{"id":17601,"date":"2025-07-31T12:00:27","date_gmt":"2025-07-31T10:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=17601"},"modified":"2025-07-31T12:04:33","modified_gmt":"2025-07-31T10:04:33","slug":"le-formalisme-russe","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/le-formalisme-russe\/","title":{"rendered":"Le Formalisme Russe"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\"><strong>Image mise en avant :<\/strong> <a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Jakobson\">Roman Jakobson<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le terme\u00a0<b>formalisme russe<\/b>\u00a0d\u00e9signe une \u00e9cole de\u00a0<a title=\"Linguistique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Linguistique\">linguistes<\/a>\u00a0et de th\u00e9oriciens de la\u00a0<a title=\"Litt\u00e9rature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litt%C3%A9rature\">litt\u00e9rature<\/a>\u00a0qui, de 1914 \u00e0 1930, r\u00e9volutionna le domaine de la\u00a0<a title=\"Critique litt\u00e9raire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_litt%C3%A9raire\">critique litt\u00e9raire<\/a>\u00a0en lui donnant un cadre et une m\u00e9thode novatrice. On peut distinguer le groupe de\u00a0<a title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\">Moscou<\/a>\u00a0men\u00e9 par\u00a0<a title=\"Roman Jakobson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Jakobson\">Roman Jakobson<\/a>,<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-17604 aligncenter\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Roman_Jakobson.jpg\" alt=\"\" width=\"317\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Roman_Jakobson.jpg 317w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Roman_Jakobson-238x300.jpg 238w\" sizes=\"auto, (max-width: 317px) 100vw, 317px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">et celui de\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>, l&rsquo;<a title=\"OPOYAZ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/OPOYAZ\">OPOYAZ<\/a>, conduit par\u00a0<a title=\"Victor Chklovski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Chklovski\">Victor Chklovski<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les formalistes russes auront une influence consid\u00e9rable sur la\u00a0<a title=\"S\u00e9miologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9miologie\">s\u00e9miologie<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Linguistique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Linguistique\">linguistique<\/a>\u00a0du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, notamment par le biais du\u00a0<a title=\"Structuralisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Structuralisme\">structuralisme<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Les_acteurs_du_formalisme_russe\">Les acteurs du formalisme russe<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Ossip Brik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ossip_Brik\">Ossip Brik<\/a>\u00a0(1888-1945) et\u00a0<a title=\"Roman Jakobson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Jakobson\">Roman Jakobson<\/a>\u00a0(1896-1982) s&rsquo;occupent des structures rythmiques et m\u00e9triques au c\u0153ur des po\u00e8mes.<\/li>\n<li><a title=\"Victor Chklovski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Chklovski\">Victor Chklovski<\/a>\u00a0(1893-1984),\u00a0<a title=\"Boris Eichenbaum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boris_Eichenbaum\">Boris Eichenbaum<\/a>\u00a0(1886-1959) \u00e9tudient les constructions narratives des r\u00e9cits.<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Victor Vinogradov (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Victor_Vinogradov&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Victor Vinogradov<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"ru:\u0412\u0438\u043d\u043e\u0433\u0440\u0430\u0434\u043e\u0432, \u0412\u0438\u043a\u0442\u043e\u0440 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447\" href=\"https:\/\/ru.wikipedia.org\/wiki\/%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2,_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en russe\u00a0: \u00ab\u00a0\u0412\u0438\u043d\u043e\u0433\u0440\u0430\u0434\u043e\u0432, \u0412\u0438\u043a\u0442\u043e\u0440 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u043e\u0432\u0438\u0447\u00a0\u00bb\">(ru)<\/span><\/a>\u00a0(1895-1969) \u00e9tudie les faits de style.<\/li>\n<li><a title=\"Iouri Tynianov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iouri_Tynianov\">Iouri Tynianov<\/a>\u00a0(1894-1943) est sp\u00e9cialiste de \u00ab\u00a0la dialectique des genres\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Grigori Vinokour (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Grigori_Vinokour&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Grigori Vinokour<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"ru:\u0412\u0438\u043d\u043e\u043a\u0443\u0440, \u0413\u0440\u0438\u0433\u043e\u0440\u0438\u0439 \u041e\u0441\u0438\u043f\u043e\u0432\u0438\u0447\" href=\"https:\/\/ru.wikipedia.org\/wiki\/%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80,_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en russe\u00a0: \u00ab\u00a0\u0412\u0438\u043d\u043e\u043a\u0443\u0440, \u0413\u0440\u0438\u0433\u043e\u0440\u0438\u0439 \u041e\u0441\u0438\u043f\u043e\u0432\u0438\u0447\u00a0\u00bb\">(ru)<\/span><\/a>\u00a0(1896-1947), linguiste<\/li>\n<li><a title=\"Viktor Jirmounsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viktor_Jirmounsky\">Viktor Jirmounsky<\/a>\u00a0(1891-1971)<\/li>\n<li><a title=\"Vladimir Propp\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Propp\">Vladimir Propp<\/a>\u00a0(1895-1970) a appliqu\u00e9 cette analyse pour une typologie des contes.