{"id":17244,"date":"2025-06-29T11:49:52","date_gmt":"2025-06-29T09:49:52","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=17244"},"modified":"2025-06-29T14:37:12","modified_gmt":"2025-06-29T12:37:12","slug":"chaim-soutine","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/chaim-soutine\/","title":{"rendered":"Chaim Soutine"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\">Image mise en avant : <a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Amedeo Modigliani<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Portrait de Cha\u00efm Soutine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Cha%C3%AFm_Soutine\">Portrait de Cha\u00efm Soutine<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"1916 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1916_en_arts_plastiques\">1916<\/a>), <\/span><span style=\"font-size: 10px;\">huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 10px;\"><a title=\"Mus\u00e9e d'Art moderne de C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_moderne_de_C%C3%A9ret\">mus\u00e9e d&rsquo;Art moderne de C\u00e9ret<\/a>.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine\">Chaim Soutine<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Cha\u00efm Soutine<\/b>\u00a0(en\u00a0<a title=\"Russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russe\">russe<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-ru\" lang=\"ru\">\u0425\u0430\u0438\u043c \u0421\u043e\u043b\u043e\u043c\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0421\u0443\u0442\u0438\u043d<\/span>,\u00a0<span class=\"lang-ru-latn\" lang=\"ru-latn\">Kha\u00efm Solomonovitch Sutin<\/span>\u00a0; en\u00a0<a title=\"Yiddish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yiddish\">yiddish<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-yi\" dir=\"rtl\" lang=\"yi\">\u05d7\u05f2\u05dd \u05e1\u05d5\u05d8\u05d9\u05df<\/span>,\u00a0<span class=\"lang-yi-latn\" lang=\"yi-latn\">\u1e24a\u00efm Soutin<\/span>) est un\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>\u00a0<a title=\"Histoire des Juifs en Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_Juifs_en_Russie\">juif bi\u00e9lorusse<\/a>\u00a0<a title=\"Russes en France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russes_en_France\">\u00e9migr\u00e9 en France<\/a>, n\u00e9 en\u00a0<a title=\"1893 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1893_en_arts_plastiques\">1893<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"1894 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1894_en_arts_plastiques\">1894<\/a>\u00a0dans le village de\u00a0<a title=\"Smilavitchy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Smilavitchy\">Smilovitchi<\/a>, \u00e0 cette \u00e9poque dans l&rsquo;<a title=\"Empire russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_russe\">Empire russe<\/a>, et mort le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien dday\" datetime=\"1943-08-09\" data-sort-value=\"1943-08-09\"><a title=\"9 ao\u00fbt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/9_ao%C3%BBt\">9<\/a>\u00a0<a title=\"Ao\u00fbt 1943\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ao%C3%BBt_1943\">ao\u00fbt<\/a>\u00a0<a title=\"1943 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1943_en_arts_plastiques\">1943<\/a><\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-17257 aligncenter\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Amedeo_Modigliani-Portrait-de-Chaim-Soutine.jpg\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"512\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Amedeo_Modigliani-Portrait-de-Chaim-Soutine.jpg 330w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Amedeo_Modigliani-Portrait-de-Chaim-Soutine-193x300.jpg 193w\" sizes=\"auto, (max-width: 330px) 100vw, 330px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il semble qu&rsquo;il ait eu une enfance difficile dans les\u00a0<a title=\"Ghetto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ghetto\">ghettos<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Empire russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_russe\">ancienne Russie<\/a>\u00a0mais sa vie est mal connue avant son arriv\u00e9e \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, probablement en 1912. Souvent d\u00e9crit comme tr\u00e8s timide voire insociable, il traverse plusieurs ann\u00e9es de mis\u00e8re parmi la\u00a0<a title=\"Boh\u00e8me\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boh%C3%A8me\">boh\u00e8me<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Quartier du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_du_Montparnasse\">Montparnasse<\/a>, la reconnaissance n&rsquo;arrivant que dans les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es folles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_folles\">ann\u00e9es 1920<\/a>, apr\u00e8s sa \u00ab\u00a0d\u00e9couverte\u00a0\u00bb par le collectionneur am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Albert Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Barnes\">Albert Barnes<\/a>. Soutine a toujours entretenu des relations compliqu\u00e9es avec ses\u00a0<a title=\"M\u00e9c\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9c%C3%A8ne\">m\u00e9c\u00e8nes<\/a>\u00a0ainsi qu&rsquo;avec l&rsquo;id\u00e9e m\u00eame de succ\u00e8s ou de fortune. Quoique tr\u00e8s t\u00f4t min\u00e9 par l&rsquo;<a title=\"Ulc\u00e8re gastroduod\u00e9nal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ulc%C3%A8re_gastroduod%C3%A9nal\">ulc\u00e8re \u00e0 l&rsquo;estomac<\/a>\u00a0qui devait l&#8217;emporter, il a peint \u00e9norm\u00e9ment, habit\u00e9 par une \u00e9nergie \u00e9tonnante. Son exigence l&rsquo;a conduit en revanche \u00e0 d\u00e9truire beaucoup de ses \u0153uvres. Les quelque cinq cents tableaux dont l&rsquo;authenticit\u00e9 a \u00e9t\u00e9 \u00e9tablie sont le plus souvent sign\u00e9s mais jamais dat\u00e9s.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine, qui s&rsquo;est tr\u00e8s peu exprim\u00e9 sur ses conceptions picturales, est l&rsquo;un des peintres rattach\u00e9s habituellement, avec\u00a0<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>, \u00e0 ce qu&rsquo;il est convenu d&rsquo;appeler l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Paris\">\u00c9cole de Paris<\/a>. Il se tenait cependant \u00e0 l&rsquo;\u00e9cart de tout mouvement et a d\u00e9velopp\u00e9 en solitaire sa technique et sa vision du monde. Tout en se r\u00e9f\u00e9rant volontiers aux grands ma\u00eetres, \u00e0 commencer par\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>, et en se cantonnant \u00e0 trois genres canoniques de la peinture figurative \u2014\u00a0<a title=\"Portrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait\">portraits<\/a>,\u00a0<a title=\"Peinture de paysage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_de_paysage\">paysages<\/a>,\u00a0<a title=\"Nature morte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature_morte\">natures mortes<\/a>\u00a0\u2014, il a cr\u00e9\u00e9 une \u0153uvre singuli\u00e8re, difficilement classable. D&rsquo;une palette vive et contrast\u00e9e, violente m\u00eame, qui peut rappeler celle d&rsquo;<a title=\"Edvard Munch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edvard_Munch\">Edvard Munch<\/a>\u00a0ou d&rsquo;<a title=\"Emil Nolde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emil_Nolde\">Emil Nolde<\/a>, \u00e9mergent des formes convulsives, des lignes tourment\u00e9es jusqu&rsquo;\u00e0 la d\u00e9formation du sujet, suscitant une ambiance dramatique. Mais les toiles de Soutine se signalent plus encore par un travail en \u00e9paisseur qui pousse toujours plus loin l&rsquo;exp\u00e9rience de la peinture en tant que mati\u00e8re, dans le sillage d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">Van Gogh<\/a>\u00a0et ouvrant la voie aux exp\u00e9riences artistiques de la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Les couleurs flamboyantes et l&rsquo;aspect tortur\u00e9 de ses \u0153uvres les ont souvent fait rapprocher de l&rsquo;<a title=\"Expressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme\">expressionnisme<\/a>, bien qu&rsquo;elles soient d\u00e9li\u00e9es de leur \u00e9poque et ne traduisent aucun engagement. Dans les\u00a0<a title=\"D\u00e9cennie 1950 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cennie_1950_en_arts_plastiques\">ann\u00e9es 1950<\/a>, les\u00a0<a title=\"Expressionnisme abstrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme_abstrait\">expressionnistes abstraits<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_New_York\">\u00c9cole de New York<\/a>\u00a0reconnaissent en Soutine un pr\u00e9curseur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans cette \u0153uvre \u00e0 l&rsquo;esth\u00e9tique d\u00e9routante, certains commentateurs ont voulu voir le miroir de la personnalit\u00e9 de son auteur, dont la vie \u2014\u00a0avec ses zones d&rsquo;ombre et m\u00eame ses l\u00e9gendes\u00a0\u2014 se pr\u00eatait \u00e0 revivifier le mythe de l&rsquo;artiste maudit\u00a0: il s&rsquo;agissait d&rsquo;expliquer la mani\u00e8re du peintre par sa maladie, ses inhibitions, ses difficult\u00e9s mat\u00e9rielles ou d&rsquo;int\u00e9gration sociale, voire une forme de folie. Mais un tel lien de cause \u00e0 effet n&rsquo;a rien d&rsquo;\u00e9vident. Si on peut d\u00e9celer une influence de ses origines et de son v\u00e9cu, ce serait plut\u00f4t sur le rapport de Soutine \u00e0 la peinture elle-m\u00eame. Il s&rsquo;est en tout cas donn\u00e9 tout entier \u00e0 son art comme s&rsquo;il y cherchait une forme de salut.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Cha\u00efm Soutine (1893-1943) - Portrait paintings by Chaim Soutine - Part II.\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/WNdIRPKl8_w?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tr\u00e8s farouche et plut\u00f4t\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Introverti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Introverti\">introverti<\/a>, Cha\u00efm Soutine n\u2019a tenu aucun journal, a laiss\u00e9 peu de lettres et s&rsquo;est peu confi\u00e9, m\u00eame \u00e0 ses proches<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le peu que ses biographes savent de lui provient des t\u00e9moignages, parfois divergents, de ceux qui l\u2019ont rencontr\u00e9 ou c\u00f4toy\u00e9 \u2014\u00a0amis, autres peintres ou artistes, marchands d&rsquo;art\u00a0\u2014 et des femmes qui ont partag\u00e9 sa vie. Il est d&rsquo;autant plus malais\u00e9 \u00e0 saisir que,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0peintre du mouvement et de l&rsquo;instable\u00a0\u00bb<\/span>, toujours \u00e0 l&rsquo;\u00e9cart des autres et des \u00e9coles, il n&rsquo;a cess\u00e9 durant toute sa vie de d\u00e9m\u00e9nager, de vivre en vagabond sans jamais s&rsquo;installer durablement nulle part<sup id=\"cite_ref-OR60_2-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR60-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est en outre av\u00e9r\u00e9 que Soutine a contribu\u00e9 \u00e0 brouiller les pistes, concernant sa jeunesse notamment\u00a0: peut-\u00eatre par besoin de refouler un pass\u00e9 douloureux<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, peut-\u00eatre aussi \u2014\u00a0c&rsquo;est l&rsquo;hypoth\u00e8se de l&rsquo;historien de l&rsquo;art\u00a0<a title=\"Marc Restellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Restellini\">Marc Restellini<\/a>\u00a0qui distingue en cela Soutine de\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>\u00a0\u2014 pour se forger d\u00e9j\u00e0 de son vivant toute l&rsquo;aura d&rsquo;un peintre maudit<sup id=\"cite_ref-MR1_4-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR1-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sans nier qu&rsquo;il ait pu cultiver \u00ab\u00a0cette l\u00e9gende noire \u2014\u00a0ou dor\u00e9e\u00a0?\u00a0\u00bb d&rsquo;une vocation contrari\u00e9e puis d&rsquo;un destin tragique<sup id=\"cite_ref-JJB1_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-JJB1-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Marie-Paule Vial relativise toutefois l&rsquo;\u00e9tiquette d&rsquo;artiste maudit\u00a0: enfance mis\u00e9rable, exil, d\u00e9buts difficiles, incompr\u00e9hension de la critique ou du public, ne sont pas propres \u00e0 Soutine, pas plus que ne se refl\u00e8tent dans son \u0153uvre ses souffrances d&rsquo;homme malade puis pourchass\u00e9 en tant que Juif<sup id=\"cite_ref-MPV1_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV1-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"CHAIM SOUTINE. A PASSION FOR COLOR \/ FILM BY ALEH LUKASHEVICH\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Q-cl5Sf1miQ?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Naissance_d'une_vocation_(1893-1912)\"><span id=\"Naissance_d.27une_vocation_.281893-1912.29\"><\/span>Naissance d&rsquo;une vocation (1893-1912)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Entre_Smilovitchi_et_Minsk\">Entre Smilovitchi et Minsk<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Synagogue_zabludow_bersohn.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Synagogue_zabludow_bersohn.jpg\/250px-Synagogue_zabludow_bersohn.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Synagogue_zabludow_bersohn.jpg\/500px-Synagogue_zabludow_bersohn.jpg 1.5x\" alt=\"Vue en noir et blanc d'un groupe de maisons en bois.\" width=\"250\" height=\"173\" data-file-width=\"1263\" data-file-height=\"876\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Synagogue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Synagogue\">Synagogue<\/a>\u00a0en bois dans un\u00a0<i><a title=\"Shtetl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shtetl\">shtetl<\/a><\/i>. Soutine quitte sans regret sa famille, son village et les pratiques juives<sup id=\"cite_ref-Kr19_7-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr19-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cha\u00efm Soutine na\u00eet en 1893 ou 1894 \u2014\u00a0la premi\u00e8re date est retenue par convention<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014 dans une famille\u00a0<a title=\"Lituanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lituanie\">lituanienne<\/a>\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme_orthodoxe\">juive orthodoxe<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Smilavitchy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Smilavitchy\">Smilavitchy<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, un\u00a0<i><a title=\"Shtetl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shtetl\">shtetl<\/a><\/i>\u00a0de quatre cents habitants<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0situ\u00e9 \u00e0 une vingtaine de kilom\u00e8tres au sud-est de\u00a0<a title=\"Minsk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minsk\">Minsk<\/a><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette r\u00e9gion \u00e0 l&rsquo;ouest de l&rsquo;<a title=\"Empire russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_russe\">Empire<\/a>, aux confins de la\u00a0<a title=\"Bi\u00e9lorussie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bi%C3%A9lorussie\">Bi\u00e9lorussie<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Lituanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lituanie\">Lituanie<\/a>, fait alors partie du\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Ghetto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ghetto\">ghetto<\/a>\u00a0de la Russie tsariste<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, l&rsquo;immense\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Zone de R\u00e9sidence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_de_R%C3%A9sidence\">Zone de R\u00e9sidence<\/a>\u00a0o\u00f9 le pouvoir imp\u00e9rial contraint les\u00a0<a title=\"Juifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juifs\">Juifs<\/a>\u00a0\u00e0 une vie quasi-<a title=\"Autarcie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autarcie\">autarcique<\/a><sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour certains, Soutine \u00e9tait le fils de commer\u00e7ants assez fiers de ses talents<sup id=\"cite_ref-JJB1_5-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-JJB1-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il semble plut\u00f4t que le p\u00e8re, Salomon, \u00e9tait raccommodeur chez un tailleur, et gagnait \u00e0 peine deux roubles par semaine<sup id=\"cite_ref-HS1_16-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-HS1-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sarah, la m\u00e8re, a eu onze enfants\u00a0: Cha\u00efm (\u00ab\u00a0vies\u00a0\u00bb en h\u00e9breu<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) serait le dixi\u00e8me de cette fratrie. La famille vit dans une grande pauvret\u00e9, comme presque toutes celles du\u00a0<i><a title=\"Shtetl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shtetl\">shtetl<\/a><\/i>, ce qui g\u00e9n\u00e8re des violences s&rsquo;ajoutant \u00e0 l&rsquo;angoisse des\u00a0<a title=\"Pogrom\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pogrom\">pogroms<\/a>\u00a0: la sauvagerie de Soutine adulte, ainsi que sa peur visc\u00e9rale de l&rsquo;autorit\u00e9, s&rsquo;enracinent tr\u00e8s s\u00fbrement dans des traumatismes enfantins<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La famille observe les principes religieux de la\u00a0<a title=\"Torah\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Torah\">Torah<\/a>\u00a0et le jeune gar\u00e7on fr\u00e9quente l&rsquo;<a title=\"Heder\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heder\">\u00e9cole talmudique<\/a><sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais, aussi obstin\u00e9 que taciturne, il pr\u00e9f\u00e8re de tr\u00e8s loin le dessin \u00e0 l&rsquo;\u00e9tude, pr\u00eat \u00e0 tout pour se procurer du mat\u00e9riel (selon une rumeur peut-\u00eatre due \u00e0\u00a0<a title=\"Michel Kikoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Kikoine\">Michel Kiko\u00efne<\/a>, il aurait un jour subtilis\u00e9 pour les revendre les ustensiles de sa m\u00e8re ou les ciseaux de son p\u00e8re)<sup id=\"cite_ref-JJB1_5-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-JJB1-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il dessine tout ce qui lui tombe sous les yeux\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0avec du charbon, sur des morceaux de papier r\u00e9cup\u00e9r\u00e9, il n&rsquo;en finit pas de faire le portrait de ses proches<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Or la loi h\u00e9bra\u00efque, suivant le troisi\u00e8me commandement du\u00a0<a title=\"D\u00e9calogue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9calogue\">d\u00e9calogue<\/a>, frappe d&rsquo;<a title=\"Aniconisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aniconisme\">interdit toute repr\u00e9sentation humaine ou animale<\/a><sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: aussi Cha\u00efm est-il souvent battu par son p\u00e8re ou ses fr\u00e8res. Vers l&rsquo;\u00e2ge de neuf ans, on l&rsquo;envoie en apprentissage chez son beau-fr\u00e8re tailleur \u00e0\u00a0<a title=\"Minsk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minsk\">Minsk<\/a>. C&rsquo;est l\u00e0 qu&rsquo;il va se lier durablement avec Kiko\u00efne, qui partage la m\u00eame passion que lui, et avec qui il suit en 1907 des cours de dessin \u2014\u00a0aupr\u00e8s de l&rsquo;unique professeur de la ville, M. Kreuger<sup id=\"cite_ref-HS1_16-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-HS1-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014 tout en travaillant comme retoucheur chez un photographe<sup id=\"cite_ref-OR1_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR1-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Peut-\u00eatre lors d&rsquo;un s\u00e9jour avec Kiko\u00efne dans son village natal, Soutine fait le portrait d&rsquo;un vieil homme, sans doute un\u00a0<a title=\"Rabbin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rabbin\">rabbin<\/a>, en un acte o\u00f9\u00a0<a title=\"Clarisse Nico\u00efdski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clarisse_Nico%C3%AFdski\">Clarisse Nico\u00efdski<\/a>\u00a0voit, au-del\u00e0 de la simple transgression, une volont\u00e9 de profanation<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais le fils du rabbin, boucher de son \u00e9tat, entra\u00eene l&rsquo;adolescent au fond de sa boutique pour le rosser d&rsquo;importance. La biographe \u2014\u00a0et elle n&rsquo;est pas la seule\u00a0\u2014 fait un r\u00e9cit romanesque de cette sc\u00e8ne brutale, pour ne pas dire sanglante\u00a0; Olivier Renault en retient du moins que certains\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e9l\u00e9ments annoncent l&rsquo;\u0153uvre \u00e0 venir\u00a0: fascination pour les carcasses d&rsquo;animaux, la mort \u00e0 l&rsquo;\u0153uvre, les couleurs, la violence<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Cet \u00e9pisode va jouer en quelque sorte le r\u00f4le de \u00ab\u00a0mythe fondateur\u00a0\u00bb dans la carri\u00e8re d&rsquo;artiste de Soutine<sup id=\"cite_ref-Kr19_7-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr19-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Toujours est-il que Cha\u00efm ne pouvant plus marcher pendant une semaine, ses parents portent plainte et obtiennent gain de cause\u00a0: une partie des quelque vingt-cinq roubles de d\u00e9dommagement finance son d\u00e9part pour\u00a0<a title=\"Vilnius\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vilnius\">Vilnius<\/a>, autour de l&rsquo;<span class=\"nowrap\">ann\u00e9e 1909<\/span>\u00a0\u2014\u00a0toujours en compagnie de Kiko\u00efne, de fait un des seuls t\u00e9moins de ses ann\u00e9es de jeunesse<sup id=\"cite_ref-Ta27_28-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta27-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Vilnius,_premi\u00e8re_rupture\"><span id=\"Vilnius.2C_premi.C3.A8re_rupture\"><\/span>Vilnius, premi\u00e8re rupture<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Panorama_of_Lithuanian_capital_city_Vilnius_14.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Panorama_of_Lithuanian_capital_city_Vilnius_14.jpg\/250px-Panorama_of_Lithuanian_capital_city_Vilnius_14.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Panorama_of_Lithuanian_capital_city_Vilnius_14.jpg\/500px-Panorama_of_Lithuanian_capital_city_Vilnius_14.jpg 1.5x\" alt=\"Vue a\u00e9rienne en noir et blanc d'une ville.\" width=\"250\" height=\"187\" data-file-width=\"750\" data-file-height=\"561\" \/><\/a><figcaption>Vilnius compte au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle environ un tiers de Juifs sur un peu plus de 200\u00a0000\u00a0habitants.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Vilnius\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vilnius\">Vilnius<\/a>\u00a0est surnomm\u00e9e \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque la\u00a0<a title=\"J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9rusalem\">J\u00e9rusalem<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Lituanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lituanie\">Lituanie<\/a>\u00a0: centre important du\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme\">juda\u00efsme<\/a>\u00a0et de la culture yiddish, elle jouit dans l&rsquo;<a title=\"Empire russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_russe\">Empire<\/a>\u00a0d&rsquo;un statut particulier, plus tol\u00e9rant, qui autorise les\u00a0<a title=\"Juifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juifs\">Juifs<\/a>\u00a0\u00e0 vivre et \u00e9tudier en se m\u00ealant aux\u00a0<a title=\"Goy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goy\">goyim<\/a><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;effervescence intellectuelle qui y r\u00e8gne va permettre \u00e0 Soutine de rompre \u00e0 la fois\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0avec un milieu familial hostile \u00e0 sa vocation\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0avec le cadre \u00e9troit du\u00a0<i>shtetl<\/i>\u00a0et de ses interdits\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ses ambitions d&rsquo;artiste se confirment, bien qu&rsquo;il ait \u00e9t\u00e9 recal\u00e9 une premi\u00e8re fois au concours d&rsquo;entr\u00e9e de l&rsquo;\u00c9cole des beaux-arts \u2014\u00a0apparemment pour une erreur de perspective<sup id=\"cite_ref-OR1_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR1-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Admis en 1910, il va vite, t\u00e9moigne\u00a0<a title=\"Michel Kikoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Kikoine\">Michel Kiko\u00efne<\/a>, se r\u00e9v\u00e9ler\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;un des plus brillants \u00e9l\u00e8ves de l&rsquo;\u00e9cole\u00a0\u00bb<\/span>, remarqu\u00e9 notamment par Ivan Rybakov, qui y enseigne aupr\u00e8s d&rsquo;<a title=\"Ivan Troutnev\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ivan_Troutnev\">Ivan Troutnev<\/a>. Mais une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0esp\u00e8ce de tristesse morbide\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0se d\u00e9gage d\u00e9j\u00e0 de ses sujets d&rsquo;esquisse, ex\u00e9cut\u00e9s d&rsquo;apr\u00e8s nature\u00a0: sc\u00e8nes de mis\u00e8re, d&rsquo;abandon, enterrements\u2026 Racontant avoir maintes fois pos\u00e9 pour son ami \u00e9tendu sur le sol, recouvert d&rsquo;un drap blanc et entour\u00e9 de bougies, Kiko\u00efne ajoute\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Soutine se sentait inconsciemment tendu vers le drame\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il commence en tout cas \u00e0 d\u00e9couvrir les grands ma\u00eetres de la peinture \u00e0 travers des reproductions<sup id=\"cite_ref-Ta27_28-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta27-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;une timidit\u00e9 maladive, Soutine n&rsquo;admire que de loin les actrices des th\u00e9\u00e2tres, et noue une idylle fugace avec Deborah Melnik, qui aspire \u00e0 devenir cantatrice et qu&rsquo;il va retrouver plus tard \u00e0 Paris. Il soupire aussi apr\u00e8s la fille de ses logeurs, M. et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Madame\">M<sup>me<\/sup><\/abbr>\u00a0Rafelkes, mais d&rsquo;une mani\u00e8re si discr\u00e8te que, lasse d&rsquo;attendre qu&rsquo;il se d\u00e9clare, elle en \u00e9pouse un autre. Les Rafelkes, bourgeois fortun\u00e9s qui auraient n\u00e9anmoins volontiers pris Soutine pour gendre, l&rsquo;aident alors \u00e0 r\u00e9unir l&rsquo;argent n\u00e9cessaire pour se rendre \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a><sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;\u00c9cole des beaux-arts Soutine et Kiko\u00efne ont rencontr\u00e9\u00a0<a title=\"Pinchus Kr\u00e9m\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinchus_Kr%C3%A9m%C3%A8gne\">Pinchus Kr\u00e9m\u00e8gne<\/a>, et que tous trois, devenus ins\u00e9parables, \u00e9touffent d\u00e9j\u00e0 \u00e0 Vilnius. Ils r\u00eavent de la capitale fran\u00e7aise, comme d&rsquo;une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ville fraternelle, g\u00e9n\u00e9reuse, qui sut offrir la libert\u00e9 [aux] peuples venus d&rsquo;ailleurs<sup id=\"cite_ref-Fr12_33-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Fr12-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, moins menac\u00e9e que la Russie par l&rsquo;<a title=\"Antis\u00e9mitisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antis%C3%A9mitisme\">antis\u00e9mitisme<\/a>, et en constante \u00e9bullition artistique<sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Kr\u00e9m\u00e8gne, un peu moins pauvre, part le premier. Il est bient\u00f4t suivi par Soutine et Kiko\u00efne, qui croit se souvenir qu&rsquo;ils ont d\u00e9barqu\u00e9 \u00e0 Paris le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1912-07-14\" data-sort-value=\"1912-07-14\">14 juillet 1912<\/time>\u00a0et que leur premier soin fut d&rsquo;aller entendre\u00a0<i><a title=\"Aida\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aida\">A\u00efda<\/a><\/i>\u00a0\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Op\u00e9ra Garnier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra_Garnier\">op\u00e9ra Garnier<\/a><sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cha\u00efm Soutine a d\u00e9finitivement tourn\u00e9 le dos \u00e0 son pass\u00e9, dont il n&#8217;emporte rien, pas m\u00eame des bagages, pas m\u00eame ses travaux<sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_ann\u00e9es_Montparnasse_(1912-1922)\"><span id=\"Les_ann.C3.A9es_Montparnasse_.281912-1922.29\"><\/span>Les ann\u00e9es Montparnasse (1912-1922)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:LaCloseriedesLilas-2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/LaCloseriedesLilas-2.jpg\/250px-LaCloseriedesLilas-2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/LaCloseriedesLilas-2.jpg\/375px-LaCloseriedesLilas-2.