\/i>, 6 juin 1647.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"XIV\" class=\"ouvrage\"><span id=\"L\u00e9on_XIV\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0L\u00e9on XIV, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.vatican.va\/content\/leo-xiv\/it\/audiences\/2025\/documents\/20251025-udienza-giubilare.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Cat\u00e9ch\u00e8se. 7. Esp\u00e9rer c&rsquo;est ne pas savoir. Nicolas de Cues<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.vatican.va%2Fcontent%2Fleo-xiv%2Fit%2Faudiences%2F2025%2Fdocuments%2F20251025-udienza-giubilare.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"M.1939\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Vansteerberghe,_M.1939\" class=\"ouvrage\">Vansteerberghe, M., \u00ab\u00a0<cite>L&rsquo;humanisme en Alsace<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Actes du Congr\u00e8s de 1938 de Strasbourg de l&rsquo;Association Guillaume Bud\u00e9<\/i>,\u200e\u00a0<time>1939<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a015<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"reference-text\">Sur ses d\u00e9couvertes de manuscrits, voir Sabbadini Remigio,\u00a0<i>Le scoperte dei codici latini e greci ne\u2019secoli 14 e 15<\/i>, Firenze, G.C. Sansoni, 2 tomes: 1905 et 1914, notamment dans le tome 1,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">109-113<\/span>:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/search.php?query=sabbadini%20scoperte\" rel=\"nofollow\">archive.org<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fsearch.php%3Fquery%3Dsabbadini%2520scoperte\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Office_du_tourisme-6\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"du_tourisme_de_la_Vall\u00e9e_de_la_Moselle\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Office_du_tourisme_de_la_Vall\u00e9e_de_la_Moselle\" class=\"ouvrage\">Office du tourisme de la Vall\u00e9e de la Moselle, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.bernkastel.de\/poi\/st-nicholas-hospital-cusanus-foundation\/\" rel=\"nofollow\"><cite>St. Nicholas&rsquo; Hospital (Cusanus Foundation)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffr.bernkastel.de%2Fpoi%2Fst-nicholas-hospital-cusanus-foundation%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">fr.bernkastel.de<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-13\" data-sort-value=\"2020-09-13\">13 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Brauksiepe2010-2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bernd_Brauksiepe2010-2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Bernd\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Brauksiepe<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"de\">Kl\u00f6ster und Stifte in Rheinland-Pfalz<\/cite>\u00a0[\u00ab\u00a0Clo\u00eetres et monast\u00e8res en Rh\u00e9nanie-Palatinat. &#8211; Chapitre\u00a0: Monast\u00e8re du Cusain \u00e0 Bernkastel-Kues\u00a0\u00bb], Mayence, Institut f\u00fcr Geschichtliche Landeskunde Mainz, 2010-2011\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.igl.uni-mainz.de\/aktuell\/nachrichten\/?no_cache=1\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.igl.uni-mainz.de%2Faktuell%2Fnachrichten%2F%3Fno_cache%3D1\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.klosterlexikon-rlp.de\/mosel-saar\/bernkastel-kues-cusanus-stift.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.klosterlexikon-rlp.de%2Fmosel-saar%2Fbernkastel-kues-cusanus-stift.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span class=\"lang-de\" lang=\"de\">, \u00ab\u00a0Cusanus-Stift (Bernkastel-Kues)\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\">\u00c0 propos du lien entre la pens\u00e9e de Nicolas de Cues et la th\u00e9ologie n\u00e9gative, voir notamment, dans le num\u00e9ro 26-27 de la revue\u00a0<i><a title=\"Noesis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noesis\">Noesis<\/a><\/i>\u00a0(2016, p. 113-114) consacr\u00e9 \u00e0 \u00ab\u00a0Nicolas de Cues (1401-1464)\u00a0:\u00a0<i>Le tournant anthropologique de la philosophie<\/i>\u00a0\u00bb, l&rsquo;article d\u2019<span id=\"Pasqua2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Herv\u00e9_Pasqua2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/journals.openedition.org\/noesis\/2628\" rel=\"nofollow\"><cite>Thomas d\u2019Aquin et Nicolas de Cues\u00a0<i>Actus essendi<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Possest<\/i><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fjournals.openedition.org%2Fnoesis%2F2628\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">OpenEdition.org<\/span>, 2016, mis en ligne le 15 juin 2018\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-11\" data-sort-value=\"2020-09-11\">11 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>, \u00a7 1 et 4 \u00e0 7.