{"id":17488,"date":"2025-07-16T08:41:29","date_gmt":"2025-07-16T06:41:29","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=17488"},"modified":"2025-07-16T08:44:21","modified_gmt":"2025-07-16T06:44:21","slug":"antoine-watteau","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/antoine-watteau\/","title":{"rendered":"Antoine Watteau"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\"><strong>Image mise en avant<\/strong> : Antoine Watteau<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau\">Antoine Watteau<\/a><\/p>\n<div id=\"attachment_17491\" style=\"width: 340px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-17491\" class=\"size-full wp-image-17491\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Treviso_The_painter_Antoine_Watteau_by_Rosalba_Carriera_-_Museo_civico_di_Santa_Caterina.jpg\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"422\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Treviso_The_painter_Antoine_Watteau_by_Rosalba_Carriera_-_Museo_civico_di_Santa_Caterina.jpg 330w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Treviso_The_painter_Antoine_Watteau_by_Rosalba_Carriera_-_Museo_civico_di_Santa_Caterina-235x300.jpg 235w\" sizes=\"auto, (max-width: 330px) 100vw, 330px\" \/><p id=\"caption-attachment-17491\" class=\"wp-caption-text\">(Treviso) The painter Antoine Watteau by Rosalba Carriera &#8211; Museo civico di Santa Caterina<\/p><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Jean-Antoine Watteau<\/b>, plus connu sous le nom d\u2019<b>Antoine Watteau<\/b>, n\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1684-10-10\" data-sort-value=\"1684-10-10\">10 octobre 1684<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Valenciennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valenciennes\">Valenciennes<\/a>\u00a0et mort le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1721-07-18\" data-sort-value=\"1721-07-18\">18 juillet 1721<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Nogent-sur-Marne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nogent-sur-Marne\">Nogent-sur-Marne<\/a>, est un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Peinture d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_d%27art\">peintre<\/a>\u00a0fran\u00e7ais devenu c\u00e9l\u00e8bre par ses repr\u00e9sentations de \u00ab\u00a0<a title=\"F\u00eate galante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_galante\">f\u00eates galantes<\/a>\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est un des cr\u00e9ateurs repr\u00e9sentants du mouvement\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Rocaille (style)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rocaille_(style)\">rocaille<\/a>. Inspir\u00e9 par la\u00a0<i><a title=\"Commedia dell'arte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commedia_dell%27arte\">commedia dell&rsquo;arte<\/a><\/i>, il aime repr\u00e9senter le th\u00e9\u00e2tre dans ses tableaux, que ce soit \u00e0 travers les rideaux lourds ou les th\u00e8mes. Malgr\u00e9 une carri\u00e8re br\u00e8ve d&rsquo;une quinzaine d&rsquo;ann\u00e9es, il a connu le succ\u00e8s de son vivant et a laiss\u00e9 une \u0153uvre consid\u00e9rable, des milliers de dessins et plus de deux cents tableaux que les princes d&rsquo;Europe et les collectionneurs priv\u00e9s s&rsquo;arrachaient. Ses peintures les plus c\u00e9l\u00e8bres sont un\u00a0<i><a title=\"Pierrot (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierrot_(Watteau)\">Pierrot<\/a><\/i>\u00a0(anciennement intitul\u00e9\u00a0<i>Gilles<\/i>) et deux de ses\u00a0<i><a title=\"Le P\u00e8lerinage \u00e0 l'\u00eele de Cyth\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_P%C3%A8lerinage_%C3%A0_l%27%C3%AEle_de_Cyth%C3%A8re\">P\u00e8lerinages \u00e0 l&rsquo;\u00eele de Cyth\u00e8re<\/a><\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une des principales sources de renseignements sur sa vie est la biographie r\u00e9dig\u00e9e par son ami le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Anne-Claude de Tubi\u00e8res, comte de Caylus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anne-Claude_de_Tubi%C3%A8res,_comte_de_Caylus\">comte de Caylus<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jean-Antoine Watteau<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0est le deuxi\u00e8me des quatre fils de Jean-Philippe Watteau (1660-1720), ma\u00eetre-couvreur, marchand de tuiles, et de Michelle Lardenois (1653-1727). Son p\u00e8re, souvent querelleur, boit volontiers et se montre violent, ne devant probablement pas \u00e9pargner \u00e0 ses fils des coups, ce qui peut expliquer le repli int\u00e9rieur du jeune Jean-Antoine et une\u00a0<a title=\"Phtisie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Phtisie\">phtisie<\/a>\u00a0pr\u00e9coce, l&rsquo;influence de cette maladie se retrouvant dans le psychisme et dans les tableaux du peintre<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La famille de Jean-Antoine encourage t\u00f4t sa vocation artistique. Vers l\u2019\u00e2ge de dix ans, il est peut-\u00eatre<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0mis en apprentissage chez\u00a0<a class=\"new\" title=\"Jacques-Albert G\u00e9rin (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jacques-Albert_G%C3%A9rin&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jacques-Albert G\u00e9rin<\/a>\u00a0(v. 1640 &#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1702-06-07\" data-sort-value=\"1702-06-07\">7 juin 1702<\/time>), l\u2019un des peintres renomm\u00e9s de la ville dont le mus\u00e9e et les \u00e9glises de Valenciennes conservent quelques ouvrages dans le go\u00fbt flamand.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il monte \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0et s&rsquo;installe dans le\u00a0<a title=\"Quartier Saint-Germain-des-Pr\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_Saint-Germain-des-Pr%C3%A9s\">quartier Saint-Germain-des-Pr\u00e9s<\/a>\u00a0o\u00f9 r\u00e9sident de nombreux artistes du nord, qualifi\u00e9s de flamands, m\u00eame s&rsquo;ils sont, comme Watteau, du Hainaut. Sans protection, sans ressources, il est d\u00e9cid\u00e9 \u00e0 s\u2019en procurer par le travail. Engag\u00e9 d\u2019abord par un peintre sans client, M\u00e9tayer, qui ne peut le nourrir, il passe chez un fabricant de peintures, au\u00a0<a title=\"Pont Notre-Dame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pont_Notre-Dame\">pont Notre-Dame<\/a>, qui l\u2019emploie, avec quelques autres apprentis, \u00e0 copier, en nombreux exemplaires, des images religieuses et des tableaux de genre, notamment une\u00a0<i>Vieille Liseuse<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"G\u00e9rard Dou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9rard_Dou\">G\u00e9rard Dou<\/a>, et un\u00a0<i>Saint Nicolas<\/i>, tr\u00e8s recherch\u00e9 par les d\u00e9vots<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tout en se livrant \u00e0 cette besogne insipide moyennant \u00ab\u00a0trois livres par semaine et la soupe tous les jours<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb, Watteau se lie avec le peintre d&rsquo;origine flamande\u00a0<a title=\"Nicolas Vleughels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Vleughels\">Nicolas Vleughels<\/a>, le peintre\u00a0<a title=\"Anvers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anvers\">anversois<\/a>\u00a0<a class=\"new\" title=\"Jean-Jacques Spo\u00ebde (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jean-Jacques_Spo%C3%ABde&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jean-Jacques Spo\u00ebde<\/a>, \u00e9l\u00e8ve de l\u2019<a title=\"Acad\u00e9mie royale de peinture et de sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_royale_de_peinture_et_de_sculpture\">Acad\u00e9mie royale<\/a>, et avec\u00a0<a title=\"Claude Gillot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Gillot\">Claude Gillot<\/a>, peintre, dessinateur, graveur, d\u00e9corateur, d\u2019une verve intarissable et d\u2019une fantaisie originale.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Gillot, ayant vu quelques dessins ou tableaux de Watteau, l\u2019invita \u00e0 venir demeurer chez lui<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0L\u2019accord entre le ma\u00eetre et l\u2019\u00e9l\u00e8ve, d\u2019humeur \u00e9galement vive, n&rsquo;est pas de longue dur\u00e9e. N\u00e9anmoins, Watteau conservera toujours pour Gillot une grande reconnaissance, car \u00ab\u00a0c\u2019est chez lui qu\u2019il se d\u00e9brouilla compl\u00e8tement\u00a0\u00bb, dira\u00a0<a title=\"Edme-Fran\u00e7ois Gersaint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edme-Fran%C3%A7ois_Gersaint\">Edme-Fran\u00e7ois Gersaint<\/a><sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C\u2019est bien chez Gillot, en effet, qu\u2019il prend le go\u00fbt des sc\u00e8nes de th\u00e9\u00e2tre, des\u00a0<a title=\"F\u00eate galante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_galante\">fantaisies galantes<\/a>, des arabesques \u00e0 figurines, des mythologies et des singeries, et qu\u2019il s\u2019enhardit dans ses tendances naturelles \u00e0 observer sans cesse les r\u00e9alit\u00e9s environnantes et \u00e0 jouir, en r\u00eaveur d\u00e9licat, du spectacle de la vie mondaine ou rustique. Commen\u00e7ant comme peintre d&rsquo;histoire, il va s&rsquo;inscrire dans la\u00a0<a title=\"Querelle des Anciens et des Modernes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Querelle_des_Anciens_et_des_Modernes\">querelle des Anciens et des Modernes<\/a>\u00a0et marquer le triomphe de la couleur, la victoire des \u00ab\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">rub\u00e9nistes<\/a>\u00a0\u00bb, (les coloristes qui privil\u00e9gient la force de la sensation), th\u00e9oris\u00e9e par\u00a0<a title=\"Roger de Piles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roger_de_Piles\">Roger de Piles<\/a>, sur les \u00ab\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Poussinistes et rub\u00e9nistes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poussinistes_et_rub%C3%A9nistes\">poussinistes<\/a>\u00a0\u00bb (les dessinateurs qui privil\u00e9gient la forme) repr\u00e9sent\u00e9s par\u00a0<a title=\"Charles Le Brun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Le_Brun\">Charles Le Brun<\/a><sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:L%27Embarquement_pour_Cyth%C3%A8re,_by_Antoine_Watteau,_from_C2RMF_retouched.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/L%27Embarquement_pour_Cyth%C3%A8re%2C_by_Antoine_Watteau%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/250px-L%27Embarquement_pour_Cyth%C3%A8re%2C_by_Antoine_Watteau%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/L%27Embarquement_pour_Cyth%C3%A8re%2C_by_Antoine_Watteau%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/500px-L%27Embarquement_pour_Cyth%C3%A8re%2C_by_Antoine_Watteau%2C_from_C2RMF_retouched.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"164\" data-file-width=\"19842\" data-file-height=\"13013\" \/><\/a><figcaption><i>Le P\u00e8lerinage \u00e0 l&rsquo;\u00eele de Cyth\u00e8re<\/i>, 1717.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le financier et collectionneur\u00a0<a title=\"Pierre Crozat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Crozat\">Pierre Crozat<\/a>\u00a0l&rsquo;invita \u00e0 r\u00e9sider au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Montmorency\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Montmorency\">ch\u00e2teau de Montmorency<\/a>, aujourd&rsquo;hui disparu, ancienne propri\u00e9t\u00e9 de\u00a0<a title=\"Charles Le Brun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Le_Brun\">Charles Le Brun<\/a>, qu&rsquo;il avait achet\u00e9e en 1702. Crozat y recevait de nombreux artistes. Watteau y r\u00e9alisa des toiles du parc. Il travailla ensuite dans l&rsquo;h\u00f4tel particulier de Crozat, achet\u00e9 en\u00a0<a title=\"1704\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1704\">1704<\/a>, situ\u00e9 au 91-93, rue de Richelieu, aux c\u00f4t\u00e9s du peintre\u00a0<a title=\"Charles de La Fosse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_de_La_Fosse\">Charles de La Fosse<\/a>\u00a0qui y r\u00e9sidait avec sa famille.