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/0\/0e\/LaCloseriedesLilas-2.jpg 2x\" alt=\"Vue en noir et blanc d'une terrasse de caf\u00e9 bond\u00e9e de consommateurs assis, au d\u00e9but du XXe\u00a0si\u00e8cle.\" width=\"250\" height=\"163\" data-file-width=\"480\" data-file-height=\"312\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Closerie des Lilas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Closerie_des_Lilas\">La Closerie des Lilas<\/a><\/i>, en 1909.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis 1900, le\u00a0<a title=\"Quartier du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_du_Montparnasse\">quartier de Montparnasse<\/a>, mis \u00e0 la mode par\u00a0<a title=\"Guillaume Apollinaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_Apollinaire\">Apollinaire<\/a>, a supplant\u00e9\u00a0<a title=\"Montmartre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montmartre\">Montmartre<\/a>\u00a0comme \u00e9picentre d&rsquo;une vie intellectuelle et artistique intense. Celle-ci est le fruit d&rsquo;une rencontre sans \u00e9quivalent d&rsquo;\u00e9crivains, de peintres, de sculpteurs, de com\u00e9diens, souvent sans le sou, qui \u00e9changent et cr\u00e9ent entre caf\u00e9s<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et cit\u00e9s d&rsquo;artistes<sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, alcool et travail, libert\u00e9 et pr\u00e9carit\u00e9<sup id=\"cite_ref-OR2_40-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR2-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est l\u00e0 que pendant une dizaine d&rsquo;ann\u00e9es, Soutine va d\u00e9velopper et affirmer son talent, subsistant par ailleurs\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0dans une pauvret\u00e9 qui confine \u00e0 la d\u00e9tresse<sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"La_Ruche\">La Ruche<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La-ruche-2-montparnasse-paris-1918-amedeo-modigliani.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/La-ruche-2-montparnasse-paris-1918-amedeo-modigliani.jpg\/250px-La-ruche-2-montparnasse-paris-1918-amedeo-modigliani.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/La-ruche-2-montparnasse-paris-1918-amedeo-modigliani.jpg\/500px-La-ruche-2-montparnasse-paris-1918-amedeo-modigliani.jpg 1.5x\" alt=\"Vue en noir et blanc d'un b\u00e2timent octogonal.\" width=\"250\" height=\"233\" data-file-width=\"1248\" data-file-height=\"1164\" \/><\/a><figcaption>Le b\u00e2timent octogonal central de la Ruche, photographi\u00e9 en 1918.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"La Ruche (cit\u00e9 d'artistes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ruche_(cit%C3%A9_d%27artistes)\">La Ruche<\/a>, dont la\u00a0<a title=\"Rotonde (architecture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rotonde_(architecture)\">rotonde<\/a>\u00a0se dresse passage de Dantzig dans le\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"15e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/15e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Quinzi\u00e8me\">15<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement<\/a><\/span>, non loin de\u00a0<a title=\"Quartier du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_du_Montparnasse\">Montparnasse<\/a>, est une sorte de\u00a0<a title=\"Phalanst\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Phalanst%C3%A8re\">phalanst\u00e8re<\/a>\u00a0cosmopolite o\u00f9 peintres et sculpteurs venus de partout, et pour beaucoup d&rsquo;Europe orientale, trouvent \u00e0 louer \u00e0 bon march\u00e9 de petits ateliers o\u00f9 ils peuvent loger. Au fil des mois Soutine y croise entre autres\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Alexander Archipenko\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexander_Archipenko\">Archipenko<\/a>,\u00a0<a title=\"Ossip Zadkine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ossip_Zadkine\">Zadkine<\/a>,\u00a0<a title=\"Constantin Br\u00e2ncu\u0219i\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Br%C3%A2ncu%C8%99i\">Brancusi<\/a>,\u00a0<a title=\"Jacques Chapiro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Chapiro\">Chapiro<\/a>,\u00a0<a title=\"Mo\u00efse Kisling\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mo%C3%AFse_Kisling\">Kisling<\/a>,\u00a0<a title=\"Henri Epstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Epstein\">Epstein<\/a>,\u00a0<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>\u00a0(qui ne l&rsquo;aime gu\u00e8re),\u00a0<a title=\"Chana Orloff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chana_Orloff\">Chana Orloff<\/a>\u00a0(qui le prend en amiti\u00e9) ou\u00a0<a title=\"Chaim Jacob Lipchitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaim_Jacob_Lipchitz\">Lipchitz<\/a>\u00a0(qui le pr\u00e9sente \u00e0 Modigliani)<sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Tant qu&rsquo;il n&rsquo;y a pas son atelier attitr\u00e9, il dort et travaille chez les uns ou chez les autres, surtout\u00a0<a title=\"Pinchus Kr\u00e9m\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinchus_Kr%C3%A9m%C3%A8gne\">Kr\u00e9m\u00e8gne<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Michel Kikoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Kikoine\">Kiko\u00efne<\/a>. Il lui arrive aussi de passer la nuit dans une cage d&rsquo;escalier ou sur un banc<sup id=\"cite_ref-CP1_43-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CP1-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s son arriv\u00e9e, Soutine se lance avidement \u00e0 la d\u00e9couverte de la\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">capitale<\/a>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>Dans un sale trou comme Smilovitchi<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0o\u00f9, pr\u00e9tend-il aussi, on ignore jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;existence du piano,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>on ne peut pas supposer qu&rsquo;il existe des villes comme Paris, des musiques comme celle de\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">Bach<\/a><sup id=\"cite_ref-CP1_43-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CP1-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0D\u00e8s qu&rsquo;il a trois sous en poche, c&rsquo;est pour aller\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>s&#8217;emplir<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de musique aux concerts\u00a0<a title=\"Orchestre Colonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orchestre_Colonne\">Colonne<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Orchestre Lamoureux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orchestre_Lamoureux\">Lamoureux<\/a>, avec une pr\u00e9dilection pour le\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">ma\u00eetre<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Musique baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_baroque\">baroque<\/a><sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il hante les galeries du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Louvre<\/a>, rasant les murs ou sursautant \u00e0 la moindre approche, pour contempler durant des heures ses peintres pr\u00e9f\u00e9r\u00e9s\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0s&rsquo;il aime\u00a0<a title=\"Jean Fouquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Fouquet\">Fouquet<\/a>,\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean Sim\u00e9on Chardin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Sim%C3%A9on_Chardin\">Chardin<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jean-Auguste-Dominique Ingres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Auguste-Dominique_Ingres\">Ingres<\/a>, c&rsquo;est surtout dans les \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Francisco de Goya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Goya\">Goya<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Gustave Courbet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Courbet\">Courbet<\/a>, et plus que toute autre dans celle de\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>, que Soutine se reconna\u00eet<sup id=\"cite_ref-FM1_45-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM1-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Chana Orloff raconte que, saisi de \u00ab\u00a0crainte respectueuse\u00a0\u00bb devant un Rembrandt, il pouvait aussi entrer en transes et s&rsquo;\u00e9crier\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>C&rsquo;est si beau que j&rsquo;en deviens fou\u00a0!<\/i>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-aa_46-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-aa-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-48\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il prend \u00e9galement des le\u00e7ons de fran\u00e7ais, souvent au fond de\u00a0<i><a title=\"La Rotonde (brasserie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Rotonde_(brasserie)\">La Rotonde<\/a><\/i>, tenue \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque par Victor Libion\u00a0: celui-ci, m\u00e9c\u00e8ne \u00e0 sa fa\u00e7on, laisse les artistes se r\u00e9chauffer et discuter pendant des heures sans renouveler leurs consommations<sup id=\"cite_ref-OR2_40-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR2-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Bient\u00f4t, Soutine d\u00e9vore\u00a0<a title=\"Honor\u00e9 de Balzac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Honor%C3%A9_de_Balzac\">Balzac<\/a>,\u00a0<a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Baudelaire<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Arthur Rimbaud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arthur_Rimbaud\">Rimbaud<\/a>, et plus tard\u00a0<a title=\"Michel de Montaigne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_de_Montaigne\">Montaigne<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1913, il suit aux\u00a0<a title=\"Beaux-Arts de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beaux-Arts_de_Paris\">Beaux-Arts<\/a>, avec Kiko\u00efne et\u00a0<a title=\"Emmanuel Man\u00e9-Katz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emmanuel_Man%C3%A9-Katz\">Man\u00e9-Katz<\/a>, les cours tr\u00e8s acad\u00e9miques de\u00a0<a title=\"Fernand Cormon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fernand_Cormon\">Fernand Cormon<\/a>, dont l&rsquo;enseignement consiste en grande partie \u00e0 copier les tableaux du Louvre<sup id=\"cite_ref-CP1_43-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CP1-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: Man\u00e9-Katz se souvient l&rsquo;y avoir entendu fredonner en\u00a0<a title=\"Yiddish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yiddish\">yiddish<\/a><sup id=\"cite_ref-CN1_49-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN1-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sorti du cours, Soutine peint sur de vieilles cro\u00fbtes achet\u00e9es\u00a0<a title=\"March\u00e9 aux puces\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/March%C3%A9_aux_puces\">aux puces<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Porte de Clignancourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porte_de_Clignancourt\">Clignancourt<\/a>, qu&rsquo;il lac\u00e8re \u00e0 la moindre d\u00e9ception ou critique, quitte \u00e0 les recoudre pour s&rsquo;en resservir s&rsquo;il n&rsquo;a plus d&rsquo;autre support<sup id=\"cite_ref-DF2_50-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF2-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0toute sa vie, Soutine ne va plus cesser de d\u00e9truire ainsi ses \u0153uvres, impitoyablement. La nuit, il travaille avec Kiko\u00efne comme d\u00e9bardeur \u00e0 la gare\u00a0<a title=\"Gare de Paris-Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gare_de_Paris-Montparnasse\">Montparnasse<\/a>, d\u00e9chargeant les poissons et fruits de mer en provenance de\u00a0<a title=\"Bretagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bretagne\">Bretagne<\/a><sup id=\"cite_ref-CN1_49-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN1-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il lui arrive aussi de se faire embaucher comme ouvrier au\u00a0<a title=\"Grand Palais (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Palais_(Paris)\">Grand Palais<\/a>, voire d&rsquo;y tracer des\u00a0<a title=\"Lettrage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettrage\">lettrages<\/a>\u00a0quand s&rsquo;y tient le\u00a0<a title=\"Paris Motion Festival\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris_Motion_Festival\">Salon de l&rsquo;automobile<\/a>, ce qui prouve au moins\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0que Soutine ne se compla\u00eet pas dans la pauvret\u00e9 et tente de s&rsquo;en sortir\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Dix_ans_de_mis\u00e8re\"><span id=\"Dix_ans_de_mis.C3.A8re\"><\/span>Dix ans de mis\u00e8re<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Self_Portrait%27_by_Chaim_Soutine,_1916,_Hermitage.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/%27Self_Portrait%27_by_Chaim_Soutine%2C_1916%2C_Hermitage.JPG\/250px-%27Self_Portrait%27_by_Chaim_Soutine%2C_1916%2C_Hermitage.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/%27Self_Portrait%27_by_Chaim_Soutine%2C_1916%2C_Hermitage.JPG\/330px-%27Self_Portrait%27_by_Chaim_Soutine%2C_1916%2C_Hermitage.JPG 2x\" alt=\"Portrait en couleur d'un homme, en des tons dominants vert et rouge.\" width=\"150\" height=\"274\" data-file-width=\"1720\" data-file-height=\"3140\" \/><\/a><figcaption><i>Autoportrait<\/i>, vers 1916, huile sur toile,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a>,\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>. Soutine ne s&rsquo;est gu\u00e8re peint qu&rsquo;au d\u00e9but de sa carri\u00e8re.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0\u00a0<a title=\"La Ruche (cit\u00e9 d'artistes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ruche_(cit%C3%A9_d%27artistes)\">la Ruche<\/a>, o\u00f9 les conditions de vie sont des plus inconfortables,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la r\u00e9alit\u00e9 n'[est] pas celle d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Boh\u00e8me\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boh%C3%A8me\">boh\u00e8me<\/a>\u00a0insouciante, [c&rsquo;est] celle d&rsquo;immigr\u00e9s pauvres, incertains, non de l&rsquo;avenir, mais du lendemain<sup id=\"cite_ref-CN2_52-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN2-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Or, de tous, Soutine est le plus indigent. Peut-\u00eatre porteur d&rsquo;un\u00a0<a title=\"T\u00e9nia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9nia\">t\u00e9nia<\/a>, il est tout le temps affam\u00e9 (<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>j&rsquo;ai le c\u0153ur qui tire<\/i>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) ou se nourrit mal. En outre, il s&rsquo;invente des r\u00e9gimes \u00e0 base de lait et de pommes de terre bouillies pour combattre ses premi\u00e8res douleurs stomacales.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Offrir un repas \u00e0 Soutine est le plus beau cadeau qu&rsquo;on puisse lui faire\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: il s&#8217;empiffre alors sans mani\u00e8res, comme un rustre, quitte \u00e0 \u00eatre malade le lendemain<sup id=\"cite_ref-DF2_50-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF2-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Rong\u00e9 par la vermine, il a la r\u00e9putation d&rsquo;\u00eatre sale, et ses v\u00eatements souvent macul\u00e9s sont us\u00e9s au-del\u00e0 de la corde. S&rsquo;il n&rsquo;a plus de chemise il se fabrique un plastron en enfilant ses bras dans les jambes d&rsquo;un cale\u00e7on \u2014\u00a0quand il ne va pas nu, dit-on, sous son manteau<sup id=\"cite_ref-55\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, sortant parfois aussi les pieds envelopp\u00e9s de chiffons et de papiers<sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-56\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais bien qu&rsquo;il connaisse des moments d&rsquo;abattement<sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, son temp\u00e9rament sauvage et ombrageux n&rsquo;attire gu\u00e8re la piti\u00e9\u00a0: \u00e0 cette \u00e9poque, se souvient\u00a0<a title=\"Jacques Yankel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Yankel\">le fils<\/a>\u00a0de Michel Kiko\u00efne,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0beaucoup prenaient Soutine pour un fou\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-CN2_52-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN2-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;autant qu&rsquo;il lui arrive d&rsquo;escroquer ceux qui modestement lui viennent en aide. Le sculpteur\u00a0<a title=\"L\u00e9on Indenbaum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_Indenbaum\">Indenbaum<\/a>\u00a0raconte ainsi que Soutine, \u00e0 sept reprises, lui reprit sous un pr\u00e9texte quelconque une toile qu&rsquo;il lui avait vendue, afin de la revendre, moins cher, \u00e0 un autre\u00a0; \u00e0 la fin, Indenbaum, achetant trois harengs au march\u00e9, exige une compensation\u00a0: ce serait l&rsquo;origine de la\u00a0<i>Nature morte aux harengs<\/i><sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-59\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, avec ses deux fourchettes telles des mains d\u00e9charn\u00e9es pr\u00eates \u00e0 agripper les poissons<sup id=\"cite_ref-HS5_60-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-HS5-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine, sur le champ, revend encore la toile \u00e0 un tiers, \u00e0 un prix de mis\u00e8re. Pour Olivier Renault, si l&rsquo;extr\u00eame pauvret\u00e9 peut expliquer l&rsquo;in\u00e9l\u00e9gance du proc\u00e9d\u00e9,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ce jeu tordu\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0pr\u00e9figure surtout\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un rapport ambigu \u00e0 la production et la propri\u00e9t\u00e9 d&rsquo;une \u0153uvre d&rsquo;art\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-61\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quant aux femmes, Soutine leur d\u00e9bite des compliments d\u00e9concertants (<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Vos mains sont douces comme des assiettes\u00a0\u00bb<\/span><\/i>)<sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ou bien il choisit, lorsqu&rsquo;il lui arrive d&rsquo;aller dans une maison close, celles qui sont les plus ab\u00eem\u00e9es par la vie ou l&rsquo;alcool \u2014\u00a0telles qu&rsquo;elles paraissent sur certains de ses tableaux<sup id=\"cite_ref-DF2_50-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF2-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les relations qu&rsquo;entretient alors avec les femmes ce mal-aim\u00e9 taraud\u00e9 par l&rsquo;angoisse de l&rsquo;impuissance semblent le reflet d&rsquo;un certain d\u00e9go\u00fbt de lui-m\u00eame\u00a0:\u00a0<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0J&rsquo;ai du m\u00e9pris pour les femmes qui m&rsquo;ont d\u00e9sir\u00e9 et poss\u00e9d\u00e9\u00a0\u00bb<\/span><\/i>, confie-t-il un jour \u00e0\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a><sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-63\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Survient la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Guerre_mondiale\">Grande Guerre<\/a>, qui ne saurait r\u00e9ellement aggraver la mis\u00e8re de Soutine. R\u00e9form\u00e9 pour raison de sant\u00e9 alors qu&rsquo;il s&rsquo;\u00e9tait engag\u00e9 comme terrassier pour creuser des tranch\u00e9es, il obtient le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1914-08-04\" data-sort-value=\"1914-08-04\">4 ao\u00fbt 1914<\/time>\u00a0un permis de s\u00e9jour au titre de r\u00e9fugi\u00e9 russe<sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-64\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, puis passe quelques semaines dans une villa lou\u00e9e par Kiko\u00efne et sa femme au nord-ouest de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>. L\u00e0, il se met \u00e0 peindre des paysages\u00a0<a title=\"Peinture sur le motif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_sur_le_motif\">sur le motif<\/a>, serrant prestement sa toile contre son c\u0153ur, au grand dommage de ses v\u00eatements, d\u00e8s qu&rsquo;un promeneur fait mine d&rsquo;y jeter un coup d&rsquo;\u0153il \u2014\u00a0Soutine se d\u00e9robera toujours au regard des autres quand il est au travail, tout en sollicitant apr\u00e8s coup leur jugement avec une anxi\u00e9t\u00e9 f\u00e9brile. C&rsquo;est l\u00e0 aussi qu&rsquo;il explique \u00e0 son ami pourquoi il peint sans rel\u00e2che\u00a0: la beaut\u00e9 ne se livre pas toute seule d&rsquo;elle-m\u00eame, il faut la\u00a0<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0violer\u00a0\u00bb<\/span><\/i>, dans un corps \u00e0 corps r\u00e9p\u00e9t\u00e9 avec la mati\u00e8re<sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-65\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lorsque le\u00a0<a title=\"Front militaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Front_militaire\">front<\/a>\u00a0se rapproche, Soutine rentre \u00e0 Paris, et s&rsquo;installe chez le sculpteur Oscar Mietschaninoff \u00e0 la\u00a0<a title=\"Cit\u00e9 Falgui\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cit%C3%A9_Falgui%C3%A8re\">cit\u00e9 Falgui\u00e8re<\/a>. Quoique sans gaz ni \u00e9lectricit\u00e9, elle passe pour moins spartiate que la Ruche mais s&rsquo;av\u00e8re aussi insalubre\u00a0:\u00a0<a title=\"Pinchus Kr\u00e9m\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinchus_Kr%C3%A9m%C3%A8gne\">Kr\u00e9m\u00e8gne<\/a>\u00a0raconte les combats hom\u00e9riques contre les punaises qu&rsquo;y ont livr\u00e9 un peu plus tard, dans leur atelier partag\u00e9, Soutine et Modigliani<sup id=\"cite_ref-JJB2_66-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-JJB2-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est \u00e0 la cit\u00e9 Falgui\u00e8re \u2014\u00a0qu&rsquo;il peint \u00e0 plusieurs reprises entre 1916 et 1917\u00a0\u2014 que Soutine, une nuit d&rsquo;hiver, recueille deux jeunes mod\u00e8les qui sont \u00e0 la rue, et br\u00fble dans son po\u00eale une partie de son pauvre mobilier pour qu&rsquo;elles se r\u00e9chauffent\u00a0: cet acte de g\u00e9n\u00e9rosit\u00e9 est le point de d\u00e9part d&rsquo;une assez longue camaraderie entre le peintre et la future\u00a0<a title=\"Kiki de Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kiki_de_Montparnasse\">Kiki de Montparnasse<\/a><sup id=\"cite_ref-67\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-67\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Nature morte \u00e0 la lampe, v. 1916, huile sur toile (65,5\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0cm), Tokyo, collection Yoshii.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_(circa_1916).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_%28circa_1916%29.jpg\/330px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_%28circa_1916%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_%28circa_1916%29.jpg\/500px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_%28circa_1916%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_%28circa_1916%29.jpg\/960px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Nature_morte_%C3%A0_la_lampe_%28circa_1916%29.jpg 2x\" alt=\"Tableau \u00e0 l'huile d'une nature morte, une lampe \u00e0 huile au centre.\" width=\"229\" height=\"186\" data-file-width=\"1999\" data-file-height=\"1624\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Nature morte \u00e0 la lampe<\/i>, v. 1916, huile sur toile (65,5\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>, collection Yoshii.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Nature morte \u00e0 la soupi\u00e8re, vers 1916, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a073,5\u00a0cm), New York, collection Colin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg\/330px-%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg\/500px-%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg\/519px-%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%8E%D1%80%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%81_%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BC._1916..jpg 2x\" alt=\"Tableau \u00e0 l'huile repr\u00e9sentant une soupi\u00e8re, une assiette, des couverts et une bouteille.