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Delbecq-9\"><span class=\"reference-text\">Voir sur ces sujets, dans le num\u00e9ro sp\u00e9cial 202 consacr\u00e9 \u00e0\u00a0<i>L&rsquo;Infini<\/i>\u00a0de la revue\u00a0<i><a title=\"Sciences et Avenir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sciences_et_Avenir\">Sciences et Avenir<\/a><\/i>, l&rsquo;article de\u00a0<span id=\"Delbecq2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Denis_Delbecq2020\" class=\"ouvrage\">Denis Delbecq, \u00ab\u00a0<cite>Deux mille cinq cents ans pour approcher l&rsquo;inconcevable<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Sciences et Avenir<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020\" data-sort-value=\"2020\">juillet\/septembre 2020<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">26-31<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Tr\u00e9go-11\"><span class=\"reference-text\">Voir dans la revue\u00a0<i><a title=\"Les \u00c9tudes philosophiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_%C3%89tudes_philosophiques\">Les \u00c9tudes philosophiques<\/a><\/i>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0101, 2012\/2) l&rsquo;article de\u00a0<span id=\"Tr\u00e9go2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Kristell_Tr\u00e9go2012\" class=\"ouvrage\">Kristell Tr\u00e9go, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.cairn.info\/revue-les-etudes-philosophiques-2012-2-page-233.htm#re57no57\" rel=\"nofollow\"><cite>Substance, sujet, acte. La premi\u00e8re r\u00e9ception latine d&rsquo;Aristote\u00a0: Marius Victorinus et Bo\u00e8ce<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.cairn.info%2Frevue-les-etudes-philosophiques-2012-2-page-233.htm%23re57no57\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cairn.info<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-05-11\" data-sort-value=\"2012-05-11\">11 mai 2012<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-11\" data-sort-value=\"2020-09-11\">11 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">233-256<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"IX\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gregoire_IX\" class=\"ouvrage\">Gregoire IX, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/ccfr.bnf.fr\/portailccfr\/ark:\/06871\/0013664982\" rel=\"nofollow\"><cite>Decretales cum Glossa<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fccfr.bnf.fr%2Fportailccfr%2Fark%3A%2F06871%2F0013664982\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Catalogue collectif de France, BnF<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-13\" data-sort-value=\"2020-09-13\">13 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Delbecq_2-13\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Delbecq2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Denis_Delbecq2020\" class=\"ouvrage\">Denis Delbecq, \u00ab\u00a0<cite>Giordano Bruno, proph\u00e8te de l&rsquo;infini, br\u00fbl\u00e9 vif par l&rsquo;\u00c9glise<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Sciences et Avenir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sciences_et_Avenir\">Sciences et Avenir<\/a>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0202, \u00ab\u00a0L&rsquo;Infini\u00a0\u00bb<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020\" data-sort-value=\"2020\">juillet\/septembre 2020<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a028<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Delbecq2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Denis_Delbecq2020\" class=\"ouvrage\">Denis Delbecq, \u00ab\u00a0<cite>Deux mille cinq cents ans pour approcher l&rsquo;inconcevable<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Sciences et Avenir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sciences_et_Avenir\">Sciences et Avenir<\/a>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0202, \u00ab\u00a0L&rsquo;Infini\u00a0\u00bb<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020\" data-sort-value=\"2020\">juillet\/septembre 2020<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a029<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Raffray2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Matthieu_Raffray2019\" class=\"ouvrage\">Matthieu\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Raffray<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Actus essendi\u00a0: Saint Thomas d\u2019Aquin et ses interpr\u00e8tes<\/cite>, Les Plans-sur-Bex\/Paris,\u00a0<a title=\"Parole et Silence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parole_et_Silence\">Parole et Silence<\/a>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-07-11\" data-sort-value=\"2019-07-11\">11 juillet 2019<\/time>, 380\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-88959-020-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-88959-020-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-88959-020-9<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.paroleetsilence.com\/Actus-essendi_oeuvre_12370.html\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.paroleetsilence.com%2FActus-essendi_oeuvre_12370.