{"id":20974,"date":"2025-12-23T12:18:28","date_gmt":"2025-12-23T11:18:28","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=20974"},"modified":"2025-12-25T20:24:48","modified_gmt":"2025-12-25T19:24:48","slug":"la-renaissance-4","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/la-renaissance-4\/","title":{"rendered":"La Renaissance"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\"><em><strong>Image mise en avant :<\/strong><\/em> <a title=\"Antonello de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_de_Messine\">Antonello de Messine<\/a>, polyptyque de la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Madonna del Rosario<\/span><\/i>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_r%C3%A9gional_de_Messine\">Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine<\/a>.<\/span><\/p>\n<header class=\"mw-body-header vector-page-titlebar no-font-mode-scale\">\n<h1 id=\"firstHeading\" class=\"firstHeading mw-first-heading\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#:~:text=La%20Sicile%20a%20particip%C3%A9%20%C3%A0,une%20recherche%20des%20codes%20anciens.\"><span style=\"font-size: 14px;\">Renaissance sicilienne<\/span><\/a><\/h1>\n<\/header>\n<div class=\"vector-page-toolbar vector-feature-custom-font-size-clientpref--excluded\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"vector-page-toolbar-container\">\n<div id=\"left-navigation\">\n<nav aria-label=\"Espaces de noms\">\n<div id=\"p-associated-pages\" class=\"vector-menu vector-menu-tabs mw-portlet mw-portlet-associated-pages\">\n<div class=\"vector-menu-content\">\n<form>\n<div class=\"cdx-radio\">\u00a0<\/div>\n<\/form>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"bodyContent\" class=\"vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer\" aria-labelledby=\"firstHeading\" data-mw-ve-target-container=\"\">\n<div id=\"contentSub\" style=\"text-align: justify;\">\n<div id=\"mw-content-subtitle\">\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-body-content\">\n<div class=\"mw-content-ltr mw-parser-output\" dir=\"ltr\" lang=\"fr\">\n<div class=\"infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"entete italique\">\n<div><i>Renaissance sicilienne<\/i><\/div>\n<\/div>\n<div>\n<div class=\"images\"><span class=\"mw-default-size\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antonello_da_Messina_Madonna_del_Rosario.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/41\/Antonello_da_Messina_Madonna_del_Rosario.jpg\/330px-Antonello_da_Messina_Madonna_del_Rosario.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/41\/Antonello_da_Messina_Madonna_del_Rosario.jpg\/500px-Antonello_da_Messina_Madonna_del_Rosario.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/41\/Antonello_da_Messina_Madonna_del_Rosario.jpg 2x\" width=\"300\" height=\"292\" data-file-width=\"504\" data-file-height=\"491\" \/><\/a><\/span><\/div>\n<div class=\"legend\"><a title=\"Antonello de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_de_Messine\">Antonello de Messine<\/a>, polyptyque de la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Madonna del Rosario<\/span><\/i>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_r%C3%A9gional_de_Messine\">Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<table>\n<tbody>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Artiste<\/th>\n<td class=\"\">\n<div>\n<p><b>Peinture<\/b><\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Antonello de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_de_Messine\">Antonello de Messine<\/a>,<\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Girolamo Alibrandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Girolamo_Alibrandi\">Girolamo Alibrandi<\/a>,<\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><b>Architecture<\/b><\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Antonello Gagini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_Gagini\">Antonello Gagini<\/a>,<\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Rinaldo Bonanno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rinaldo_Bonanno\">Rinaldo Bonanno<\/a><\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><b>Sculpture<\/b><\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Francesco Laurana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Laurana\">Francesco Laurana<\/a><\/p>\n<div class=\"clear\">\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"\">\n<th scope=\"row\">Date<\/th>\n<td class=\"\">\n<div>du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0si\u00e8cle<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p class=\"navbar noprint bordered navigation-not-searchable\">\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<b>Renaissance sicilienne<\/b>\u00a0repr\u00e9sente en Sicile le d\u00e9veloppement progressif de la culture et de l&rsquo;art de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>\u00a0sur l&rsquo;\u00eele, \u00e0 partir de ses principaux centres de diffusion\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>. Les \u0153uvres artistiques qui en d\u00e9coulent repr\u00e9sentent souvent un compromis entre le classicisme de la Renaissance, le substrat culturel de la fin du\u00a0<a title=\"Art m\u00e9di\u00e9val\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_m%C3%A9di%C3%A9val\">Moyen \u00c2ge<\/a>\u00a0et les influences\u00a0<a title=\"Peinture flamande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_flamande\">flamandes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Art gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_gothique\">gothiques<\/a>. En effet,\u00a0<a title=\"Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messine\">Messine<\/a>, ville de la\u00a0<a title=\"Hanse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hanse\">ligue hans\u00e9atique<\/a>, a d\u00e9velopp\u00e9 un lien culturel avec les\u00a0<a title=\"Flamands\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Flamands\">Flamands<\/a>\u00a0et avec la migration des travailleurs flamands qui se sont install\u00e9s en Sicile. Cette pr\u00e9sence flamande s&rsquo;est poursuivie au cours des si\u00e8cles suivants. Aux\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles, le\u00a0<a title=\"Royaume de Sicile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_Sicile\">royaume de Sicile<\/a>\u00a0a d&rsquo;abord fait partie de la conf\u00e9d\u00e9ration dynastique sous la\u00a0<a title=\"Couronne d'Aragon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Couronne_d%27Aragon\">couronne d&rsquo;Aragon<\/a>, puis a \u00e9t\u00e9 int\u00e9gr\u00e9 \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Empire espagnol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_espagnol\">empire espagnol<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Charles Quint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Quint\">Charles Quint<\/a>\u00a0et de ses successeurs.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;histoire du lent \u00e9tablissement du langage de la Renaissance sur l&rsquo;\u00eele d\u00e9bute conventionnellement dans la d\u00e9cennie 1460-1470 avec la pr\u00e9sence en Sicile d&rsquo;<a title=\"Antonello de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_de_Messine\">Antonello de Messine<\/a>,\u00a0<a title=\"Francesco Laurana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Laurana\">Francesco Laurana<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Domenico Gagini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Gagini\">Domenico Gagini<\/a>, parfois pr\u00e9sents simultan\u00e9ment aux m\u00eames endroits avec des influences mutuelles.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Pr\u00e9misse_historiographique\"><span id=\"Pr.C3.A9misse_historiographique\"><\/span>Pr\u00e9misse historiographique<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;historiographie artistique s&rsquo;accordait \u00e0 consid\u00e9rer la culture sicilienne de la phase historique de la\u00a0<a title=\"Royaume de Sicile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_Sicile\">vice-royaut\u00e9<\/a>, dans un \u00e9tat d&rsquo;isolement et de marginalisation, retardant ainsi l&rsquo;\u00e9tude de l&rsquo;art produit en Sicile pendant la Renaissance et au-del\u00e0<sup id=\"cite_ref-Ligresti2006_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-Ligresti2006-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce pr\u00e9jug\u00e9 a pes\u00e9 sur la pens\u00e9e du\u00a0<a title=\"Risorgimento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Risorgimento\">Risorgimento<\/a>\u00a0du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, visant \u00e0 d\u00e9montrer l&rsquo;interruption des relations entre la\u00a0<a title=\"Culture de l'Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culture_de_l%27Italie\">culture italienne<\/a>\u00a0et la Sicile de la\u00a0<a title=\"V\u00eapres siciliennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%AApres_siciliennes\">p\u00e9riode des V\u00eapres<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Ces pr\u00e9jug\u00e9s ont surv\u00e9cu jusqu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et ont conditionn\u00e9 la compr\u00e9hension des ph\u00e9nom\u00e8nes artistiques<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 