\" width=\"224\" height=\"186\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"669\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Nature morte \u00e0 la soupi\u00e8re<\/i>, vers 1916, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a073,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, collection Colin.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Nature morte aux harengs et aux oignons, vers 1917, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a038\u00a0cm), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Nature_Morte_aux_Harengs_et_aux_Oignons%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine,_c._1917.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/%27Nature_Morte_aux_Harengs_et_aux_Oignons%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1917.jpg\/500px-%27Nature_Morte_aux_Harengs_et_aux_Oignons%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1917.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/%27Nature_Morte_aux_Harengs_et_aux_Oignons%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1917.jpg\/960px-%27Nature_Morte_aux_Harengs_et_aux_Oignons%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1917.jpg 1.5x\" alt=\"Tableau \u00e0 l'huile repr\u00e9sentant trois harengs et deux oignons pos\u00e9s sur une table.\" width=\"305\" height=\"186\" data-file-width=\"1500\" data-file-height=\"918\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Nature morte aux harengs et aux oignons<\/i>, vers 1917, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a038\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Nature morte avec violon, pain et poisson, v. 1922, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0cm), B\u00e2le, mus\u00e9e des beaux-arts.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Still_Life_with_Violin,_Bread,_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine,_c._1922.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/%27Still_Life_with_Violin%2C_Bread%2C_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1922.jpg\/250px-%27Still_Life_with_Violin%2C_Bread%2C_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1922.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/%27Still_Life_with_Violin%2C_Bread%2C_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1922.jpg\/330px-%27Still_Life_with_Violin%2C_Bread%2C_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1922.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/%27Still_Life_with_Violin%2C_Bread%2C_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1922.jpg\/500px-%27Still_Life_with_Violin%2C_Bread%2C_and_Fish%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c._1922.jpg 2x\" alt=\"Tableau \u00e0 l'huile repr\u00e9sentant un violon, un pain et un poisson pos\u00e9s sur une table en bois.\" width=\"154\" height=\"186\" data-file-width=\"531\" data-file-height=\"640\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Nature morte avec violon, pain et poisson<\/i>, v. 1922, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"B\u00e2le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A2le\">B\u00e2le<\/a>,\u00a0<a title=\"Kunstmuseum (B\u00e2le)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunstmuseum_(B%C3%A2le)\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les natures mortes sont le genre dominant au d\u00e9but de la carri\u00e8re de Soutine<sup id=\"cite_ref-MJ1_68-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ1-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Elles repr\u00e9sentent souvent, non sans humour de la part d&rsquo;un homme qui ne mange jamais \u00e0 sa faim, un coin de table avec quelques ustensiles de cuisine et \u2014\u00a0pas toujours\u00a0\u2014 les \u00e9l\u00e9ments d&rsquo;un maigre repas de pauvre\u00a0: chou, poireau (ressemblant ici \u00e0 une spatule), oignons, harengs surtout, aliment quotidien de l&rsquo;enfance et au-del\u00e0<sup id=\"cite_ref-MJ1_68-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ1-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quelque temps plus tard, dans la\u00a0<i>Nature morte au violon<\/i>, l&rsquo;instrument, qui peut rappeler le folklore du\u00a0<i><a title=\"Shtetl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shtetl\">shtetl<\/a><\/i>\u00a0aussi bien que la musique de\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">Bach<\/a>, se retrouve coinc\u00e9 de mani\u00e8re insolite entre les nourritures mat\u00e9rielles, m\u00e9taphore peut-\u00eatre de la cr\u00e9ation artistique et de la rude condition de l&rsquo;artiste<sup id=\"cite_ref-MJ1_68-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ1-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Soutine_et_Modigliani\">Soutine et Modigliani<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:1918,_Soutine,_Self_Portrait.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/1918%2C_Soutine%2C_Self_Portrait.jpg\/250px-1918%2C_Soutine%2C_Self_Portrait.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/1918%2C_Soutine%2C_Self_Portrait.jpg\/330px-1918%2C_Soutine%2C_Self_Portrait.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/1918%2C_Soutine%2C_Self_Portrait.jpg\/500px-1918%2C_Soutine%2C_Self_Portrait.jpg 2x\" alt=\"Portrait \u00e0 l'huile d'un homme en cravate avec une veste bleue.\" width=\"200\" height=\"240\" data-file-width=\"1668\" data-file-height=\"2000\" \/><\/a><figcaption><i>Autoportrait<\/i>, vers 1917 (huile sur toile, 54,5\u00a0\u00d7\u00a045,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art de l'universit\u00e9 de Princeton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_de_l%27universit%C3%A9_de_Princeton\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art de l&rsquo;universit\u00e9 de Princeton<\/a>, coll. Pearlman). Soutine endimanch\u00e9 pose ici avec une raideur solennelle<sup id=\"cite_ref-70\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg\/250px-Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg\/330px-Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg\/500px-Amedeo-modigliani-at-la-ruche-1914.jpg 2x\" alt=\"Portrait photographique en noir et blanc d'un homme en manteau et cravate.\" width=\"180\" height=\"325\" data-file-width=\"978\" data-file-height=\"1764\" \/><\/a><figcaption>Modigliani \u00e0\u00a0<a title=\"La Ruche (cit\u00e9 d'artistes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ruche_(cit%C3%A9_d%27artistes)\">la Ruche<\/a>\u00a0en d\u00e9cembre 1914.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;amiti\u00e9 a \u00e9t\u00e9 imm\u00e9diate entre Soutine et\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>, son a\u00een\u00e9, d\u00e9j\u00e0 un peu connu, qui le prend sous son aile et lui apprend les bonnes mani\u00e8res \u2014\u00a0se laver, s&rsquo;habiller, se tenir \u00e0 table, se pr\u00e9senter aux gens<sup id=\"cite_ref-CP2_71-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CP2-71\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Modigliani a foi en son talent et lui apporte un soutien ind\u00e9fectible<sup id=\"cite_ref-72\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-72\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Devenus ins\u00e9parables malgr\u00e9 le caract\u00e8re difficile de Soutine, ils louent ensemble \u00e0 partir de 1916 un atelier \u00e0 la\u00a0<a title=\"Cit\u00e9 Falgui\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cit%C3%A9_Falgui%C3%A8re\">cit\u00e9 Falgui\u00e8re<\/a><sup id=\"cite_ref-JJB2_66-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-JJB2-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, o\u00f9 ils travaillent c\u00f4te \u00e0 c\u00f4te sans qu&rsquo;on puisse d\u00e9celer d&rsquo;influence de l&rsquo;un sur l&rsquo;autre<sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-73\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les deux amis s&rsquo;opposent comme le jour et la nuit\u00a0: l&rsquo;Italien au charme expansif, fier de ses origines juives, d\u00e9muni mais \u00e9l\u00e9gant et soucieux de sa mise, tr\u00e8s sociable et grand s\u00e9ducteur de femmes, qui dessine sans cesse partout et distribue ses dessins pour se faire payer \u00e0 boire\u00a0; et le Lituanien timide, vo\u00fbt\u00e9, mal d\u00e9grossi et mal tenu, qui a peur de tout, fuit la compagnie, renie son pass\u00e9 au point de pr\u00e9tendre parfois ne plus savoir sa langue natale<sup id=\"cite_ref-DF3_74-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF3-74\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui se cache pour peindre et pour qui\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0croquer un portrait est un acte priv\u00e9<sup id=\"cite_ref-75\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-75\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais ils ont en commun, outre un m\u00eame go\u00fbt pour la lecture (po\u00e9sie, roman, philosophie), la m\u00eame \u00ab\u00a0passion\u00a0\u00bb de peindre<sup id=\"cite_ref-77\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-77\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, la m\u00eame exigence \u2014\u00a0ou insatisfaction\u00a0\u2014 qui les pousse \u00e0 d\u00e9truire beaucoup, et le m\u00eame d\u00e9sir de demeurer ind\u00e9pendants des mouvements artistiques de leur temps\u00a0:\u00a0<a title=\"Fauvisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fauvisme\">fauvisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Cubisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cubisme\">cubisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Futurisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Futurisme\">futurisme<\/a>. Ils sont tous deux rong\u00e9s de l&rsquo;int\u00e9rieur, non tant par la maladie<sup id=\"cite_ref-79\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-79\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0que par une souffrance profonde, palpable chez Soutine, plus dissimul\u00e9e chez son exub\u00e9rant compagnon, qui la noie cependant dans l&rsquo;alcool et la drogue<sup id=\"cite_ref-DF3_74-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF3-74\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Or Modigliani entra\u00eene bient\u00f4t Soutine dans ses beuveries, o\u00f9 ils trompent leur chagrin comme leur faim<sup id=\"cite_ref-CP2_71-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CP2-71\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le\u00a0<a title=\"Vin rouge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vin_rouge\">rouge<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Absinthe (spiritueux)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Absinthe_(spiritueux)\">absinthe<\/a>\u00a0les laissent parfois dans un tel \u00e9tat qu&rsquo;ils finissent au poste, d&rsquo;o\u00f9 les sort le commissaire\u00a0<a title=\"L\u00e9on Zamaron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_Zamaron\">Zamaron<\/a>, collectionneur et ami des peintres<sup id=\"cite_ref-81\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-81\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces exc\u00e8s ne contribuent pas peu \u00e0 aggraver l&rsquo;<a title=\"Ulc\u00e8re gastroduod\u00e9nal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ulc%C3%A8re_gastroduod%C3%A9nal\">ulc\u00e8re<\/a>\u00a0dont souffre Soutine, qui\u00a0<i>a posteriori<\/i>\u00a0en a beaucoup voulu \u00e0 Modigliani. Ceci relativise les pulsions autodestructrices qu&rsquo;on lui pr\u00eate souvent\u00a0: Soutine, en d\u00e9pit des apparences, aime la vie, dans toute son \u00e2pret\u00e9, insiste Olivier Renault<sup id=\"cite_ref-82\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-82\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si la r\u00e9ciproque n&rsquo;est pas vraie, Modigliani a plusieurs fois peint son ami<sup id=\"cite_ref-84\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-84\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: dans le portrait de 1916 o\u00f9 Soutine porte le pauvre manteau de velours beige qu&rsquo;il a tra\u00een\u00e9 longtemps, l&rsquo;\u00e9cartement particulier du\u00a0<a title=\"Majeur (anatomie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Majeur_(anatomie)\">majeur<\/a>\u00a0et de l\u2019<a title=\"Annulaire (anatomie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annulaire_(anatomie)\">annulaire<\/a>\u00a0de la main droite pourrait figurer la\u00a0<a title=\"B\u00e9n\u00e9diction sacerdotale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9n%C3%A9diction_sacerdotale\">b\u00e9n\u00e9diction des pr\u00eatres d\u2019Isra\u00ebl<\/a>, clin d&rsquo;\u0153il possible \u00e0 leur commune\u00a0<a title=\"Identit\u00e9 juive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Identit%C3%A9_juive\">jud\u00e9it\u00e9<\/a>, et signe de l&rsquo;admiration sans borne que voue le peintre italien au talent de Soutine<sup id=\"cite_ref-MR1_4-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR1-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg\/250px-Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg\/330px-Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg\/500px-Amedeo-modigliani-leopold-zborowski-rue-joseph-bara-3-paris-soutine-door.jpg 2x\" alt=\"Photographie s\u00e9pia d'un homme barbu assis dans un fauteuil, le dos \u00e0 un tableau repr\u00e9sentant un personnage.\" width=\"200\" height=\"292\" data-file-width=\"1356\" data-file-height=\"1980\" \/><\/a><figcaption>Zborowski devant le portrait de Soutine peint sur une porte de chez lui par Modigliani.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tr\u00e8s vite, en effet, il le recommande chaudement au po\u00e8te\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">L\u00e9opold Zborowski<\/a>, qui a d\u00e9marr\u00e9 avec lui son activit\u00e9 de marchand d&rsquo;art. Mais le courant passe mal et surtout Zborowski, encore d\u00e9sargent\u00e9, et dont l&rsquo;\u00e9pouse n&rsquo;appr\u00e9cie gu\u00e8re les fa\u00e7ons frustes de Soutine, n&rsquo;aime pas beaucoup sa peinture<sup id=\"cite_ref-85\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-85\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins il lui alloue, contre l&rsquo;exclusivit\u00e9 de ses productions, une rente de 5\u00a0francs par jour qui l&rsquo;aide \u00e0 vivoter, et s&rsquo;\u00e9vertue, parfois en vain, \u00e0 vendre certains de ses tableaux<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-86\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>72<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<span class=\"nowrap\">printemps 1918<\/span>, alors que la\u00a0<a title=\"Pariser Kanonen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pariser_Kanonen\">Grosse Bertha<\/a>\u00a0bombarde\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, Zborowski envoie Soutine \u00e0\u00a0<a title=\"Vence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vence\">Vence<\/a>\u00a0avec d&rsquo;autres de ses \u00ab\u00a0poulains\u00a0\u00bb (<a title=\"Tsugouharu Foujita\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tsugouharu_Foujita\">Foujita<\/a>, Modigliani, cens\u00e9 s&rsquo;y soigner). Il est probable que le jeune artiste, homme du Nord et de la grisaille, a \u00e9t\u00e9 \u00e9bloui par les couleurs et les lumi\u00e8res de\u00a0<a title=\"Provence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provence\">Provence<\/a><sup id=\"cite_ref-OR60_2-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR60-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le peintre\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Survage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Survage\">L\u00e9opold Survage<\/a>\u00a0se souvient qu&rsquo;insociable, il r\u00f4de seul toute la journ\u00e9e, ses toiles sous le bras et sa bo\u00eete de couleurs ficel\u00e9e \u00e0 la hanche, rentrant fourbu apr\u00e8s de longues courses. Il estime que c&rsquo;est \u00e0 cette \u00e9poque que les paysages de Soutine commencent \u00e0 suivre des lignes obliques qui leur donnent leur allure des plus mouvement\u00e9es<sup id=\"cite_ref-CN3_87-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN3-87\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est lors d&rsquo;un s\u00e9jour \u00e0\u00a0<a title=\"Cagnes-sur-Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cagnes-sur-Mer\">Cagnes-sur-Mer<\/a>\u00a0que Soutine apprend, en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1920-01\" data-sort-value=\"1920-01\">janvier 1920<\/time>, la mort de Modigliani, suivie du suicide de sa compagne\u00a0<a title=\"Jeanne H\u00e9buterne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeanne_H%C3%A9buterne\">Jeanne H\u00e9buterne<\/a>, qui \u00e9tait aussi son mod\u00e8le. Ce d\u00e9c\u00e8s brutal et pr\u00e9matur\u00e9\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0laisse un grand vide dans la vie de Soutine, plus seul que jamais\u00a0\u00bb<\/span>, m\u00eame si, incapable en apparence de gratitude ou de respect, il ne cesse de d\u00e9crier l&rsquo;\u0153uvre de son ami, comme il l&rsquo;a toujours fait aussi bien pour lui-m\u00eame que pour les autres peintres<sup id=\"cite_ref-88\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-88\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>74<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette attitude, plaide Clarisse Nico\u00efdski, s&rsquo;explique peut-\u00eatre par la jalousie ou parce qu&rsquo;il a \u00e9t\u00e9 trop pauvre et malheureux pour pouvoir se montrer g\u00e9n\u00e9reux<sup id=\"cite_ref-89\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-89\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>75<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"C\u00e9ret,_un_tournant\"><span id=\"C.C3.A9ret.2C_un_tournant\"><\/span>C\u00e9ret, un tournant<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine va vivre plusieurs ann\u00e9es dans le\u00a0<a title=\"Midi de la France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Midi_de_la_France\">Midi<\/a>, d&rsquo;abord entre\u00a0<a title=\"Vence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vence\">Vence<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Cagnes-sur-Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cagnes-sur-Mer\">Cagnes-sur-Mer<\/a>, puis, d\u00e9laissant en 1919 la\u00a0<a title=\"C\u00f4te d'Azur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%B4te_d%27Azur\">C\u00f4te d&rsquo;Azur<\/a>\u00a0pour les\u00a0<a title=\"Pyr\u00e9n\u00e9es-Orientales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Orientales\">Pyr\u00e9n\u00e9es-Orientales<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>. Ind\u00e9pendamment de ses allers-retours \u00e0 Paris \u2014\u00a0notamment en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1919-10\" data-sort-value=\"1919-10\">octobre 1919<\/time>\u00a0pour retirer sa carte d&rsquo;identit\u00e9, obligatoire pour les \u00e9trangers<sup id=\"cite_ref-CN3_87-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN3-87\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014, il va y changer plusieurs fois de logement et d&rsquo;atelier.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-traditional\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ancienne r\u00e9sidence de l'\u00c9v\u00eaque Soubiranne.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_Maison_del_Bisbe,_Place_Cha%C3%AEm_Soutine.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/La_Maison_del_Bisbe%2C_Place_Cha%C3%AEm_Soutine.jpg\/120px-La_Maison_del_Bisbe%2C_Place_Cha%C3%AEm_Soutine.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/La_Maison_del_Bisbe%2C_Place_Cha%C3%AEm_Soutine.jpg\/250px-La_Maison_del_Bisbe%2C_Place_Cha%C3%AEm_Soutine.jpg 1.5x\" alt=\"\" width=\"120\" height=\"90\" data-file-width=\"3840\" data-file-height=\"2880\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small>Ancienne r\u00e9sidence de l&rsquo;\u00c9v\u00eaque\u00a0<a title=\"Pierre Soubiranne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Soubiranne\">Soubiranne<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Maison Castagn\u00e8de, chemin des Tins.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maison_Castagn%C3%A8de,_chemin_des_Tins.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Maison_Castagn%C3%A8de%2C_chemin_des_Tins.jpg\/120px-Maison_Castagn%C3%A8de%2C_chemin_des_Tins.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Maison_Castagn%C3%A8de%2C_chemin_des_Tins.jpg\/250px-Maison_Castagn%C3%A8de%2C_chemin_des_Tins.jpg 1.5x\" alt=\"\" width=\"120\" height=\"90\" data-file-width=\"3840\" data-file-height=\"2880\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small>Maison Castagn\u00e8de, chemin des Tins.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Maison Daider, 9 rue Vell (rue de la R\u00e9publique).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maison_Daider,_9_rue_Vell,_devenue_rue_de_la_R%C3%A9publique.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/48\/Maison_Daider%2C_9_rue_Vell%2C_devenue_rue_de_la_R%C3%A9publique.jpg\/120px-Maison_Daider%2C_9_rue_Vell%2C_devenue_rue_de_la_R%C3%A9publique.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/48\/Maison_Daider%2C_9_rue_Vell%2C_devenue_rue_de_la_R%C3%A9publique.jpg\/250px-Maison_Daider%2C_9_rue_Vell%2C_devenue_rue_de_la_R%C3%A9publique.jpg 1.5x\" alt=\"\" width=\"90\" height=\"120\" data-file-width=\"2880\" data-file-height=\"3840\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small>Maison Daider, 9 rue Vell (rue de la R\u00e9publique).<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Maison Laverny, 5 rue de l'h\u00f4pital (rue Pierre Rameil).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maison_Laverny,_5_rue_de_l%27h%C3%B4pital_%C3%A0_C%C3%A9ret.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Maison_Laverny%2C_5_rue_de_l%27h%C3%B4pital_%C3%A0_C%C3%A9ret.jpg\/120px-Maison_Laverny%2C_5_rue_de_l%27h%C3%B4pital_%C3%A0_C%C3%A9ret.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Maison_Laverny%2C_5_rue_de_l%27h%C3%B4pital_%C3%A0_C%C3%A9ret.jpg\/250px-Maison_Laverny%2C_5_rue_de_l%27h%C3%B4pital_%C3%A0_C%C3%A9ret.jpg 1.5x\" alt=\"\" width=\"90\" height=\"120\" data-file-width=\"2880\" data-file-height=\"3840\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small>Maison Laverny, 5 rue de l&rsquo;h\u00f4pital (rue Pierre Rameil).<\/small><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Surnomm\u00e9 par les habitants \u00ab\u00a0el pintre brut\u00a0\u00bb (\u00ab\u00a0le peintre sale\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-90\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-90\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>76<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, il vit toujours mis\u00e9rablement des subsides de\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">Zborowski<\/a>\u00a0qui, lors d&rsquo;une visite dans le Midi, \u00e9crit \u00e0 un ami\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il se l\u00e8ve \u00e0 trois heures du matin, fait vingt kilom\u00e8tres \u00e0 pied, charg\u00e9 de toiles et de couleurs, pour trouver un site qui lui plaise, et rentre se coucher en oubliant de manger. Mais il d\u00e9cloue sa toile et, l&rsquo;ayant \u00e9tendue sur celle de la veille, il s&rsquo;endort \u00e0 c\u00f4t\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u2014\u00a0Soutine ne poss\u00e8de en effet qu&rsquo;un seul ch\u00e2ssis<sup id=\"cite_ref-91\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-91\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>77<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les gens du cru le prennent en piti\u00e9 ou en sympathie\u00a0; lui fait leur portrait, inaugurant certaines s\u00e9ries c\u00e9l\u00e8bres comme celles des hommes en pri\u00e8re, ou des p\u00e2tissiers et gar\u00e7ons de caf\u00e9, qu&rsquo;il repr\u00e9sente de face, leurs mains de travailleurs souvent disproportionn\u00e9es<sup id=\"cite_ref-92\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-92\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>78<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Entre 1920 et 1922, il peint l\u00e0 quelque deux cents tableaux<sup id=\"cite_ref-93\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-93\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>79<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La p\u00e9riode de C\u00e9ret, bien que Soutine ait fini par prendre en grippe l&rsquo;endroit comme les \u0153uvres qu&rsquo;il y avait peintes, est g\u00e9n\u00e9ralement consid\u00e9r\u00e9e comme une \u00e9tape cl\u00e9 dans l&rsquo;\u00e9volution de son art. Il n&rsquo;h\u00e9site plus \u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0injecter sa propre affectivit\u00e9 dans les sujets et les figures de ses tableaux<sup id=\"cite_ref-MJ2_94-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ2-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Surtout il imprime aux paysages des d\u00e9formations extr\u00eames qui les emportent en un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0mouvement giratoire\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0d\u00e9j\u00e0 per\u00e7u par\u00a0<a title=\"Waldemar-George\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Waldemar-George\">Waldemar-George<\/a>\u00a0dans les natures mortes<sup id=\"cite_ref-Br45_95-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br45-95\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>81<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: sous la pression des forces internes qui semblent les comprimer, les formes jaillissent en se tordant, les masses se soul\u00e8vent\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme si elles \u00e9taient prises dans un\u00a0<a title=\"Maelstrom\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maelstrom\">maelstr\u00f6m<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MJ2_94-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ2-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Maison blanche, v. 1918, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0cm), Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-12.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Soutine-2014-12.jpg\/250px-Soutine-2014-12.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Soutine-2014-12.jpg\/330px-Soutine-2014-12.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/59\/Soutine-2014-12.jpg\/500px-Soutine-2014-12.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant une maison \u00e9troite \u00e0 deux \u00e9tages, \u00e0 flanc de colline.