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s sa rupture d&rsquo;avec Gillot, vers 1707 ou 1708, il entre dans l&rsquo;atelier du d\u00e9corateur\u00a0<a title=\"Claude Audran III\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Audran_III\">Claude Audran III<\/a><sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1709, il tente le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Prix de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prix_de_Rome\">prix de Rome<\/a>\u00a0mais n&rsquo;y obtient que la seconde place, ce qui lui \u00f4te le privil\u00e8ge d&rsquo;aller parfaire ses connaissances dans l&rsquo;<a title=\"Acad\u00e9mie de France \u00e0 Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_de_France_%C3%A0_Rome\">Acad\u00e9mie de France \u00e0 Rome<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il se remet au travail. Trois ans plus tard, en 1712, il devient membre de l\u2019<a title=\"Acad\u00e9mie royale de peinture et de sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_royale_de_peinture_et_de_sculpture\">Acad\u00e9mie<\/a>. Mais ce n&rsquo;est qu\u2019en 1717, apr\u00e8s cinq ann\u00e9es de travaux, qu\u2019il pr\u00e9sente son morceau de r\u00e9ception, le fameux\u00a0<i>P\u00e8lerinage \u00e0 l\u2019\u00eele de\u00a0<a title=\"Cyth\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cyth%C3%A8re\">Cyth\u00e8re<\/a><\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i>L&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Enseigne de Gersaint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseigne_de_Gersaint\">Enseigne de Gersaint<\/a><\/i>\u00a0peinte vers la fin de l&rsquo;ann\u00e9e 1720 constitue le dernier chef-d&rsquo;\u0153uvre de Watteau. Il sort de son cadre pastoral habituel pour se situer en plein Paris, au num\u00e9ro 35 du\u00a0<a title=\"Pont Notre-Dame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pont_Notre-Dame\">pont Notre-Dame<\/a>, adresse du nouvel \u00e9tablissement du marchand Gersaint aupr\u00e8s de qui Watteau assiste en remerciement de l&rsquo;h\u00e9bergement consenti.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Gersaint.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/94\/Gersaint.jpg\/250px-Gersaint.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/94\/Gersaint.jpg\/500px-Gersaint.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"134\" data-file-width=\"1270\" data-file-height=\"680\" \/><\/a><figcaption><i>L&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Enseigne de Gersaint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseigne_de_Gersaint\">Enseigne de Gersaint<\/a><\/i>, 1720, dernier chef-d&rsquo;\u0153uvre de Watteau.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses amis, parmi lesquels\u00a0<a title=\"Nicolas d'H\u00e9nin de Cuvillers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_d%27H%C3%A9nin_de_Cuvillers\">Nicolas H\u00e9nin<\/a>, Gersaint,\u00a0<a title=\"Antoine de Laroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_de_Laroque\">Antoine de la Roque<\/a>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Pierre Maurice Haranger (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pierre_Maurice_Haranger&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pierre-Maurice Haranger<\/a>,\u00a0<a title=\"Pierre Crozat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Crozat\">Pierre Crozat<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jean de Jullienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_Jullienne\">Jean Jullienne<\/a>, s&rsquo;alarment de sa n\u00e9gligence concernant son avenir, sa situation financi\u00e8re et son \u00e9tat de sant\u00e9 pr\u00e9caire. En 1719, il choisit de partir pour\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, peut-\u00eatre afin de consulter le docteur Richard Mead, un des m\u00e9decins les plus r\u00e9put\u00e9s de l&rsquo;\u00e9poque et un admirateur de l&rsquo;\u0153uvre du peintre. Cependant l&rsquo;air de Londres ne lui a pas \u00e9t\u00e9 d&rsquo;un grand profit. Apr\u00e8s son retour en France et quelques mois \u00e0 Paris, Watteau passe les derniers mois de sa vie dans la propri\u00e9t\u00e9 d&rsquo;un ami de l&rsquo;abb\u00e9 Haranger, l&rsquo;intendant des\u00a0<a title=\"Menus-Plaisirs du roi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Menus-Plaisirs_du_roi\">Menus-Plaisirs<\/a>, Philipe Le Fevre. Il meurt dans les bras de Gersaint en 1721, peut-\u00eatre des suites de la\u00a0<a title=\"Tuberculose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tuberculose\">tuberculose<\/a>, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de 36 ans. L&rsquo;abb\u00e9 Haranger a racont\u00e9 que, durant ses derniers jours, Watteau \u00e9tait \u00e0 demi conscient et muet, peignant en l&rsquo;air des figures imaginaires.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Watteau semble condenser dans ses toiles l\u2019esprit de la\u00a0<a title=\"R\u00e9gence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gence\">R\u00e9gence<\/a>, alors qu&rsquo;il ne surv\u00e9cut que six ans \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Louis XIV de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XIV_de_France\">Louis XIV<\/a>. Mort jeune, alors que ses tableaux se vendent cher, il a alors \u00e9t\u00e9 copi\u00e9 par de nombreux suiveurs. De plus, plusieurs de ses quelque deux cents tableaux, en mauvais \u00e9tat, ont \u00e9t\u00e9 repeints ou restaur\u00e9s. Cela explique que l&rsquo;historien d&rsquo;art\u00a0<a title=\"Jean Ferr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ferr%C3%A9\">Jean Ferr\u00e9<\/a>\u00a0n&rsquo;attribue \u00e0 Watteau que 39 toiles de mani\u00e8re indiscutable et juge une centaine douteuses, soulevant une pol\u00e9mique entre les experts<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les tableaux de Watteau sont loin de se caract\u00e9riser uniquement par une frivolit\u00e9 qui serait propre aux \u00ab\u00a0f\u00eates galantes\u00a0\u00bb. Une m\u00e9lancolie sobre peut y \u00eatre observ\u00e9e, un sentiment de la futilit\u00e9 de la vie, une l\u00e9g\u00e8ret\u00e9 pleine de gr\u00e2ce. Des peintres comme\u00a0<a title=\"Nicolas Lancret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Lancret\">Nicolas Lancret<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jean-Baptiste Pater\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Pater\">Jean-Baptiste Pater<\/a>\u00a0essaieront de reproduire ces th\u00e8mes, mais n&rsquo;arriveront pas \u00e0 capturer l&rsquo;esprit et \u00e0 rendre cette ambigu\u00eft\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son plus jeune fr\u00e8re, No\u00ebl-Joseph Watteau (1689-1756), sera le p\u00e8re du peintre\u00a0<a title=\"Louis Joseph Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Joseph_Watteau\">Louis Joseph Watteau<\/a>\u00a0(1731-1798) dont l&rsquo;a\u00een\u00e9 des 12 enfants deviendra \u00e0 son tour peintre\u00a0:\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Watteau\">Fran\u00e7ois Watteau<\/a>\u00a0(1758-1823).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"S\u00e9pulture\"><span id=\"S.C3.A9pulture\"><\/span>S\u00e9pulture<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Tombeau d'Antoine Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tombeau_d%27Antoine_Watteau\">Tombeau d&rsquo;Antoine Watteau<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Watteau est emport\u00e9 par la\u00a0<a title=\"Tuberculose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tuberculose\">tuberculose<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de 36 ans. Il est inhum\u00e9 dans un tombeau modeste \u00e0 l\u2019int\u00e9rieur de l\u2019<a title=\"\u00c9glise Saint-Saturnin de Nogent-sur-Marne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Saturnin_de_Nogent-sur-Marne\">\u00e9glise Saint-Saturnin de Nogent-sur-Marne<\/a>, mais les tombeaux de l\u2019\u00e9glise, dont celui de Watteau, sont profan\u00e9s lors de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9volution de 1789\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_de_1789\">R\u00e9volution de 1789<\/a>\u00a0et les ossements jet\u00e9s p\u00eale-m\u00eale dans une fosse de l\u2019ancien cimeti\u00e8re, qui entourait l\u2019\u00e9glise<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, la disparition de toutes traces du peintre \u00e0 Nogent motiva la construction d&rsquo;un monument sur l\u2019endroit pr\u00e9sum\u00e9 de la fosse commune. Sous la forme d&rsquo;un\u00a0<a title=\"C\u00e9notaphe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9notaphe\">c\u00e9notaphe<\/a>\u00a0orn\u00e9 d&rsquo;un buste en marbre sculpt\u00e9 par\u00a0<a title=\"Louis Auvray\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Auvray\">Louis Auvray<\/a><sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0un monument comm\u00e9moratif est inaugur\u00e9 en 1865. Le monument a b\u00e9n\u00e9fici\u00e9 d&rsquo;une inscription \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Inventaire g\u00e9n\u00e9ral du patrimoine culturel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inventaire_g%C3%A9n%C3%A9ral_du_patrimoine_culturel\">inventaire g\u00e9n\u00e9ral du patrimoine culturel<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1989-02-16\" data-sort-value=\"1989-02-16\">16 f\u00e9vrier 1989<\/time><sup id=\"cite_ref-monument-Watteau-inventaire-g\u00e9n\u00e9ral_14-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-monument-Watteau-inventaire-g%C3%A9n%C3%A9ral-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Watteau_et_la_musique_de_son_temps\">Watteau et la musique de son temps<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antoine_Watteau_068.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Antoine_Watteau_068.jpg\/250px-Antoine_Watteau_068.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Antoine_Watteau_068.jpg\/500px-Antoine_Watteau_068.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"300\" data-file-width=\"1576\" data-file-height=\"1893\" \/><\/a><figcaption><i>F\u00eates v\u00e9nitiennes<\/i>, v. 1717. Watteau s\u2019est lui-m\u00eame repr\u00e9sent\u00e9, assis, jouant de la musette de cour, \u00e0 droite du tableau.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i>Les F\u00eates v\u00e9nitiennes<\/i>, tableau peint vers 1718-1719<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, a \u00e9t\u00e9 nomm\u00e9 ainsi,\u00a0<i>a posteriori<\/i>\u00a0(apr\u00e8s la mort de Watteau), en \u00e9cho \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Op\u00e9ra-ballet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra-ballet\">op\u00e9ra-ballet<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Andr\u00e9 Campra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Campra\">Andr\u00e9 Campra<\/a>\u00a0(1710),\u00a0<a title=\"Les F\u00eates v\u00e9nitiennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_F%C3%AAtes_v%C3%A9nitiennes\">\u0153uvre alors tr\u00e8s bien re\u00e7ue<\/a>. \u00c0 droite du tableau, Watteau s&rsquo;est lui-m\u00eame repr\u00e9sent\u00e9, assis, jouant de la\u00a0<a title=\"Musette (instrument)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musette_(instrument)\">musette de cour<\/a>\u00a0(une vari\u00e9t\u00e9 de\u00a0<a title=\"Cornemuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cornemuse\">cornemuse<\/a>\u00a0\u00e0 soufflet, tr\u00e8s r\u00e9pandue aux\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles)<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sur la m\u00eame ligne que lui, l&rsquo;attitude de l&rsquo;homme et de la femme debout rappelle celle de la danse. Selon Michael Clarke, l&rsquo;homme repr\u00e9sent\u00e9 est un ami de Watteau, peintre \u00e9galement.