partir de ces pr\u00e9jug\u00e9s, l&rsquo;hypoth\u00e8se trompeuse est s&rsquo;est transform\u00e9e en constat de la pauvret\u00e9 de l&rsquo;art sicilien<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans les derni\u00e8res d\u00e9cennies du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, des \u00e9tudes dans un climat apais\u00e9, il est apparu que les ph\u00e9nom\u00e8nes artistiques en Sicile, et dans d&rsquo;autres r\u00e9gions du sud, \u00e9taient encore \u00e0 d\u00e9couvrir<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et les recherches historiques li\u00e9es aux relations complexes entre l&rsquo;\u00eele et le\u00a0<a title=\"Bassin m\u00e9diterran\u00e9en\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bassin_m%C3%A9diterran%C3%A9en\">bassin m\u00e9diterran\u00e9en<\/a>\u00a0entre le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, ont conduit \u00e0 une profonde r\u00e9vision historiographique, rest\u00e9e cependant \u00e0 un niveau sp\u00e9cialis\u00e9 et sectoriel<sup id=\"cite_ref-Ligresti2006279_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-Ligresti2006279-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les premi\u00e8res \u00e9tudes et r\u00e9\u00e9valuations ont int\u00e9ress\u00e9 la\u00a0<a title=\"Baroque sicilien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baroque_sicilien\">p\u00e9riode baroque<\/a><sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, les \u00e9tudes ult\u00e9rieures ont \u00e9largi le panorama artistique de la p\u00e9riode de la Renaissance, en Sicile et en g\u00e9n\u00e9ral dans le sud de l&rsquo;Italie, caract\u00e9ris\u00e9e par l&rsquo;immigration en Sicile de nombreux artistes de la p\u00e9ninsule et la formation d&rsquo;importants ateliers locaux<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Perte_des_\u0153uvres\"><span id=\"Perte_des_.C5.93uvres\"><\/span>Perte des \u0153uvres<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tribuna_Gagini.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Tribuna_Gagini.JPG\/250px-Tribuna_Gagini.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/b1\/Tribuna_Gagini.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"353\" data-file-width=\"296\" data-file-height=\"418\" \/><\/a><figcaption>la tribune (perdue) de la cath\u00e9drale de Palerme dans une gravure du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La destruction substantielle des \u0153uvres par les tremblements de terre a contribu\u00e9 \u00e0 la sous-estimation de l&rsquo;expression artistique sicilienne de la p\u00e9riode de la Renaissance. La persistance des t\u00e9moignages pr\u00e9sents dans la ville et dans la r\u00e9gion de Messine a \u00e9t\u00e9 affaiblie par les nombreux tremblements de terre en\u00a0<a title=\"S\u00e9isme du 11 janvier 1693 au Val di Noto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9isme_du_11_janvier_1693_au_Val_di_Noto\">1693<\/a>,\u00a0<a title=\"S\u00e9ismes de f\u00e9vrier et de mars 1783 en Calabre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9ismes_de_f%C3%A9vrier_et_de_mars_1783_en_Calabre\">1783<\/a>, 1894 et 1908, touchant une ville ouverte aux nouveaut\u00e9s, par son r\u00f4le dans le commerce et l&rsquo;\u00e9conomie, mais aussi dans d&rsquo;autres zones de l&rsquo;\u00eele comme le\u00a0<a title=\"Val di Noto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Val_di_Noto\">Val di Noto<\/a>\u00a0(tremblements de terre de 1542, 1693, 1757, 1848). La reconstitution d&rsquo;un panorama complet de la production artistique et surtout architectural est donc probl\u00e9matique et l&rsquo;historiographie artistique, notamment pour l&rsquo;architecture, est fragment\u00e9e devant d&rsquo;innombrables \u0153uvres qui ont disparu ou dont l&rsquo;aspect a profond\u00e9ment chang\u00e9. La production architecturale d&rsquo;<a title=\"Andrea Calamech\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Calamech\">Andrea Calamech<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Camillo Camilliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camillo_Camilliani\">Camillo Camilliani<\/a>\u00a0qui a pratiquement disparu, est exemplaire \u00e0 cet \u00e9gard<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces lacunes concernent \u00e9galement les preuves documentaires des archives, dispers\u00e9es en raison de tremblements de terre ou de n\u00e9gligence. La fragmentation du parcours historique, notamment architectural, est \u00e9galement due aux incendies et \u00e0 la superposition des renouvellements stylistiques qui ont connu un d\u00e9veloppement particulier au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, illustr\u00e9s par la destruction de l&rsquo;\u0153uvre du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle sicilien comme la tribune de la cath\u00e9drale de Palerme d&rsquo;<a title=\"Antonello Gagini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_Gagini\">Antonello Gagini<\/a>. Outre l&rsquo;action destructrice des tremblements de terre, il faut garder \u00e0 l&rsquo;esprit que, contrairement \u00e0 la situation actuelle, la Sicile \u00e9tait, jusqu&rsquo;\u00e0 il y a deux si\u00e8cles, un carrefour commercial et culturel ce qui a contribu\u00e9 \u00e0 une dispersion des objets artistiques et de collections enti\u00e8res hors de la r\u00e9gion, voire hors du territoire italien.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Humanisme_litt\u00e9raire\"><span id=\"Humanisme_litt.C3.A9raire\"><\/span>Humanisme litt\u00e9raire<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Sicile a particip\u00e9 \u00e0 la culture humaniste de la Renaissance avec une ferveur d&rsquo;\u00e9tudes du\u00a0<a title=\"Grec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec\">grec<\/a>, du\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>, de l&rsquo;<a title=\"Arabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arabe\">arabe<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a title=\"H\u00e9breu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9breu\">h\u00e9breu<\/a>\u00a0et avec une recherche des codes anciens. Des intellectuels siciliens comme\u00a0<a title=\"Antonio Beccadelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Beccadelli\">Antonio Beccadelli<\/a>\u00a0dit \u00ab\u00a0il Panormita\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Lucio Marineo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucio_Marineo\">Lucio Marineo<\/a>,\u00a0<a title=\"Giovanni Aurispa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Aurispa\">Giovanni Aurispa<\/a>,\u00a0<a title=\"Antonio Cassarino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Cassarino\">Antonio Cassarino<\/a>,\u00a0<a title=\"Pietro Ranzano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pietro_Ranzano\">Pietro Ranzano<\/a>, ont travaill\u00e9 et sont connus m\u00eame en dehors de la Sicile, mais n&rsquo;ont pas profond\u00e9ment marqu\u00e9 la culture et la production artistique de l&rsquo;\u00eele. \u00c0 Messine,\u00a0<a title=\"Constantin Lascaris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Lascaris\">Constantin Lascaris<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Pietro Bembo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pietro_Bembo\">Pietro Bembo<\/a>\u00a0t\u00e9moignant de la vivacit\u00e9 culturelle de la ville.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Quattrocento\">Quattrocento<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Trionfo_della_morte,_gi%C3%A0_a_palazzo_sclafani,_galleria_regionale_di_Palazzo_Abbatellis,_palermo_(1446)_,_affresco_staccato.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Trionfo_della_morte%2C_gi%C3%A0_a_palazzo_sclafani%2C_galleria_regionale_di_Palazzo_Abbatellis%2C_palermo_%281446%29_%2C_affresco_staccato.jpg\/250px-Trionfo_della_morte%2C_gi%C3%A0_a_palazzo_sclafani%2C_galleria_regionale_di_Palazzo_Abbatellis%2C_palermo_%281446%29_%2C_affresco_staccato.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Trionfo_della_morte%2C_gi%C3%A0_a_palazzo_sclafani%2C_galleria_regionale_di_Palazzo_Abbatellis%2C_palermo_%281446%29_%2C_affresco_staccato.jpg\/500px-Trionfo_della_morte%2C_gi%C3%A0_a_palazzo_sclafani%2C_galleria_regionale_di_Palazzo_Abbatellis%2C_palermo_%281446%29_%2C_affresco_staccato.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"209\" data-file-width=\"8500\" data-file-height=\"7096\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Nom de convention\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nom_de_convention\">Ma\u00eetre anonyme<\/a>,\u00a0<i>Trionfo della Morte<\/i>,\u00a0<a title=\"Fresque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresque\">fresque<\/a>\u00a0d\u00e9tach\u00e9e.