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>, pr\u00e9face de Serge-Thomas Bonino o.p.<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Aristote-16\"><span class=\"reference-text\">Aristote,\u00a0<i><a title=\"M\u00e9taphysique (Aristote)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9taphysique_(Aristote)\">M\u00e9taphysique<\/a><\/i>, Livre \u039b, 1071 b 20.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Hegel-17\"><span class=\"reference-text\"><a title=\"Georg Wilhelm Friedrich Hegel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel\">Hegel<\/a>,\u00a0<i>Vorlesungen \u00fcber die Geschichte der Philosophie<\/i>, II\u00a0:\u00a0<i>Theorie Aufgabe<\/i>, Frankfurt, Suhrkamp, 1971, vol. 19,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0158-160. Traduction fran\u00e7aise de Pierre Garniron,\u00a0<i>Le\u00e7ons sur l\u2019histoire de la philosophie<\/i>, I tome 3\u00a0:\u00a0<i>Platon et Aristote<\/i>, Paris, Vrin, 1972,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0524-525.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\">dont on trouvera une traduction en ligne ici\u00a0:\u00a0<span id=\"traduction_litt\u00e9rale_par_J._P._Waltzing1914\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Tertullien,_traduction_litt\u00e9rale_par_J._P._Waltzing1914\" class=\"ouvrage\">Tertullien, traduction litt\u00e9rale par J. P. Waltzing, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.tertullian.org\/french\/apologeticum.htm\" rel=\"nofollow\"><cite>L&rsquo;Apolog\u00e9tique\u00a0: Apologie du christianisme \u00e9crite en l&rsquo;an 197 apr\u00e8s J.-C<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.tertullian.org%2Ffrench%2Fapologeticum.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">tertullian.org<\/span>, 1914, mis en ligne en 2002\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-13\" data-sort-value=\"2020-09-13\">13 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0; ou ici\u00a0:\u00a0<span id=\"traduction_par_Antoine-Eug\u00e8ne_Genoud1852\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Tertullien,_traduction_par_Antoine-Eug\u00e8ne_Genoud1852\" class=\"ouvrage\">Tertullien, traduction par Antoine-Eug\u00e8ne Genoud, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_de_Tertullien\/Genoud,_1852\/Apolog%C3%A9tique\"><cite>Apolog\u00e9tique<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffr.wikisource.org%2Fwiki%2F%25C5%2592uvres_compl%25C3%25A8tes_de_Tertullien%2FGenoud%2C_1852%2FApolog%25C3%25A9tique\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Wikisource<\/span>,\u00a0<time>1852<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-14\" data-sort-value=\"2020-09-14\">14 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>. Et le fac-simile de la traduction de 1914 ici\u00a0:\u00a0<span id=\"traduction_litt\u00e9rale_par_J._P._Valtzing1914\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Tertullien,_traduction_litt\u00e9rale_par_J._P._Valtzing1914\" class=\"ouvrage\">Tertullien, traduction litt\u00e9rale par J. P. Valtzing, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k90980s\/f13.image.texteImage\" rel=\"nofollow\"><cite>Apolog\u00e9tique<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k90980s%2Ff13.image.texteImage\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Gallica BnF.fr<\/span>,\u00a0<time>1914<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-13\" data-sort-value=\"2020-09-13\">13 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Herv\u00e9_Pasqua_2-21\"><span class=\"reference-text\">Voir dans le num\u00e9ro 26-27 de la revue\u00a0<i><a title=\"Noesis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noesis\">Noesis<\/a><\/i>\u00a0(2016, pp. 113-114) consacr\u00e9 \u00e0 \u00ab\u00a0Nicolas de Cues (1401-1464)\u00a0:\u00a0<i>Le tournant anthropologique de la philosophie<\/i>\u00a0\u00bb, l&rsquo;article d\u2019<span id=\"Pasqua2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Herv\u00e9_Pasqua2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/journals.openedition.org\/noesis\/2628\" rel=\"nofollow\"><cite>Thomas d\u2019Aquin et Nicolas de Cues\u00a0<i>Actus essendi<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Possest<\/i><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fjournals.openedition.org%2Fnoesis%2F2628\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">OpenEdition.org<\/span>, 2016, mis en ligne le 15 juin 2018\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-11\" data-sort-value=\"2020-09-11\">11 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>, r\u00e9sum\u00e9 introductif, et \u00a7 1 \u00e0 5.