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un autre tableau,\u00a0<i>Les Charmes de la vie<\/i><sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(vers 1718), met en pr\u00e9sence trois\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Instruments \u00e0 cordes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instruments_%C3%A0_cordes\">instruments \u00e0 cordes<\/a>\u00a0diff\u00e9rents. Watteau met en \u00e9vidence un\u00a0<a title=\"Violoncelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Violoncelle\">violoncelle<\/a>, instrument d&rsquo;origine italienne qui supplantera bient\u00f4t la\u00a0<a title=\"Viole de gambe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viole_de_gambe\">viole de gambe<\/a>. Le r\u00f4le principal est attribu\u00e9 au joueur de\u00a0<a title=\"Th\u00e9orbe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orbe\">th\u00e9orbe<\/a>\u00a0(grand instrument appartenant \u00e0 la famille du\u00a0<a title=\"Luth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luth\">luth<\/a>). L&rsquo;interpr\u00e8te semble \u00eatre occup\u00e9 \u00e0 l&rsquo;accorder. \u00c0 l&rsquo;oppos\u00e9, une femme assise joue (ou se pr\u00e9pare \u00e0 jouer) d&rsquo;un instrument qui est certainement une guitare baroque<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il y a clairement une opposition entre la discr\u00e9tion de la guitariste et le mouvement plus d\u00e9monstratif du th\u00e9orbiste. On remarque aussi que, dans ce moment pr\u00e9paratoire, les deux personnages ne s&rsquo;adressent pas directement l&rsquo;un \u00e0 l&rsquo;autre, selon le principe des lignes courbes, cher \u00e0 la gestique de la sc\u00e8ne baroque. Dans la musique de cette \u00e9poque, le th\u00e9orbe et le violoncelle sont souvent alli\u00e9s en tant qu&rsquo;instruments de\u00a0<a title=\"Basse continue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basse_continue\">basse continue<\/a>, qui soutiennent ainsi, harmoniquement et m\u00e9lodiquement, les parties sup\u00e9rieures. Mais leur r\u00f4le n&rsquo;est pas toujours limit\u00e9 \u00e0 cela. Ici, le principal couple annonc\u00e9 est vraisemblablement celui qui va \u00eatre constitu\u00e9 par le duo (ou le dialogue) entre le th\u00e9orbe et la guitare.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un autre tableau,\u00a0<i><a title=\"L'Accord parfait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Accord_parfait\">L&rsquo;Accord parfait<\/a><\/i>\u00a0(1718), montre avant tout deux personnages reli\u00e9s par la musique\u00a0: une jeune femme assise tient un livre de musique ouvert entre les mains, afin que l&rsquo;homme assis \u00e0 son c\u00f4t\u00e9 puisse lire la pi\u00e8ce qu&rsquo;il est en train de jouer au\u00a0<i><a title=\"Fl\u00fbte traversi\u00e8re baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fl%C3%BBte_traversi%C3%A8re_baroque\">traverso<\/a><\/i>\u00a0(la\u00a0<a title=\"Fl\u00fbte traversi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fl%C3%BBte_traversi%C3%A8re\">fl\u00fbte traversi\u00e8re<\/a>\u00a0ou \u00ab\u00a0fl\u00fbte allemande\u00a0\u00bb, qui commen\u00e7ait \u00e0 s&rsquo;imposer en France). Le costume du fl\u00fbtiste est sombre, en opposition avec celui de la jeune femme, qui est peut-\u00eatre son \u00e9l\u00e8ve. Du reste, l&rsquo;homme semble plus \u00e2g\u00e9. \u00c0 leurs pieds, un jeune homme, attentif. Son corps est tourn\u00e9 vers eux\u00a0: il nous tourne donc le dos. Il est ainsi comme nous, spectateur, mais n&rsquo;appartient pas \u00e0 notre monde. Il para\u00eet accompagner avec sa main ce qu&rsquo;il entend. On devine ainsi qu&rsquo;il est en parfait accord avec ce qu&rsquo;il per\u00e7oit, m\u00eame si son regard, int\u00e9rieur, n&rsquo;est pas non plus tourn\u00e9 vers ses compagnons\u00a0: il leur tend plut\u00f4t une oreille attentive.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Derri\u00e8re ces personnages passe un couple en conversation intime, dont l&rsquo;\u00ab\u00a0accord parfait\u00a0\u00bb r\u00e9pond \u00e0 celui du couple musicien et de leur auditeur. La frondaison sous laquelle tout ceci se d\u00e9roule cr\u00e9e une atmosph\u00e8re d&rsquo;intimit\u00e9. Les trou\u00e9es de lumi\u00e8re \u00e9vitent de cr\u00e9er l&rsquo;enfermement, mais plut\u00f4t de la douceur et de la l\u00e9g\u00e8ret\u00e9. L&rsquo;\u00e9clairage vient principalement du devant mais aussi de gauche et de droite, en arri\u00e8re-plan et encadre ainsi toute la sc\u00e8ne. Il n&rsquo;y a pas de lutte entre ombre et lumi\u00e8re mais diff\u00e9rents plans ou diff\u00e9rents moments. Le ciel et les quelques volutes de nuages au-dessus des deux t\u00eates pench\u00e9es sur le livre \u00e9voque un plafond de th\u00e9\u00e2tre et comme un accord ou une b\u00e9n\u00e9diction c\u00e9leste. \u00c0 remarquer qu&rsquo;il n&rsquo;y a pas d&rsquo;<a title=\"Accord parfait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accord_parfait\">accord parfait<\/a>\u00a0au sens musical du terme, puisqu&rsquo;il s&rsquo;agit d&rsquo;une pi\u00e8ce jou\u00e9e \u00e0 la fl\u00fbte seule.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Influence_post\u00e9rieure\"><span id=\"Influence_post.C3.A9rieure\"><\/span>Influence post\u00e9rieure<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/18\/Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg\/250px-Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/18\/Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg\/330px-Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/18\/Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg\/500px-Valenciennes_statue_watteau_bis.jpg 2x\" width=\"190\" height=\"243\" data-file-width=\"1864\" data-file-height=\"2380\" \/><\/a><figcaption>Statue de Watteau par\u00a0<a title=\"Jean-Baptiste Carpeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Carpeaux\">Jean-Baptiste Carpeaux<\/a>\u00a0\u00e0 Valenciennes.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Monument_%C3%A0_Watteau_by_Henri_D%C3%A9sir%C3%A9_Gauqui%C3%A9,_25_November_2012_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/48\/Monument_%C3%A0_Watteau_by_Henri_D%C3%A9sir%C3%A9_Gauqui%C3%A9%2C_25_November_2012_01.jpg\/250px-Monument_%C3%A0_Watteau_by_Henri_D%C3%A9sir%C3%A9_Gauqui%C3%A9%2C_25_November_2012_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/48\/Monument_%C3%A0_Watteau_by_Henri_D%C3%A9sir%C3%A9_Gauqui%C3%A9%2C_25_November_2012_01.jpg\/500px-Monument_%C3%A0_Watteau_by_Henri_D%C3%A9sir%C3%A9_Gauqui%C3%A9%2C_25_November_2012_01.jpg 1.5x\" width=\"250\" height=\"250\" data-file-width=\"2992\" data-file-height=\"2992\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Monument \u00e0 Antoine Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_%C3%A0_Antoine_Watteau\">Monument \u00e0 Antoine Watteau<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Jardin du Luxembourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jardin_du_Luxembourg\">jardin du Luxembourg<\/a>, r\u00e9alis\u00e9 par le sculpteur\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Henri D\u00e9sir\u00e9 Gauqui\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_D%C3%A9sir%C3%A9_Gauqui%C3%A9\">Henri D\u00e9sir\u00e9 Gauqui\u00e9<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il a \u00e9t\u00e9 beaucoup diffus\u00e9 apr\u00e8s sa mort par la gravure, gr\u00e2ce \u00e0\u00a0<a title=\"Jean de Jullienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_Jullienne\">Jean Jullienne<\/a>, ami et grand collectionneur du peintre qui a ainsi contribu\u00e9 \u00e0 sa notori\u00e9t\u00e9. Les titres donn\u00e9s aujourd&rsquo;hui sont d&rsquo;ailleurs souvent ceux donn\u00e9s aux estampes<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains critiques d\u2019art ont vu dans ses \u0153uvres un signe avant-coureur de l\u2019<a title=\"Impressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Impressionnisme\">impressionnisme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le traitement si original des paysages et des personnages, caract\u00e9ris\u00e9 par une atmosph\u00e8re po\u00e9tique distincte, par un flou nimb\u00e9 de tristesse, lui vaudra d\u2019exercer une grande influence d\u00e8s son si\u00e8cle. Bien que sa peinture rococo disparaisse totalement avec la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_fran%C3%A7aise\">R\u00e9volution fran\u00e7aise<\/a>\u00a0qui la vilipende, laissant alors la place au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Style n\u00e9oclassique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_n%C3%A9oclassique\">style n\u00e9oclassique<\/a>, Watteau est r\u00e9habilit\u00e9 d\u00e8s le si\u00e8cle suivant.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, son influence devient claire, comme l&rsquo;attestent les acquisitions ou les legs dans les collections nationales du Louvre principalement au milieu de ce\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (Le Louvre en conserve actuellement quatorze)<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le peintre anglais\u00a0<a title=\"Joseph Mallord William Turner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Mallord_William_Turner\">William Turner<\/a>\u00a0lui rend hommage dans un tableau de\u00a0<a title=\"1831\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1831\">1831<\/a>, conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Tate Britain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tate_Britain\">Tate Britain<\/a>\u00a0de Londres. Intitul\u00e9,\u00a0<i>\u00c9tude de Watteau selon les r\u00e8gles de\u00a0<a title=\"Charles-Alphonse Du Fresnoy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles-Alphonse_Du_Fresnoy\">du Fresnoy<\/a><\/i>, il illustre un principe coloristique de ce th\u00e9oricien, selon lequel le blanc \u00abpeut porter un objet en arri\u00e8re, ou le rapprocher\u00bb. Watteau appara\u00eet au centre, entour\u00e9 d&rsquo;admirateurs et d&rsquo;exemples de son travail que Turner connaissait, y compris\u00a0<i><a title=\"Les Plaisirs du bal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Plaisirs_du_bal\">Les Plaisirs du bal<\/a><\/i>\u00a0(le grand tableau \u00e0 gauche, maintenant \u00e0 la\u00a0<a title=\"Dulwich Picture Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dulwich_Picture_Gallery\">Dulwich Picture Gallery<\/a><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) et\u00a0<i>La Lorgneuse<\/i>\u00a0(le plus petit tableau encadr\u00e9) appartenant \u00e0 son ami, le po\u00e8te\u00a0<a title=\"Samuel Rogers (po\u00e8te)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Samuel_Rogers_(po%C3%A8te)\">Samuel Rogers<\/a><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et aujourd&rsquo;hui dans une collection priv\u00e9e<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans un po\u00e8me \u00e9crit en 1838,\u00a0<a title=\"Th\u00e9ophile Gautier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ophile_Gautier\">Th\u00e9ophile Gautier<\/a>\u00a0\u00e9voque l\u2019atmosph\u00e8re qui se d\u00e9gage de l\u2019\u0153uvre de Watteau. Dans sa nouvelle\u00a0<i><a title=\"Sylvie (nouvelle, 1853)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sylvie_(nouvelle,_1853)\">Sylvie<\/a><\/i>\u00a0publi\u00e9e pour la premi\u00e8re fois dans la\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Revue des deux Mondes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Revue_des_deux_Mondes\">Revue des deux Mondes<\/a><\/i>\u00a0en 1853,\u00a0<a title=\"G\u00e9rard de Nerval\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9rard_de_Nerval\">G\u00e9rard de Nerval<\/a>\u00a0intitule son quatri\u00e8me chapitre\u00a0<i>Un voyage \u00e0 Cyth\u00e8re<\/i>. Le narrateur se souvient d&rsquo;une f\u00eate patronale \u00e0\u00a0<a title=\"Senlis (Oise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Senlis_(Oise)\">Senlis<\/a>\u00a0et d&rsquo;une travers\u00e9e d&rsquo;un lac dans le go\u00fbt de Watteau. En 1854, le critique