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle est caract\u00e9ris\u00e9 en Sicile par l&rsquo;influence franco-proven\u00e7ale et pisano-siennoise sur la culture artistique figurative qui trouvent leur expression dans la fresque du\u00a0<i>Triomphe de la Mort<\/i>\u00a0(<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Trionfo della morte<\/span><\/i>), chef-d&rsquo;\u0153uvre du gothique tardif. Les plus grands artistes de l&rsquo;\u00e9poque sont\u00a0<a title=\"Gaspare da Pesaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaspare_da_Pesaro\">Gaspare da Pesaro<\/a>, son fils\u00a0<a title=\"Guglielmo da Pesaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guglielmo_da_Pesaro\">Guglielmo<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Tommaso de Vigilia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tommaso_de_Vigilia\">Tommaso de Vigilia<\/a><sup id=\"cite_ref-persee_10-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-persee-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En architecture, l&rsquo;activit\u00e9 de construction se caract\u00e9rise par l&rsquo;adh\u00e9sion aux formes du\u00a0<a title=\"Architecture gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture_gothique\">gothique tardif<\/a>\u00a0avec l&#8217;empreinte ib\u00e9rique, surtout dans le Val di Noto, et la persistance des d\u00e9corations et des sch\u00e9mas planim\u00e9triques qui se sont r\u00e9p\u00e9t\u00e9s depuis la p\u00e9riode normande.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Palerme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palerme\">Palerme<\/a>\u00a0et Messine, les deux principales villes, ont connu une phase de croissance d\u00e9mographique et \u00e9conomique au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle gr\u00e2ce \u00e0 la pr\u00e9sence du port et de communaut\u00e9s de marchands pisans, v\u00e9nitiens, lombards et g\u00e9nois. La structure sociale de la ville a \u00e9galement \u00e9t\u00e9 renouvel\u00e9e avec une classe de fonctionnaires et de marchands qui ont rejoint la noblesse en construisant des palais et des chapelles nobles et exigeant des objets raffin\u00e9s de valeur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ces locaux, gr\u00e2ce aussi \u00e0 l&rsquo;arriv\u00e9e de nombreux artistes de la p\u00e9ninsule, et \u00e0 l&rsquo;influence du milieu artistique napolitain de la p\u00e9riode d&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Alphonse II de Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_II_de_Naples\">Alphonse II<\/a>, ont permis le renouvellement du langage artistique.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Antonello_de_Messine_et_la_peinture\">Antonello de Messine et la peinture<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antonello_da_Messina_-_Virgin_Annunciate_-_Galleria_Regionale_della_Sicilia,_Palermo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Antonello_da_Messina_-_Virgin_Annunciate_-_Galleria_Regionale_della_Sicilia%2C_Palermo.jpg\/250px-Antonello_da_Messina_-_Virgin_Annunciate_-_Galleria_Regionale_della_Sicilia%2C_Palermo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Antonello_da_Messina_-_Virgin_Annunciate_-_Galleria_Regionale_della_Sicilia%2C_Palermo.jpg\/500px-Antonello_da_Messina_-_Virgin_Annunciate_-_Galleria_Regionale_della_Sicilia%2C_Palermo.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"334\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"2702\" \/><\/a><figcaption>Antonello de Messine,\u00a0<i>Vierge de l&rsquo;Annonciation<\/i>,\u00a0<a title=\"Palais Abatellis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Abatellis\">Palais Abatellis<\/a>, Palerme.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Antonello de Messine par sa formation itin\u00e9rante entre Naples et Venise entre-autres, d\u00e9montre la circulation des id\u00e9es qui caract\u00e9rise cette p\u00e9riode. Ses \u0153uvres pour les clients de l&rsquo;\u00eele et son retour d\u00e9finitif en 1476 apr\u00e8s l&rsquo;exp\u00e9rience v\u00e9nitienne ont permis l&rsquo;essor dans l&rsquo;\u00eele de la peinture de la Renaissance, gr\u00e2ce aussi \u00e0 un atelier fourni qui a introduit dans la production traditionnelle le nouveau go\u00fbt pour la figure humaine, le genre pictural du portrait et un nouveau r\u00f4le de l&rsquo;artiste qui n&rsquo;est plus seulement un artisan anonyme mais un ma\u00eetre. Parmi les membres de sa famille qui ont continu\u00e9 l&rsquo;atelier figurent son fils Iacobello et ses neveux\u00a0<a title=\"Antonello de Saliba\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_de_Saliba\">Antonello de Saliba<\/a>,\u00a0<a title=\"Pietro de Saliba\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pietro_de_Saliba\">Pietro de Saliba<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Salvo d'Antonio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salvo_d%27Antonio\">Salvo d&rsquo;Antonio<\/a>\u00a0et parmi ses \u00e9l\u00e8ves et ses disciples\u00a0<a title=\"Giovannello da Itala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovannello_da_Itala\">Giovannello da Itala<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Antonino Giuffr\u00e8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonino_Giuffr%C3%A8\">Antonino Giuffr\u00e8<\/a>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Alfonso Franco (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Alfonso_Franco&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Alfonso Franco<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Alfonso Franco\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Alfonso_Franco\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Alfonso Franco\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Francesco Pagano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Pagano\">Francesco Pagano<\/a>, dont certains \u00e9taient \u00e9galement actifs en\u00a0<a title=\"V\u00e9n\u00e9tie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9n%C3%A9tie\">V\u00e9n\u00e9tie<\/a><sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, aucun ne devint un grand artiste, mais leur production, qui comprenait \u00e9galement des copies d&rsquo;Antonello, se r\u00e9pandit en Sicile et en\u00a0<a title=\"Calabre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calabre\">Calabre<\/a>, o\u00f9 l&rsquo;on trouve de nombreuses \u0153uvres de son \u00e9cole, difficiles \u00e0 attribuer, \u00e9tant donn\u00e9 le manque d&rsquo;\u00e9tudes sur de nombreux peintres de son entourage. Le plus \u00e9volu\u00e9 des \u00ab\u00a0Antonelliens\u00a0\u00bb est\u00a0<a title=\"Salvo d'Antonio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salvo_d%27Antonio\">Salvo d&rsquo;Antonio<\/a>\u00a0qui actualise son style avec des influences provenant non seulement de Venise mais aussi de\u00a0<a title=\"Ferrare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferrare\">Ferrare<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;environnement pictural de Palerme est moins vivant et les artistes majeurs de la fin du si\u00e8cle sont\u00a0<a title=\"Tommaso de Vigilia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tommaso_de_Vigilia\">Tommaso de Vigilia<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Riccardo Quartararo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Riccardo_Quartararo\">Riccardo Quartararo<\/a>, form\u00e9 \u00e0 Naples, qui influence de petits artistes locaux.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Gagini,_Laurana_et_la_sculpture_\u00e0_Palerme\"><span id=\"Gagini.2C_Laurana_et_la_sculpture_.C3.A0_Palerme\"><\/span>Gagini, Laurana et la sculpture \u00e0 Palerme<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Eleonora_D%27Aragona.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/Eleonora_D%27Aragona.jpg\/250px-Eleonora_D%27Aragona.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/Eleonora_D%27Aragona.jpg\/500px-Eleonora_D%27Aragona.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"269\" data-file-width=\"2004\" data-file-height=\"2156\" \/><\/a><figcaption><i>Portrait d&rsquo;Ali\u00e9nor d&rsquo;Aragon<\/i>\u00a0par\u00a0<a title=\"Francesco Laurana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Laurana\">Francesco Laurana<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:2791_-_Siracusa_-_Duomo,_navata_sin._-_Domenico_Gagini,_Madonna_col_Bambino_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto_-_22-May-2008.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/2791_-_Siracusa_-_Duomo%2C_navata_sin._-_Domenico_Gagini%2C_Madonna_col_Bambino_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto_-_22-May-2008.jpg\/250px-2791_-_Siracusa_-_Duomo%2C_navata_sin._-_Domenico_Gagini%2C_Madonna_col_Bambino_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto_-_22-May-2008.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/2791_-_Siracusa_-_Duomo%2C_navata_sin._-_Domenico_Gagini%2C_Madonna_col_Bambino_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto_-_22-May-2008.jpg\/500px-2791_-_Siracusa_-_Duomo%2C_navata_sin._-_Domenico_Gagini%2C_Madonna_col_Bambino_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto_-_22-May-2008.