\" width=\"159\" height=\"201\" data-file-width=\"2805\" data-file-height=\"3531\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>La Maison blanche<\/i>, v. 1918, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">Orangerie<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Paysage avec personnage, 1918-19, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0cm), Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Soutine-2014-02.jpg\/330px-Soutine-2014-02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Soutine-2014-02.jpg\/500px-Soutine-2014-02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Soutine-2014-02.jpg\/960px-Soutine-2014-02.jpg 2x\" alt=\"Tableau d'un paysage de campagne, des maisons \u00e0 gauche d'une route, un bosquet sur la droite.\" width=\"280\" height=\"201\" data-file-width=\"3142\" data-file-height=\"2256\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Paysage avec personnage<\/i>, 1918-19, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Platanes \u00e0 C\u00e9ret, vers 1920, huile sur toile (72,5\u00a0\u00d7\u00a053,5\u00a0cm), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine,_c_1920.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c_1920.jpg\/330px-%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c_1920.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c_1920.jpg\/500px-%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c_1920.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c_1920.jpg\/960px-%27Les_Platanes_%C3%A0_C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_c_1920.jpg 2x\" alt=\"Tableau d'arbres courb\u00e9s sur la gauche, aux teintes rouille, devant une maison blanche aux volets brun clair.\" width=\"275\" height=\"201\" data-file-width=\"1280\" data-file-height=\"937\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Les Platanes \u00e0 C\u00e9ret<\/i>, vers 1920, huile sur toile (72,5\u00a0\u00d7\u00a053,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Gros Arbre bleu, 1920-21, huile sur toile (83\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0cm), Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5d\/Soutine-2014-01.jpg\/250px-Soutine-2014-01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5d\/Soutine-2014-01.jpg\/500px-Soutine-2014-01.jpg 1.5x\" alt=\"Tableau d'un paysage, un arbre au centre, une maison \u00e0 \u00e9tage \u00e0 droite.\" width=\"197\" height=\"201\" data-file-width=\"2504\" data-file-height=\"2550\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Le Gros Arbre bleu<\/i>, 1920-21, huile sur toile (83\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Maisons, v. 1921, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a058\u00a0cm), Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-10.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5e\/Soutine-2014-10.jpg\/500px-Soutine-2014-10.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5e\/Soutine-2014-10.jpg\/960px-Soutine-2014-10.jpg 1.5x\" alt=\"Tableau d'un village, les maisons semblent ondoyer sous le vent.\" width=\"336\" height=\"201\" data-file-width=\"4354\" data-file-height=\"2609\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Les Maisons<\/i>, v. 1921, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a058\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Vue de Ceret, 1922, huile sur toile (53\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0cm), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg\/330px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg\/500px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg\/960px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Vue_de_C%C3%A9ret.jpg 2x\" alt=\"Le village semble \u00eatre transform\u00e9 en une motte herbue.\" width=\"282\" height=\"201\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"2861\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Vue de Ceret<\/i>, 1922, huile sur toile (53\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Le_\u00ab_miracle_\u00bb_Barnes_(1923)\"><span id=\"Le_.C2.AB_miracle_.C2.BB_Barnes_.281923.29\"><\/span>Le \u00ab\u00a0miracle\u00a0\u00bb Barnes (1923)<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1922-12\" data-sort-value=\"1922-12\">d\u00e9cembre 1922<\/time>\u00a0et\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1923-01\" data-sort-value=\"1923-01\">janvier 1923<\/time>, le riche collectionneur am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Albert Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Barnes\">Albert Barnes<\/a>\u00a0\u00e9cume les ateliers et galeries de Montparnasse afin de compl\u00e9ter la somme d&rsquo;\u0153uvres qu&rsquo;il avait acquises avant\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Guerre_mondiale\">guerre<\/a>\u00a0pour sa\u00a0<a title=\"Fondation Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondation_Barnes\">future fondation d&rsquo;art contemporain<\/a>\u00a0dans la banlieue de\u00a0<a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a>. Grand amateur d&rsquo;impressionnistes (<a title=\"Auguste Renoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Renoir\">Renoir<\/a>,\u00a0<a title=\"Paul C\u00e9zanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_C%C3%A9zanne\">C\u00e9zanne<\/a>), f\u00e9ru de\u00a0<a title=\"Henri Matisse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Matisse\">Matisse<\/a>, un peu moins de\u00a0<a title=\"Pablo Picasso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pablo_Picasso\">Picasso<\/a>, il veut conna\u00eetre mieux le\u00a0<a title=\"Fauvisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fauvisme\">fauvisme<\/a>, le\u00a0<a title=\"Cubisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cubisme\">cubisme<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Art africain traditionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_africain_traditionnel\">art n\u00e8gre<\/a>\u00a0: il se met donc en chasse de nouveaux artistes sous la houlette du marchand\u00a0<a title=\"Paul Guillaume (marchand d'art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Guillaume_(marchand_d%27art)\">Paul Guillaume<\/a><sup id=\"cite_ref-96\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-96\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>82<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il est difficile de savoir s&rsquo;il a d\u00e9couvert Soutine seul, en apercevant comme il le raconte un de ses tableaux dans un caf\u00e9, ou s&rsquo;il a remarqu\u00e9\u00a0<i>Le Petit P\u00e2tissier<\/i>\u00a0chez Guillaume, \u00e0 qui cette toile appartenait et qui la d\u00e9crit ainsi\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Un p\u00e2tissier inou\u00ef, fascinant, r\u00e9el, truculent, afflig\u00e9 d\u2019une oreille immense et superbe, inattendue et juste, un chef-d\u2019\u0153uvre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-OR5_97-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR5-97\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>83<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c2\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg\/250px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c2\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg\/330px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c2\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg\/500px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_Le_Petit_P%C3%A2tissier.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant un p\u00e2tissier coiff\u00e9 d\u2019une toque blanche.\" width=\"200\" height=\"270\" data-file-width=\"593\" data-file-height=\"800\" \/><\/a><figcaption><i>Le Petit P\u00e2tissier<\/i>, vers 1923, huile sur toile (54\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>. Celui qui a ravi Albert Barnes, changeant le destin de Soutine, a l&rsquo;oreille plus \u00e9norme encore.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toujours est-il que Barnes, enthousiasm\u00e9, se pr\u00e9cipite chez\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">Zborowski<\/a>, tandis que quelques amis cherchent Soutine afin de le rendre pr\u00e9sentable<sup id=\"cite_ref-98\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-98\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>84<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;Am\u00e9ricain aurait achet\u00e9 sur-le-champ au moins une trentaine d&rsquo;\u0153uvres, paysages et portraits<sup id=\"cite_ref-100\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-100\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, pour un total de 2\u00a0000\u00a0dollars. Soutine ne lui en semble pas particuli\u00e8rement reconnaissant\u00a0: c&rsquo;est sans doute le fait de son orgueil d&rsquo;artiste \u2014\u00a0d&rsquo;autant que, selon\u00a0<a title=\"Chaim Jacob Lipchitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaim_Jacob_Lipchitz\">Lipchitz<\/a>, c&rsquo;est aussi sa propre notori\u00e9t\u00e9 qu&rsquo;assure Barnes en \u00ab\u00a0d\u00e9couvrant\u00a0\u00bb un g\u00e9nie inconnu<sup id=\"cite_ref-MR2_101-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR2-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014 et de son\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0rapport ambigu avec le succ\u00e8s comme avec l&rsquo;argent<sup id=\"cite_ref-OR5_97-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR5-97\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>83<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Deux semaines avant leur d\u00e9part pour les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>, Paul Guillaume organise l&rsquo;accrochage d&rsquo;une cinquantaine de tableaux achet\u00e9s par le collectionneur am\u00e9ricain, o\u00f9 figurent seize toiles de Soutine<sup id=\"cite_ref-102\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-102\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>87<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette soudaine c\u00e9l\u00e9brit\u00e9 met fin \u00e0 la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0phase h\u00e9ro\u00efque\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de la formation artistique du peintre, bient\u00f4t trentenaire<sup id=\"cite_ref-GDF3_103-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-GDF3-103\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>88<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Du jour au lendemain, m\u00eame si sa cote ne grimpe pas imm\u00e9diatement et que s&rsquo;\u00e9l\u00e8ve par ailleurs une pol\u00e9mique autour de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Paris\">\u00c9cole de Paris<\/a>\u00a0et de sa place au\u00a0<a title=\"Salon des ind\u00e9pendants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salon_des_ind%C3%A9pendants\">Salon des ind\u00e9pendants<\/a><sup id=\"cite_ref-104\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-104\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>89<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Soutine devient dans le milieu de l&rsquo;art\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un peintre connu, recherch\u00e9 des amateurs, celui dont on ne sourit plus<sup id=\"cite_ref-105\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-105\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>90<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Il semble qu&rsquo;il rompe alors avec ses anciens compagnons d&rsquo;infortune, soit pour oublier ces ann\u00e9es d&rsquo;\u00e9preuve, soit parce qu&rsquo;eux-m\u00eames auraient jalous\u00e9 son succ\u00e8s<sup id=\"cite_ref-MR2_101-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR2-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ses toiles passeront entre 1924 et 1925 de 300 ou 400\u00a0francs pi\u00e8ce \u00e0 2\u00a0000 ou 3\u00a0000, tandis que Paul Guillaume, devenu inconditionnel, commence \u00e0 r\u00e9unir les quelque vingt-deux tableaux qui constituent encore aujourd&rsquo;hui la plus importante collection europ\u00e9enne d&rsquo;\u0153uvres de Soutine<sup id=\"cite_ref-CG1_106-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG1-106\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais il a d&rsquo;abord fallu du temps \u2014\u00a0un article de Paul Guillaume dans la revue\u00a0<i>Les Arts \u00e0 Paris<\/i>\u00a0en 1923, la vente d&rsquo;une nature morte au fils d&rsquo;un homme politique, la rente journali\u00e8re de 25\u00a0francs vers\u00e9e par Zborowski, qui met aussi \u00e0 sa disposition sa voiture et son chauffeur\u00a0\u2014 pour que Soutine s&rsquo;habitue \u00e0 sa bonne fortune et modifie son train de vie. Si son ulc\u00e8re lui interdit les agapes, il s&rsquo;habille et se chausse d\u00e9sormais chez les meilleurs faiseurs<sup id=\"cite_ref-107\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-107\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>92<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ayant aussi recours \u00e0 une manucure pour soigner ses mains, qu&rsquo;il sait fines et belles et qui constituent son outil de travail. Certains de ses contemporains lui ont reproch\u00e9 une ostentation de\u00a0<a title=\"Nouveau riche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouveau_riche\">parvenu<\/a><sup id=\"cite_ref-109\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-109\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais\u00a0<a title=\"Clarisse Nico\u00efdski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clarisse_Nico%C3%AFdski\">Clarisse Nico\u00efdski<\/a>\u00a0rappelle combien il avait depuis toujours manqu\u00e9 de rep\u00e8res en mati\u00e8re de bon go\u00fbt, et qu&rsquo;il \u00e9tait aussi dans son temp\u00e9rament de faire tout avec d\u00e9mesure<sup id=\"cite_ref-110\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-110\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>94<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Succ\u00e8s_et_instabilit\u00e9_(1923-1937)\"><span id=\"Succ.C3.A8s_et_instabilit.C3.A9_.281923-1937.29\"><\/span>Succ\u00e8s et instabilit\u00e9 (1923-1937)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Entre_Paris_et_Midi\">Entre Paris et Midi<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Renvoy\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Cagnes-sur-Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cagnes-sur-Mer\">Cagnes<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">Zborowski<\/a>, Soutine traverse un passage \u00e0 vide\u00a0: une lettre adress\u00e9e \u00e0 son marchand d\u00e9taille son \u00e9tat d\u00e9pressif et improductif, dans ce paysage qu&rsquo;il dit ne plus supporter<sup id=\"cite_ref-MR2_101-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR2-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Peu \u00e0 peu il retrouve l&rsquo;inspiration, mais rentre d\u00e8s 1924 \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, o\u00f9, sans quitter le\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Quatorzi\u00e8me\">14<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement<\/span>, il change souvent d&rsquo;atelier (boulevard\u00a0<a title=\"Boulevard Edgar-Quinet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boulevard_Edgar-Quinet\">Edgar Quinet<\/a>, avenue\u00a0<a title=\"Avenue du G\u00e9n\u00e9ral-Leclerc (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avenue_du_G%C3%A9n%C3%A9ral-Leclerc_(Paris)\">d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>\u00a0ou du\u00a0<a title=\"Avenue Ren\u00e9-Coty\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avenue_Ren%C3%A9-Coty\">Parc-de-Montsouris<\/a>)<sup id=\"cite_ref-111\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-111\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>95<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-112\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-112\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il y retrouve la cantatrice Deborah Melnik, pour une liaison qui sera de courte dur\u00e9e malgr\u00e9 un possible mariage religieux<sup id=\"cite_ref-az_113-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-az-113\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>96<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: le couple est d\u00e9j\u00e0 s\u00e9par\u00e9, et \u00e0 couteaux tir\u00e9s, lorsque D\u00e9bora Melnik, le\u00a0<span class=\"nowrap\">10 juin 1929<\/span>, met au monde une fille pr\u00e9nomm\u00e9e Aim\u00e9e<sup id=\"cite_ref-114\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-114\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>97<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cha\u00efm Soutine en serait le p\u00e8re, mais il ne la reconnait pas ni ne subvient \u00e0 ses besoins, sugg\u00e9rant m\u00eame par ses calomnies qu&rsquo;elle ne serait pas de lui<sup id=\"cite_ref-115\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-115\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>98<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Clarisse Nico\u00efdski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clarisse_Nico%C3%AFdski\">Clarisse Nico\u00efdski<\/a>\u00a0temp\u00e8re toutefois un peu cette image n\u00e9gative\u00a0: Soutine se serait par moments occup\u00e9 de sa fille<sup id=\"cite_ref-116\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-116\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>99<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-117\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-117\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant toutes les\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>, le peintre retourne p\u00e9riodiquement sur la\u00a0<a title=\"C\u00f4te d'Azur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%B4te_d%27Azur\">C\u00f4te d&rsquo;Azur<\/a>, conduit par le chauffeur de Zborowski. Andr\u00e9 Daneyrolle, homme \u00e0 tout faire mais aussi confident \u00e0 qui Soutine fait lire\u00a0<a title=\"Arthur Rimbaud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arthur_Rimbaud\">Rimbaud<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"S\u00e9n\u00e8que\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9n%C3%A8que\">S\u00e9n\u00e8que<\/a><sup id=\"cite_ref-MVB3_118-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB3-118\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>100<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, narre quantit\u00e9 d&rsquo;anecdotes sur leurs h\u00e9bergements<sup id=\"cite_ref-120\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-120\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou le caract\u00e8re improvis\u00e9 de leurs vir\u00e9es en voiture<sup id=\"cite_ref-121\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-121\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>102<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il \u00e9voque la phobie qu&rsquo;avait Soutine d&rsquo;\u00eatre vu en train de peindre\u00a0: l&rsquo;artiste aurait pr\u00e8s de vingt fois repr\u00e9sent\u00e9 le grand fr\u00eane de la place de\u00a0<a title=\"Vence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vence\">Vence<\/a>\u00a0parce qu&rsquo;une encoignure pr\u00e8s du tronc lui permettait d&rsquo;y travailler cach\u00e9<sup id=\"cite_ref-OR6_122-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR6-122\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>103<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La notori\u00e9t\u00e9 du peintre n&rsquo;a pas chass\u00e9 les angoisses ni les complexes de l&rsquo;homme. Daneyrolle sugg\u00e8re aussi, \u00e0 propos des portraits de gens tr\u00e8s humbles, que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la mis\u00e8re n&rsquo;est pas seulement un \u00ab\u00a0sujet\u00a0\u00bb pour Soutine [mais] sa mati\u00e8re premi\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span>, tir\u00e9e de ses propres souffrances<sup id=\"cite_ref-OR6_122-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR6-122\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>103<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Andr\u00e9 Daneyrolle se souvient \u00e9galement \u00eatre descendu avec le peintre \u00e0\u00a0<a title=\"Bordeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bordeaux\">Bordeaux<\/a>, en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1927-09\" data-sort-value=\"1927-09\">septembre 1927<\/time>\u00a0puis derechef l&rsquo;ann\u00e9e suivante, chez l&rsquo;historien d&rsquo;art\u00a0<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>, qui ach\u00e8te \u00e0 Soutine quelques tableaux et lui consacre en 1929 une courte mais importante\u00a0<a title=\"Monographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monographie\">monographie<\/a><sup id=\"cite_ref-123\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-123\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les biographes soulignent qu&rsquo;\u00c9lie Faure noue avec Soutine des liens plus intenses qu&rsquo;avec d&rsquo;autres, tels Braque ou Matisse\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il le voit tr\u00e8s souvent, le re\u00e7oit en Dordogne, l&#8217;emm\u00e8ne en Espagne, l&rsquo;aide mat\u00e9riellement<sup id=\"cite_ref-MCJPM169_124-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MCJPM169-124\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>104<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, r\u00e9glant pour lui divers imp\u00f4ts et factures, ainsi que le loyer de son nouvel atelier,\u00a0<a title=\"Passage d'Enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passage_d%27Enfer\">passage d&rsquo;Enfer<\/a>. Il\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le soutient surtout d&rsquo;une admiration sans r\u00e9serve<sup id=\"cite_ref-MCJPM169_124-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MCJPM169-124\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>104<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Mais leur amiti\u00e9 s&rsquo;\u00e9tiole d\u00e8s le d\u00e9but des ann\u00e9es 1930<sup id=\"cite_ref-127\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-127\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, peut-\u00eatre parce que Soutine s&rsquo;\u00e9tait \u00e9pris de la fille de Faure, qui nourrissait pour elle d&rsquo;autres ambitions<sup id=\"cite_ref-CG2_128-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG2-128\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>107<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La cote de Soutine a explos\u00e9\u00a0: d\u00e8s 1926, cinq toiles se sont vendues \u00e0\u00a0<a title=\"H\u00f4tel Drouot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_Drouot\">Drouot<\/a>\u00a0entre 10\u00a0000 et 22\u00a0000\u00a0francs<sup id=\"cite_ref-CG1_106-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG1-106\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cela ne l&#8217;emp\u00eache pas de bouder en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1927-06\" data-sort-value=\"1927-06\">juin 1927<\/time>\u00a0le vernissage de la premi\u00e8re exposition de ses \u0153uvres par Henri Bing dans sa galerie chic de la\u00a0<a title=\"Rue La Bo\u00e9tie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_La_Bo%C3%A9tie\">rue La Bo\u00e9tie<\/a><sup id=\"cite_ref-129\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-129\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>108<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En revanche il aurait accept\u00e9 avec joie d&rsquo;assurer les d\u00e9cors d&rsquo;un ballet de\u00a0<a title=\"Serge de Diaghilev\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Serge_de_Diaghilev\">Diaghilev<\/a>\u00a0\u2014\u00a0projet qui ne voit pas le jour, l&rsquo;impr\u00e9sario d\u00e9c\u00e9dant subitement en 1929<sup id=\"cite_ref-MVB3_118-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB3-118\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>100<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1926 et 1927, Soutine s\u00e9journe r\u00e9guli\u00e8rement dans le\u00a0<a title=\"Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berry\">Berry<\/a>, au\u00a0<a title=\"Le Blanc (Indre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Blanc_(Indre)\">Blanc<\/a>, o\u00f9 Zborowski loue une vaste maison pour que \u00ab\u00a0ses\u00a0\u00bb artistes puissent se reposer et travailler dans une atmosph\u00e8re chaleureuse<sup id=\"cite_ref-130\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-130\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>109<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il y entame entre autres la s\u00e9rie des enfants de ch\u0153ur, fascin\u00e9 par leur tenue rouge et blanche comme par l&rsquo;ensemble du rituel\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholique<\/a><sup id=\"cite_ref-OR11_131-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR11-131\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>110<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Et il fait poser \u00e0 l&rsquo;occasion\u00a0<a title=\"Paulette Jourdain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paulette_Jourdain\">Paulette Jourdain<\/a>, la jeune secr\u00e9taire de Zborowski devenue une amie, qui t\u00e9moigne de ces s\u00e9ances interminables durant lesquelles le peintre, tr\u00e8s perfectionniste, exige du mod\u00e8le une immobilit\u00e9 absolue<sup id=\"cite_ref-132\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-132\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>111<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au Blanc comme ailleurs, se souvient-elle, Soutine r\u00e9ussit, gr\u00e2ce \u00e0 son charme et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0malgr\u00e9 ses bizarreries, \u00e0 se faire adopter\u00a0\u00bb<\/span>. Mais c&rsquo;est elle qui se charge au d\u00e9but d&rsquo;expliquer par exemple aux fermiers qu&rsquo;il recherche pour sa peinture des volailles non point dodues mais plut\u00f4t d\u00e9charn\u00e9es,\u00a0<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0avec un cou bleu\u00a0\u00bb<\/span><\/i><sup id=\"cite_ref-OR7_133-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR7-133\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>112<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Dindon et tomates, vers 1924, huile sur toile (49\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0cm), mus\u00e9e de l'Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-04.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/89\/Soutine-2014-04.jpg\/250px-Soutine-2014-04.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/89\/Soutine-2014-04.jpg\/330px-Soutine-2014-04.jpg 2x\" alt=\"Nature morte repr\u00e9sentant en premier plan des tomates, puis un dindon.