d\u2019art\u00a0<a title=\"Charles Blanc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Blanc\">Charles Blanc<\/a>\u00a0publie\u00a0<i>Les Peintres des f\u00eates galantes<\/i>, un livre de faible pagination, mais \u00e0 fort tirage<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1857,\u00a0<a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Baudelaire<\/a>\u00a0consacre un quatrain au peintre dans\u00a0<i>Les Phares<\/i>, le mettant au niveau des plus grands ma\u00eetres<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Puis\u00a0<a title=\"Paul Verlaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Verlaine\">Verlaine<\/a>\u00a0publie en 1869 un recueil intitul\u00e9\u00a0<i>F\u00eates galantes<\/i>, inspir\u00e9 d\u2019\u00e9vidence par le tableau de r\u00e9ception de Watteau \u00e0 l\u2019Acad\u00e9mie,\u00a0<i>le P\u00e8lerinage \u00e0 l&rsquo;\u00eele de Cyth\u00e8re<\/i>. Les\u00a0<a title=\"Fr\u00e8res Goncourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_Goncourt\">fr\u00e8res Goncourt<\/a>\u00a0s\u2019int\u00e9ressent \u00e0 l\u2019artiste en 1881 avec leur \u00e9tude consacr\u00e9e \u00e0\u00a0<i>L\u2019Art au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>. Ils voient en Watteau \u00ab\u00a0le grand po\u00e8te\u00a0\u00bb du si\u00e8cle pass\u00e9<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pourtant, le jeune\u00a0<a title=\"Jean-Fran\u00e7ois Millet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Fran%C3%A7ois_Millet\">Jean-Fran\u00e7ois Millet<\/a>\u00a0rejette cette peinture quand il d\u00e9couvre les mus\u00e9es parisiens vers 1837\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Watteau non plus n&rsquo;\u00e9tait pas mon homme. Ce n&rsquo;\u00e9tait pas le Boucher pornographe, mais c&rsquo;\u00e9tait un petit monde de th\u00e9\u00e2tre qui me peinait. J&rsquo;y voyais bien le charme de la palette et la finesse de l&rsquo;expression et jusqu&rsquo;\u00e0 la m\u00e9lancolie de ces bonshommes de coulisses condamn\u00e9s \u00e0 rire. Cependant les marionnettes me revenaient sans cesse \u00e0 l&rsquo;esprit et je me disais que toute cette petite troupe allait rentrer dans une bo\u00eete apr\u00e8s le spectacle et y pleurer sa destin\u00e9e<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, certaines toiles gagnent en importance.\u00a0<i>L\u2019Indiff\u00e9rent<\/i>\u00a0est de celles-ci.\u00a0<a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rilke<\/a>\u00a0lui rend hommage dans un de ses po\u00e8mes \u00e9crits en fran\u00e7ais<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Paul Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Claudel\">Paul Claudel<\/a>\u00a0voit dans le seul personnage de cette huile un \u00ab\u00a0messager de nacre\u00a0\u00bb, un \u00ab\u00a0avant-courrier de l\u2019Aurore\u00a0\u00bb, dont il compare la d\u00e9marche \u00e0 celle du \u00ab\u00a0po\u00e8te ambigu, inventeur de sa propre prosodie, dont ne sait s\u2019il vole ou s\u2019il marche, son pied, ou cette aile quand il le veut d\u00e9ploy\u00e9e, \u00e0 aucun \u00e9l\u00e9ment \u00e9tranger, que ce soit la terre, ou l\u2019air, ou le feu, ou cette eau pour y nager que l\u2019on appelle \u00e9ther\u00a0!\u00a0\u00bb Dans\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"En lisant, en \u00e9crivant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/En_lisant,_en_%C3%A9crivant\">En lisant, en \u00e9crivant<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Julien Gracq\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_Gracq\">Julien Gracq<\/a>\u00a0dit de\u00a0<i><a title=\"La Chartreuse de Parme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chartreuse_de_Parme\">la Chartreuse de Parme<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Stendhal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stendhal\">Stendhal<\/a>\u00a0que \u00ab\u00a0les paysages de la Lombardie et des Alpes y ont le flou voluptueux et embrum\u00e9 des paysages de Watteau\u00a0\u00bb.\u00a0<a title=\"Philippe Sollers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_Sollers\">Philippe Sollers<\/a>\u00a0professe une grande admiration pour le peintre et le mentionne dans nombre de ses ouvrages. Son roman\u00a0<i>La F\u00eate \u00e0 Venise<\/i>, titre notamment choisi en opposition \u00e0 la nouvelle de\u00a0<a title=\"Thomas Mann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Mann\">Thomas Mann<\/a>\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Mort \u00e0 Venise (nouvelle)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_%C3%A0_Venise_(nouvelle)\">La Mort \u00e0 Venise<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, fait aussi \u00e9cho au tableau de Watteau\u00a0<i>F\u00eates v\u00e9nitiennes<\/i>. Sollers a consacr\u00e9 au peintre une monographie en 1992, parue chez Flammarion\u00a0:\u00a0<i>Watteau et les femmes<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une autre caract\u00e9ristique de Watteau devait avoir par la suite une grande importance\u00a0: sa fid\u00e9lit\u00e9 \u00e0 lui-m\u00eame. En effet, comme le note l&rsquo;historien de l&rsquo;art britannique\u00a0<a title=\"Michael Levey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Levey\">Michael Levey<\/a>, Watteau \u00ab\u00a0a cr\u00e9\u00e9, involontairement, le concept de l&rsquo;artiste individualiste, loyal \u00e0 lui-m\u00eame, et \u00e0 lui-m\u00eame seulement\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Galerie\">Galerie<\/h2>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Singe sculpteur, v. 1710, Orl\u00e9ans, mus\u00e9e des beaux-arts.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antoine_Watteau_032.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Antoine_Watteau_032.jpg\/250px-Antoine_Watteau_032.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Antoine_Watteau_032.jpg\/500px-Antoine_Watteau_032.jpg 1.5x\" alt=\"Le Singe sculpteur, v. 1710, Orl\u00e9ans, mus\u00e9e des beaux-arts.\" width=\"169\" height=\"179\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"2140\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Le Singe sculpteur<\/i>, v. 1710, Orl\u00e9ans,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_d%27Orl%C3%A9ans\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Partie carr\u00e9e, v. 1713, San Francisco, mus\u00e9e des beaux-arts.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antoine_Watteau_-_La_Partie_carr%C3%A9e.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Antoine_Watteau_-_La_Partie_carr%C3%A9e.jpg\/500px-Antoine_Watteau_-_La_Partie_carr%C3%A9e.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Antoine_Watteau_-_La_Partie_carr%C3%A9e.jpg\/960px-Antoine_Watteau_-_La_Partie_carr%C3%A9e.jpg 1.5x\" alt=\"La Partie carr\u00e9e, v. 1713, San Francisco, mus\u00e9e des beaux-arts.\" width=\"237\" height=\"179\" data-file-width=\"4671\" data-file-height=\"3536\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>La Partie carr\u00e9e<\/i>, v. 1713, San Francisco,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de San Francisco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_San_Francisco\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Diane au bain, 1715-1716, Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg\/330px-Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg\/500px-Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg\/960px-Antoine_Watteau_-_Diana_at_her_Bath_-_WGA25446.jpg 2x\" alt=\"Diane au bain, 1715-1716, Louvre.\" width=\"226\" height=\"179\" data-file-width=\"1009\" data-file-height=\"800\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Diane au bain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diane_au_bain\">Diane au bain<\/a><\/i>, 1715-1716, Louvre.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'Indiff\u00e9rent, 1717, Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg\/250px-Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg\/330px-Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg\/500px-Jean-Antoine_Watteau_-_L%27indiff%C3%A9rent.jpg 2x\" alt=\"L'Indiff\u00e9rent, 1717, Louvre.\" width=\"132\" height=\"179\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"2726\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'Indiff\u00e9rent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Indiff%C3%A9rent\">L&rsquo;Indiff\u00e9rent<\/a><\/i>, 1717, Louvre.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Plaisirs du bal, v. 1717, Dulwich Picture Gallery.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antoine_Watteau_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Antoine_Watteau_001.jpg\/330px-Antoine_Watteau_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Antoine_Watteau_001.jpg\/500px-Antoine_Watteau_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Antoine_Watteau_001.jpg\/960px-Antoine_Watteau_001.jpg 2x\" alt=\"Les Plaisirs du bal, v. 1717, Dulwich Picture Gallery.\" width=\"223\" height=\"179\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"1626\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Les Plaisirs du bal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Plaisirs_du_bal\">Les Plaisirs du bal<\/a><\/i>, v. 1717,\u00a0<a title=\"Dulwich Picture Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dulwich_Picture_Gallery\">Dulwich Picture Gallery<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Deux Cousines, v. 1717-8, Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Watteau_cousines.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Watteau_cousines.jpg\/330px-Watteau_cousines.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Watteau_cousines.jpg\/500px-Watteau_cousines.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Watteau_cousines.jpg\/606px-Watteau_cousines.jpg 2x\" alt=\"Les Deux Cousines, v. 1717-8, Louvre.\" width=\"213\" height=\"179\" data-file-width=\"700\" data-file-height=\"589\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Les Deux Cousines<\/i>, v. 1717-8, Louvre.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Pierrot, 1718-9, Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:WatteauPierrot.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/WatteauPierrot.jpg\/250px-WatteauPierrot.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/WatteauPierrot.jpg\/330px-WatteauPierrot.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/WatteauPierrot.jpg\/500px-WatteauPierrot.jpg 2x\" alt=\"Pierrot, 1718-9, Louvre.\" width=\"139\" height=\"179\" data-file-width=\"813\" data-file-height=\"1052\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Pierrot (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierrot_(Watteau)\">Pierrot<\/a><\/i>, 1718-9, Louvre.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Principales_\u0153uvres\"><span id=\"Principales_.C5.93uvres\"><\/span>Principales \u0153uvres<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Liste de peintures d'Antoine Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_peintures_d%27Antoine_Watteau\">Liste de peintures d&rsquo;Antoine Watteau<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Acteurs de la Com\u00e9die-Fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acteurs_de_la_Com%C3%A9die-Fran%C3%A7aise\">Les Acteurs de la Com\u00e9die-Fran\u00e7aise<\/a><\/i>\u00a0(ou\u00a0<i>La Mascarade<\/i>), 1710-1712, (<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a>,\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>).<\/li>\n<li><i>La Partie carr\u00e9e<\/i>, v. 1713, (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fine Arts Museum of San Francisco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fine_Arts_Museum_of_San_Francisco\">Fine Arts Museum of San Francisco<\/a>,\u00a0<a title=\"San Francisco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/San_Francisco\">San Francisco<\/a>).<\/li>\n<li><i>Paysage avec une chute<\/i>, 1714 (mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage, Saint-P\u00e9tersbourg).