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"194\" data-file-width=\"1569\" data-file-height=\"1219\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Domenico Gagini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Gagini\">Domenico Gagini<\/a>,\u00a0<i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La sculpture de la Renaissance est arriv\u00e9e en Sicile avec\u00a0<a title=\"Francesco Laurana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Laurana\">Francesco Laurana<\/a>, qui \u00e0 partir de 1466 a travaill\u00e9 en Sicile pendant plusieurs ann\u00e9es. Il ouvre un atelier \u00e0 Palerme et influence d&rsquo;artistes comme\u00a0<a class=\"new\" title=\"Domenico Pellegrino (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Domenico_Pellegrino&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Domenico Pellegrino<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Domenico Pellegrino\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Pellegrino\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Domenico Pellegrino\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"new\" title=\"Pietro de Bonitate (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pietro_de_Bonitate&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pietro de Bonitate<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Pietro de Bonitate\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Pietro_de_Bonitate\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Pietro de Bonitate\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>\u00a0en diffusant les mod\u00e8les du d\u00e9but de la Renaissance.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le lieu qui repr\u00e9sente le mieux ce moment crucial pour l&rsquo;art sicilien est l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Fran\u00e7ois-d'Assise de Palerme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Fran%C3%A7ois-d%27Assise_de_Palerme\">\u00e9glise Saint-Fran\u00e7ois-d&rsquo;Assise de Palerme<\/a>\u00a0o\u00f9 Laurana et Pietro da Bonitate ont cr\u00e9\u00e9 la chapelle Mastrantonio en style Renaissance. Dans la m\u00eame \u00e9glise se trouve le tombeau d&rsquo;Antonello Speciale attribu\u00e9 par certains \u00e0 Laurana mais plus probablement \u00e0 Domenico Gagini. Les deux artistes venaient de Naples o\u00f9 ils avaient travaill\u00e9 sur l&rsquo;Arc de Triomphe de\u00a0<a title=\"Castel Nuovo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Castel_Nuovo\">Castel Nuovo<\/a>, un chantier important pour de nombreux artistes et d\u00e9cisif pour l&rsquo;art de la Renaissance dans le sud de l&rsquo;Italie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En fait, en 1463, apr\u00e8s avoir peut-\u00eatre \u00e9t\u00e9 un \u00e9l\u00e8ve de Brunelleschi, et apr\u00e8s avoir travaill\u00e9 \u00e0 Naples avec Laurana et d&rsquo;autres, Domenico Gagini est arriv\u00e9 en Sicile, s&rsquo;est arr\u00eat\u00e9 sur l&rsquo;\u00eele, a ouvert un atelier et a cr\u00e9\u00e9 une dynastie de sculpteurs qui ont caract\u00e9ris\u00e9 la sculpture sicilienne pendant longtemps. Il importa sur l&rsquo;\u00eele les diff\u00e9rentes influences culturelles qui avaient caract\u00e9ris\u00e9 sa formation et m\u00eame l&rsquo;utilisation du marbre de Carrare. Sa premi\u00e8re activit\u00e9 sur l&rsquo;\u00eele est li\u00e9e \u00e0 l&rsquo;\u00e9glise San Francesco (autel de Saint-Georges et le Dragon) o\u00f9 Laurana \u00e9tait \u00e9galement actif et qui repr\u00e9sente donc un lieu cl\u00e9 pour l&rsquo;introduction du go\u00fbt de la Renaissance dans l&rsquo;\u00eele.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Outre les Gagini, de nombreux marbriers lombards dont Gabriele di Battista, \u00e9galement originaire de Naples et toscans ont ouvert leurs ateliers en Sicile<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, notamment \u00e0 Palerme et \u00e0 Messine. Les marmorari de Palerme dont beaucoup sont originaires de Carrare, forment une corporation en 1487. Leur activit\u00e9 a donn\u00e9 vie \u00e0 la r\u00e9alisation d&rsquo;autels, de portails, de fen\u00eatres, de colonnes qui ont actualis\u00e9, m\u00eame de fa\u00e7on \u00e9pisodique, le langage d\u00e9coratif de l&rsquo;architecture, selon les demandes de plus en plus pressantes du client, mais en faisant coexister l&rsquo;architecture du gothique tardif et la sculpture architecturale de la Renaissance<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Sculpture_\u00e0_Messine\"><span id=\"Sculpture_.C3.A0_Messine\"><\/span>Sculpture \u00e0 Messine<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:3048_-_Catania_Cattedrale_-_Giovanni_Battista_Mazzolo,_Portale_(1545)_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto,_4-July-2008.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cb\/3048_-_Catania_Cattedrale_-_Giovanni_Battista_Mazzolo%2C_Portale_%281545%29_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto%2C_4-July-2008.jpg\/250px-3048_-_Catania_Cattedrale_-_Giovanni_Battista_Mazzolo%2C_Portale_%281545%29_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto%2C_4-July-2008.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cb\/3048_-_Catania_Cattedrale_-_Giovanni_Battista_Mazzolo%2C_Portale_%281545%29_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto%2C_4-July-2008.jpg\/500px-3048_-_Catania_Cattedrale_-_Giovanni_Battista_Mazzolo%2C_Portale_%281545%29_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto%2C_4-July-2008.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"361\" data-file-width=\"1360\" data-file-height=\"1964\" \/><\/a><figcaption>Giovan Battista Mazzolo, portail interne de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Cath\u00e9drale Sant'Agata de Catane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Sant%27Agata_de_Catane\">cath\u00e9drale de Catane<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parmi les artistes les plus int\u00e9ressants actifs \u00e0 Messine, Giorgio da Milano, Andrea Mancino, Bernardino Nobile et Giovan Battista Mazzolo de Carrare, propri\u00e9taire d&rsquo;un important atelier, rejoint par Antonio Freri de Messine (\u00e9galement actif \u00e0 Catane), sans oublier la pr\u00e9sence d&rsquo;Antonello Gagini, fils de Domenico, \u00e0 Messine entre 1498 et 1507<sup id=\"cite_ref-ref_A_14-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-ref_A-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme \u00e0 Palerme, ces artistes toscans et lombards ont apport\u00e9 le riche r\u00e9pertoire de d\u00e9corations architecturales classicistes \u00e0 la ville et aux environs jusqu&rsquo;en Calabre. Cependant, tout au long du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, malgr\u00e9 certaines interpr\u00e9tations aujourd&rsquo;hui d\u00e9pass\u00e9es<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, l&rsquo;architecture a continu\u00e9 \u00e0 suivre la tradition du gothique tardif malgr\u00e9 la pr\u00e9sence d&rsquo;\u00e9pisodes d\u00e9coratifs de la Renaissance. Il convient toutefois de noter que la destruction \u00e0 cause des \u00e9v\u00e9nements sismiques a alt\u00e9r\u00e9 la possibilit\u00e9 d&rsquo;enqu\u00eater pleinement sur cette p\u00e9riode<sup id=\"cite_ref-ref_A_14-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-ref_A-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Des exemples de la relation dialectique entre l&rsquo;architecture et la sculpture peuvent \u00eatre cit\u00e9s\u00a0: les portails Renaissance de l&rsquo;\u00e9glise-m\u00e8re de Santa Lucia del Mela (fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle), attribu\u00e9s \u00e0 Gabriele di Battista, et le portail lat\u00e9ral de l&rsquo;\u00e9glise-m\u00e8re de Mistretta (1494), attribu\u00e9 \u00e0 Giorgio da Milano<sup id=\"cite_ref-ref_A_14-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-ref_A-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Architecture\">Architecture<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Basilica_Cattedrale_portale_marmoreo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Basilica_Cattedrale_portale_marmoreo.jpg\/250px-Basilica_Cattedrale_portale_marmoreo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Basilica_Cattedrale_portale_marmoreo.jpg\/500px-Basilica_Cattedrale_portale_marmoreo.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"374\" data-file-width=\"1153\" data-file-height=\"1726\" \/><\/a><figcaption>Le portail de la cath\u00e9drale de\u00a0<a title=\"Santa Lucia del Mela\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Santa_Lucia_del_Mela\">Santa Lucia del Mela<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le renouvellement du style n&rsquo;a pas impliqu\u00e9 imm\u00e9diatement l&rsquo;ensemble des protagonistes. Le principal architecte sicilien du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle est\u00a0<a class=\"new\" title=\"Matteo Carnilivari (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Matteo_Carnilivari&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Matteo Carnilivari<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Matteo Carnilivari\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Matteo_Carnilivari\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Matteo Carnilivari\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>\u00a0qui utilise un style personnel avec des \u00e9l\u00e9ments gothiques et catalans, comme dans l&rsquo;\u00e9glise Santa Maria della Catena \u00e0 Palerme. Son prestige de b\u00e2tisseur constitue l&rsquo;un des obstacles pour l&rsquo;affirmation du langage de la Renaissance, en dehors du r\u00e9pertoire d\u00e9coratif des\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">marmorari<\/span><\/i><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Outre les quelques traces laiss\u00e9es par Laurana, \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, le langage de la Renaissance ne se retrouve que dans des \u00e9pisodes mineurs comme la chapelle de Vintimille dans l&rsquo;\u00e9glise San Francesco \u00e0\u00a0<a title=\"Castelbuono\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Castelbuono\">Castelbuono<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"D\u00e9but_du_XVIe_si\u00e8cle\"><span id=\"D.C3.A9but_du_XVIe_si.C3.A8cle\"><\/span>D\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u00c9pisodes_de_la_Renaissance_dans_l'architecture\"><span id=\".C3.89pisodes_de_la_Renaissance_dans_l.27architecture\"><\/span>\u00c9pisodes de la Renaissance dans l&rsquo;architecture<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Museo_regionale_di_messina,_girolamo_alibrandi,_san_pietro_01.