\" width=\"132\" height=\"222\" data-file-width=\"2400\" data-file-height=\"4040\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Dindon et tomates<\/i>, vers 1924, huile sur toile (49\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Nature morte au faisan, vers 1924, huile sur toile (64,5\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0cm), mus\u00e9e de l'Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-08.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Soutine-2014-08.jpg\/500px-Soutine-2014-08.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Soutine-2014-08.jpg\/960px-Soutine-2014-08.jpg 1.5x\" alt=\"Nature morte repr\u00e9sentant un faisan mort sur une nappe froiss\u00e9e.\" width=\"326\" height=\"222\" data-file-width=\"3900\" data-file-height=\"2652\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Nature morte au faisan<\/i>, vers 1924, huile sur toile (64,5\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Dindon, vers 1925, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0cm), mus\u00e9e de l'Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-07.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Soutine-2014-07.jpg\/250px-Soutine-2014-07.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Soutine-2014-07.jpg\/330px-Soutine-2014-07.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Soutine-2014-07.jpg\/500px-Soutine-2014-07.jpg 2x\" alt=\"Nature morte repr\u00e9sentant un dindon plum\u00e9 sur une table, seule couleur vive dans un ensemble bleu-noir.\" width=\"183\" height=\"222\" data-file-width=\"2923\" data-file-height=\"3557\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Le Dindon<\/i>, vers 1925, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Canard, vers 1925, huile sur toile (93\u00a0\u00d7\u00a057\u00a0cm), mus\u00e9e d'Art \u014chara, Kurashiki.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:ChaimSoutine-1925-Duck.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/ChaimSoutine-1925-Duck.png\/250px-ChaimSoutine-1925-Duck.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/ChaimSoutine-1925-Duck.png\/330px-ChaimSoutine-1925-Duck.png 2x\" alt=\"Nature morte repr\u00e9sentant un canard au corps plum\u00e9, suspendu par les pattes.\" width=\"132\" height=\"222\" data-file-width=\"1785\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Le Canard<\/i>, vers 1925, huile sur toile (93\u00a0\u00d7\u00a057\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art \u014chara\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_%C5%8Chara\">mus\u00e9e d&rsquo;Art \u014chara<\/a>,\u00a0<a title=\"Kurashiki\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kurashiki\">Kurashiki<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Poulet plum\u00e9, 1925, huile sur toile (40\u00a0\u00d7\u00a067\u00a0cm), mus\u00e9e de l'Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-06.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a2\/Soutine-2014-06.jpg\/250px-Soutine-2014-06.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a2\/Soutine-2014-06.jpg\/330px-Soutine-2014-06.jpg 2x\" alt=\"Nature morte repr\u00e9sentant un poulet plum\u00e9, sur un fond sombre.\" width=\"132\" height=\"222\" data-file-width=\"2240\" data-file-height=\"3779\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Le Poulet plum\u00e9<\/i>, 1925, huile sur toile (40\u00a0\u00d7\u00a067\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"De_la_vache_enrag\u00e9e_au_B\u0153uf_\u00e9corch\u00e9\"><span id=\"De_la_vache_enrag.C3.A9e_au_B.C5.93uf_.C3.A9corch.C3.A9\"><\/span>De la vache enrag\u00e9e au\u00a0<i>B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<table cellspacing=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"thumbimage\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gauche : Rembrandt, B\u0153uf \u00e9corch\u00e9 (1665, huile sur bois, 94\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0cm, mus\u00e9e du Louvre). Droite : Soutine, B\u0153uf \u00e9corch\u00e9 (1925, huile sur toile, 202\u00a0\u00d7\u00a0114\u00a0cm, mus\u00e9e de Grenoble) : il a choisi un fond bleu discordant.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rembrandt,_bue_squartato,_1655,_02.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Rembrandt%2C_bue_squartato%2C_1655%2C_02.JPG\/250px-Rembrandt%2C_bue_squartato%2C_1655%2C_02.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Rembrandt%2C_bue_squartato%2C_1655%2C_02.JPG\/330px-Rembrandt%2C_bue_squartato%2C_1655%2C_02.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Rembrandt%2C_bue_squartato%2C_1655%2C_02.JPG\/500px-Rembrandt%2C_bue_squartato%2C_1655%2C_02.JPG 2x\" alt=\"\" width=\"202\" height=\"269\" data-file-width=\"2736\" data-file-height=\"3648\" \/><\/a><\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td class=\"thumbimage\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gauche : Rembrandt, B\u0153uf \u00e9corch\u00e9 (1665, huile sur bois, 94\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0cm, mus\u00e9e du Louvre). Droite : Soutine, B\u0153uf \u00e9corch\u00e9 (1925, huile sur toile, 202\u00a0\u00d7\u00a0114\u00a0cm, mus\u00e9e de Grenoble) : il a choisi un fond bleu discordant.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bue_Squartato.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Bue_Squartato.jpg\/250px-Bue_Squartato.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Bue_Squartato.jpg\/330px-Bue_Squartato.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Bue_Squartato.jpg\/500px-Bue_Squartato.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"270\" data-file-width=\"2136\" data-file-height=\"2880\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"3\">\n<div class=\"thumbcaption\">Gauche\u00a0:\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>,\u00a0<i>B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i>\u00a0(1665, huile sur bois, 94\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>). Droite\u00a0: Soutine,\u00a0<i>B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i>\u00a0(1925, huile sur toile, 202\u00a0\u00d7\u00a0114\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de Grenoble\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_Grenoble\">mus\u00e9e de Grenoble<\/a>)\u00a0: il a choisi un fond bleu discordant.<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">De toute cette p\u00e9riode datent les nombreuses natures mortes aux coqs, poulets, dindes, faisans, canards, li\u00e8vres, lapins, m\u00eame si\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un hallucinant lapin \u00e9corch\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0aux\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0moignons rouges\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et comme suppliants avait d\u00e9j\u00e0 pu frapper un public d&rsquo;initi\u00e9s en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1921-06\" data-sort-value=\"1921-06\">juin 1921<\/time>, lors d&rsquo;une exposition collective \u00e0 la galerie\u00a0<a title=\"Maison Devambez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_Devambez\">Devambez<\/a>\u00a0\u2014\u00a0 en avril de la m\u00eame ann\u00e9e, au caf\u00e9\u00a0<i>Le Parnasse<\/i>, le peintre avait produit un paysage<sup id=\"cite_ref-134\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-134\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>113<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine choisit lui-m\u00eame les b\u00eates sur les \u00e9tals, puis les laisse faisander avant de les peindre, indiff\u00e9rent \u00e0 la puanteur<sup id=\"cite_ref-OR7_133-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR7-133\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>112<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Entre 1922 et 1924, il s&rsquo;\u00e9tait lanc\u00e9, en r\u00e9f\u00e9rence \u00e0\u00a0<a title=\"Jean Sim\u00e9on Chardin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Sim%C3%A9on_Chardin\">Chardin<\/a>, dans des variations sur le lapin ou le li\u00e8vre, et surtout la raie. En 1925, c&rsquo;est \u00e0 une plus grande s\u00e9rie qu&rsquo;il s&rsquo;attaque, se confrontant enfin \u00e0 son ma\u00eetre\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>\u00a0et \u00e0 son c\u00e9l\u00e8bre\u00a0<i>B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i><sup id=\"cite_ref-OR8_135-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR8-135\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>114<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il en r\u00eavait peut-\u00eatre d\u00e9j\u00e0 \u00e0\u00a0<a title=\"La Ruche (cit\u00e9 d'artistes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ruche_(cit%C3%A9_d%27artistes)\">la Ruche<\/a>, quand le vent charriait les odeurs et meuglements depuis les abattoirs\u00a0; il a tourn\u00e9 autour d\u00e8s les\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920-1922<\/span>\u00a0avec des carcasses de veau ou de mouton\u00a0: il se rend maintenant \u00e0 la\u00a0<a title=\"Abattoirs de la Villette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abattoirs_de_la_Villette\">Villette<\/a>\u00a0pour se faire livrer un b\u0153uf entier, qu&rsquo;il suspend dans son atelier<sup id=\"cite_ref-OR8_135-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR8-135\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>114<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Rue du Saint-Gothard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_du_Saint-Gothard\">rue du Saint-Gothard<\/a><sup id=\"cite_ref-HS5_60-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-HS5-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La viande commence \u00e0 travailler et \u00e0 noircir. Paulette Jourdain va chercher du sang frais pour l&rsquo;en asperger, ou bien Soutine y met du rouge avant de la peindre. Bient\u00f4t les mouches s&rsquo;en m\u00ealent, les voisins aussi, horrifi\u00e9s par la pestilence\u00a0: les employ\u00e9s des services d&rsquo;hygi\u00e8ne d\u00e9barquent, qui vont conseiller au peintre de piquer d\u00e9sormais ses \u00ab\u00a0mod\u00e8les\u00a0\u00bb avec de l&rsquo;<a title=\"Ammoniaque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ammoniaque\">ammoniaque<\/a>\u00a0afin de freiner la d\u00e9composition. Il ne s&rsquo;en privera pas<sup id=\"cite_ref-DF4_136-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF4-136\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>115<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La nourriture dont il a tant manqu\u00e9<sup id=\"cite_ref-137\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-137\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0est tr\u00e8s r\u00e9currente dans l&rsquo;\u0153uvre de Soutine, mais on a pu s&rsquo;interroger sur sa fascination pour la chair et le sang du cadavre dans son ultime nudit\u00e9 \u2014\u00a0lui qui n&rsquo;aurait peint qu&rsquo;un seul nu de toute sa carri\u00e8re<sup id=\"cite_ref-MJ3_138-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ3-138\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>116<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Volailles ou pi\u00e8ces de gibier sont accroch\u00e9es par les pattes \u00e0 quelque croc de boucher, dans des postures de supplici\u00e9s que le peintre prend soin de mettre au point\u00a0: comme travers\u00e9es d&rsquo;un dernier soubresaut, elles semblent exhiber la souffrance de l&rsquo;agonie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Or le peintre s&rsquo;\u00e9tait un jour confi\u00e9 ainsi \u00e0\u00a0<a title=\"Emil Szittya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emil_Szittya\">Emil Szittya<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>Autrefois j&rsquo;ai vu le boucher du village\u00a0<a title=\"Shehita\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shehita\">trancher le cou d&rsquo;un oiseau et le vider de son sang<\/a>. Je voulais crier, mais il avait l&rsquo;air si joyeux que le cri m&rsquo;est rest\u00e9 dans la gorge.<\/i>\u00a0[\u2026]\u00a0<i>Ce cri, je le sens toujours l\u00e0. Quand, enfant, je faisais un portrait grossier de mon professeur, j&rsquo;essayais de faire sortir ce cri, mais en vain. Quand je peignis la carcasse de b\u0153uf, c&rsquo;est encore ce cri que je voulais lib\u00e9rer. Je n&rsquo;y suis toujours pas arriv\u00e9<\/i>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Son obsession picturale para\u00eet donc d&rsquo;ordre \u00e0 la fois traumatique et th\u00e9rapeutique<sup id=\"cite_ref-DF4_136-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF4-136\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>115<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_ann\u00e9es_Castaing\"><span id=\"Les_ann.C3.A9es_Castaing\"><\/span>Les ann\u00e9es Castaing<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">L\u00e9opold Zborowski<\/a>, qui s&rsquo;\u00e9tait notablement enrichi dans la vente de tableaux, meurt subitement en 1932, ruin\u00e9 par la\u00a0<a title=\"Grande D\u00e9pression\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_D%C3%A9pression\">crise de 1929<\/a>, un train de vie dispendieux et des dettes de jeu<sup id=\"cite_ref-CG1_106-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG1-106\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais Soutine, qui s&rsquo;\u00e9tait brouill\u00e9 avec lui, a d\u00e9j\u00e0 trouv\u00e9 les m\u00e9c\u00e8nes \u00e0 qui il r\u00e9servera d\u00e9sormais l&rsquo;exclusivit\u00e9 de sa production\u00a0: Marcellin Castaing, critique d&rsquo;art r\u00e9put\u00e9, et son \u00e9pouse\u00a0<a title=\"Madeleine Castaing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Castaing\">Madeleine<\/a>, brillante d\u00e9coratrice et antiquaire. En 1923, une rencontre \u00e0\u00a0<i><a title=\"La Rotonde (brasserie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Rotonde_(brasserie)\">La Rotonde<\/a><\/i>, \u00e0 l&rsquo;instigation du peintre\u00a0<a title=\"Pierre Brune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Brune\">Pierre Brune<\/a>, avait tourn\u00e9 court\u00a0: Soutine n&rsquo;avait pas support\u00e9 que le couple lui avance 100\u00a0francs avant m\u00eame d&rsquo;avoir vu ses toiles. Mais les Castaing, tr\u00e8s int\u00e9ress\u00e9s par son travail, acqui\u00e8rent en 1925 le\u00a0<i>Coq mort aux tomates<\/i>, amor\u00e7ant ce qui deviendra \u00e0 terme la plus importante collection priv\u00e9e de ses \u0153uvres. Lorsque enfin Soutine leur ouvre la porte de son atelier, ils y passent la nuit enti\u00e8re<sup id=\"cite_ref-139\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-139\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>117<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Leurs liens se renforcent \u00e9galement au cours de l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1928, lors d&rsquo;une cure thermale \u00e0\u00a0<a title=\"Ch\u00e2tel-Guyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2tel-Guyon\">Ch\u00e2tel-Guyon<\/a><sup id=\"cite_ref-CG2_128-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG2-128\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>107<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s son ami l&rsquo;\u00e9crivain\u00a0<a title=\"Maurice Sachs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachs\">Maurice Sachs<\/a>, Madeleine Castaing, excentrique et passionn\u00e9e, n&rsquo;aurait eu que Soutine \u2014\u00a0qu&rsquo;elle reliait \u00e0\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>\u00a0ou encore au\u00a0<a title=\"Le Greco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Greco\">Greco<\/a>\u00a0\u2014 comme v\u00e9ritable\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0admiration en mati\u00e8re de peinture\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-140\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-140\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>118<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quant au peintre, sans doute impressionn\u00e9 par la beaut\u00e9 p\u00e9tulante et l&rsquo;autorit\u00e9 de Madeleine, il l&rsquo;a peinte plusieurs fois, ce qu&rsquo;il n&rsquo;a fait qu&rsquo;avec quelques proches,\u00a0<a title=\"Mo\u00efse Kisling\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mo%C3%AFse_Kisling\">Kisling<\/a>, Mietschaninoff ou Paulette Jourdain<sup id=\"cite_ref-141\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-141\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>119<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg\/250px-Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg\/330px-Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg\/500px-Cathedrale_de_Notre_Dame_de_Chartres.jpg 2x\" alt=\"Photographie en couleurs de la fa\u00e7ade d'une cath\u00e9drale gothique, sur fond de ciel plomb\u00e9\" width=\"200\" height=\"266\" data-file-width=\"668\" data-file-height=\"890\" \/><\/a><figcaption>Apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Jean-Baptiste Camille Corot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Camille_Corot\">Corot<\/a>,\u00a0<a title=\"Claude Monet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Monet\">Monet<\/a>,\u00a0<a title=\"Maurice Utrillo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Utrillo\">Utrillo<\/a>, Soutine peint la fa\u00e7ade de\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Notre-Dame de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Notre-Dame_de_Chartres\">Notre-Dame de Chartres<\/a>, dans des tons sugg\u00e9rant aussi l&rsquo;int\u00e9rieur de la cath\u00e9drale<sup id=\"cite_ref-142\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-142\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>120<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En pleine\u00a0<a title=\"Grande D\u00e9pression en France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_D%C3%A9pression_en_France\">r\u00e9cession<\/a>\u00a0qui touche aussi le march\u00e9 de l&rsquo;art, les Castaing assurent \u00e0 Soutine un confort certain en le d\u00e9chargeant de tout souci contingent, et une s\u00e9curit\u00e9 mat\u00e9rielle qui le tranquillise plus qu&rsquo;elle ne lui est r\u00e9ellement n\u00e9cessaire \u2014\u00a0m\u00eame si d\u00e8s cette \u00e9poque il lui arrive, \u00e0 cause des douleurs dues \u00e0 son\u00a0<a title=\"Ulc\u00e8re gastroduod\u00e9nal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ulc%C3%A8re_gastroduod%C3%A9nal\">ulc\u00e8re<\/a>, de devoir cesser de peindre durant des semaines voire des mois entiers<sup id=\"cite_ref-MVB3_118-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB3-118\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>100<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et que sa production diminue nettement dans les\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1930<\/span><sup id=\"cite_ref-Ta39_143-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta39-143\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>121<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les Castaing l&rsquo;invitent souvent \u00e0 s\u00e9journer dans leur propri\u00e9t\u00e9 de\u00a0<a title=\"L\u00e8ves\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A8ves\">L\u00e8ves<\/a>, pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>, o\u00f9 il se sent bien malgr\u00e9 une ambiance un peu trop mondaine \u00e0 son go\u00fbt<sup id=\"cite_ref-145\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-145\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il s&rsquo;y d\u00e9couvre un int\u00e9r\u00eat nouveau pour les animaux vivants \u2014\u00a0\u00e2nes, chevaux\u00a0\u2014 sans d\u00e9laisser pour autant natures mortes, maisons ou paysages, ni les portraits, uniques ou s\u00e9riels\u00a0: cuisini\u00e8res, gar\u00e7ons d&rsquo;\u00e9tage, femmes entrant dans l&rsquo;eau chemise relev\u00e9e, sur le mod\u00e8le de celle de Rembrandt<sup id=\"cite_ref-OR9_146-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR9-146\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais peut-\u00eatre ce partenariat exclusif avec les Castaing\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;enferme[-t-il] encore plus dans son isolement f\u00e9roce<sup id=\"cite_ref-GDF3_103-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-GDF3-103\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>88<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg\/250px-Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg\/330px-Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg\/500px-Portrait_of_Madeleine_Castaing.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant une femme brune assise de face, en robe rouge et manteau noir, sur fond bleu fonc\u00e9\" width=\"200\" height=\"272\" data-file-width=\"2738\" data-file-height=\"3722\" \/><\/a><figcaption><i>Portait de Madeleine Castaing<\/i>, v. 1929, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a073,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>, New York.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maurice Sachs, qui l&rsquo;a crois\u00e9 \u00e0 deux reprises chez les Castaing, d\u00e9crit ainsi Soutine vers l&rsquo;\u00e2ge de trente-cinq ans\u00a0: le teint p\u00e2le, un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0visage plat de Russe du sud [\u2026] couronn\u00e9 de cheveux noirs, lisses et tombants\u00a0\u00bb<\/span>, rehauss\u00e9 de noblesse et de fiert\u00e9 malgr\u00e9\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un air traqu\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qui lui donne\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un regard doux et sauvage\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MS1_147-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MS1-147\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>124<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00e9crivain croit deviner la timidit\u00e9 et la modestie de Soutine, qui ne lui adresse pas la parole la premi\u00e8re fois, l\u00e2che quelques mots la seconde, et change de trottoir quand il l&rsquo;aper\u00e7oit par la suite, alors que Sachs vient de lui consacrer un article des plus \u00e9logieux<sup id=\"cite_ref-MS2_148-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MS2-148\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais il t\u00e9moigne surtout de sa propre fascination pour l&rsquo;\u0153uvre du peintre, o\u00f9 il discerne\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un amour t\u00eatu, amer et m\u00e9lancolique de l&rsquo;homme, une compr\u00e9hension pleine \u00e0 la fois de tendresse et de violence de toute la nature [\u2026], un grand sentiment du tragique, un sens exceptionnel des couleurs et le go\u00fbt anxieux du vrai<sup id=\"cite_ref-MS2_148-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MS2-148\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Madeleine Castaing, elle, fournit de pr\u00e9cieux t\u00e9moignages sur la fa\u00e7on de peindre de Soutine, contribuant du m\u00eame coup, selon\u00a0<a title=\"Clarisse Nico\u00efdski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clarisse_Nico%C3%AFdski\">Clarisse Nico\u00efdski<\/a>, \u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0mythifier son personnage<sup id=\"cite_ref-CN8_149-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN8-149\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>126<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Soutine a gard\u00e9 l&rsquo;habitude d&rsquo;acheter \u00e0 la brocante de vieilles toiles d\u00e9j\u00e0 peintes, qu&rsquo;il gratte et d\u00e9cape avec soin pour en adoucir la surface. Mais ce n&rsquo;est plus par \u00e9conomie\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>J&rsquo;aime peindre sur une chose lisse<\/i>, expliquait-il d\u00e9j\u00e0 \u00e0 Paulette Jourdain,\u00a0<i>j&rsquo;aime que mon pinceau glisse<\/i>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-150\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-150\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>127<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il ne se met jamais \u00e0 peindre que lorsqu&rsquo;il sent le moment venu, n&rsquo;importe o\u00f9, personne de la maisonn\u00e9e ne devant plus regarder ni passer \u00e0 moins de trente m\u00e8tres. Il travaille alors dans un \u00e9tat second, silencieux, totalement absorb\u00e9, capable de rester sur le m\u00eame d\u00e9tail jusqu&rsquo;\u00e0 la nuit tomb\u00e9e. Ces s\u00e9ances fi\u00e9vreuses le laissent harass\u00e9, incapable de parler pendant plusieurs heures, presque d\u00e9prim\u00e9. Apr\u00e8s quoi, ceux qui sont convi\u00e9s \u00e0 d\u00e9couvrir le nouveau tableau redoutent toujours ce moment p\u00e9rilleux\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0C&rsquo;\u00e9tait extr\u00eamement angoissant, se rappelle\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Madame\">M<sup>me<\/sup><\/abbr>\u00a0Castaing, parce que nous savions que si le regard n&rsquo;\u00e9tait pas assez \u00e9logieux, la bouteille d&rsquo;essence \u00e9tait \u00e0 c\u00f4t\u00e9, et il effa\u00e7ait tout.