<\/li>\n<li><i>La Perspective<\/i>\u00a0(f\u00eate dans le parc de\u00a0<a title=\"Pierre Crozat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Crozat\">Pierre Crozat<\/a>), 1715 (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Boston\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Boston\">mus\u00e9e des beaux-arts de Boston<\/a>,\u00a0<a title=\"Boston\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boston\">Boston<\/a>).<\/li>\n<li><i><a title=\"La Proposition embarrassante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Proposition_embarrassante\">La Proposition embarrassante<\/a><\/i>, 1715-1716 (mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage, Saint-P\u00e9tersbourg).<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Plaisir pastoral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Plaisir_pastoral\">Le Plaisir pastoral<\/a><\/i>, vers 1715 (<a title=\"Mus\u00e9e Cond\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Cond%C3%A9\">mus\u00e9e Cond\u00e9<\/a>,\u00a0<a title=\"Chantilly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chantilly\">Chantilly<\/a>).<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Amour d\u00e9sarm\u00e9 (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Amour_d%C3%A9sarm%C3%A9_(Watteau)\">L&rsquo;Amour d\u00e9sarm\u00e9<\/a><\/i>, vers 1715 (mus\u00e9e Cond\u00e9, Chantilly).<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Deux Cousines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Deux_Cousines\">Les Deux Cousines<\/a><\/i>, huile sur toile, 1716 (<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Louvre<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>).<\/li>\n<li><i><a title=\"Le P\u00e8lerinage \u00e0 l'\u00eele de Cyth\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_P%C3%A8lerinage_%C3%A0_l%27%C3%AEle_de_Cyth%C3%A8re\">Le P\u00e8lerinage \u00e0 l&rsquo;\u00eele de Cyth\u00e8re<\/a><\/i>, 1717 (mus\u00e9e du Louvre, Paris).<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Donneur de s\u00e9r\u00e9nades\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Donneur_de_s%C3%A9r%C3%A9nades\">Le Donneur de s\u00e9r\u00e9nades<\/a>,<\/i>\u00a0vers 1715 (mus\u00e9e Cond\u00e9, Chantilly).<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Indiff\u00e9rent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Indiff%C3%A9rent\">L\u2019Indiff\u00e9rent<\/a><\/i>, huile sur toile, 26\u00a0\u00d7\u00a019\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1717 (mus\u00e9e du Louvre, Paris).<\/li>\n<li><i>Pierrot, Arlequin, Sylvie et Scapin<\/i>, huile sur toile, 28 x 39 cm,\u00a0<a title=\"Gray (Haute-Sa\u00f4ne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gray_(Haute-Sa%C3%B4ne)\">Gray (Haute-Sa\u00f4ne)<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Baron-Martin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Baron-Martin\">mus\u00e9e Baron-Martin<\/a>.<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Amante inqui\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Amante_inqui%C3%A8te\">L&rsquo;Amante inqui\u00e8te<\/a><\/i>, 1717-1720 (mus\u00e9e Cond\u00e9, Chantilly).<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Bergers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bergers\">Les Bergers<\/a><\/i>, vers 1717 (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ch\u00e2teau de Charlottenburg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Charlottenburg\">ch\u00e2teau de Charlottenburg<\/a>,\u00a0<a title=\"Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berlin\">Berlin<\/a>).<\/li>\n<li><i><a title=\"La Surprise (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Surprise_(Watteau)\">La Surprise<\/a><\/i>, peinte vers 1718, disparue depuis 160 ans, est retrouv\u00e9e en 2008 dans l&rsquo;h\u00e9ritage d&rsquo;une famille anglaise vendu plus de 15 millions d&rsquo;euros en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-07\" data-sort-value=\"2008-07\">juillet 2008<\/time>.<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Accord parfait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Accord_parfait\">L&rsquo;Accord parfait<\/a><\/i>, constitue un\u00a0<a title=\"Diptyque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diptyque\">diptyque<\/a>\u00a0avec\u00a0<i>La Surprise<\/i>.<\/li>\n<li><i><a title=\"La Boudeuse (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Boudeuse_(Watteau)\">La Boudeuse<\/a><\/i>, vers 1718 (mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage, Saint-P\u00e9tersbourg).<\/li>\n<li><i><a title=\"Pierrot (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierrot_(Watteau)\">Pierrot<\/a><\/i>\u00a0(autrefois dit\u00a0<i>Gilles<\/i>), 1718-1719 (mus\u00e9e du Louvre, Paris).<\/li>\n<li><i>F\u00eates v\u00e9nitiennes<\/i>, huile sur toile, 56\u00a0\u00d7\u00a046\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"National Gallery of Scotland\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Scotland\">National Gallery of Scotland<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Mezzetin (Watteau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mezzetin_(Watteau)\">Mezzetin<\/a><\/i>, 1718-1720 (<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>).<\/li>\n<li><i>Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte<\/i>, 1719, Guggenheim Hermitage,\u00a0<a title=\"Las Vegas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Las_Vegas\">Las Vegas<\/a>.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Enseigne de Gersaint\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseigne_de_Gersaint\">Enseigne de Gersaint<\/a><\/i>, 1720 (ch\u00e2teau de Charlottenburg, Berlin).<\/li>\n<li><i>Les Com\u00e9diens italiens<\/i>, 1719-1720 (<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>).<\/li>\n<li><i><a title=\"La Vraie Gaiet\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vraie_Gaiet%C3%A9\">La Vraie Gaiet\u00e9<\/a><\/i>, s.d. (<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Valenciennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Valenciennes\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Valenciennes<\/a>,\u00a0<a title=\"Valenciennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valenciennes\">Valenciennes<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Dessins\">Dessins<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Beaux-Arts de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beaux-Arts_de_Paris\">Beaux-Arts de Paris<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Trois \u00e9tudes de soldats et un homme agenouill\u00e9 vu de dos<\/i><sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, H. 0,122\u00a0; L. 0,195 m. Les diff\u00e9rentes figures de soldats de cette feuille ont \u00e9t\u00e9 r\u00e9utilis\u00e9es dans deux toiles de l&rsquo;artiste\u00a0:\u00a0<i>Alte<\/i>\u00a0(Mus\u00e9e Thyssen-Bornemisza \u00e0 Lugano), qui fut grav\u00e9 par\u00a0<a title=\"Jean Moyreau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Moyreau\">Jean Moyreau<\/a>, et\u00a0<i>D\u00e9tachement faisant alte,<\/i>\u00a0tableau perdu connu gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;estampe de\u00a0<a title=\"Charles-Nicolas Cochin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles-Nicolas_Cochin\">Charles-Nicolas Cochin<\/a>. Ces deux gravures sont tir\u00e9es du\u00a0<i>Recueil Jullienne<\/i>\u00a0con\u00e7u entre 1726 et 1728, recueil de gravures de dessins que Jean-Antoine Watteau ex\u00e9cuta entre 1709 et 1715. Ces dessins sont des \u00e9tudes sur le vif de camps et de soldats, r\u00e9alis\u00e9es lors du retour de Watteau \u00e0\u00a0<a title=\"Valenciennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valenciennes\">Valenciennes<\/a><sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Feuilles d&rsquo;\u00e9tudes\u00a0: deux hommes en tricorne, et deux t\u00eates de femmes tourn\u00e9es vers la gauche<\/i><sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, H. 0,160\u00a0; L. 0,204 m. Cette feuille dat\u00e9e de 1710-1711 se rattache aux \u00e9tudes pr\u00e9paratoires pour le recueil grav\u00e9 intitul\u00e9\u00a0<i>Figures Fran\u00e7oises et Comiques<\/i>\u00a0datant de 1715. Watteau cherche \u00e0 saisir les attitudes caract\u00e9ristiques de son mod\u00e8le posant dans son atelier et \u00e0 d\u00e9crire avec soin les d\u00e9tails vestimentaires du costume. On retrouve ce m\u00eame mod\u00e8le dans d&rsquo;autres dessins dat\u00e9s de la m\u00eame ann\u00e9e. Le personnage situ\u00e9 \u00e0 gauche de la feuille des Beaux-Arts fut repris dans l<i>&lsquo;Homme debout appuy\u00e9 sur sa canne,<\/i>\u00a0grav\u00e9 par\u00a0<a title=\"Charles-Nicolas Cochin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles-Nicolas_Cochin\">Charles-Nicolas Cochin<\/a>\u00a0le p\u00e8re, dans les\u00a0<i>Figures Fran\u00e7oises et Comiques<\/i><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>.<\/i><\/li>\n<li><i>Deux hommes, l&rsquo;un debout, l&rsquo;autre assis<\/i><sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, H. 0,183\u00a0; L. 0,177 m. Ces deux personnages ont \u00e9t\u00e9 r\u00e9utilis\u00e9s pour\u00a0<i>La Conversation<\/i>, tableau g\u00e9n\u00e9ralement dat\u00e9 vers 1712-1713 conserv\u00e9 au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art de Toledo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_de_Toledo\">Museum of Art \u00e0 Toledo<\/a>. Ce dessin, dat\u00e9 vers 1712-1713, est proche des \u00e9tudes ex\u00e9cut\u00e9es vers 1710-1712 destin\u00e9es \u00e0 \u00eatre utilis\u00e9es pour les\u00a0<i>Figures de modes<\/i>\u00a0ou les\u00a0<i>Figures Fran\u00e7oises et Comiques.<\/i>\u00a0Ce type de personnages \u00e9l\u00e9gants et sveltes influen\u00e7a le jeune\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Boucher\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Boucher\">Fran\u00e7ois Boucher<\/a>, comme en t\u00e9moigne le\u00a0<i>Groupe de gentilhommes<\/i>\u00a0du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_d%27Orl%C3%A9ans\">mus\u00e9e des Beaux-Arts d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>, ex\u00e9cut\u00e9 \u00e0 la sanguine \u00e9galement<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Trois \u00e9tudes de soldats, deux allong\u00e9s, un assis<\/i><sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, H. 0,175\u00a0; L. 0,218 m. Au\u00a0<i>verso<\/i>\u00a0:\u00a0<i>Un groupe de com\u00e9diens vus de face avec un rideau de th\u00e9\u00e2tre \u00e0 droite.