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Museo_regionale_di_messina%2C_girolamo_alibrandi%2C_san_pietro_01.JPG\/250px-Museo_regionale_di_messina%2C_girolamo_alibrandi%2C_san_pietro_01.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Museo_regionale_di_messina%2C_girolamo_alibrandi%2C_san_pietro_01.JPG\/500px-Museo_regionale_di_messina%2C_girolamo_alibrandi%2C_san_pietro_01.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"341\" data-file-width=\"900\" data-file-height=\"1228\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Girolamo Alibrandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Girolamo_Alibrandi\">Girolamo Alibrandi<\/a>,\u00a0<i>Saint Pierre<\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Messina,_monumento_a_giovanni_d%27austria_(1572)_vincitore_di_lepanto,_02.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/24\/Messina%2C_monumento_a_giovanni_d%27austria_%281572%29_vincitore_di_lepanto%2C_02.JPG\/250px-Messina%2C_monumento_a_giovanni_d%27austria_%281572%29_vincitore_di_lepanto%2C_02.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/24\/Messina%2C_monumento_a_giovanni_d%27austria_%281572%29_vincitore_di_lepanto%2C_02.JPG\/500px-Messina%2C_monumento_a_giovanni_d%27austria_%281572%29_vincitore_di_lepanto%2C_02.JPG 1.5x\" width=\"250\" height=\"346\" data-file-width=\"1200\" data-file-height=\"1662\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Andrea Calamech\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Calamech\">Andrea Calamech<\/a>, Le monument \u00e0 Jean d&rsquo;Autriche.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ospedale_Maggiore(Andrea_Calamech).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Ospedale_Maggiore%28Andrea_Calamech%29.jpg\/250px-Ospedale_Maggiore%28Andrea_Calamech%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Ospedale_Maggiore%28Andrea_Calamech%29.jpg\/375px-Ospedale_Maggiore%28Andrea_Calamech%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/e\/e4\/Ospedale_Maggiore%28Andrea_Calamech%29.jpg 2x\" width=\"250\" height=\"339\" data-file-width=\"443\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><figcaption>Andrea Calamech, le grand h\u00f4pital de Messine.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Messina_Palace_Monte_di_piet%C3%A0453.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e1\/Messina_Palace_Monte_di_piet%C3%A0453.jpg\/250px-Messina_Palace_Monte_di_piet%C3%A0453.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/e\/e1\/Messina_Palace_Monte_di_piet%C3%A0453.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"247\" data-file-width=\"329\" data-file-height=\"325\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Natale Masuccio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Natale_Masuccio\">Natale Masuccio<\/a>, le portail du Monte di Piet\u00e0 de Messine.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;absorption progressive des \u00e9l\u00e9ments du classicisme de la Renaissance dans l&rsquo;architecture s&rsquo;est faite lentement et s&rsquo;est mat\u00e9rialis\u00e9e principalement de mani\u00e8re \u00e9pisodique comme dans la sacristie de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale de Syracuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_de_Syracuse\">cath\u00e9drale de Syracuse<\/a>\u00a0ou dans de petits b\u00e2timents comme les chapelles \u00e0 plan central adoss\u00e9es \u00e0 l&rsquo;\u00e9difice du culte<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il s&rsquo;agit notamment de la chapelle des Naselli \u00e0 San Francesco in Comiso, de la chapelle des Confrati \u00e0 Santa Maria di Betlem in Modica, de la chapelle de la Dormitio Virginis \u00e0 Santa Maria delle Scale \u00e0 Ragusa, de la chapelle des Marinai dans l&rsquo;\u00e9glise de l&rsquo;Annunziata \u00e0 Trapani, \u0153uvre de Gabriele di Battista.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ont \u00e9t\u00e9 construites en style Renaissance\u00a0: la fa\u00e7ade de la cath\u00e9drale de Syracuse, d\u00e9truite lors du tremblement de terre de 1693, la tribune de la cath\u00e9drale de Palerme par Antonello Gagini, d\u00e9truite \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, probablement l&rsquo;\u0153uvre la plus significative de la Renaissance en Sicile dont la construction a dur\u00e9 plusieurs d\u00e9cennies, de 1510 \u00e0 1574, et qui, apr\u00e8s la mort d&rsquo;Antonello en 1537, est achev\u00e9e par ses fils\u00a0<a title=\"Antonio Gagini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Gagini\">Antonino<\/a>, Giacomo et Vincenzo.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Antonello Gagini est probablement aussi responsable du projet de l&rsquo;\u00e9glise Santa Maria di Porto Salvo qui, malgr\u00e9 l&rsquo;utilisation de quelques arcs en ogive introduits par les constructeurs locaux, a une spatialit\u00e9 enti\u00e8rement Renaissance<sup id=\"cite_ref-ReferenceA_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-ReferenceA-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Peinture\">Peinture<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1517, le tableau de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Raphael (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raphael_(peintre)\">Raphael<\/a>\u00a0<i><a title=\"Le Portement de Croix (Rapha\u00ebl)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Portement_de_Croix_(Rapha%C3%ABl)\"><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Andata al Calvario<\/span><\/a><\/i>, par la suite appel\u00e9\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Spasimo di Sicilia<\/span><\/i>\u00a0arrive \u00e0 Palerme et influence de nombreux artistes, tant peintres que sculpteurs. Presque au m\u00eame moment, \u00e0 partir de 1519,\u00a0<a title=\"Vincenzo degli Azani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_degli_Azani\">Vincenzo degli Azani<\/a>\u00a0est actif en ville. C&rsquo;est ainsi que la \u00ab\u00a0mani\u00e8re moderne\u00a0\u00bb est introduite en ville dans un environnement encore li\u00e9 aux mani\u00e8res du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e9j\u00e0 dans la premi\u00e8re phase du si\u00e8cle, plusieurs artistes de Naples comme Mario da Laurito<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0sont arriv\u00e9s en Sicile et des peintres mani\u00e9ristes de la p\u00e9ninsule comme\u00a0<a title=\"Orazio Alfani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orazio_Alfani\">Orazio Alfani<\/a>\u00a0sont actifs \u00e0 Palerme. Le flux d&rsquo;artistes n&rsquo;est pas \u00e0 sens unique puisque des peintres siciliens sont actifs en dehors de l&rsquo;\u00eele\u00a0:\u00a0<a title=\"Jacopo Siculo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacopo_Siculo\">Giacomo Santoro<\/a>\u00a0\u00e0 Rome et \u00e0\u00a0<a title=\"Spol\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Spol%C3%A8te\">Spol\u00e8te<\/a>,\u00a0<a title=\"Tommaso Laureti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tommaso_Laureti\">Tommaso Laureti<\/a>\u00a0\u00e0 Rome et \u00e0\u00a0<a title=\"Bologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bologne\">Bologne<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au cours des deux premi\u00e8res d\u00e9cennies du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle,\u00a0<a title=\"Cesare da Sesto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cesare_da_Sesto\">Cesare da Sesto<\/a>\u00a0s\u00e9journe \u00e0 deux reprises \u00e0 Messine, apportant un style inspir\u00e9 de\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci\">Vinci<\/a>\u00a0influen\u00e7ant le milieu artistique, en particulier\u00a0<a title=\"Girolamo Alibrandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Girolamo_Alibrandi\">Girolamo Alibrandi<\/a>, artiste connu \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque mais dont il ne reste que peu d&rsquo;\u0153uvres et de nouvelles.