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\">Voir sur ce sujet de la cr\u00e9ation comme contraction du divin, ou du retrait de Dieu d\u2019une partie de lui-m\u00eame, dans la th\u00e9orie du Tsimtsoum\u00a0: Dans le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a015 (2010) de\u00a0<i>Yod<\/i>, la Revue des \u00e9tudes h\u00e9bra\u00efques et juives, aux pages 189 \u00e0 213, \u00ab\u00a0La r\u00e9paration du monde d\u2019apr\u00e8s la Kabbale\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0Une lecture contemporaine\u00a0: amour et responsabilit\u00e9 envers le cr\u00e9\u00e9\u00a0\u00bb, l&rsquo;article d&rsquo;<span id=\"Mart\u00edn_Ortega2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Elisa_Mart\u00edn_Ortega2011\" class=\"ouvrage\">Elisa Mart\u00edn Ortega, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/journals.openedition.org\/yod\/675\" rel=\"nofollow\"><cite>La fracture\u00a0: amour et r\u00e9paration (Pens\u00e9e kabbalistique et po\u00e9sie hispanique)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fjournals.openedition.org%2Fyod%2F675\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Journals.OpenEdition.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011\">mis en ligne le 29 octobre 2011<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-12\" data-sort-value=\"2020-09-12\">12 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>, \u00a7 7 \u00e0 15. Mais aussi, dans la\u00a0<i>Revue Philosophique de Louvain<\/i>\u00a0(quatri\u00e8me s\u00e9rie, tome 100,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03, 2002) aux pages 527 \u00e0 548, l&rsquo;article de\u00a0<span id=\"Rea2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Caterina_Rea2002\" class=\"ouvrage\">Caterina Rea, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/phlou_0035-3841_2002_num_100_3_7434\" rel=\"nofollow\"><cite>Retrait de Dieu et question du mal. Une lecture \u00e9thique du mythe de Hans Jonas<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fphlou_0035-3841_2002_num_100_3_7434\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">persee.fr<\/span>,\u00a0<time>2002<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-12\" data-sort-value=\"2020-09-12\">12 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0535 -539, \u00a7 \u00ab\u00a0Le Dieu du Tsimtsoum\u00a0\u00bb.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Fran\u00e7oise_Hudry2009\" class=\"ouvrage\"><span class=\"nom_auteur\"><a title=\"Fran\u00e7oise Hudry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7oise_Hudry\">Fran\u00e7oise Hudry<\/a><\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0du latin),\u00a0<cite class=\"italique\">Le livre des XXIV philosophes\u00a0: r\u00e9surgence d\u2019un texte du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0XXXIX (39), Paris,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Vrin (\u00e9dition)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vrin_(%C3%A9dition)\">Vrin<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Librairie philosophique, histoire des doctrines de l&rsquo;antiquit\u00e9 classique\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2009<\/time>, 224\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7116-1956-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7116-1956-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-7116-1956-6<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7116-1956-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7116-1956-7\"><span class=\"nowrap\">2-7116-1956-7<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a027<\/span>. Voir aussi la quatri\u00e8me de couverture de la r\u00e9\u00e9dition suivante ici\u00a0:\u00a0<span id=\"Fran\u00e7oise_Hudry2017\" class=\"ouvrage\"><span class=\"nom_auteur\">Fran\u00e7oise Hudry<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le livre des XXIV philosophes<\/cite>, Grenoble,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions J\u00e9r\u00f4me Millon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_J%C3%A9r%C3%B4me_Millon\">\u00c9ditions J\u00e9r\u00f4me Millon<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Krisis\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2017<\/time>, 220\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-905614-23-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-905614-23-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-905614-23-0<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-905614-23-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-905614-23-4\"><span class=\"nowrap\">2-905614-23-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"reference-text\"><i>De docta ignorantia<\/i>, chapitre 11 du livre II, n. 157,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0100<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\"><i>De docta ignorantia<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0102.