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-OR9_146-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR9-146\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Fureurs_destructrices\">Fureurs destructrices<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Paradoxalement, Soutine n&rsquo;a jamais autant d\u00e9truit que durant toutes ces ann\u00e9es o\u00f9 il avait enfin acc\u00e9d\u00e9 \u00e0 la reconnaissance et au succ\u00e8s \u2014\u00a0gr\u00e2ce aux Castaing et \u00e0\u00a0<a title=\"Albert Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Barnes\">Barnes<\/a>\u00a0ont lieu outre-Atlantique plusieurs expositions apr\u00e8s celle de\u00a0<a title=\"Chicago\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chicago\">Chicago<\/a>\u00a0en 1935, tandis que\u00a0<a title=\"Paul Guillaume (marchand d'art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Guillaume_(marchand_d%27art)\">Paul Guillaume<\/a>\u00a0incite les galeristes am\u00e9ricains \u00e0 acheter, notamment les paysages de\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a><sup id=\"cite_ref-CG4_151-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG4-151\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>128<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;abord, Soutine ach\u00e8ve rarement une toile sans \u00eatre pris d&rsquo;un acc\u00e8s de col\u00e8re, ne parvenant pas \u00e0 rendre exactement ce qu&rsquo;il voudrait\u00a0: il la taillade alors \u00e0 coups de couteau, et il faut ensuite \u00e9pingler les morceaux<sup id=\"cite_ref-OR9_146-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR9-146\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Pour peu qu&rsquo;il n&rsquo;ait pas per\u00e7u une compl\u00e8te approbation de son entourage ou d&rsquo;un acheteur, il est capable de transpercer un tableau \u00e0 coups de pied. Un jour, au\u00a0<a title=\"Le Blanc (Indre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Blanc_(Indre)\">Blanc<\/a>, Paulette Jourdain brave le tabou et regarde par le trou de la serrure\u00a0: dans sa chambre-atelier, Soutine est en train de d\u00e9couper, d\u00e9chirer, br\u00fbler des toiles<sup id=\"cite_ref-OR11_131-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR11-131\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>110<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Comme\u00a0<a title=\"Madeleine Castaing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Castaing\">Madeleine Castaing<\/a>, elle raconte les ruses auxquelles il faut recourir \u2014\u00a0et qui le mettent en rage quand il s&rsquo;en aper\u00e7oit\u00a0\u2014 pour subtiliser \u00e0 temps des tableaux promis au massacre, les r\u00e9cup\u00e9rer \u00e0 son insu jusque dans la poubelle, puis les porter chez un restaurateur qui les rentoile ou les recompose au fil et \u00e0 l&rsquo;aiguille<sup id=\"cite_ref-DF5_152-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF5-152\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>129<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Parfois, le peintre efface ou retranche d&rsquo;un tableau les parties qui le d\u00e9\u00e7oivent, ou bien il y pr\u00e9l\u00e8ve celles qui seules l&rsquo;int\u00e9ressent \u2014\u00a0un visage dont il a longuement travaill\u00e9 l&rsquo;expression, par exemple\u00a0\u2014 pour les ins\u00e9rer dans une autre \u0153uvre<sup id=\"cite_ref-DT5_153-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT5-153\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>130<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Toute sa vie enfin Soutine a essay\u00e9 de racheter ses anciennes toiles ou de les \u00e9changer contre de plus r\u00e9centes. Il cherche \u00e0 les faire dispara\u00eetre,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme s&rsquo;il s&rsquo;acharnait \u00e0 d\u00e9truire les traces de ses premi\u00e8res \u0153uvres, celles-l\u00e0 m\u00eame qui avaient suscit\u00e9 tant de sarcasmes ou de d\u00e9go\u00fbt<sup id=\"cite_ref-MR2_101-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR2-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, mais aussi celles qu&rsquo;il a pu peindre plus tard \u00e0\u00a0<a title=\"Cagnes-sur-Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cagnes-sur-Mer\">Cagnes-sur-Mer<\/a>\u00a0ou ailleurs<sup id=\"cite_ref-DF5_152-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DF5-152\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>129<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sans doute agit-il ainsi \u00e0 cause de son exigence d&rsquo;absolue perfection\u00a0; peut-\u00eatre aussi parce qu&rsquo;il tol\u00e8re mal de devoir attribuer sa fortune \u00e0 un seul homme, Barnes, donc somme toute au hasard d&rsquo;une rencontre\u00a0; ou encore en raison d&rsquo;un mal-\u00eatre profond<sup id=\"cite_ref-MR2_101-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR2-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0que Clarisse Nico\u00efdski attribue pour partie \u00e0 une int\u00e9riorisation de l&rsquo;interdit biblique sur l&rsquo;image<sup id=\"cite_ref-CN5bis_154-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN5bis-154\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>131<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Peut-\u00eatre \u00e0 la m\u00eame \u00e9poque, Soutine d\u00e9clarait \u00e0 une dame visitant son atelier que ce qu&rsquo;elle pouvait y voir ne valait pas grand-chose, et qu&rsquo;il aurait un jour, contrairement \u00e0\u00a0<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>, le courage de tout d\u00e9truire\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>Moi, j&rsquo;assassinerai un jour mes tableaux.<\/i>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-155\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-155\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>132<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bonheur_avec_\u00ab_Garde_\u00bb_(1937-1940)\"><span id=\"Bonheur_avec_.C2.AB_Garde_.C2.BB_.281937-1940.29\"><\/span>Bonheur avec \u00ab\u00a0Garde\u00a0\u00bb (1937-1940)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Jours_tranquilles\">Jours tranquilles<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:P1110205_Paris_XIV_villa_Seurat_rwk.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/P1110205_Paris_XIV_villa_Seurat_rwk.JPG\/250px-P1110205_Paris_XIV_villa_Seurat_rwk.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c3\/P1110205_Paris_XIV_villa_Seurat_rwk.JPG\/500px-P1110205_Paris_XIV_villa_Seurat_rwk.JPG 1.5x\" alt=\"Vue en perspective vers la droite d'une ruelle vide, rectiligne\" width=\"250\" height=\"199\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1591\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;appartement et l&rsquo;atelier lou\u00e9s par Soutine,\u00a0<a title=\"Villa Seurat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_Seurat\">villa Seurat<\/a>, sont dans le premier b\u00e2timent blanc \u00e0 droite.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1937, Soutine emm\u00e9nage, toujours dans le m\u00eame quartier, au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a018 de la\u00a0<a title=\"Villa Seurat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_Seurat\">villa Seurat<\/a>, o\u00f9 il a pour voisins\u00a0<a title=\"Chana Orloff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chana_Orloff\">Chana Orloff<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean Lur\u00e7at\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Lur%C3%A7at\">Jean Lur\u00e7at<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Henry Miller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henry_Miller\">Henry Miller<\/a><sup id=\"cite_ref-156\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-156\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>133<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Un jour, au\u00a0<i><a title=\"Le D\u00f4me (brasserie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_D%C3%B4me_(brasserie)\">D\u00f4me<\/a><\/i>, des amis lui pr\u00e9sentent une jeune femme rousse, Gerda Michaelis Groth, juive allemande ayant fui le nazisme. S\u00e9duite par ce qu&rsquo;elle trouve de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0gaiet\u00e9 ironique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0chez le peintre, elle demande \u00e0 visiter son atelier, capharna\u00fcm jonch\u00e9 de m\u00e9gots o\u00f9 elle s&rsquo;\u00e9tonne de ne voir aucun tableau\u00a0: il pr\u00e9tend ne pouvoir peindre qu&rsquo;\u00e0 la lumi\u00e8re du printemps<sup id=\"cite_ref-157\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-157\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>134<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Gerda l&rsquo;invite quelques jours apr\u00e8s \u00e0 un th\u00e9 chez elle, mais Soutine, qui n&rsquo;a jamais d&rsquo;heure, n&rsquo;arrive que sur le soir, et l&#8217;emm\u00e8ne \u00e0 un match de\u00a0<a title=\"Catch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catch\">catch<\/a>, son sport favori<sup id=\"cite_ref-CN4_158-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN4-158\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>135<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Or l\u00e0, il est subitement pris de malaise. L&rsquo;ayant ramen\u00e9 villa Seurat, la jeune femme le dorlote et reste aupr\u00e8s de lui pour le veiller. Au matin, il refuse de la laisser partir\u00a0:\u00a0<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Gerda, tu as \u00e9t\u00e9 cette nuit ma garde, tu es Garde, et maintenant c&rsquo;est moi qui te garde.\u00a0\u00bb<\/span><\/i>\u00a0Gerda Groth devient pour tous\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mademoiselle\">M<sup>lle<\/sup><\/abbr>\u00a0Garde<sup id=\"cite_ref-CN4_158-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN4-158\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>135<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Amedeo_Modigliani_009.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Amedeo_Modigliani_009.jpg\/250px-Amedeo_Modigliani_009.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Amedeo_Modigliani_009.jpg\/330px-Amedeo_Modigliani_009.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Amedeo_Modigliani_009.jpg\/500px-Amedeo_Modigliani_009.jpg 2x\" alt=\"Buste f\u00e9minin d\u00e9nud\u00e9, sur fond bleu sombre\" width=\"200\" height=\"256\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"2586\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>,\u00a0<i>Jeune femme<\/i>, vers 1918, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Fondation et Collection Emil G. B\u00fchrle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondation_et_Collection_Emil_G._B%C3%BChrle\">Fondation et Collection Emil G. B\u00fchrle<\/a>,\u00a0<a title=\"Zurich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zurich\">Zurich<\/a>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>Tu ressembles \u00e0 un Modigliani<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>, dit Soutine \u00e0 Gerda \u2014 que Henry Miller, lui, voit comme un\u2026 Soutine<sup id=\"cite_ref-159\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-159\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>136<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Besoin de soins, de tendresse, ou amour v\u00e9ritable, c&rsquo;est la premi\u00e8re fois que Soutine s&rsquo;installe durablement avec une femme et qu&rsquo;il m\u00e8ne, comme en t\u00e9moigne Henry Miller, une vie r\u00e9guli\u00e8re, \u00ab\u00a0normale\u00a0\u00bb. Gerda tient le m\u00e9nage, dont son compagnon, port\u00e9 aux achats de luxe compulsifs tout en restant hant\u00e9 par le spectre de la pr\u00e9carit\u00e9, contr\u00f4le les d\u00e9penses. Le couple re\u00e7oit, sort \u2014\u00a0au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Louvre<\/a>, au cin\u00e9ma, au catch, aux\u00a0<a title=\"March\u00e9 aux puces\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/March%C3%A9_aux_puces\">Puces<\/a>\u00a0\u2014 et va souvent pique-niquer dans les environs de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, vers\u00a0<a title=\"Garches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Garches\">Garches<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Bougival\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bougival\">Bougival<\/a>. Soutine emporte ses toiles et ses couleurs, Gerda un livre. Elle aussi fournira des d\u00e9tails sur les habitudes du peintre, bien qu&rsquo;elle respecte son go\u00fbt du secret qui va jusqu&rsquo;\u00e0 enfermer ses tableaux \u00e0 cl\u00e9 dans un placard\u00a0: il attaque son sujet sans croquis pr\u00e9paratoire, utilise beaucoup de pinceaux que dans son ardeur il jette \u00e0 terre les uns apr\u00e8s les autres, n&rsquo;h\u00e9site pas non plus \u00e0 travailler au doigt, gardant de la peinture incrust\u00e9e sous les ongles<sup id=\"cite_ref-160\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-160\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>137<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u2026 Mais c&rsquo;est surtout le Soutine intime et plein d&rsquo;humour qu&rsquo;elle \u00e9clairera d&rsquo;un jour tendre dans son livre de souvenirs<sup id=\"cite_ref-161\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-161\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>138<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aux c\u00f4t\u00e9s de \u00ab\u00a0Garde\u00a0\u00bb, le peintre conna\u00eet deux ann\u00e9es de douceur et d&rsquo;\u00e9quilibre, qui lui donnent envie de reprendre contact par \u00e9crit avec sa propre famille<sup id=\"cite_ref-162\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-162\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>139<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Surtout, souffrant en permanence de l&rsquo;estomac, il d\u00e9cide de se soigner vraiment. Il consulte des sp\u00e9cialistes, renoue avec certains aliments (notamment la viande, qu&rsquo;il ne faisait plus que peindre depuis des ann\u00e9es), et prend ses rem\u00e8des. Ce qu&rsquo;il ignore, c&rsquo;est qu&rsquo;ind\u00e9pendamment m\u00eame de son affaiblissement g\u00e9n\u00e9ral, les m\u00e9decins jugent inop\u00e9rable son\u00a0<a title=\"Ulc\u00e8re gastroduod\u00e9nal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ulc%C3%A8re_gastroduod%C3%A9nal\">ulc\u00e8re<\/a>, d\u00e9j\u00e0 trop avanc\u00e9. Ils ne lui donnent pas plus de six ans \u00e0 vivre<sup id=\"cite_ref-163\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-163\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>140<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u2014\u00a0<a title=\"Pronostic (m\u00e9decine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pronostic_(m%C3%A9decine)\">pronostic<\/a>\u00a0que l&rsquo;avenir va confirmer.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"La_guerre_et_la_s\u00e9paration\"><span id=\"La_guerre_et_la_s.C3.A9paration\"><\/span>La guerre et la s\u00e9paration<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La qui\u00e9tude de ce couple de Juifs immigr\u00e9s est bient\u00f4t menac\u00e9e par le contexte international de la fin des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1930\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1930\">ann\u00e9es 1930<\/a>, dont Soutine, grand lecteur de journaux, mesure la gravit\u00e9 avec lucidit\u00e9<sup id=\"cite_ref-165\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-165\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Comme on lui a recommand\u00e9 l&rsquo;air de la campagne, il passe l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1939 avec Gerda dans un village de l&rsquo;<a title=\"Yonne (d\u00e9partement)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yonne_(d%C3%A9partement)\">Yonne<\/a>,\u00a0<a title=\"Massangis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Massangis\">Civry-sur-Serein<\/a>. Il y peint des paysages en augmentant sa palette de nouvelles nuances, en particulier de verts et de bleus<sup id=\"cite_ref-166\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-166\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>142<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il compte sur l&rsquo;appui du ministre de l&rsquo;Int\u00e9rieur\u00a0<a title=\"Albert Sarraut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Sarraut\">Albert Sarraut<\/a>, qui lui a achet\u00e9 plusieurs toiles, pour renouveler son permis de s\u00e9jour arriv\u00e9 \u00e0 \u00e9ch\u00e9ance, puis pour obtenir, une fois la guerre d\u00e9clar\u00e9e, le laissez-passer que n\u00e9cessitent ses soins \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>. Mais cette autorisation ne vaut que pour lui, et m\u00eame l&rsquo;entremise des Castaing, durant l&rsquo;hiver o\u00f9 Soutine fait des aller-retours entre Paris et l&rsquo;Yonne, ne suffit pas \u00e0 faire lever l&rsquo;assignation \u00e0 r\u00e9sidence de Gerda. En avril 1940, tous deux s&rsquo;enfuient nuitamment de Civry et regagnent la\u00a0<a title=\"Villa Seurat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_Seurat\">villa Seurat<\/a><sup id=\"cite_ref-167\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-167\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>143<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">R\u00e9pit de courte dur\u00e9e\u00a0: le 15 mai, Gerda Groth doit\u00a0<a title=\"Rafle des femmes ind\u00e9sirables\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rafle_des_femmes_ind%C3%A9sirables#Arrestation\">comme tous les ressortissantes d&rsquo;origine allemande<\/a>\u00a0se rendre au\u00a0<a title=\"V\u00e9lodrome d'Hiver\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9lodrome_d%27Hiver\">V\u00e9lodrome d&rsquo;Hiver<\/a>. Soutine ayant, comme toujours, pris le parti d&rsquo;ob\u00e9ir aux autorit\u00e9s, l&rsquo;accompagne \u00e0 la porte. Au\u00a0<a title=\"Camp de Gurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camp_de_Gurs\">camp de Gurs<\/a>\u00a0o\u00f9 on l&rsquo;a transf\u00e9r\u00e9e, dans les\u00a0<a title=\"Pyr\u00e9n\u00e9es-Atlantiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques\">Pyr\u00e9n\u00e9es-Atlantiques<\/a>, elle re\u00e7oit de lui deux mandats-poste puis, en juillet, une derni\u00e8re lettre. Elle quittera Gurs quelques mois plus tard gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;intervention de l&rsquo;\u00e9crivain\u00a0<a title=\"Jo\u00eb Bousquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jo%C3%AB_Bousquet\">Jo\u00eb Bousquet<\/a>\u00a0et du peintre\u00a0<a title=\"Raoul Ubac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raoul_Ubac\">Raoul Ubac<\/a>, mais Soutine et \u00ab\u00a0Garde\u00a0\u00bb ne se reverront plus<sup id=\"cite_ref-168\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-168\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>144<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L'errance_des_derni\u00e8res_ann\u00e9es_(1940-1943)\"><span id=\"L.27errance_des_derni.C3.A8res_ann.C3.A9es_.281940-1943.29\"><\/span>L&rsquo;errance des derni\u00e8res ann\u00e9es (1940-1943)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Une_nouvelle_compagne\">Une nouvelle compagne<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine paraissait sinc\u00e8rement attach\u00e9 \u00e0 Gerda mais ne s&rsquo;est pas risqu\u00e9 \u00e0 essayer de la tirer de son internement<sup id=\"cite_ref-170\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-170\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d&rsquo;autant qu&rsquo;\u00e0 partir de l&rsquo;\u00e9t\u00e9 et de l&rsquo;automne 1940 se succ\u00e8dent les\u00a0<a title=\"Lois sur le statut des Juifs du r\u00e9gime de Vichy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lois_sur_le_statut_des_Juifs_du_r%C3%A9gime_de_Vichy\">lois antijuives<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"R\u00e9gime de Vichy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gime_de_Vichy\">r\u00e9gime de Vichy<\/a>\u00a0et des autorit\u00e9s allemandes d&rsquo;<a title=\"Occupation de la France par l'Allemagne pendant la Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Occupation_de_la_France_par_l%27Allemagne_pendant_la_Seconde_Guerre_mondiale\">occupation<\/a>. Obtemp\u00e9rant aux\u00a0<a title=\"Loi relative aux ressortissants \u00e9trangers de race juive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loi_relative_aux_ressortissants_%C3%A9trangers_de_race_juive\">injonctions<\/a>\u00a0du gouvernement, Cha\u00efm Soutine se fait recenser en octobre 1940 comme r\u00e9fugi\u00e9 russe, estampill\u00e9 \u00ab\u00a0Juif\u00a0\u00bb sous le num\u00e9ro 35702<sup id=\"cite_ref-171\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-171\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>146<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D\u00e8s lors, il est susceptible d&rsquo;\u00eatre arr\u00eat\u00e9 \u00e0 tout moment pour \u00eatre envoy\u00e9 dans un des camps install\u00e9s en\u00a0<a title=\"Zone libre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_libre\">zone sud<\/a>, et il entre dans une semi-clandestinit\u00e9<sup id=\"cite_ref-MVB1_172-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB1-172\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>147<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien que Soutine ait pris un peu ses distances avec elle<sup id=\"cite_ref-173\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-173\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>148<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Madame\">M<sup>me<\/sup><\/abbr>\u00a0Castaing s&rsquo;est mis en t\u00eate de lui retrouver une compagne au plus vite, et lui pr\u00e9sente au\u00a0<i><a title=\"Caf\u00e9 de Flore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caf%C3%A9_de_Flore\">Caf\u00e9 de Flore<\/a><\/i>\u00a0une belle jeune femme blonde dont le charme le fait bient\u00f4t succomber<sup id=\"cite_ref-MVB1_172-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB1-172\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>147<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. S\u0153ur du sc\u00e9nariste\u00a0<a title=\"Jean Aurenche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Aurenche\">Jean Aurenche<\/a>, seconde \u00e9pouse du peintre\u00a0<a title=\"Max Ernst\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Ernst\">Max Ernst<\/a>\u00a0dont elle est s\u00e9par\u00e9e, \u00e9g\u00e9rie des\u00a0<a title=\"Surr\u00e9alisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Surr%C3%A9alisme\">surr\u00e9alistes<\/a>\u00a0qui v\u00e9n\u00e8rent en elle le mod\u00e8le de la femme-enfant, Marie-Berthe Aurenche est fantasque, d&rsquo;un temp\u00e9rament volcanique et d&rsquo;un \u00e9quilibre psychique fragile. Elle a certes des relations dans les milieux bourgeois et artistiques, mais se r\u00e9v\u00e8le incapable d&rsquo;apporter \u00e0 Soutine le calme et la stabilit\u00e9 dont il a besoin<sup id=\"cite_ref-CN5_174-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN5-174\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>149<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Maurice Sachs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachs\">Maurice Sachs<\/a>\u00a0aurait m\u00eame reproch\u00e9 s\u00e9v\u00e8rement \u00e0 son amie\u00a0<a title=\"Madeleine Castaing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Castaing\">Madeleine<\/a>\u00a0d&rsquo;avoir jet\u00e9 Soutine dans ses bras<sup id=\"cite_ref-CN5_174-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN5-174\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>149<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. De fait, cette relation est des plus orageuses<sup id=\"cite_ref-176\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-176\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-OR10_177-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR10-177\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>151<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Clarisse Nico\u00efdski a l&rsquo;impression qu&rsquo;\u00e0 compter de cette rencontre, Soutine\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0se comporte de plus en plus comme un somnambule\u00a0\u00bb<\/span>, inconscient du danger lorsqu&rsquo;il circule sans pr\u00e9caution dans\u00a0<a title=\"Paris sous l'occupation allemande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris_sous_l%27occupation_allemande\">Paris occup\u00e9<\/a>\u00a0et refusant sous d&rsquo;absurdes pr\u00e9textes de gagner la\u00a0<a title=\"Zone libre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_libre\">zone libre<\/a>\u00a0ou les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a><sup id=\"cite_ref-CN5_174-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN5-174\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>149<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il se laisse de nouveau, malgr\u00e9 sa r\u00e9ussite mat\u00e9rielle, envahir par ses \u00ab\u00a0vieux d\u00e9mons\u00a0\u00bb\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la peur, la mis\u00e8re, la crasse<sup id=\"cite_ref-CN6_178-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN6-178\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>152<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Refuge_en_Touraine\">Refuge en Touraine<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_Veude_02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/La_Veude_02.jpg\/250px-La_Veude_02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/La_Veude_02.jpg\/330px-La_Veude_02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/La_Veude_02.jpg\/500px-La_Veude_02.jpg 2x\" alt=\"Photographie en couleurs d'un petit cours d'eau ombrag\u00e9 avec jeux de lumi\u00e8re dans la v\u00e9g\u00e9tation\" width=\"200\" height=\"267\" data-file-width=\"2448\" data-file-height=\"3264\" \/><\/a><figcaption>Les derniers paysages de Soutine montrent la\u00a0<a title=\"Veude (affluent de la Vienne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Veude_(affluent_de_la_Vienne)\">Veude<\/a>, bord\u00e9e d&rsquo;arbres pench\u00e9s.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s le d\u00e9but de l&rsquo;ann\u00e9e 1941 commence pour Soutine une vie d&rsquo;errance clandestine. De chez Marie-Berthe,\u00a0<a title=\"Rue Littr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_Littr%C3%A9\">rue Littr\u00e9<\/a>, il se r\u00e9fugie\u00a0<a title=\"Rue des Plantes (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_des_Plantes_(Paris)\">rue des Plantes<\/a>\u00a0o\u00f9 elle a des amis, le peintre Marcel Lalo\u00eb et sa femme. Ceux-ci, craignant une d\u00e9nonciation de leur concierge, s&rsquo;occupent quelques mois plus tard de faire fuir le couple, muni de faux papiers, dans un village d&rsquo;<a title=\"Indre-et-Loire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indre-et-Loire\">Indre-et-Loire<\/a>,\u00a0<a title=\"Champigny-sur-Veude\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Champigny-sur-Veude\">Champigny-sur-Veude<\/a><sup id=\"cite_ref-MVB1_172-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB1-172\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>147<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Chass\u00e9s de plusieurs auberges o\u00f9 on leur reproche leur malpropret\u00e9 ou les \u00e9clats de Marie-Berthe, Soutine et elle finissent par trouver \u00e0 louer une maison sur la route de\u00a0<a title=\"Chinon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinon\">Chinon<\/a><sup id=\"cite_ref-179\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-179\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>153<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, o\u00f9 des amis leur rendent discr\u00e8tement visite.