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1529, apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Sac de Rome (1527)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sac_de_Rome_(1527)\">Sac de Rome<\/a>,\u00a0<a title=\"Polidoro da Caravaggio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polidoro_da_Caravaggio\">Polidoro da Caravaggio<\/a>\u00a0s&rsquo;installe \u00e0 Messine, o\u00f9 il reste jusqu&rsquo;\u00e0 sa mort. Il introduit en Sicile les modes figuratifs romains rapha\u00e9lites, adaptant toutefois sa peinture \u00e0 la religiosit\u00e9 d\u00e9votionnelle typique de l&rsquo;\u00eele en accentuant le caract\u00e8re path\u00e9tique des personnages. En 1535, Polidoro a collabor\u00e9 aux pr\u00e9paratifs \u00e9ph\u00e9m\u00e8res de l&rsquo;entr\u00e9e de\u00a0<a title=\"Charles Quint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Quint\">Charles Quint<\/a>\u00a0\u00e0 Messine, un \u00e9v\u00e9nement qui a \u00e9t\u00e9 un moment d&rsquo;innovation dans la culture figurative. L&rsquo;\u00e9l\u00e8ve le plus important de Polidoro est\u00a0<a title=\"Deodato Guinaccia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deodato_Guinaccia\">Deodato Guinaccia<\/a>, longtemps \u00e9t\u00e9 actif \u00e0 Messine. Un grand nombre de\u00a0<a title=\"Mani\u00e9risme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mani%C3%A9risme\">mani\u00e9ristes<\/a>\u00a0siciliens travaillent \u00e0 Naples, alors que les mani\u00e9ristes napolitains sont actifs en Sicile.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Sculpture_entre_Renaissance_et_mani\u00e9risme\"><span id=\"Sculpture_entre_Renaissance_et_mani.C3.A9risme\"><\/span>Sculpture entre Renaissance et mani\u00e9risme<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La sculpture du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle en Sicile confirme son r\u00f4le important dans le tournant du gothique tardif vers la Renaissance. Cette \u00e9volution pr\u00e9sente des caract\u00e9ristiques diff\u00e9rentes entre Messine et le reste de l&rsquo;\u00eele.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 Palerme, l&rsquo;atelier des Gagini a travaill\u00e9 tout au long du si\u00e8cle et au-del\u00e0, avec une production qui a alterne des travaux r\u00e9p\u00e9titifs d&rsquo;atelier et des commandes importantes impliquant des th\u00e8mes sculpturaux typiques de l&rsquo;\u00eele, comme les tabernacles de marbre flanqu\u00e9s d&rsquo;anges.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le plus important repr\u00e9sentant de l&rsquo;atelier est\u00a0<a title=\"Antonello Gagini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonello_Gagini\">Antonello<\/a>, fils de Domenico, \u00ab\u00a0consul\u00a0\u00bb des marbriers de Palerme, un artiste au parcours culturel complexe passant par Rome, aux c\u00f4t\u00e9s de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0et Messine. Sa formation lui a permis de d\u00e9passer les styles d\u00e9riv\u00e9s de Laurana et de son p\u00e8re Domenico, devenus des standard\u00a0<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans l&rsquo;atelier des Gagini, outre les membres de la famille, de nombreux autres artistes comme Giuliano Mancino, Antonio et Bartolomeo Berrettaro, Vincenzo Carrara, Fedele da Corona y ont travaill\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 Messine, l&rsquo;arriv\u00e9e de nombreux sculpteurs toscans importants ont modifi\u00e9 le panorama culturel de la ville pendant une longue p\u00e9riode, r\u00e9pandant le style mani\u00e9riste non seulement en Sicile, mais aussi en\u00a0<a title=\"Calabre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calabre\">Calabre<\/a><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Giovanni Angelo Montorsoli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Angelo_Montorsoli\">Giovanni Angelo Montorsoli<\/a>, \u00e9l\u00e8ve de Michel-Ange, apr\u00e8s une longue errance, s&rsquo;installe \u00e0 Messine de 1547 \u00e0 1557, laissant de nombreux disciples, comme Giuseppe Bottone, et des \u0153uvres comme la\u00a0<i>Fontaine d&rsquo;Orion<\/i>\u00a0et la\u00a0<i>Fontaine de Neptune<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Martino Montanini, \u00e0 Messine de 1547 \u00e0 1561, collaborateur de Montorsoli et son successeur comme\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">capostro<\/span><\/i>\u00a0du D\u00f4me, o\u00f9 il sculptait des statues, aujourd&rsquo;hui perdues<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Andrea Calamech, \u00e9l\u00e8ve de\u00a0<a title=\"Bartolomeo Ammannati\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolomeo_Ammannati\">Bartolomeo Ammannati<\/a>, s&rsquo;installe dans la ville en 1563 et dirige un important atelier dont font partie son fils Francesco, son neveu Lorenzo Calamech et son gendre\u00a0<a title=\"Rinaldo Bonanno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rinaldo_Bonanno\">Rinaldo Bonanno<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;autres sculpteurs mani\u00e9ristes, principalement toscans, pr\u00e9sents en Sicile sont\u00a0<a title=\"Michelangelo Naccherino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michelangelo_Naccherino\">Michelangelo Naccherino<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Camillo Camilliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camillo_Camilliani\">Camillo Camilliani<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En plus de la sculpture du marbre, la tradition de la sculpture du\u00a0<a title=\"Stuc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stuc\">stuc<\/a>\u00a0et du bois s&rsquo;est poursuivie au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Seconde_moiti\u00e9_du_XVIe_si\u00e8cle\"><span id=\"Seconde_moiti.C3.A9_du_XVIe_si.C3.A8cle\"><\/span>Seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quelle que soit l&rsquo;adh\u00e9sion de la Sicile aux formes de la Renaissance, \u00e0 des \u00e9poques plus ou moins tardives et de mani\u00e8re plus ou moins conditionn\u00e9e par les traditions pr\u00e9existantes, dans la seconde moiti\u00e9 du si\u00e8cle, l&rsquo;\u00eele trouve sa place dans le panorama artistique de la p\u00e9ninsule et en particulier de Rome, int\u00e9grant toute la complexit\u00e9 du mani\u00e9risme tardif, du classicisme et des th\u00e8mes de la\u00a0<a title=\"Contre-R\u00e9forme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contre-R%C3%A9forme\">Contre-R\u00e9forme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 cette \u00e9poque, les nouveaut\u00e9s continuent \u00e0 \u00eatre apport\u00e9es par des artistes et des architectes ayant immigr\u00e9 en Sicile depuis les principaux centres artistiques italiens. Apr\u00e8s cette p\u00e9riode, ce ph\u00e9nom\u00e8ne s\u2019arr\u00eate et les principaux artistes actifs en Sicile au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle sont des natifs de l&rsquo;\u00eele, souvent form\u00e9s \u00e0 Rome, comme cela avait d\u00e9j\u00e0 commenc\u00e9 \u00e0 \u00eatre le cas depuis la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Architecture_mani\u00e9riste\"><span id=\"Architecture_mani.C3.A9riste\"><\/span>Architecture mani\u00e9riste<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Giovanni Angelo Montorsoli et surtout Andrea Calamech ont exerc\u00e9 aussi bien comme sculpteurs que comme architectes<sup id=\"cite_ref-Francesco_Abbate2001_23-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-Francesco_Abbate2001-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, introduisant ainsi le classicisme mani\u00e9riste \u00e0 Messine, dans des \u0153uvres aujourd&rsquo;hui disparues comme le Palais Royal et l&rsquo;H\u00f4pital Majeur de Calamech.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le mani\u00e9risme en architecture a \u00e9galement trouv\u00e9 des interpr\u00e8tes siciliens dont\u00a0<a title=\"Natale Masuccio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Natale_Masuccio\">Natale Masuccio<\/a>, concepteur, entre autres, du Monte di Piet\u00e0 \u00e0 Messine dont il reste un portail caract\u00e9ris\u00e9 par l&rsquo;ordre rustique et\u00a0<a title=\"Giacomo Del Duca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giacomo_Del_Duca\">Giacomo Del Duca<\/a>\u00a0un \u00e9l\u00e8ve de Michel-Ange et actif \u00e0 Rome o\u00f9 il a compl\u00e9t\u00e9 certaines \u0153uvres du ma\u00eetre. De retour dans sa patrie en 1588, il a \u00e9t\u00e9 actif pendant une d\u00e9cennie \u00e0 Messine o\u00f9 il a \u00e9t\u00e9 nomm\u00e9 architecte de la ville, succ\u00e9dant \u00e0 Calamech et a r\u00e9alis\u00e9 plusieurs ouvrages, presque tous d\u00e9truits par des tremblements de terre, mais importants pour les d\u00e9veloppements futurs de l&rsquo;architecture sicilienne<sup id=\"cite_ref-Anthony_Blunt1968_24-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-Anthony_Blunt1968-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u00c9volution_de_la_peinture_vers_le_baroque\"><span id=\".C3.89volution_de_la_peinture_vers_le_baroque\"><\/span>\u00c9volution de la peinture vers le baroque<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Palerme_lib%C3%A9r%C3%A9_de_la_peste_de_1575_(Simone_De_Wobreck).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9e\/Palerme_lib%C3%A9r%C3%A9_de_la_peste_de_1575_%28Simone_De_Wobreck%29.jpg\/250px-Palerme_lib%C3%A9r%C3%A9_de_la_peste_de_1575_%28Simone_De_Wobreck%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9e\/Palerme_lib%C3%A9r%C3%A9_de_la_peste_de_1575_%28Simone_De_Wobreck%29.jpg\/500px-Palerme_lib%C3%A9r%C3%A9_de_la_peste_de_1575_%28Simone_De_Wobreck%29.