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\">Alexandre Koyr\u00e9,\u00a0<i>Du monde clos \u00e0 l&rsquo;univers infini<\/i>, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">17-43<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Nicolle2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Marie_Nicolle2001\" class=\"ouvrage\">Jean-Marie Nicolle,\u00a0<cite class=\"italique\">Math\u00e9matiques et m\u00e9taphysique dans l&rsquo;\u0153uvre de Nicolas de Cues<\/cite>, Villeneuve d&rsquo;Ascq, Presses Universitaires du Septentrion,\u00a0<time>2001<\/time>, 327\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-284-02110-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-284-02110-7\"><span class=\"nowrap\">2-284-02110-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Counet2000\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Michel_Counet2000\" class=\"ouvrage\">Jean-Michel Counet,\u00a0<cite class=\"italique\">Math\u00e9matiques et dialectique chez Nicolas de Cuse<\/cite>, Paris, Vrin,\u00a0<time>2000<\/time>, 456\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7116-1460-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7116-1460-3\"><span class=\"nowrap\">2-7116-1460-3<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=MoSPzuyRHkMC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DMoSPzuyRHkMC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\">Cf. Nicolas de Cues,\u00a0<i>Les \u00e9crits math\u00e9matiques<\/i>, pr\u00e9sentation, traduction et notes par Jean-Marie Nicolle, Paris, Champion, 2007 et Jean-Marie Nicolle,\u00a0<i>Le laboratoire math\u00e9matique de Nicolas de Cues<\/i>, Paris, Beauchesne, 2020.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"M\u00fcller,_dit_Regiomontanus2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Johannes_M\u00fcller,_dit_Regiomontanus2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Regiomontanus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Regiomontanus\">Johannes M\u00fcller, dit Regiomontanus<\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0du latin),\u00a0<cite class=\"italique\">De la quadrature du cercle d&rsquo;apr\u00e8s Nicolas le Cusain, in \u00c9crits math\u00e9matiques<\/cite>, Paris, Champion,\u00a0<time>2007<\/time>, 505\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7453-1573-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7453-1573-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-7453-1573-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">481-496<\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"reference-text\">voir dans le num\u00e9ro 26-27 de la revue\u00a0<i><a title=\"Noesis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noesis\">Noesis<\/a><\/i>\u00a0(2016, p. 113-114) consacr\u00e9 \u00e0 \u00ab\u00a0Nicolas de Cues (1401-1464)\u00a0:\u00a0<i>Le tournant anthropologique de la philosophie<\/i>\u00a0\u00bb, l&rsquo;article d\u2019<span id=\"Pasqua2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Herv\u00e9_Pasqua2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/journals.openedition.org\/noesis\/2628\" rel=\"nofollow\"><cite>Thomas d\u2019Aquin et Nicolas de Cues\u00a0<i>Actus essendi<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Possest<\/i><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fjournals.openedition.org%2Fnoesis%2F2628\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">OpenEdition.org<\/span>, 2016, mis en ligne le 15 juin 2018\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-11\" data-sort-value=\"2020-09-11\">11 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>, r\u00e9sum\u00e9 introductif.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.fh-augsburg.de\/~harsch\/Chronologia\/Lspost15\/Cusa\/cus_bery.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Bibliotheca Augustana<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.fh-augsburg.de%2F~harsch%2FChronologia%2FLspost15%2FCusa%2Fcus_bery.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">fh-augsburg.de<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-04-12\" data-sort-value=\"2023-04-12\">12 avril 2023<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Nicholas_of_Cusa?uselang=fr\">Nicolas de Cues<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Coincidentia oppositorum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coincidentia_oppositorum\">Coincidentia oppositorum<\/a><\/i><\/li>\n<li><i><a title=\"Deus absconditus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deus_absconditus\">Deus absconditus<\/a><\/i><\/li>\n<li><a title=\"R\u00e9volution copernicienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_copernicienne\">R\u00e9volution copernicienne<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Th\u00e9ologie apophatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie_apophatique\">Th\u00e9ologie apophatique<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Universit\u00e9 Nicolas-de-Cues\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Nicolas-de-Cues\">Universit\u00e9 Nicolas de Cues<\/a><\/li>\n<li>Philosophes d&rsquo;aujourd&rsquo;hui sp\u00e9cialistes de l\u2019\u0153uvre du