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e0, en d\u00e9pit d&rsquo;intenses br\u00fblures d&rsquo;estomac qui le contraignent bient\u00f4t \u00e0 ne plus se nourrir que de bouillie, le peintre se remet au travail, fourni en toiles et en couleurs par Lalo\u00eb<sup id=\"cite_ref-OR10_177-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR10-177\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>151<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des ann\u00e9es 1941-1942 datent des paysages que semblent avoir d\u00e9sert\u00e9 les tons chauds, tel le\u00a0<i>Paysage de Champigny<\/i><sup id=\"cite_ref-CN6_178-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN6-178\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>152<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ou\u00a0<i>Le Grand Arbre<\/i>\u00a0peint \u00e0\u00a0<a title=\"Richelieu (Indre-et-Loire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Richelieu_(Indre-et-Loire)\">Richelieu<\/a>\u00a0\u2014\u00a0qui brouille d\u00e9finitivement Soutine avec les Castaing car il a r\u00e9tr\u00e9ci le format de la toile avant de la leur faire livrer<sup id=\"cite_ref-180\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-180\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>154<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais il aborde aussi des sujets nouveaux et plus l\u00e9gers comme\u00a0<i>Les Porcs<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>Le Retour de l&rsquo;\u00e9cole apr\u00e8s l&rsquo;orage<\/i>\u00a0; ainsi que des portraits d&rsquo;enfants et des maternit\u00e9s d&rsquo;une facture plus apais\u00e9e<sup id=\"cite_ref-MJ4_181-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ4-181\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>155<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"La_fin\">La fin<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tombe_de_Soutine.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Tombe_de_Soutine.jpg\/250px-Tombe_de_Soutine.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Tombe_de_Soutine.jpg\/330px-Tombe_de_Soutine.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Tombe_de_Soutine.jpg\/500px-Tombe_de_Soutine.jpg 2x\" alt=\"Photographie en couleurs d'une pierre tombale avec croix latine en relief et verdure sur deux c\u00f4t\u00e9s\" width=\"200\" height=\"267\" data-file-width=\"2448\" data-file-height=\"3264\" \/><\/a><figcaption>Tombe de Soutine et de Marie-Berthe Aurenche au cimeti\u00e8re du Montparnasse. Le nom du peintre est presque effac\u00e9 sur la plaque de marbre, en haut. Les cailloux marquent des hommages anonymes rendus selon le rite juda\u00efque.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;angoisse de se savoir traqu\u00e9 et ses disputes continuelles avec sa compagne ne manquent pas d&rsquo;aggraver encore son \u00e9tat de sant\u00e9\u00a0: Soutine au d\u00e9but de l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1943 n&rsquo;absorbe plus que du lait, et se tra\u00eene le long des chemins appuy\u00e9 sur une canne, cherchant toujours, malgr\u00e9 tout, des sujets \u00e0 peindre<sup id=\"cite_ref-CN7_182-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN7-182\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>156<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e9but ao\u00fbt, une crise plus violente que les autres le conduit \u00e0 l&rsquo;h\u00f4pital de\u00a0<a title=\"Chinon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinon\">Chinon<\/a>, o\u00f9 est pr\u00e9conis\u00e9e une op\u00e9ration d&rsquo;urgence que lui-m\u00eame r\u00e9clame\u00a0: mais l&rsquo;<a title=\"Interne des h\u00f4pitaux en France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Interne_des_h%C3%B4pitaux_en_France\">interne<\/a>\u00a0de service, prenant Marie-Berthe Aurenche pour l&rsquo;\u00e9pouse l\u00e9gitime de Soutine, s&rsquo;incline devant sa volont\u00e9 d&#8217;emmener le malade dans une clinique parisienne r\u00e9put\u00e9e du\u00a0<a title=\"16e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/16e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Seizi\u00e8me\">16<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement<\/a><sup id=\"cite_ref-CN7_182-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN7-182\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>156<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Inexplicablement, entre la\u00a0<a title=\"Touraine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Touraine\">Touraine<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Normandie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Normandie\">Normandie<\/a>, afin d&rsquo;\u00e9viter des barrages de police mais apparemment aussi parce que Marie-Berthe veut r\u00e9cup\u00e9rer des toiles en divers endroits, le transfert en ambulance s&rsquo;\u00e9ternise plus de vingt-quatre heures<sup id=\"cite_ref-183\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-183\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, v\u00e9ritable martyre pour le peintre. Op\u00e9r\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"08-07\" data-sort-value=\"08-07\">7 ao\u00fbt<\/time>\u00a0d\u00e8s son arriv\u00e9e \u00e0 la maison de sant\u00e9 du 10\u00a0<a title=\"Rue Lyautey (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_Lyautey_(Paris)\">rue Lyautey<\/a><sup id=\"cite_ref-184\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-184\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Ulc\u00e8re gastroduod\u00e9nal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ulc%C3%A8re_gastroduod%C3%A9nal\">ulc\u00e8re<\/a>\u00a0perfor\u00e9 ayant d\u00e9g\u00e9n\u00e9r\u00e9 en\u00a0<a title=\"Cancer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cancer\">cancer<\/a><sup id=\"cite_ref-185\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-185\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>157<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Cha\u00efm Soutine meurt le surlendemain \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">6\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"heures\">h<\/abbr><\/span>\u00a0du matin, sans avoir semble-t-il repris connaissance<sup id=\"cite_ref-MVB2_186-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB2-186\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>158<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-187\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-187\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est inhum\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"08-11\" data-sort-value=\"08-11\">11 ao\u00fbt<\/time>\u00a0au\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_Montparnasse\">cimeti\u00e8re du Montparnasse<\/a>\u00a0dans une concession appartenant \u00e0 la famille Aurenche<sup id=\"cite_ref-MVB2_186-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB2-186\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>158<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quelques rares amis suivent l&rsquo;enterrement, dont\u00a0<a title=\"Pablo Picasso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pablo_Picasso\">Picasso<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean Cocteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Cocteau\">Cocteau<\/a><sup id=\"cite_ref-188\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-188\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et Garde, \u00e0 qui Marie-Berthe r\u00e9v\u00e8le que Soutine l&rsquo;a r\u00e9clam\u00e9e \u00e0 plusieurs reprises durant ses derniers jours<sup id=\"cite_ref-189\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-189\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>159<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La pierre tombale de couleur grise est barr\u00e9e d&rsquo;une croix latine<sup id=\"cite_ref-191\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-191\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et reste sans nom jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;inscription fautive grav\u00e9e apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">guerre<\/a>\u00a0: \u00ab\u00a0Cha\u00efm<i>e<\/i>\u00a0Soutine 1894-1943\u00a0\u00bb. Cette gravure a \u00e9t\u00e9 recouverte depuis par une plaque de marbre portant \u00ab\u00a0C. Soutine 1893-1943\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-192\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-192\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>161<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-193\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-193\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Marie-Berthe Aurenche, qui a mis fin \u00e0 ses jours en 1960, repose dans le m\u00eame caveau<sup id=\"cite_ref-194\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-194\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>162<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"La_peinture_de_Soutine\">La peinture de Soutine<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Le_peintre_au_travail\">Le peintre au travail<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Pr\u00e9paration_et_rapport_au_sujet\"><span id=\"Pr.C3.A9paration_et_rapport_au_sujet\"><\/span>Pr\u00e9paration et rapport au sujet<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"La_capture_du_sujet\">La capture du sujet<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les anecdotes abondent sur la mani\u00e8re dont Soutine, hant\u00e9 par un th\u00e8me, choisit son motif \u00e0 partir d&rsquo;une id\u00e9e fixe parfois issue d&rsquo;un coup de foudre, et met tout en \u0153uvre pour le trouver ou l&rsquo;obtenir<sup id=\"cite_ref-DT2_195-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT2-195\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>163<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il court les march\u00e9s d\u00e8s l&rsquo;aube en qu\u00eate de poissons<sup id=\"cite_ref-196\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-196\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>164<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, d&rsquo;une t\u00eate de veau qui soit, selon ses propres mots,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>distingu\u00e9e<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>, ou de quelque volaille color\u00e9e,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>tr\u00e8s maigre, avec un long cou et une chair flasque<\/i>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-197\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-197\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>165<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Un jour, au retour d&rsquo;une promenade, il d\u00e9clare vouloir \u00e0 tout prix peindre un cheval dont les yeux lui ont paru exprimer toute la douleur du monde\u00a0: les Castaing accueillent donc le temps qu&rsquo;il faut dans leur propri\u00e9t\u00e9 les gitans auxquels appartient la haridelle<sup id=\"cite_ref-198\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-198\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>166<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Gerda raconte que Soutine peut tourner dix fois dans un champ ou autour d&rsquo;un arbre pour trouver le bon angle, suscitant par l\u00e0 la m\u00e9fiance des badauds ou des gendarmes \u2014\u00a0ce qui lui vaut en ao\u00fbt 1939 quelques heures de garde \u00e0 vue<sup id=\"cite_ref-a_199-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-a-199\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>167<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il est capable d&rsquo;attendre assis devant un paysage\u00a0<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0que le vent se l\u00e8ve\u00a0\u00bb<\/span><\/i><sup id=\"cite_ref-a_199-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-a-199\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>167<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ou d&rsquo;assi\u00e9ger des jours durant tel paysan jaloux dont il veut peindre la femme.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Que son sujet soit de chair vive ou morte, Soutine fait montre d&rsquo;une incroyable pers\u00e9v\u00e9rance pour le rep\u00e9rer, le traquer, s&rsquo;en emparer, le placer face \u00e0 lui<sup id=\"cite_ref-DT2_195-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT2-195\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>163<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_mat\u00e9riel\"><span id=\"Le_mat.C3.A9riel\"><\/span>Le mat\u00e9riel<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-17.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Soutine-2014-17.jpg\/250px-Soutine-2014-17.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Soutine-2014-17.jpg\/500px-Soutine-2014-17.jpg 1.5x\" alt=\"Peinture d'une femme aux cheveux courts en veste rouge et chemisier blanc, le regard tourn\u00e9 en bas vers sa droite\" width=\"250\" height=\"214\" data-file-width=\"3637\" data-file-height=\"3116\" \/><\/a><figcaption><i>La Jeune Anglaise<\/i>, vers 1934, huile sur toile (46\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie (Paris). Ce mod\u00e8le a pos\u00e9 deux fois dans la m\u00eame tenue aux couleurs favorites de Soutine.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avant de se mettre au travail, Soutine pr\u00e9pare avec un soin\u00a0<a title=\"Manie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manie\">maniaque<\/a>\u00a0son mat\u00e9riel,\u00a0<a title=\"Toile (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toile_(peinture)\">toile<\/a>,\u00a0<a title=\"Palette (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palette_(peinture)\">palette<\/a>,\u00a0<a title=\"Pinceau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinceau\">pinceaux<\/a>. Il n&rsquo;a laiss\u00e9 presque aucun\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessin<\/a>, et s&rsquo;il lui est arriv\u00e9 de travailler sur un support insolite comme un morceau de\u00a0<a title=\"Linoleum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Linoleum\">linoleum<\/a>, il n&rsquo;a peint sinon que sur des toiles, non pas neuves et vierges mais ayant d\u00e9j\u00e0 servi, et si possible du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle car il leur trouve un grain incomparable. Une fois r\u00e9cur\u00e9es, patin\u00e9es par les anciennes couches, elles sont cens\u00e9es supporter les textures \u00e9paisses et denses qu&rsquo;il y d\u00e9posera<sup id=\"cite_ref-DT4_200-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT4-200\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>168<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il s&rsquo;assure toujours d&rsquo;une caresse rituelle des doigts que la surface en est parfaitement lisse et douce<sup id=\"cite_ref-CN9_201-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN9-201\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>169<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 la fin de sa vie, Soutine ne tend plus ses toiles sur un ch\u00e2ssis mais les punaise simplement sur un carton ou sur une planche, afin de pouvoir \u00e0 son gr\u00e9 \u2014\u00a0comme\u00a0<a title=\"\u00c9douard Manet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89douard_Manet\">Manet<\/a>\u00a0avant lui\u00a0\u2014 r\u00e9duire le champ de sa peinture ou en r\u00e9cup\u00e9rer des morceaux<sup id=\"cite_ref-OR10_177-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR10-177\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>151<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Par ailleurs, veillant \u00e0 la texture de ses pigments dilu\u00e9s \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Essence de t\u00e9r\u00e9benthine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Essence_de_t%C3%A9r%C3%A9benthine\">essence de t\u00e9r\u00e9benthine<\/a>\u00a0et voulant disposer de couleurs toujours pures, il nettoie sa palette avant de commencer, et aligne selon leur taille de nombreux pinceaux<sup id=\"cite_ref-202\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-202\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>170<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, entre vingt et quarante,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0immacul\u00e9s, d&rsquo;\u00e9paisseur variable\u00a0: un par nuance<sup id=\"cite_ref-DT2_195-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT2-195\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>163<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Regarder_et_peindre_sur_le_vif\">Regarder et peindre sur le vif<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tout le travail de Soutine, expliquent Esti Dunow<sup id=\"cite_ref-204\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-204\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et Maurice Tuchman<sup id=\"cite_ref-206\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-206\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, suit ce double processus\u00a0: tour \u00e0 tour regarder et peindre. \u00ab\u00a0Regarder\u00a0\u00bb, c&rsquo;est-\u00e0-dire se projeter dans l&rsquo;objet afin de s&rsquo;en p\u00e9n\u00e9trer, en s&rsquo;oubliant lui-m\u00eame\u00a0; \u00ab\u00a0peindre\u00a0\u00bb, c&rsquo;est-\u00e0-dire int\u00e9rioriser l&rsquo;objet en le soumettant au prisme de ses \u00e9motions et le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0recracher\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0sous forme de peinture. Percevoir le r\u00e9el et manier les pigments, ces deux sensations doivent finir par se confondre pour qu&rsquo;advienne le tableau<sup id=\"cite_ref-DT3_207-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine commence donc par scruter longuement son sujet, attentif en m\u00eame temps \u00e0 ce qui se passe en lui. Et quand plus rien ne s&rsquo;interpose entre lui-m\u00eame et le motif tel qu&rsquo;il le ressent, il se met \u00e0 peindre, bient\u00f4t emport\u00e9 par son ardeur mais non sans discipline<sup id=\"cite_ref-DT3_207-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Aussi n&rsquo;a-t-il jamais peint que\u00a0<a title=\"Peinture sur le motif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_sur_le_motif\">sur le motif<\/a>\u00a0ou devant le mod\u00e8le, et non de t\u00eate<sup id=\"cite_ref-MMM1_208-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM1-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>174<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0on a ainsi pu le voir supplier \u00e0 genoux une lavandi\u00e8re ext\u00e9nu\u00e9e de reprendre la pose qu&rsquo;elle venait de quitter<sup id=\"cite_ref-MS1_147-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MS1-147\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>124<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il peint avec acharnement, jusqu&rsquo;\u00e0 \u00e9puisement, indiff\u00e9rent aux conditions ext\u00e9rieures \u2014\u00a0orage, pluie battante<sup id=\"cite_ref-HS3_209-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-HS3-209\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>175<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quant \u00e0 son regard concentr\u00e9, oublieux de l&rsquo;autre qui n&rsquo;est plus qu&rsquo;un objet \u00e0 peindre, il faisait dire \u00e0\u00a0<a title=\"Madeleine Castaing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Castaing\">Madeleine Castaing<\/a>\u00a0que Soutine\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0violait\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0ses mod\u00e8les<sup id=\"cite_ref-CN8_149-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN8-149\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>126<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce rapport intense se retrouve dans son \u0153uvre \u00e0 travers les s\u00e9ries, qui seraient moins des variations sur un th\u00e8me qu&rsquo;une mani\u00e8re pour lui de se l&rsquo;approprier<sup id=\"cite_ref-DT5_153-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT5-153\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>130<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La n\u00e9cessit\u00e9 d&rsquo;\u00eatre face au mod\u00e8le lui fait achever les paysages en une fois, tandis que les natures mortes et surtout les portraits exigent souvent plusieurs s\u00e9ances<sup id=\"cite_ref-Ta514_210-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta514-210\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>176<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Technique\">Technique<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Une_touche_\u00e9nergique\"><span id=\"Une_touche_.C3.A9nergique\"><\/span>Une touche \u00e9nergique<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-18.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Soutine-2014-18.jpg\/250px-Soutine-2014-18.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Soutine-2014-18.jpg\/330px-Soutine-2014-18.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Soutine-2014-18.jpg\/500px-Soutine-2014-18.jpg 2x\" alt=\"Paysage campagnard o\u00f9 dominent le bleu et le vert, avec sur la droite une route et un village en tons clairs.\" width=\"200\" height=\"284\" data-file-width=\"3040\" data-file-height=\"4318\" \/><\/a><figcaption>Ce\u00a0<i>Paysage<\/i>\u00a0(1922-1923, huile sur toile, 92\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris) t\u00e9moigne de la palette vive et de la touche ondoyante de Soutine.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L&rsquo;expression est dans la touche\u00a0\u00bb<\/span><\/i>\u00a0d\u00e9clare Soutine, c&rsquo;est-\u00e0-dire dans le mouvement, le rythme, la pression du pinceau contre la surface de la toile<sup id=\"cite_ref-DT3_207-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il a vite d\u00e9pass\u00e9 le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0dessin lin\u00e9aire et rigide\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0des premi\u00e8res natures mortes pour d\u00e9couvrir\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0son v\u00e9ritable \u00e9l\u00e9ment, la touche de couleur et sa flexion sinueuse\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-211\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-211\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>177<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0h\u00e9rit\u00e9e de\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">Van Gogh<\/a>\u00a0m\u00eame s&rsquo;il d\u00e9nigre sa technique<sup id=\"cite_ref-DT3_207-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son trait est moins une ligne qu&rsquo;une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tache grasse\u00a0\u00bb<\/span>, o\u00f9 se ressent l&rsquo;\u00e9nergie de cette touche<sup id=\"cite_ref-Ta35_212-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta35-212\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>178<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine se lance le plus souvent sans dessin pr\u00e9alable<sup id=\"cite_ref-213\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-213\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: jeune, il pr\u00e9tendait d\u00e9j\u00e0 que des \u00e9tudes eussent affaibli son \u00e9lan<sup id=\"cite_ref-214\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-214\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>179<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0mais proc\u00e9dait encore \u00e0 une mise en place sommaire au fusain\u00a0; dans les ann\u00e9es 1930 il attaque toujours directement \u00e0 la couleur<sup id=\"cite_ref-OR13_215-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR13-215\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>180<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e9vitant ainsi d&rsquo;appauvrir ou de fragmenter la force de l&rsquo;inspiration<sup id=\"cite_ref-216\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-216\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>181<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le dessin prenait forme \u00e0 mesure qu&rsquo;il peignait<sup id=\"cite_ref-217\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-217\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>182<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Il travaille lentement, au pinceau et \u00e0 l&rsquo;occasion au couteau, ou encore \u00e0 la main, malaxant la p\u00e2te, l&rsquo;\u00e9talant avec les doigts, maniant la peinture comme une mati\u00e8re vive<sup id=\"cite_ref-OR13_215-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR13-215\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>180<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il multiplie les touches et les couches, cherchant \u00e0 accentuer les contrastes. Puis il reprend longuement les d\u00e9tails, avant d&rsquo;op\u00e9rer sur les fonds des frottis qui les estomperont et feront ressortir l&rsquo;avant-plan<sup id=\"cite_ref-OR11_131-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR11-131\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>110<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais ce qui frappe le plus ceux qui le voient \u00e0 l&rsquo;\u0153uvre, c&rsquo;est l&rsquo;\u00e9tat d&rsquo;excitation de l&rsquo;artiste en train de peindre<sup id=\"cite_ref-219\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-219\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et surtout sa gestuelle, sa fr\u00e9n\u00e9sie proche de la transe\u00a0: il se rue sur la toile en s&rsquo;\u00e9lan\u00e7ant parfois de loin, et y jette litt\u00e9ralement la peinture \u00e0 coups de pinceau vigoureux, agressifs \u2014\u00a0au point qu&rsquo;il se serait un jour disloqu\u00e9 le pouce<sup id=\"cite_ref-DT3_207-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Couleurs_et_lumi\u00e8re\"><span id=\"Couleurs_et_lumi.C3.A8re\"><\/span>Couleurs et lumi\u00e8re<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tous les critiques soulignent les talents de coloriste de Soutine, l&rsquo;intensit\u00e9 de sa palette.