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"428\" data-file-width=\"627\" data-file-height=\"1074\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Simone de Wobreck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_de_Wobreck\">Simone de Wobreck<\/a>, 1576,<i>\u00a0Palerme lib\u00e9r\u00e9 de la peste de 1575<\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La peinture sicilienne de la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle est \u00e0 jour de toutes les tendances de la culture figurative italienne, mais elle ne pr\u00e9sente pas de grands artistes. Les peintres les plus importants sont\u00a0<a title=\"Antonio Catalano (1583-1666)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Catalano_(1583-1666)\">Antonio Catalano<\/a>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Giuseppe Spatafora (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Giuseppe_Spatafora&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Giuseppe Spatafora<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Giuseppe Spatafora\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Giuseppe_Spatafora\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Giuseppe Spatafora\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Antonio Ferraro (pittore) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Antonio_Ferraro_(pittore)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Antonio Ferraro (pittore)<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Antonio Ferraro (pittore)\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Ferraro_(pittore)\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Antonio Ferraro (pittore)\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Giuseppe d'Alvino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giuseppe_d%27Alvino\">Giuseppe d&rsquo;Alvino<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant la seconde moiti\u00e9 du si\u00e8cle, des artistes de diff\u00e9rents styles sont arriv\u00e9s en Sicile, dont l&rsquo;Espagnol\u00a0<a class=\"new\" title=\"Johannes De Matta (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Johannes_De_Matta&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Johannes De Matta<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Johannes De Matta\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_De_Matta\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Johannes De Matta\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>, actif dans la premi\u00e8re moiti\u00e9 du si\u00e8cle, le Flamand\u00a0<a title=\"Simone de Wobreck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_de_Wobreck\">Simone de Wobreck<\/a>, actif en Sicile de 1557 \u00e0 1587<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, le Romain\u00a0<a title=\"Orazio Borgianni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orazio_Borgianni\">Orazio Borgianni<\/a>\u00a0dans la derni\u00e8re d\u00e9cennie, avant de s&rsquo;installer en Espagne<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Cet article est partiellement ou en totalit\u00e9 issu de l\u2019article de Wikip\u00e9dia en italien intitul\u00e9\u00a0<span class=\"plainlinks\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Rinascimento_siciliano?oldid=114649718\">Rinascimento siciliano<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Rinascimento_siciliano?action=history\">voir la liste des auteurs<\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Ligresti2006-1\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#Ligresti2006\">Ligresti2006<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Romeo1950\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rosario_Romeo1950\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Rosario Romeo,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Il Risorgimento in Sicilia<\/cite>, Bari, Laterza,\u00a0<time>1950<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a012<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bottari1962\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sergio_Bottari1962\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Sergio Bottari,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">L&rsquo;arte in Sicilia<\/cite>, Florence, D&rsquo;Anna,\u00a0<time>1962<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"CastelnuovoGinzburg1979\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Enrico_CastelnuovoCarlo_Ginzburg1979\" class=\"ouvrage\">Enrico Castelnuovo et Carlo Ginzburg,\u00a0<cite class=\"italique\">Centro e periferia<i>, in\u00a0<\/i>Storia dell&rsquo;arte italiana, Questioni e metodi, parte prima, Materiali e problemi<i><\/i><\/cite><i>, Turin, Einaudi,\u00a0<time>1979<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0300<\/i><\/span><\/span><i>.<\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ligresti2006279-5\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#Ligresti2006\">Ligresti2006<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0279.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Blunt1968\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anthony_Blunt1968\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Anthony Blunt,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Barocco siciliano<\/cite>, Rome, Il Polifilo,\u00a0<time>1968<\/time><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Boscarino1981\" class=\"ouvrage\"><span id=\"S._Boscarino1981\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0S. Boscarino,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Sicilia barocca. Architettura e citt\u00e0 1610-1760<\/cite>, Rome, Officina Edizioni,\u00a0<time>1981<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pane1975\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Roberto_Pane1975\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Roberto Pane,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Il Rinascimento nell&rsquo;Italia meridionale (2 volumes)<\/cite>, Milan, Edizioni di Comunit\u00e0, 1975 et 1977<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Paolino1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Francesca_Paolino1995\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Francesca Paolino,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Architetture religiose a Messina e nel suo territorio fra Controriforma e tardorinascimento<\/cite>, Messine,\u00a0<time>1995<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a014<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-persee-10\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Genevi\u00e8ve1974\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bresc-Bautier,_Genevi\u00e8ve1974\" class=\"ouvrage\">Bresc-Bautier, Genevi\u00e8ve, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/mefr_0223-5110_1974_num_86_1_2307\" rel=\"nofollow\"><cite>Guglielmo Pesaro (1430-1487). Le peintre de la croix de Cefal\u00f9 et du polyptyque de Corleone\u00a0?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fmefr_0223-5110_1974_num_86_1_2307\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">persee.fr<\/span>,\u00a0<time>1974<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/491690785\" rel=\"nofollow\">491690785<\/a><\/span>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-12-12\" data-sort-value=\"2020-12-12\">12 d\u00e9cembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Abbate2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Francesco_Abbate2001\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Francesco Abbate,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Storia dell&rsquo;arte nell&rsquo;Italia meridionale<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a03, Donzelli Editore,\u00a0<time>2001<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-6036-413-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-6036-413-2\"><span class=\"nowrap\">88-6036-413-2<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a021<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Boscarino1986\" class=\"ouvrage\"><span id=\"S._Boscarino1986\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0S. Boscarino,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">L&rsquo;architettura dei marmorari immigrati in Sicilia tra il Quattrocento e il Cinquecento, in Storia Architettura, 1-2<\/cite>,\u00a0<time>1986<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">11-40<\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Scaduto2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Fulvia_Scaduto2008\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Fulvia Scaduto,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Fra Tardogotico e Rinascimento: Messina tra Sicilia e il continente, in\u00a0<i>Artigrama<\/i>, n. 23<\/cite>,\u00a0<time>2008<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">301-326<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ref_A-14\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#Fulvia_Scaduto2008\">Fulvia Scaduto2008<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Accascina1966\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maria_Accascina1966\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Maria Accascina,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Indagini sul primo Rinascimento a Messina e provincia, in \u00abScritti in onore di Salvatore Caronia\u00bb, a cura della Facolt\u00e0 di Architettura dell&rsquo;Universit\u00e0 di Palermo<\/cite>, Palerme,\u00a0<time>1966<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">9-24<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Venditti1977\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Arnaldo_Venditti1977\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Arnaldo Venditti, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/matteo-carnilivari_(Dizionario-Biografico)\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Carnilivari, Matteo in \u00ab\u00a0Dizionario Biografico\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fmatteo-carnilivari_(Dizionario-Biografico)%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">treccani.it<\/span>,\u00a0<time>1977<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-12-13\" data-sort-value=\"2020-12-13\">13 d\u00e9cembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Giuffr\u00e81996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"M_Giuffr\u00e81996\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0M Giuffr\u00e8,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Architettura in Sicilia nei secoli XV e XVI: le cappelle a cupola su nicchie fra tradizione e innovazione<i>\u00a0in\u00a0<\/i>Storia architettura<\/cite>, Rome,\u00a0<time>1996<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"chapitre(s)\">chap.