Cusain\u00a0:\u00a0<a title=\"Herv\u00e9 Pasqua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herv%C3%A9_Pasqua\">Herv\u00e9 Pasqua<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean-Marie Nicolle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Nicolle\">Jean-Marie Nicolle<\/a><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Liste de scientifiques du clerg\u00e9 catholique (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Liste_de_scientifiques_du_clerg%C3%A9_catholique&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Liste de scientifiques du clerg\u00e9 catholique<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:List of Catholic clergy scientists\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_Catholic_clergy_scientists\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0List of Catholic clergy scientists\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><\/li>\n<li><a title=\"Relations entre l'\u00c9glise catholique et les sciences\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_l%27%C3%89glise_catholique_et_les_sciences\">Relations entre l&rsquo;\u00c9glise catholique et les sciences<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Philosophie de la Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie_de_la_Renaissance\">Philosophie de la Renaissance<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Liens_externes\">Liens externes<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cusanus-portal.de\/\" rel=\"nofollow\">Portail Nicolas de Cues (Cusanus-Portal)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.cusanus-portal.de%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0(Projet de la DFG r\u00e9alis\u00e9 par l&rsquo;Institut\u00a0<i>f\u00fcr Cusanus-Forschung<\/i>\u00a0et le\u00a0<i>Kompetenzzentrum f\u00fcr elektronische Erschlie\u00dfungs &#8211; und Publiktaionsverfahren in den Geisteswissenschaften<\/i>\u00a0de l&rsquo;universit\u00e9 de Tr\u00eaves avec une version num\u00e9ris\u00e9e des \u0153uvres compl\u00e8tes selon l&rsquo;\u00e9dition de l&rsquo;Acad\u00e9mie de Heidelberg avec des traductions allemandes et anglaises, une encyclop\u00e9die et une bibliographie)<\/li>\n<li>Voir le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a026-27 de la revue\u00a0<i><a title=\"Noesis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noesis\">Noesis<\/a><\/i>\u00a0(2016), enti\u00e8rement consacr\u00e9 \u00e0 \u00ab\u00a0Nicolas de Cues (1401-1464). Le tournant anthropologique de la philosophie\u00a0\u00bb, et qui est int\u00e9gralement consultable en ligne, sommaire\u00a0:\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/journals.openedition.org\/noesis\/2544\" rel=\"nofollow\">[2]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fjournals.openedition.org%2Fnoesis%2F2544\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li>Voir l&rsquo;article de l&rsquo;<i>\u00ab\u00a0<a title=\"Encyclop\u00e9die de l'Agora\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_de_l%27Agora\">Encyclop\u00e9die de l&rsquo;Agora<\/a>\u00a0&#8211; Pour un monde durable\u00a0\u00bb<\/i>\u00a0consacr\u00e9 \u00e0 Nicolas de Cues, avec des sources, citations et liens int\u00e9ressants\u00a0:\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/agora.qc.ca\/dossiers\/nicolas_de_cues\" rel=\"nofollow\">[3]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fagora.qc.ca%2Fdossiers%2Fnicolas_de_cues\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : latin\">(la)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.fh-augsburg.de\/~harsch\/Chronologia\/Lspost15\/Cusa\/cus_intr.html\" rel=\"nofollow\">Textes de Nicolas de Cues, site\u00a0<i>bibliotheca augustana<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.fh-augsburg.de%2F~harsch%2FChronologia%2FLspost15%2FCusa%2Fcus_intr.html\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : latin\">(la)<\/abbr><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/agoraclass.fltr.ucl.ac.be\/concordances\/intro.htm#Cues\" rel=\"nofollow\">Textes, site\u00a0<i>Itinera Electronica<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fagoraclass.fltr.ucl.ac.be%2Fconcordances%2Fintro.htm%23Cues\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/jmnicolle-cusa.pagesperso-orange.fr\/index.htm\" rel=\"nofollow\">Dossier sur Nicolas de Cues<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fjmnicolle-cusa.pagesperso-orange.fr%2Findex.htm\">archive<\/a>]<\/small>, avec le texte int\u00e9gral en fran\u00e7ais de\u00a0<i><a title=\"De la docte ignorance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_la_docte_ignorance\">De la docte ignorance<\/a><\/i>\u00a0sur le site de\u00a0<a title=\"Jean-Marie Nicolle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Nicolle\">Jean-Marie Nicolle<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Bases_de_donn\u00e9es_et_dictionnaires\"><span id=\"Bases_de_donn.C3.A9es_et_dictionnaires\"><\/span>Bases de donn\u00e9es et dictionnaires<\/h4>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressources relatives \u00e0 la religion<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.catholic-hierarchy.org\/bishop\/bcusa.html\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Catholic Hierarchy<\/span><\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/wikidata-externalid-url.toolforge.org\/?url=http%3A%2F%2Fcardinals.fiu.edu%2Fbios%1.htm%23%2&amp;exp=(.