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette r\u00e9partition des t\u00e2ches en critique litt\u00e9raire vient de l&rsquo;id\u00e9e que la litt\u00e9rature est une technique, un ensemble de proc\u00e9d\u00e9s.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Histoire_du_formalisme\">Histoire du formalisme<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce courant de critique litt\u00e9raire se d\u00e9veloppe en Russie entre 1915 et 1930, mais ce mouvement n&rsquo;a \u00e9t\u00e9 d\u00e9couvert en France que vers 1960.<br \/>\nIl commence par la cr\u00e9ation en 1915 du Cercle linguistique de Moscou pour \u00ab\u00a0Promouvoir la linguistique et la po\u00e9tique\u00a0\u00bb. Il est aid\u00e9 ensuite par la collaboration de l&rsquo;<a title=\"OPOYAZ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/OPOYAZ\">OPOYAZ<\/a>, qui aide les formalistes par l&rsquo;apport des po\u00e8tes futuristes comme\u00a0<a title=\"Vladimir Ma\u00efakovski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vladimir_Ma%C3%AFakovski\">Vladimir Ma\u00efakovski<\/a>.<br \/>\nLa revue\u00a0<i>Poetica<\/i>\u00a0est publi\u00e9e avec l&rsquo;aide des formalistes par l&rsquo;institut d&rsquo;\u00c9tat d&rsquo;histoire des arts. Le mot \u00ab\u00a0formaliste\u00a0\u00bb est d&rsquo;abord une critique qui leur est adress\u00e9e, mais dont ils se d\u00e9fendent, affirmant pr\u00e9f\u00e9rer \u00ab\u00a0les qualit\u00e9s intrins\u00e8ques du mat\u00e9riau litt\u00e9raire\u00a0\u00bb.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Grandes_id\u00e9es\"><span id=\"Grandes_id.C3.A9es\"><\/span>Grandes id\u00e9es<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le formalisme na\u00eet en r\u00e9action contre une m\u00e9thode de critique qui s&rsquo;attachait \u00e0 l&rsquo;\u00e9tude des symboles et d&rsquo;\u00e9l\u00e9ments qui influencent l&rsquo;\u0153uvre (l&rsquo;histoire, la soci\u00e9t\u00e9&#8230;). Contre cette mani\u00e8re de faire, les formalistes proposent d&rsquo;\u00e9tudier la litt\u00e9rarit\u00e9 (<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Ce qui fait d&rsquo;une \u0153uvre une \u0153uvre litt\u00e9raire\u00a0\u00bb<\/span>, selon\u00a0<a title=\"Roman Jakobson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Jakobson\">Jakobson<\/a>). Ainsi les formalistes \u00e9tudient en d\u00e9tail la structure des \u0153uvres, les personnages, la structure pr\u00e9cise du vers.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;histoire litt\u00e9raire est r\u00e9vis\u00e9e \u00e0 partir d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Dialectique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialectique\">dialectique<\/a>\u00a0proche du\u00a0<a title=\"Marxisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marxisme\">marxisme<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h2>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"new\" title=\"Michel Aucouturier (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Michel_Aucouturier&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Michel Aucouturier<\/a>,\u00a0<i>Le Formalisme russe<\/i>, Paris, PUF, 1994 (<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a title=\"Que sais-je ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Que_sais-je_%3F\">Que sais-je\u00a0?<\/a>\u00a0\u00bb), 128 p.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"new\" title=\"Catherine Depretto (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Catherine_Depretto&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Catherine Depretto<\/a>,\u00a0<i>Le Formalisme en Russie<\/i>, Paris, Institut d&rsquo;\u00e9tudes slaves, 2009<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"new\" title=\"V\u00e9ra Fosty (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=V%C3%A9ra_Fosty&amp;action=edit&amp;redlink=1\">V\u00e9ra Fosty<\/a>, \u00ab\u00a0Le formalisme russe, une th\u00e9orie de la litt\u00e9rature\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>Le Langage et l&rsquo;Homme<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1969-01\" data-sort-value=\"1969-01\">Janvier 1969<\/time>, pp. 218-221.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Tzvetan Todorov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tzvetan_Todorov\">Tzvetan Todorov<\/a>,\u00a0<i>Th\u00e9orie de la litt\u00e9rature<\/i>, Paris, Seuil 1965<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Roman Jakobson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Jakobson\">Roman Jakobson<\/a>,\u00a0<i>Essais de linguistique g\u00e9n\u00e9rale<\/i>, Paris, Minuit, 1963<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Jean-Yves Tadi\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Yves_Tadi%C3%A9\">Jean-Yves Tadi\u00e9<\/a>,\u00a0<i>La Critique litt\u00e9raire au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>, Paris, Belfond, 1987.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Roman Jakobson Le terme\u00a0formalisme russe\u00a0d\u00e9signe une \u00e9cole de\u00a0linguistes\u00a0et de th\u00e9oriciens de la\u00a0litt\u00e9rature\u00a0qui, de 1914 \u00e0 1930, r\u00e9volutionna le domaine de la\u00a0critique litt\u00e9raire\u00a0en lui donnant un cadre et une m\u00e9thode novatrice. On peut distinguer le groupe de\u00a0Moscou\u00a0men\u00e9 par\u00a0Roman Jakobson, &nbsp; et celui de\u00a0Saint-P\u00e9tersbourg, l&rsquo;OPOYAZ, conduit par\u00a0Victor Chklovski. Les formalistes russes auront [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17604,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-17601","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17601"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17606,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17601\/revisions\/17606"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}