<\/i>\u00a0Ce dessin de soldats fait partie des \u00e9tudes les plus tardives \u00e0 sujet militaire de l&rsquo;artiste, dat\u00e9es suivant les historiens de l&rsquo;art tant\u00f4t vers 1712-1713, tant\u00f4t vers 1714-1715. Elles furent r\u00e9utilis\u00e9es pour les deux derniers tableaux de ce type, aujourd&rsquo;hui perdus &#8211;\u00a0<i>Recrue allant joindre le r\u00e9giment<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Escorte d&rsquo;\u00e9quipages<\/i>\u00a0-, grav\u00e9s successivement par\u00a0<a title=\"Henri Simon Thomassin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Simon_Thomassin\">Henri-Simon Thomassin<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Laurent Cars\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_Cars\">Laurent Cars<\/a>. Le\u00a0<i>verso<\/i>\u00a0est \u00e0 rapprocher de deux peintures tardives de l&rsquo;artiste\u00a0: les\u00a0<i>Com\u00e9diens italiens<\/i>\u00a0(<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>, Washington) et les\u00a0<i>Com\u00e9diens fran\u00e7ais<\/i>\u00a0(<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>, New York), toutes deux dat\u00e9es vers 1720<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>All\u00e9gorie de l&rsquo;Et\u00e9\u00a0: projet d&rsquo;\u00e9cran avec des instruments de jardinage et un mascaron<\/i><sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, et pierre noire pour l&rsquo;\u00e9tude de fleur en haut \u00e0 droite, H. 0,264\u00a0; L. 0,240 m. Cette \u00e9tude est un t\u00e9moignage de la production d\u00e9corative de Watteau qui a peu surv\u00e9cu. Il s&rsquo;agit d&rsquo;une \u00e9tude pr\u00e9paratoire pour l&rsquo;un des dix mod\u00e8les d&rsquo;\u00e9crans grav\u00e9s par\u00a0<a title=\"Gabriel Huquier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gabriel_Huquier\">Gabriel Huquier<\/a>\u00a0et consacr\u00e9e \u00e0 diff\u00e9rentes all\u00e9gories sur les th\u00e8mes des saisons, des sens et de l&rsquo;alliance. L&rsquo;\u00e9tude des Beaux-Arts est la seule aujourd&rsquo;hui conserv\u00e9e pour cet ensemble<sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Mo\u00efse sauv\u00e9 des eaux<\/i><sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, H. 0,214\u00a0; L. 0,304 m. La th\u00e9matique religieuse est inhabituelle dans l&rsquo;\u0153uvre de Watteau, ce qui poussa certains historiens de l&rsquo;art \u00e0 consid\u00e9rer ce dessin comme une premi\u00e8re pens\u00e9e, abandonn\u00e9e par la suite, pour\u00a0<i><a title=\"Le P\u00e8lerinage \u00e0 l'\u00eele de Cyth\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_P%C3%A8lerinage_%C3%A0_l%27%C3%AEle_de_Cyth%C3%A8re\">Le P\u00e8lerinage \u00e0 l&rsquo;isle de Cith\u00e8re<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris). Tr\u00e8s achev\u00e9e dans sa conception, cette feuille n&rsquo;offre aucun lien avec une autre \u0153uvre de Watteau. L&rsquo;artiste s&rsquo;inspire pour sa composition du\u00a0<i>Mo\u00efse sauv\u00e9 des eaux<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Paul V\u00e9ron\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_V%C3%A9ron%C3%A8se\">V\u00e9ron\u00e8se<\/a>\u00a0(<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>, Washington), qu&rsquo;il pouvait admirer chez son ami\u00a0<a title=\"Pierre Crozat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Crozat\">Pierre Crozat<\/a>, ou plus encore de\u00a0<i>Mo\u00efse sauv\u00e9 des eaux<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Charles de La Fosse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_de_La_Fosse\">Charles de La Fosse<\/a>\u00a0(<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris)<sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Feuille d&rsquo;\u00e9tudes\u00a0: deux femmes, un Arlequin, deux t\u00eates de femme et d&rsquo;homme<\/i><sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine, craie et pierre noire sur papier beige, H. 0,233\u00a0; L. 0,355 m. Cette feuille, sans doute l&rsquo;une des plus c\u00e9l\u00e8bres des Watteau, est un merveilleux exemple du proc\u00e9d\u00e9 des\u00a0<a title=\"Trois crayons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trois_crayons\">trois crayons<\/a>\u00a0(sanguine, craie et pierre noire) que\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Boucher\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Boucher\">Fran\u00e7ois Boucher<\/a>\u00a0reprit quelques ann\u00e9es plus tard. Elle date de la maturit\u00e9 de l&rsquo;artiste, vers 1714-1716. Les divers motifs de la feuille furent sans doute ex\u00e9cut\u00e9s en plusieurs temps et r\u00e9utilis\u00e9s dans diff\u00e9rentes compositions par Watteau. La figure de la femme assise \u00e0 gauche est une \u00e9tude pour\u00a0<i>La Finette<\/i>\u00a0(<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris). Cette feuille refl\u00e8te les int\u00e9r\u00eats de l&rsquo;artiste pour la danse, la musique et le th\u00e9\u00e2tre<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Femme esquissant un pas de danse<\/i><sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>,<\/i>\u00a0sanguine et rehauts de blanc sur papier beige fonc\u00e9, H. 0,210\u00a0; L. 0,118 m. La jeune femme du dessin s&rsquo;appr\u00eate \u00e0 ex\u00e9cuter un pas de danse tr\u00e8s codifi\u00e9, peut-\u00eatre d&rsquo;un menuet traditionnel. Elle ne r\u00e9appara\u00eet cependant dans aucune composition peinte de l&rsquo;artiste. On la date vers 1715-1716. On peut toutefois la rapprocher d&rsquo;une autre jeune femme esquissant un pas de danse, grav\u00e9e par\u00a0<a title=\"Jacques-Philippe Le Bas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Philippe_Le_Bas\">Jacques-Philippe Le Bas<\/a>, planche 2 des\u00a0<i>Figures de diff\u00e9rents caract\u00e8res<\/i><sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><i>.<\/i><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_d%27Orl%C3%A9ans\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Buste d\u2019enfant<\/i>, 1717, sanguine, pierre noire et rehauts de craie blanche sur papier verg\u00e9 (feuille agrandie au niveau des bords sup\u00e9rieur et lat\u00e9ral gauche), 18 x 12,2 cm<sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau#cite_note-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Divers\">Divers<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Dans le film\u00a0<i><a title=\"Ce que mes yeux ont vu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ce_que_mes_yeux_ont_vu\">Ce que mes yeux ont vu<\/a><\/i>\u00a0(2007) de\u00a0<a title=\"Laurent de Bartillat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_Bartillat\">Laurent de Bartillat<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Sylvie Testud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sylvie_Testud\">Sylvie Testud<\/a>,\u00a0<a title=\"James Thierr\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Thierr%C3%A9e\">James Thierr\u00e9e<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jean-Pierre Marielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Pierre_Marielle\">Jean-Pierre Marielle<\/a>\u00a0entre autres, le th\u00e8me principal est l&rsquo;\u00e9tude des \u0153uvres d&rsquo;Antoine Watteau.<\/li>\n<li><a title=\"Paul Verlaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Verlaine\">Paul Verlaine<\/a>\u00a0s&rsquo;est inspir\u00e9 de ses tableaux pour composer les\u00a0<i><a title=\"F\u00eates galantes (Verlaine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAtes_galantes_(Verlaine)\">F\u00eates galantes<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>Le po\u00e8te Luca Traini a compos\u00e9 le drame\u00a0<i>R\u00e9surrection et mort de Jean-Antoine Watteau<\/i>\u00a0(1989), diffus\u00e9 en Italie sur RAI 2 (1997).<\/li>\n<li><a title=\"Pierre Michon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Michon\">Pierre Michon<\/a>\u00a0consacre la deuxi\u00e8me nouvelle de son livre\u00a0<i>Ma\u00eetres et serviteurs<\/i>\u00a0(1990) aux s\u00e9jours que fit Watteau \u00e0 Nogent.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"reference-text\">Dans sa r\u00e9gion d&rsquo;origine, le nom Watteau est prononc\u00e9 avec un [w] (Jacques Pohl, \u00ab\u00a0Quelques caract\u00e9ristiques de la phonologie du fran\u00e7ais parl\u00e9 en Belgique\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Langue fran\u00e7aise,<\/i>\u00a01983, 60, p. 30-41.\u00a0; Jacques Cellard, \u00c9ric Vial,\u00a0<i>Tr\u00e9sors des noms de famille, des noms de villes et de villages,<\/i>\u00a02017, partie \u00ab\u00a0Les noms germaniques\u00a0\u00bb).<br \/>\nD&rsquo;autres sources privil\u00e9gient la prononciation avec un [v] (Jean-Marie Pierret,\u00a0<i>Phon\u00e9tique historique du fran\u00e7ais et notions de phon\u00e9tique g\u00e9n\u00e9rale<\/i>, 1994, p. 107\u00a0; Andr\u00e9 Goosse, Maurice Grevisse,\u00a0<i>Le Bon usage,<\/i>\u00a02016, \u00a749).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Huyghe1950\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ren\u00e9_Huyghe1950\" class=\"ouvrage\">H\u00e9l\u00e8ne Adh\u00e9mar,\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Huyghe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Huyghe\">Ren\u00e9 Huyghe<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;Univers de Watteau<\/cite>, P. Tisn\u00e9,\u00a0<time>1950<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">63-64<\/span><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Levey1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michael_Levey1993\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael Levey,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Painting and Sculpture in France, 1700-1789<\/cite>, New Haven, Yale University Press,\u00a0<time>1993<\/time>, 318\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-300-06494-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-300-06494-0\"><span class=\"nowrap\">978-0-300-06494-0<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/231506045\" rel=\"nofollow\">231506045<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=05qiZ2W9KFMC\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3D05qiZ2W9KFMC\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a029<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\">H\u00e9l\u00e8ne Adh\u00e9mar, Ren\u00e9 Huyghe,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a065.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"1921\" class=\"ouvrage\"><cite class=\"italique\">La vie des peuples\u00a0: revue synth\u00e9tique de la pens\u00e9e &amp; de l&rsquo;activit\u00e9 fran\u00e7aises &amp; \u00e9trang\u00e8res<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a04, Paris,\u00a0<time>1921<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=fNJHAQAAMAAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DfNJHAQAAMAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0520<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Abel_Comtede_FovilleDezarrois1901\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jules_Abel_ComteJean_de_FovilleAndr\u00e9_Dezarrois1901\" class=\"ouvrage\">Jules Abel Comte, Jean de Foville et Andr\u00e9 Dezarrois,\u00a0<cite class=\"italique\">Revue de l\u2019art ancien et moderne<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a09, Paris, Impr. Georges Petit,\u00a0<time>1901<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=bLxJAQAAMAAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DbLxJAQAAMAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0321<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"DeloynesGersaint17..-18..\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Charles_(1741-1811)_Transcripteur_DeloynesEdme-Fran\u00e7ois_(1694-1750)_Auteur_du_texte_Gersaint17..-18..\" class=\"ouvrage\">Jean-Charles (1741-1811) Transcripteur\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Deloynes<\/span>\u00a0et Edme-Fran\u00e7ois (1694-1750) Auteur du texte\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gersaint<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Oeuvre d&rsquo;antoine Watteau. [&#8230;] abreg\u00e9 de la vie d&rsquo;antoine Watteau. \/ Gersaint, Edme-Fran\u00e7ois<\/cite>, 17..-18..