<\/abbr>\u00a02,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">33-48<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ReferenceA-18\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#Gaspare_Palermo\">Gaspare Palermo<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0118.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Russo2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Paolo_Russo2008\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Paolo Russo, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/mario-da-laurito_(Dizionario-Biografico)\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Mario da Laurito in \u00ab\u00a0Dizionario Biografico\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fmario-da-laurito_(Dizionario-Biografico)%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">treccani.it<\/span>,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-12-10\" data-sort-value=\"2020-12-10\">10 d\u00e9cembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Chastel1965\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Andr\u00e9_Chastel1965\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Andr\u00e9 Chastel,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">I centri del Rinascimento<\/cite>, Milan,\u00a0<time>1965<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">305-307<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"De_Marco2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Giuseppina_De_Marco2010\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Giuseppina De Marco,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Dal primo rinascimento all&rsquo;ultima maniera. Marmi del Cinquecento nella provincia di Reggio Calabria<\/cite>,\u00a0<time>2010<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9788890524400\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9788890524400\"><span class=\"nowrap\">9788890524400<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Natoli2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Elvira_Natoli2009\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Elvira Natoli,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Martino Montanini e la committenza francescana a Messina, in\u00a0<i>Francescanesimo e Cultura nella provincia di Messina<\/i><\/cite>,\u00a0<time>2009<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-88615-91-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-88615-91-1\"><span class=\"nowrap\">88-88615-91-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0208<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Francesco_Abbate2001-23\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#Francesco_Abbate2001\">Francesco Abbate2001<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Anthony_Blunt1968-24\"><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_sicilienne#Anthony_Blunt1968\">Anthony Blunt1968<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"AA.VV.2008\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0AA.VV.,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Fiamminghi e altri maestri<\/cite>,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-8265-510-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-8265-510-5\"><span class=\"nowrap\">88-8265-510-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a086<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Wethey1971\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Harold_E._Wethey1971\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Harold E. Wethey, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/orazio-borgianni_(Dizionario-Biografico)\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Borgianni, Orazio in \u00ab\u00a0Dizionario Biografico\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Forazio-borgianni_(Dizionario-Biografico)\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">treccani.it<\/span>,\u00a0<time>1971<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-12-09\" data-sort-value=\"2020-12-09\">9 d\u00e9cembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Cole1995\" class=\"ouvrage\">Alison Cole,\u00a0<cite class=\"italique\">La Renaissance dans les cours italiennes<\/cite>, Paris,\u00a0<a title=\"Groupe Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Flammarion\">Flammarion<\/a>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1995-04\" data-sort-value=\"1995-04\">avril 1995<\/time>, 192\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-08-012259-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-08-012259-2\"><span class=\"nowrap\">2-08-012259-2<\/span><\/a>)<\/small>, Pi\u00e9t\u00e9 et propagande\u00a0: Naples sous Alfonso d&rsquo;Aragon (<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a045)<\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Ligresti2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Domenico Ligresti,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Le espressioni artistico-figurative nella Sicilia spagnola<i>\u00a0in\u00a0<\/i>Sicilia aperta<i>\u00a0(secoli XV-XVII)<\/i><\/cite><i>, Palerme,\u00a0<time>2006<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-902393-2-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-902393-2-8\"><span class=\"nowrap\">88-902393-2-8<\/span><\/a>)<\/small><\/i><\/span><i>.<\/i><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"De_Vecchi-Cerchiari\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Pierluigi De Vecchi et Elda Cerchiari,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">I tempi dell&rsquo;arte<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a02, Milan, Bompiani,\u00a0<time>1999<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-451-7212-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-451-7212-0\"><span class=\"nowrap\">88-451-7212-0<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Zuffi2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Stefano Zuffi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stefano_Zuffi\">Stefano Zuffi<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Grande atlante del Rinascimento<\/cite>, Electa,\u00a0<time>2007<\/time>, 429\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-88-370-4898-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-88-370-4898-3\"><span class=\"nowrap\">978-88-370-4898-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Gaspare_Palermo\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Gaspare Palermo,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Guida istruttiva per potersi conoscere &#8230; tutte le magnificenze &#8230; della Citt\u00e0 di Palermo<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a01, Palerme, Reale Stamperia,\u00a0<time>1816<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.it\/books?id=rVsUAAAAQAAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.it%2Fbooks%3Fid%3DrVsUAAAAQAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Antonello de Messine, polyptyque de la\u00a0Madonna del Rosario,\u00a0Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine. Renaissance sicilienne \u00a0 \u00a0 Renaissance sicilienne Antonello de Messine, polyptyque de la\u00a0Madonna del Rosario,\u00a0Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine. Artiste Peinture \u00a0 Antonello de Messine, \u00a0 Girolamo Alibrandi, \u00a0 Architecture \u00a0 Antonello Gagini, \u00a0 Rinaldo Bonanno \u00a0 Sculpture \u00a0 Francesco Laurana [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21089,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-20974","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/20974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20974"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/20974\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21093,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/20974\/revisions\/21093"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21089"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}