*):(.*)&amp;id=1448-ii%3ACusa\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Cardinals of the Holy Roman Church<\/span><\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/beauchesne.immanens.com\/appli\/article.php?id=7179\" rel=\"nofollow\"><i>Dictionnaire de spiritualit\u00e9<\/i><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressources relatives \u00e0 la recherche<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.iep.utm.edu\/nicholas\/\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Internet Encyclopedia of Philosophy<\/span><\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/cusanus\/\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><i>Stanford Encyclopedia of Philosophy<\/i><\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressources relatives aux beaux-arts<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.britishmuseum.org\/collection\/term\/BIOG152073\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">British Museum<\/span><\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.getty.edu\/vow\/ULANFullDisplay?find=&amp;role=&amp;nation=&amp;subjectid=500280752\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Union List of Artist Names<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 la musique<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/rism.online\/people\/41021217\" rel=\"nofollow\">R\u00e9pertoire international des sources musicales<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 la litt\u00e9rature<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/arlima.net\/no\/10936\" rel=\"nofollow\">Archives de litt\u00e9rature du Moyen \u00c2ge<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 l&rsquo;astronomie<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/978-0-387-30400-7_798\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Biographical Encyclopedia of Astronomers<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale noarchive\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 la bande dessin\u00e9e<\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/comicvine.gamespot.com\/wd\/4005-137819\/\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Comic Vine<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Notices dans des dictionnaires ou encyclop\u00e9dies g\u00e9n\u00e9ralistes<\/span>\u00a0:\u00a0<\/p>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.biografischportaal.nl\/persoon\/09818992\" rel=\"nofollow\"><i>Biografisch Portaal van Nederland<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.biografischportaal.nl%2Fpersoon%2F09818992\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.britannica.com\/biography\/Nicholas-of-Cusa\" rel=\"nofollow\"><i>Britannica<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.britannica.com%2Fbiography%2FNicholas-of-Cusa\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/brockhaus.de\/ecs\/enzy\/article\/nikolaus-von-kues\" rel=\"nofollow\"><i>Brockhaus<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbrockhaus.de%2Fecs%2Fenzy%2Farticle%2Fnikolaus-von-kues\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.deutsche-biographie.de\/118588095.html\" rel=\"nofollow\"><i>Deutsche Biographie<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.deutsche-biographie.de%2F118588095.html\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/niccolo-da-cusa_(Dizionario-Biografico)\" rel=\"nofollow\"><i>Dizionario biografico degli italiani<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fniccolo-da-cusa_(Dizionario-Biografico)\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/niccolo-da-cusa_(Enciclopedia-Italiana)\/\" rel=\"nofollow\"><i>Enciclopedia italiana<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fniccolo-da-cusa_(Enciclopedia-Italiana)%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/frankfurter-personenlexikon.de\/node\/637\" rel=\"nofollow\"><i>Frankfurter Personenlexikon<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffrankfurter-personenlexikon.de%2Fnode%2F637\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.enciclopedia.cat\/EC-GEC-0046014.xml\" rel=\"nofollow\"><i>Gran Enciclop\u00e8dia Catalana<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.enciclopedia.cat%2FEC-GEC-0046014.xml\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.enciklopedija.hr\/Natuknica.aspx?ID=43808\" rel=\"nofollow\"><i>Hrvatska