\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b10542509w\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b10542509w\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Huyghe1980\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ren\u00e9_Huyghe1980\" class=\"ouvrage\">Ren\u00e9 Huyghe,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;art et l&rsquo;\u00e2me<\/cite>, Flammarion,\u00a0<time>1980<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0293<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Posner1984\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Donald_Posner1984\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Donald Posner,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Antoine Watteau<\/cite>, Londres, Cornell University Press,\u00a0<time>1984<\/time>, 300\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-297-78324-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-297-78324-4\"><span class=\"nowrap\">978-0-297-78324-4<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/1147993782\" rel=\"nofollow\">1147993782<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/details\/antoinewatteau0000posn\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Fantoinewatteau0000posn\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a058<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bouchot1953\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jacqueline_Bouchot1953\" class=\"ouvrage\">Antoine Watteau,\u00a0<a title=\"Jacqueline Bouchot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacqueline_Bouchot\">Jacqueline Bouchot<\/a>\u00a0Saupique,\u00a0<cite class=\"italique\">Les dessins de Watteau<\/cite>, F. Hazan,\u00a0<time>1953<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a017<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Michel2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Christian_Michel2008\" class=\"ouvrage\">Christian Michel,\u00a0<cite class=\"italique\">Le C\u00e9l\u00e8bre Watteau<\/cite>, Gen\u00e8ve, Librairie Droz,\u00a0<time>2008<\/time>, 288\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 23 cm\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-600-01176-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-600-01176-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-600-01176-1<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">BNF<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb41181650w.public\" rel=\"nofollow\">41181650<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=nm3WpbfjmlgC\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3Dnm3WpbfjmlgC\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a017<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.landrucimetieres.fr\/spip\/spip.php?article2512\" rel=\"nofollow\"><i>Nogent-sur-Marne, Watteau<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.landrucimetieres.fr%2Fspip%2Fspip.php%3Farticle2512\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur le site\u00a0<i>Landrucimetieres.fr<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/bibliotheque-numerique.inha.fr\/collection\/item\/2248-le-tombeau-de-watteau-nogent-sur-marne-par-l-auvray-statuaire\" rel=\"nofollow\"><i>Le tombeau de Watteau \u00e0 Nogent-sur-Marne<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fbibliotheque-numerique.inha.fr%2Fcollection%2Fitem%2F2248-le-tombeau-de-watteau-nogent-sur-marne-par-l-auvray-statuaire\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur le site\u00a0<i>Bibliotheque-numerique.inha.fr<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-monument-Watteau-inventaire-g\u00e9n\u00e9ral-14\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.culture.gouv.fr\/public\/mistral\/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&amp;FIELD_98=LOCA&amp;VALUE_98=%20Val%2dde%2dMarne%20&amp;NUMBER=25&amp;GRP=5&amp;REQ=%28%28Val%2dde%2dMarne%29%20%3aLOCA%20%29&amp;USRNAME=nobody&amp;USRPWD=4%24%2534P&amp;SPEC=3&amp;SYN=1&amp;IMLY=&amp;MAX1=1&amp;MAX2=200&amp;MAX3=200&amp;DOM=Tous\" rel=\"nofollow\"><cite>Buste \u00e0 la fran\u00e7aise de Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.culture.gouv.fr%2Fpublic%2Fmistral%2Fpalissy_fr%3FACTION%3DRETROUVER%26FIELD_98%3DLOCA%26VALUE_98%3D%2520Val%252dde%252dMarne%2520%26NUMBER%3D25%26GRP%3D5%26REQ%3D%2528%2528Val%252dde%252dMarne%2529%2520%253aLOCA%2520%2529%26USRNAME%3Dnobody%26USRPWD%3D4%2524%252534P%26SPEC%3D3%26SYN%3D1%26IMLY%3D%26MAX1%3D1%26MAX2%3D200%26MAX3%3D200%26DOM%3DTous\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Base M\u00e9moire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Base_M%C3%A9moire\">Base M\u00e9moire<\/a>\u00a0&#8211; site du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Minist\u00e8re de la Culture et de la Communication\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minist%C3%A8re_de_la_Culture_et_de_la_Communication\">Minist\u00e8re de la Culture et de la Communication<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-04-11\" data-sort-value=\"2017-04-11\">11 avril 2017<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.rivagedeboheme.fr\/medias\/images\/wattteau-fetes-venitiennes-1718-19.jpg\" rel=\"nofollow\"><i>Rivage de Boh\u00e8me<\/i>. Peinture.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Antoine Watteau, \u00ab\u00a0Les F\u00eates v\u00e9nitiennes\u00a0\u00bb (reproduction)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.rivagedeboheme.fr%2Fmedias%2Fimages%2Fwattteau-fetes-venitiennes-1718-19.jpg\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\">France 3. Le 12\/13.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juin 2016. Pr\u00e9sentation par Michael Clarke, directeur de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"National Gallery of Scotland\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Scotland\">National Gallery of Scotland<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>, \u00e0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;exposition\u00a0: \u00ab\u00a0Autoportraits, de Rembrandt au selfie\u00a0\u00bb, Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Lyon, 25 mars au 26 juin 2016.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"reference-text\">Londres, Wallace Collection\u00a0;\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/images.google.fr\/imgres?imgurl=http%3A%2F%2Fwww.rivagedeboheme.fr%2Fmedias%2Fimages%2Fles-charmes-de-la-vie-1718.jpg&amp;imgrefurl=http%3A%2F%2Fwww.rivagedeboheme.fr%2Fpages%2Farts%2Fpeinture-18e-siecle%2Fantoine-watteau.html&amp;h=724&amp;w=1000&amp;tbnid=fvwVjgtrDj9vJM%3A&amp;docid=WJyQ70Q7FWiYIM&amp;ei=uBBQV-aFPMPaavaKiIAJ&amp;tbm=isch&amp;iact=rc&amp;uact=3&amp;dur=5227&amp;page=1&amp;start=0&amp;ndsp=18&amp;ved=0ahUKEwjmwaqZl4nNAhVDrRoKHXYFApAQMwgdKAAwAA&amp;bih=643&amp;biw=1366\" rel=\"nofollow\"><i>Rivage de Boh\u00e8me<\/i>. Peinture. 18e s. Antoine Watteau, \u00ab\u00a0Les Charmes de la vie\u00a0\u00bb (reproduction)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fimages.google.fr%2Fimgres%3Fimgurl%3Dhttp%253A%252F%252Fwww.rivagedeboheme.fr%252Fmedias%252Fimages%252Fles-charmes-de-la-vie-1718.jpg%26imgrefurl%3Dhttp%253A%252F%252Fwww.rivagedeboheme.fr%252Fpages%252Farts%252Fpeinture-18e-siecle%252Fantoine-watteau.html%26h%3D724%26w%3D1000%26tbnid%3DfvwVjgtrDj9vJM%253A%26docid%3DWJyQ70Q7FWiYIM%26ei%3DuBBQV-aFPMPaavaKiIAJ%26tbm%3Disch%26iact%3Drc%26uact%3D3%26dur%3D5227%26page%3D1%26start%3D0%26ndsp%3D18%26ved%3D0ahUKEwjmwaqZl4nNAhVDrRoKHXYFApAQMwgdKAAwAA%26bih%3D643%26biw%3D1366\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/bergerault-univ-tours.fr\/bergerault2001\/passerelles\/doc2\/Cours%20Baiser%20IV.htm\" rel=\"nofollow\">Universit\u00e9 de Tours. Cours. Bergerault. 2001\u00a0: \u00ab\u00a0Du\u00a0<i>Baiser rendu<\/i>\u00a0de Watteau \/ Marks \u00e0\u00a0<i>Cort\u00e8ge<\/i>\u00a0de Verlaine\u00a0: Recherche d&rsquo;un itin\u00e9raire\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fbergerault-univ-tours.fr%2Fbergerault2001%2Fpasserelles%2Fdoc2%2FCours%2520Baiser%2520IV.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Blin2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sylvie_Blin2004\" class=\"ouvrage\">Sylvie Blin, \u00ab\u00a0<cite>Antoine Watteau et la f\u00eate galante\u00a0: L\u2019oeil de Patrick Ramade<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Connaissances des arts<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0615,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-04\" data-sort-value=\"2004-04\">avril 2004<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a058<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.louvre.fr\/oeuvre-notices\/les-deux-cousines\" rel=\"nofollow\">Les deux Cousines. Quatorzi\u00e8me tableau de Watteau entr\u00e9 dans les collections nationale<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.louvre.fr%2Foeuvre-notices%2Fles-deux-cousines\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.dulwichpicturegallery.org.uk\/explore-the-collection\/151-200\/les-plaisirs-du-bal\/\" rel=\"nofollow\">Plaisirs du Bal, Dulwich Gallery<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.dulwichpicturegallery.org.uk%2Fexplore-the-collection%2F151-200%2Fles-plaisirs-du-bal%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.tate.org.uk\/art\/artworks\/turner-watteau-study-by-fresnoys-rules-n00514\" rel=\"nofollow\">Tableau de Turner, Tate Britain<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.tate.org.uk%2Fart%2Fartworks%2Fturner-watteau-study-by-fresnoys-rules-n00514\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.christies.com\/lotfinder\/Lot\/jean-antoine-watteau-valenciennes-1684-1721-nogent-sur-marne-la-lorgneuse-5916260-details.aspx\" rel=\"nofollow\">La Lorgneuse, Vente Christie&rsquo;s<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.christies.com%2Flotfinder%2FLot%2Fjean-antoine-watteau-valenciennes-1684-1721-nogent-sur-marne-la-lorgneuse-5916260-details.aspx\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jones1984\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Louisa_E._Jones1984\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Louisa E. Jones,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Pierrot-Watteau\u00a0: A Nineteenth Century Myth<\/cite>, Paris, Edition Place,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Etudes litt\u00e9raires fran\u00e7aises\u00a0\u00bb (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a032),\u00a0<time>1984<\/time>, 92\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-87808-948-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-87808-948-3\"><span class=\"nowrap\">978-3-87808-948-3<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">BNF<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb349883942.public\" rel=\"nofollow\">34988394<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=vjWeap-ipN4C\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DvjWeap-ipN4C\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a031<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Watteau, ce carnaval o\u00f9 bien des c\u0153urs illustres,<br \/>\nComme des papillons, errent en flamboyant,<br \/>\nD\u00e9cors frais et l\u00e9gers \u00e9clair\u00e9s par des lustres<br \/>\nQui versent la folie \u00e0 ce bal tournoyant.\u00a0\u00bb\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baudelaire\">Baudelaire<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Les Fleurs du mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Fleurs_du_mal\">Les Fleurs du mal<\/a><\/i>,\u00a0<i>Les Phares<\/i>, 1857.<br \/>\n<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\">Goncourt,\u00a0<i>L&rsquo;Art au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>, 1881.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\">Alfred Sensier,\u00a0<i>La Vie et l&rsquo;\u0153uvre de J.-F. Millet<\/i>, A. Quantin, 1881,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a055-56<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\">\n<div class=\"poem\">\n<p>\u00ab\u00a0\u00d4 na\u00eetre ardent et triste,<br \/>\nMais, \u00e0 la vie convoqu\u00e9,<br \/>\n\u00eatre celui qui assiste,<br \/>\ntendre et bien habill\u00e9,<\/p>\n<p>\u00e0 la multiple surprise<br \/>\nqui ne vous engage point,<br \/>\net, bien mis, \u00e0 la bien mise<br \/>\nsourire de tr\u00e8s loin.\u00a0\u00bb\u00a0<a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rilke<\/a>,\u00a0<i>Tendres imp\u00f4ts \u00e0 la France<\/i>, 1923-1924.<\/p>\n<\/div>\n<\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\">Sollers, en lecteur d&rsquo;<a title=\"Ernest Hemingway\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernest_Hemingway\">Ernest Hemingway<\/a>\u00a0a s\u00fbrement voulu se placer de m\u00eame dans la post\u00e9rit\u00e9 de\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Paris est une f\u00eate (roman)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris_est_une_f%C3%AAte_(roman)\">Paris est une f\u00eate<\/a><\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\">Watteau\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"en\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">created, unwittingly, the concept of the individualistic artist loyal to himself, and himself alone<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<span id=\"Levey2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michael_Levey2005\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael Levey,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Rococo to Revolution\u00a0: major trends in eighteenth-century painting<\/cite>, Londres, Thames and Hudson,\u00a0<time>2005<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>, 252\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 21 cm\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-500-20050-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-500-20050-6\"><span class=\"nowrap\">978-0-500-20050-6<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=%20S7fZAAAAMAAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3D%2520S7fZAAAAMAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16701&amp;qid=sdx_q2&amp;n=4&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Trois \u00e9tudes de soldats et un homme agenouill\u00e9 vu de dos, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16701%26qid%3Dsdx_q2%26n%3D4%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, 2003-2006, p. 50-53, Cat. 3<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16703&amp;qid=sdx_q3&amp;n=5&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Feuille d&rsquo;\u00e9tudes. Deux hommes en tricorne, et deux t\u00eates de femmes tourn\u00e9es vers la gauche, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16703%26qid%3Dsdx_q3%26n%3D5%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, p. 53-55, Cat. 4<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16705&amp;qid=sdx_q4&amp;n=3&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Deux hommes, l&rsquo;un debout, l&rsquo;autre assis, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16705%26qid%3Dsdx_q4%26n%3D3%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, 2003-2006, p. 56-59, Cat. 5<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16704&amp;qid=sdx_q5&amp;n=6&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Trois \u00e9tudes de soldats, deux allong\u00e9s, un assis, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16704%26qid%3Dsdx_q5%26n%3D6%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, 2003-2006, p. 60-62, Cat. 6<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-6815&amp;qid=sdx_q7&amp;n=1&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>All\u00e9gorie de l&rsquo;Et\u00e9, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-6815%26qid%3Dsdx_q7%26n%3D1%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des Beaux-Arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des Beaux-Arts, 2003-2006, p. 63-65, Cat. 7<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16700&amp;qid=sdx_q8&amp;n=4&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Mo\u00efse sauv\u00e9 des eaux, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16700%26qid%3Dsdx_q8%26n%3D4%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, 2003-2006, p. 66-68, Cat. 8<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16702&amp;qid=sdx_q1&amp;n=6&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Feuille d&rsquo;\u00e9tudes. Deux femmes, un Arlequin, deux t\u00eates de femme et d&rsquo;homme, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16702%26qid%3Dsdx_q1%26n%3D6%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, 2003-2006, p. 69-71, Cat. 9<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ensba.fr\/ow2\/catzarts\/voir.xsp?id=00101-16707&amp;qid=sdx_q2&amp;n=3&amp;sf=&amp;e=\" rel=\"nofollow\"><cite>Femme esquissant un pas de danse, Jean-Antoine Watteau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ensba.fr%2Fow2%2Fcatzarts%2Fvoir.xsp%3Fid%3D00101-16707%26qid%3Dsdx_q2%26n%3D3%26sf%3D%26e%3D\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Cat&rsquo;zArts<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sous_la_direction_d'Emmanuelle_Brugerolles2003-2006\" class=\"ouvrage\">Sous la direction d&rsquo;Emmanuelle Brugerolles,\u00a0<cite class=\"italique\">Fran\u00e7ois Boucher et l&rsquo;art rocaille dans les collections de l&rsquo;Ecole des beaux-arts<\/cite>, Ecole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts, 2003-2006, p. 72-74, Cat. 10<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"reference-text\"><span id=\"Br\u00eame_et_Mehdi_Korchane2022\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dominique_Br\u00eame_et_Mehdi_Korchane2022\" class=\"ouvrage\">Dominique Br\u00eame et Mehdi Korchane,\u00a0<cite class=\"italique\">Dessins fran\u00e7ais du mus\u00e9e des Beaux-Arts d\u2019Orl\u00e9ans. Le Trait et l\u2019Ombre<\/cite>, Orl\u00e9ans, mus\u00e9e des Beaux-Arts,\u00a0<time>2022<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9 788836 651320\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9_788836_651320\"><span class=\"nowrap\">9 788836 651320<\/span><\/a>)<\/small>, n\u00b038<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Annexes\">Annexes<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Philippe Sollers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_Sollers\">Philippe Sollers<\/a>,\u00a0<i>Watteau et les femmes<\/i>, Flammarion, Paris, 1992\u00a0; texte repris dans\u00a0<i>Th\u00e9orie des Exceptions<\/i>, Paris, Gallimard, Folio essais\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a028, 1985.<\/li>\n<li>H\u00e9l\u00e8ne Adh\u00e9mar,\u00a0<i>Watteau\u00a0: sa vie, son \u0153uvre<\/i>, (pr\u00e9c\u00e9d\u00e9 de\u00a0<i>L\u2019univers de Watteau<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 Huyghe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Huyghe\">Ren\u00e9 Huyghe<\/a>), 1950.<\/li>\n<li><span id=\"Ferr\u00e91972\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Ferr\u00e91972\" class=\"ouvrage\">Jean Ferr\u00e9,\u00a0<cite class=\"italique\">Watteau<\/cite>, Madrid, Ed. Artistiques Ath\u00e9na,\u00a0<time>1972<\/time>, 777-1088\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 4 vol.\u00a0<small>(<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/888908847\" rel=\"nofollow\">888908847<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3D\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><a title=\"Pierre Rosenberg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Rosenberg\">Pierre Rosenberg<\/a>, (dir.)\u00a0<i>Watteau 1684-1721<\/i>. Minist\u00e8re de la Culture, \u00c9ditions des Mus\u00e9es Nationaux, Paris, 1984.<\/li>\n<li><a title=\"Fran\u00e7ois Moureau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Moureau\">Fran\u00e7ois Moureau<\/a>\u00a0et Margaret Morgan Grasselli (dir.),\u00a0<i>Antoine Watteau (1684-1721)\u00a0; le peintre, son temps et sa l\u00e9gende<\/i>. Paris-Gen\u00e8ve, Champion-Slatkine, 1987.<\/li>\n<li><a title=\"Fran\u00e7ois Moureau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Moureau\">Fran\u00e7ois Moureau<\/a>,\u00a0<i>L\u2019Italie d\u2019Antoine Watteau<\/i>,\u00a0<i>Dix-Huiti\u00e8me Si\u00e8cle<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a020, 1988,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">449-457<\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Cornec1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gilles_Cornec1999\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Gilles Cornec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gilles_Cornec\">Gilles Cornec<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Gilles ou le spectateur fran\u00e7ais<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0L\u2019infini\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1999<\/time>, 296\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-075619-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-075619-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-075619-3<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/902189567\" rel=\"nofollow\">902189567<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=DACUQAAACAAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDACUQAAACAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><a title=\"Guillaume Glorieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_Glorieux\">Guillaume Glorieux<\/a>,\u00a0<i>Watteau<\/i>, Paris, Citadelles et Mazenod, 2011.<\/li>\n<li><a title=\"Fran\u00e7ois Moureau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Moureau\">Fran\u00e7ois Moureau<\/a>,\u00a0<i>Le Go\u00fbt italien dans la France rocaille. Th\u00e9\u00e2tre, musique, peinture (v. 1680-1750)<\/i>, Paris, PUPS, 2011.<\/li>\n<li><span id=\"de_Goncourt1875\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Edmond_de_Goncourt1875\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Edmond de Goncourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edmond_de_Goncourt\">Edmond de Goncourt<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Catalogue raisonn\u00e9 de l&rsquo;\u0153uvre peint, dessin\u00e9 et grav\u00e9 d&rsquo;Antoine Watteau<\/cite>, Rapilly,\u00a0<time>1875<\/time>, 388\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=v9E2AQAAMAAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3Dv9E2AQAAMAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Wildenstein1936\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Georges_Wildenstein1936\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Georges Wildenstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Wildenstein\">Georges Wildenstein<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Le portrait de fr\u00e8re Blaise par Watteau<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Gazette des beaux-arts<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Soixante-dix-huiti\u00e8me (septante-huiti\u00e8me)\">78<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0ann\u00e9e,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a0XVI\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Sixi\u00e8me\">6<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0p\u00e9riode,\u200e 1936\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0semestre,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">149-155<\/span>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k6110104q\/f156.item\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k6110104q%2Ff156.item\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Acad\u00e9mie royale de peinture et de sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_royale_de_peinture_et_de_sculpture\">Acad\u00e9mie royale<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Valenciennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valenciennes\">Valenciennes<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Tombeau d'Antoine Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tombeau_d%27Antoine_Watteau\">Tombeau d&rsquo;Antoine Watteau<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Rococo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rococo\">Rococo<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Louis Joseph Watteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Joseph_Watteau\">Louis Joseph Watteau<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Antoine Watteau Antoine Watteau Jean-Antoine Watteau, plus connu sous le nom d\u2019Antoine Watteau, n\u00e9 le\u00a010 octobre 1684\u00a0\u00e0\u00a0Valenciennes\u00a0et mort le\u00a018 juillet 1721\u00a0\u00e0\u00a0Nogent-sur-Marne, est un\u00a0peintre\u00a0fran\u00e7ais devenu c\u00e9l\u00e8bre par ses repr\u00e9sentations de \u00ab\u00a0f\u00eates galantes\u00a0\u00bb. Il est un des cr\u00e9ateurs repr\u00e9sentants du mouvement\u00a0rocaille. Inspir\u00e9 par la\u00a0commedia dell&rsquo;arte, il aime repr\u00e9senter le th\u00e9\u00e2tre dans ses [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17491,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-17488","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17488"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17493,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17488\/revisions\/17493"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}