Enciklopedija<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.enciklopedija.hr%2FNatuknica.aspx%3FID%3D43808\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/encyklopedia.pwn.pl\/haslo\/;3941206\" rel=\"nofollow\"><i>Internetowa encyklopedia PWN<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fencyklopedia.pwn.pl%2Fhaslo%2F%3B3941206\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.ne.se\/uppslagsverk\/encyklopedi\/l%C3%A5ng\/nicolaus-cusanus\" rel=\"nofollow\"><i>Nationalencyklopedin<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.ne.se%2Fuppslagsverk%2Fencyklopedi%2Fl%25C3%25A5ng%2Fnicolaus-cusanus\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/proleksis.lzmk.hr\/38958\" rel=\"nofollow\"><i>Proleksis enciklopedija<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fproleksis.lzmk.hr%2F38958\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/snl.no\/Nicolaus_fra_Kues\" rel=\"nofollow\"><i>Store norske leksikon<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fsnl.no%2FNicolaus_fra_Kues\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/niccolo-da-cusa\" rel=\"nofollow\"><i>Treccani<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fniccolo-da-cusa\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.universalis.fr\/encyclopedie\/nicolas-de-cues\/\" rel=\"nofollow\"><i>Universalis<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.universalis.fr%2Fencyclopedie%2Fnicolas-de-cues%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\"><a title=\"Autorit\u00e9 (sciences de l'information)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autorit%C3%A9_(sciences_de_l%27information)\">Notices d&rsquo;autorit\u00e9<\/a><\/span>\u00a0:\u00a0<\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/viaf.org\/viaf\/89623095\" rel=\"nofollow\">VIAF<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/isni.org\/isni\/0000000121430489\" rel=\"nofollow\">ISNI<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb11887115b\" rel=\"nofollow\">BnF<\/a><\/span>\u00a0(<span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/data.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb11887115b\" rel=\"nofollow\">donn\u00e9es<\/a><\/span>)<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.idref.fr\/026666030\" rel=\"nofollow\">IdRef<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/id.loc.gov\/authorities\/n81120432\" rel=\"nofollow\">LCCN<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/d-nb.info\/gnd\/118588095\" rel=\"nofollow\">GND<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/opac.sbn.it\/nome\/CFIV090467\" rel=\"nofollow\">Italie<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/id.ndl.go.jp\/auth\/ndlna\/00451307\" rel=\"nofollow\">Japon<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/ci.nii.ac.jp\/author\/DA01367383?l=en\" rel=\"nofollow\">CiNii<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/datos.bne.es\/resource\/XX1008389\" rel=\"nofollow\">Espagne<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/opac.kbr.be\/LIBRARY\/doc\/AUTHORITY\/14371416\" rel=\"nofollow\">Belgique<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.bibliotheken.nl\/id\/thes\/p069051151\" rel=\"nofollow\">Pays-Bas<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dbn.bn.org.pl\/descriptor-details\/9810537789305606\" rel=\"nofollow\">Pologne<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nli.org.il\/en\/authorities\/987007266073005171\" rel=\"nofollow\">Isra\u00ebl<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/nukat.edu.pl\/aut\/n%20%2095202174\" rel=\"nofollow\">NUKAT<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/cantic.bnc.cat\/registre\/981058521358106706\" rel=\"nofollow\">Catalogne<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/libris.kb.se\/auth\/195771\" rel=\"nofollow\">Su\u00e8de<\/a><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/opac.vatlib.it\/auth\/detail\/495_52662\" rel=\"nofollow\">Vatican<\/a><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant :\u00a0Portrait de Nicolas de Cues en donateur, priant au pied de la Croix, par le\u00a0Ma\u00eetre de la Vie de Marie, provenant du\u00a0retable\u00a0du\u00a0ma\u00eetre-autel\u00a0de la chapelle de l&rsquo;h\u00f4pital Saint-Nicolas\u00a0(de), \u00e0\u00a0Bernkastel-Kues dont il fut le commanditaire. &nbsp; Nicolas de Cues \u00a0 &nbsp; Nicolas Krebs\u00a0(1401\u00a0&#8211;\u00a011 ao\u00fbt 1464), plus commun\u00e9ment appel\u00e9\u00a0Nicolas de Cues\u00a0(en allemand\u00a0Nikolaus von Kues), [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21881,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-21873","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21873","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21873"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21873\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21882,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21873\/revisions\/21882"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21881"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}