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Ses couleurs pr\u00e9f\u00e9r\u00e9es, on les conna\u00eet, r\u00e9sume Gerda\u00a0:\u00a0<a title=\"Vermillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vermillon\">rouge vermillon<\/a>,\u00a0<a title=\"Cinabre (pigment)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cinabre_(pigment)\">cinabre<\/a>\u00a0incandescent,\u00a0<a title=\"C\u00e9ruse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ruse\">blanc d&rsquo;argent<\/a>, [plus] le\u00a0<a title=\"Vert V\u00e9ron\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vert_V%C3%A9ron%C3%A8se\">vert V\u00e9ron\u00e8se<\/a>\u00a0et la gamme des verts-bleus\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-OR13_215-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR13-215\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>180<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le peintre Lalo\u00eb admirait pour sa part, dans le portrait disparu de Marie-Berthe Aurenche,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les violets et les jaunes trouv\u00e9s par Soutine, le tout rompu de verts bleut\u00e9s\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et d&rsquo;une fa\u00e7on g\u00e9n\u00e9rale\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0des vermillons extraordinaires, des cadmiums<sup id=\"cite_ref-220\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-220\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, des orang\u00e9s magnifiques\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u2014\u00a0qui se sont rabattus avec le temps<sup id=\"cite_ref-OR10_177-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR10-177\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>151<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour Soutine importe avant tout, comme il le dit,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>la fa\u00e7on dont on m\u00e9lange la couleur, dont on la capte, dont on l&rsquo;arrange<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>. Il exploite le potentiel expressif de la moindre teinte<sup id=\"cite_ref-DT3_207-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, laissant par endroits appara\u00eetre le blanc de la toile entre les touches de couleur<sup id=\"cite_ref-MJ6_221-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ6-221\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>184<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sur les portraits, sp\u00e9cialement ceux dont le mod\u00e8le pose en uniforme ou v\u00eatement de travail (groom, p\u00e2tissier, enfant de ch\u0153ur), sa virtuosit\u00e9 se manifeste dans ces larges zones ferm\u00e9es d&rsquo;une seule couleur, qu&rsquo;il a pratiqu\u00e9es tr\u00e8s t\u00f4t et \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur desquelles il multiplie les variations, nuances,\u00a0<a title=\"Iridescence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iridescence\">irisations<\/a><sup id=\"cite_ref-222\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-222\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>185<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Gerda ajoute qu&rsquo;il finissait toujours ses paysages en y diss\u00e9minant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0des tra\u00een\u00e9es de jaune d&rsquo;or qui faisaient appara\u00eetre les rayons de soleil\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-OR13_215-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR13-215\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>180<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: le sculpteur\u00a0<a title=\"Chaim Jacob Lipchitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaim_Jacob_Lipchitz\">Lipchitz<\/a>\u00a0louait justement comme un don tr\u00e8s rare la capacit\u00e9 qu&rsquo;il attribuait \u00e0 son ami de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0faire en sorte que ses couleurs respirent la lumi\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-DT4_200-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT4-200\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>168<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Autant que sa palette flamboyante et ses lignes tourment\u00e9es, ses pigments, travaill\u00e9s de fa\u00e7on \u00e0 faire de la surface du tableau une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0cro\u00fbte sauvagement luisante\u00a0\u00bb<\/span>, placent Soutine\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0dans le sillage de\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">Van Gogh<\/a>, de\u00a0<a title=\"Edvard Munch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edvard_Munch\">Munch<\/a>, de\u00a0<a title=\"Emil Nolde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emil_Nolde\">Nolde<\/a>\u00a0ou de\u00a0<a title=\"Ernst Ludwig Kirchner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernst_Ludwig_Kirchner\">Kirchner<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FM1_45-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM1-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"L'exaltation_de_la_mati\u00e8re\"><span id=\"L.27exaltation_de_la_mati.C3.A8re\"><\/span>L&rsquo;exaltation de la mati\u00e8re<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li\u00e9e \u00e0 la touche, c&rsquo;est\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la trituration de la mati\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qui est jug\u00e9e essentielle dans cette peinture\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e9ruptive\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MPV2_223-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV2-223\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>186<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine brasse litt\u00e9ralement formes, couleurs et espaces jusqu&rsquo;\u00e0 ce que la peinture dans sa mat\u00e9rialit\u00e9 (les pigments color\u00e9s) ne fasse plus qu&rsquo;un avec le motif tel qu&rsquo;il le voit<sup id=\"cite_ref-DT3_207-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les formes et l&rsquo;arri\u00e8re-plan se trouvent ainsi comme unifi\u00e9s par la densit\u00e9 de la mati\u00e8re, du moins jusqu&rsquo;aux ann\u00e9es trente o\u00f9 Soutine, attir\u00e9 de plus en plus par\u00a0<a title=\"Gustave Courbet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Courbet\">Courbet<\/a>, \u00e9tale la peinture en couches moins \u00e9paisses<sup id=\"cite_ref-Ta39_143-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta39-143\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>121<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il reste que par la fa\u00e7on dont il dispose et superpose les touches de couleur, dont il accumule ou imbrique les couches sur la toile, il fait de la peinture une exp\u00e9rience d&rsquo;abord et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0fondamentalement sensuelle\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FM1_45-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM1-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0pour lui mais aussi pour le spectateur, puisque dans chaque tableau l&rsquo;objet peint\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0s&rsquo;impose par sa pr\u00e9sence mat\u00e9rielle\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-DT1_224-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT1-224\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>187<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Consid\u00e9r\u00e9e comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0aventure de la substance plus que qu\u00eate du sujet\u00a0\u00bb<\/span>, son \u0153uvre para\u00eet une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0c\u00e9l\u00e9bration de la mati\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span>, ce que soulignait \u00e0 sa mani\u00e8re\u00a0<a title=\"Willem de Kooning\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Willem_de_Kooning\">Willem de Kooning<\/a>\u00a0en comparant la surface de ses toiles \u00e0 une \u00e9toffe<sup id=\"cite_ref-FM1_45-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM1-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>, avant lui, estimait la mati\u00e8re de Soutine\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;une des plus charnelles que la peinture ait exprim\u00e9es\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-EF609_225-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-EF609-225\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>188<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et il ajoutait\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Soutine est peut-\u00eatre, depuis\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>, le peintre chez lequel le lyrisme de la mati\u00e8re a le plus profond\u00e9ment jailli d&rsquo;elle, sans tentative aucune d&rsquo;imposer \u00e0 la peinture, par d&rsquo;autres moyens que la mati\u00e8re, cette expression surnaturelle de la vie visible qu&rsquo;elle a charge de nous offrir<sup id=\"cite_ref-EF610_226-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-EF610-226\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>189<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9riodes_et_\u00e9volution\"><span id=\"P.C3.A9riodes_et_.C3.A9volution\"><\/span>P\u00e9riodes et \u00e9volution<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La carri\u00e8re de Soutine peut se diviser en p\u00e9riodes selon les sujets qu&rsquo;il privil\u00e9gie, et les d\u00e9formations qu&rsquo;il leur inflige\u00a0: avant C\u00e9ret (natures mortes, portraits tortur\u00e9s), C\u00e9ret (paysages chaotiques parfois jusqu&rsquo;\u00e0 la confusion), le\u00a0<a title=\"Midi de la France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Midi_de_la_France\">Midi<\/a>\u00a0(paysages plus lumineux o\u00f9 tout semble prendre vie), milieu des ann\u00e9es 1920 (retour aux natures mortes avec les \u00e9corch\u00e9s), ann\u00e9es 1930 et d\u00e9but 1940 (paysages moins bouscul\u00e9s, portraits moins tum\u00e9fi\u00e9s). L&rsquo;\u00e9volution globale tend vers une moindre \u00e9paisseur de la mati\u00e8re et un relatif apaisement des formes, sans que soient perdus le mouvement ni l&rsquo;expression.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_d\u00e9formations\"><span id=\"Les_d.C3.A9formations\"><\/span>Les d\u00e9formations<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le traitement qu&rsquo;impose Soutine \u00e0 ses sujets continue \u00e0 interroger, voire \u00e0 susciter le rejet\u00a0: visages bossel\u00e9s, comme meurtris, silhouettes humaines ou animales d\u00e9jet\u00e9es, maisons et escaliers qui ondulent, paysages secou\u00e9s par quelque temp\u00eate ou s\u00e9isme \u2014\u00a0m\u00eame si les formes ont tendance \u00e0 s&rsquo;apaiser dans les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1930\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1930\">ann\u00e9es 1930<\/a><sup id=\"cite_ref-MPV2_223-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV2-223\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>186<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1934,\u00a0<a title=\"Maurice Sachs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachs\">Maurice Sachs<\/a>\u00a0parlait ainsi de sa peinture des\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Ses paysages et ses portraits de cette \u00e9poque \u00e9taient sans mesure. On aurait dit qu&rsquo;il peignait dans un \u00e9tat d&rsquo;affolement lyrique. Le sujet (selon l&rsquo;expression consacr\u00e9e, mais au pied de la lettre) d\u00e9bordait le cadre. Une si grande fi\u00e8vre \u00e9tait en lui qu&rsquo;elle d\u00e9formait tout \u00e0 l&rsquo;exc\u00e8s. Les maisons quittaient terre, les arbres semblaient voler<sup id=\"cite_ref-227\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-227\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>190<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains contemporains du peintre,\u00a0<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>\u00a0le premier, ont soutenu qu&rsquo;il souffrait de ces d\u00e9formations, signes de son \u00e9cart\u00e8lement entre son d\u00e9sordre int\u00e9rieur et une qu\u00eate \u00e9perdue d&rsquo;\u00e9quilibre, de stabilit\u00e9<sup id=\"cite_ref-228\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-228\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>191<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Maurice Sachs lui-m\u00eame supputait ses efforts pour assagir, afin de rejoindre des canons classiques, cette\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0distorsion involontaire, terrible, subie avec effroi<sup id=\"cite_ref-229\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-229\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>192<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. C&rsquo;est de fait essentiellement \u00e0 cause de ces d\u00e9formations que Soutine a d\u00e9savou\u00e9 et d\u00e9truit une grande partie des toiles peintes \u00e0\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>\u00a0entre 1919 et 1922, o\u00f9 elles avaient atteint un paroxysme<sup id=\"cite_ref-MMM1_208-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM1-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>174<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jusqu&rsquo;\u00e0 la fin des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1970\">ann\u00e9es 1970<\/a>, la critique a souvent tenu les \u0153uvres de C\u00e9ret pour les moins structur\u00e9es mais les plus expressives\u00a0: le peintre, expressionniste impulsif et sauvage, y aurait projet\u00e9 sa subjectivit\u00e9 hallucin\u00e9e\u00a0; alors qu&rsquo;ensuite, du fait de son admiration croissante pour les ma\u00eetres anciens, fran\u00e7ais notamment, il serait parvenu \u00e0 une plus grande r\u00e9ussite formelle, mais en perdant sa puissance expressive, voire sa personnalit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Ta67-69_230-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta67-69-230\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>193<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Esti Dunow r\u00e9cuse cette alternative qui fait du peintre de C\u00e9ret, d&rsquo;une mani\u00e8re quelque peu romantique, le seul \u00ab\u00a0vrai\u00a0\u00bb Soutine, et qui voit dans l&rsquo;\u00e9volution ult\u00e9rieure de son art un affadissement et une suite de revirements esth\u00e9tiques. Pour elle, il s&rsquo;agit plut\u00f4t d&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un processus de travail constant et d\u00e9lib\u00e9r\u00e9 [\u2026] vers la clart\u00e9 et l&rsquo;expression concentr\u00e9e\u00a0\u00bb<\/span>. Car m\u00eame l&rsquo;apparente anarchie des paysages de C\u00e9ret s&rsquo;av\u00e8re construite, pens\u00e9e, de m\u00eame qu&rsquo;on peut d\u00e9celer des intentions, une recherche, dans les distorsions qui affectent jusqu&rsquo;au bout les sujets humains ou inanim\u00e9s<sup id=\"cite_ref-Ta67-69_230-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta67-69-230\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>193<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9volution_par_genres\"><span id=\".C3.89volution_par_genres\"><\/span>\u00c9volution par genres<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Paysages\">Paysages<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les paysages relevant du \u00ab\u00a0style de\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>\u00a0\u00bb (m\u00eame peints ailleurs, ceux des ann\u00e9es 1919 \u00e0 1922) paraissent les plus instables et \u00ab\u00a0sismiques\u00a0\u00bb mais ob\u00e9issent \u00e0 une organisation sous-jacente. Soutine, qui s&rsquo;immerge dans son motif, \u00e9vite toute horizontale ou verticale. Il op\u00e8re, gr\u00e2ce aux circonvolutions de la mati\u00e8re, une fusion entre chaque forme et sa voisine, entre les diff\u00e9rents plans, entre le proche et le lointain\u00a0: cela cr\u00e9e un sentiment de basculement g\u00e9n\u00e9ralis\u00e9, mais aussi d&rsquo;enfermement dans un espace dense, comprim\u00e9<sup id=\"cite_ref-231\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-231\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>194<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On peut dire qu&rsquo;on a affaire au\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0traitement\u00a0<a title=\"Expressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme\">expressionniste<\/a>\u00a0de sc\u00e8nes d&rsquo;abord filtr\u00e9es par les yeux d&rsquo;un peintre\u00a0<a title=\"Cubisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cubisme\">cubiste<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>, qui s&rsquo;affranchit des lois habituelles de la perspective et de la repr\u00e9sentation pour recomposer l&rsquo;espace selon sa perception<sup id=\"cite_ref-Ta33_232-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta33-232\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>195<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans certaines toiles o\u00f9 les moyens m\u00eames de la peinture \u2014\u00a0pigments \u00e9pais, touche turbulente, couleurs imbriqu\u00e9es\u00a0\u2014 assurent toute la fonction expressive, le motif tend \u00e0 dispara\u00eetre et son traitement frise l&rsquo;abstraction<sup id=\"cite_ref-MJ2_94-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ2-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Paysage du Midi, 1920-21, huile sur toile (99\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0cm), collection priv\u00e9e, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine_-_Chemin_Fontaine_Fils_%C3%A0_C%C3%A9ret_(1920).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Soutine_-_Chemin_Fontaine_Fils_%C3%A0_C%C3%A9ret_%281920%29.jpg\/250px-Soutine_-_Chemin_Fontaine_Fils_%C3%A0_C%C3%A9ret_%281920%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Soutine_-_Chemin_Fontaine_Fils_%C3%A0_C%C3%A9ret_%281920%29.jpg\/330px-Soutine_-_Chemin_Fontaine_Fils_%C3%A0_C%C3%A9ret_%281920%29.jpg 2x\" alt=\"Route ou pont jaune montant parmi les masses sombres des arbres vers des maisons claires en haut d'une colline.\" width=\"133\" height=\"199\" data-file-width=\"399\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Paysage du Midi<\/i>, 1920-21, huile sur toile (99\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Paysage avec personnages, vers 1922, huile sur toile, High Museum of Art, Atlanta.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine,_1922,_High_Museum_of_Art.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_1922%2C_High_Museum_of_Art.JPG\/250px-%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_1922%2C_High_Museum_of_Art.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_1922%2C_High_Museum_of_Art.JPG\/330px-%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_1922%2C_High_Museum_of_Art.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_1922%2C_High_Museum_of_Art.JPG\/500px-%27Landscape_with_Figures-C%C3%A9ret%27_by_Cha%C3%AFm_Soutine%2C_1922%2C_High_Museum_of_Art.JPG 2x\" alt=\"Au centre de l'image, un grand arbre. \u00c0 gauche, fa\u00e7ade de maison toute pench\u00e9e. Personnage en bas \u00e0 droite.\" width=\"145\" height=\"199\" data-file-width=\"2265\" data-file-height=\"3101\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Paysage avec personnages<\/i>, vers 1922, huile sur toile,\u00a0<a title=\"High Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/High_Museum_of_Art\">High Museum of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"Atlanta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Atlanta\">Atlanta<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Vue de C\u00e9ret, 1921-22, huile sur toile (74\u00a0\u00d7\u00a085,5\u00a0cm), Mus\u00e9e d'Art de l'universit\u00e9 de Princeton.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:1921,_Soutine,_View_of_C%C3%A9ret.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cf\/1921%2C_Soutine%2C_View_of_C%C3%A9ret.jpg\/330px-1921%2C_Soutine%2C_View_of_C%C3%A9ret.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cf\/1921%2C_Soutine%2C_View_of_C%C3%A9ret.jpg\/500px-1921%2C_Soutine%2C_View_of_C%C3%A9ret.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cf\/1921%2C_Soutine%2C_View_of_C%C3%A9ret.jpg\/960px-1921%2C_Soutine%2C_View_of_C%C3%A9ret.jpg 2x\" alt=\"Formes plus ou moins g\u00e9om\u00e9triques dans des tons ocres, verts fonc\u00e9, jaune p\u00e2le. En haut \u00e0 droite, ciel bleu.\" width=\"225\" height=\"199\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1768\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Vue de C\u00e9ret<\/i>, 1921-22, huile sur toile (74\u00a0\u00d7\u00a085,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art de l'universit\u00e9 de Princeton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_de_l%27universit%C3%A9_de_Princeton\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art de l&rsquo;universit\u00e9 de Princeton<\/a>.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Village (La Gaude), vers 1923, huile sur toile (73,5\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0cm), mus\u00e9e de l'orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-03.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Soutine-2014-03.jpg\/330px-Soutine-2014-03.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Soutine-2014-03.jpg\/500px-Soutine-2014-03.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Soutine-2014-03.jpg\/960px-Soutine-2014-03.jpg 2x\" alt=\"Sous un ciel nuageux, trois groupes de maisons jaunes biscornues avec arbres. En bas un personnage en bleu agenouill\u00e9.\" width=\"254\" height=\"199\" data-file-width=\"3034\" data-file-height=\"2381\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Le Village (La Gaude)<\/i>, vers 1923, huile sur toile (73,5\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Paysage \u00e0 l'\u00e2ne rouge, 1923-24, huile sur toile (80,5\u00a0\u00d7\u00a062\u00a0cm), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/ff\/Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg\/250px-Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/ff\/Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg\/330px-Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/ff\/Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg\/500px-Chaim_Soutine-Red_Donkey_1922.jpg 2x\" alt=\"Au centre une maison entour\u00e9e de grands arbres courb\u00e9s. Tout en bas un personnage et un quadrup\u00e8de de couleur rouge\" width=\"147\" height=\"199\" data-file-width=\"594\" data-file-height=\"800\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Paysage \u00e0 l&rsquo;\u00e2ne rouge<\/i>, 1923-24, huile sur toile (80,5\u00a0\u00d7\u00a062\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg\/250px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg\/330px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg\/500px-Cha%C3%AFm_Soutine_-_A_Grande_%C3%81rvore.jpg 2x\" alt=\"Sur fond bleu, arbre occupant presque tout l'espace de la toile, avec petite cabane visible \u00e0 gauche\" width=\"200\" height=\"267\" data-file-width=\"3525\" data-file-height=\"4701\" \/><\/a><figcaption><i>Le Grand Arbre<\/i>, 1942, huile sur toile (99\u00a0\u00d7\u00a075\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'art de S\u00e3o Paulo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_de_S%C3%A3o_Paulo\">mus\u00e9e d&rsquo;art de S\u00e3o Paulo<\/a>,\u00a0<a title=\"Br\u00e9sil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9sil\">Br\u00e9sil<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tandis que la palette s&rsquo;\u00e9claircit et s&rsquo;illumine, l&rsquo;espace s&rsquo;agrandit et s&rsquo;approfondit \u00e0 partir de 1922. Les paysages du\u00a0<a title=\"Midi de la France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Midi_de_la_France\">Midi<\/a>\u00a0sont souvent structur\u00e9s par les arbres, seuls ou en bouquets, parfois au premier plan\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Au terme d&rsquo;un travail acharn\u00e9, Soutine organise l&rsquo;espace de la toile. Des lignes de force orientent le regard du spectateur, souvent le long d&rsquo;une diagonale ascendante qu&rsquo;amplifient les touches tourbillonnantes de la peinture.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MMM2_233-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM2-233\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>196<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0Les objets s&rsquo;individualisent, notamment par la couleur, routes ou escaliers m\u00e9nageant comme des \u00ab\u00a0entr\u00e9es\u00a0\u00bb dans ces sc\u00e8nes vivantes o\u00f9 les arbres et les maisons donnent l&rsquo;impression de danser ou de se contorsionner<sup id=\"cite_ref-Ta101-103_234-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta101-103-234\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>197<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le motif principal (escalier rouge de\u00a0<a title=\"Cagnes-sur-Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cagnes-sur-Mer\">Cagnes<\/a>, grand arbre de\u00a0<a title=\"Vence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vence\">Vence<\/a>) tend de plus en plus \u00e0 occuper le centre du tableau.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la fin des ann\u00e9es 1920 et jusqu&rsquo;au milieu des ann\u00e9es 1930, Soutine ex\u00e9cute des s\u00e9ries centr\u00e9es sur un motif et dont la composition varie peu (maisons de campagne, route des Grands-Pr\u00e9s pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>). Les toiles de\u00a0<a title=\"Bourgogne (ancienne r\u00e9gion administrative)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bourgogne_(ancienne_r%C3%A9gion_administrative)\">Bourgogne<\/a>\u00a0ou de\u00a0<a title=\"Touraine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Touraine\">Touraine<\/a>, souvent caract\u00e9ris\u00e9es par une palette froide, s&rsquo;organisent de nouveau de fa\u00e7on plus complexe. Elles sont travers\u00e9es par le m\u00eame tumulte que celles de C\u00e9ret ou de Cagnes, l&rsquo;\u00e9nergie s&rsquo;\u00e9tant transf\u00e9r\u00e9e de la mati\u00e8re picturale aux objets repr\u00e9sent\u00e9s eux-m\u00eames, notamment les arbres<sup id=\"cite_ref-Ta101-103_234-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta101-103-234\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>197<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Les_arbres\">Les arbres<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toute sa vie, Soutine a prouv\u00e9 sa pr\u00e9dilection pour ce sujet. Agit\u00e9s violemment en tous sens jusqu&rsquo;\u00e0 donner parfois l&rsquo;impression d&rsquo;avoir perdu leur axe propre, les arbres du d\u00e9but semblent refl\u00e9ter une forme d&rsquo;angoisse. Les troncs prennent des allures\u00a0<a title=\"Anthropomorphisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropomorphisme\">anthropomorphiques<\/a>\u00a0pouvant faire penser que le peintre y projette une image de lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-235\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-235\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>198<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Par la suite, le motif s&rsquo;individualise, \u00e0\u00a0<a title=\"Vence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vence\">Vence<\/a>\u00a0d\u00e9j\u00e0, puis \u00e0\u00a0<a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>\u00a0et en\u00a0<a title=\"Touraine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Touraine\">Touraine<\/a>\u00a0: les arbres, gigantesques, isol\u00e9s, occupent d\u00e9sormais toute la toile, sur un fond r\u00e9duit parfois au ciel. Ils se redressent pour atteindre \u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une sorte de s\u00e9r\u00e9nit\u00e9 douloureuse<sup id=\"cite_ref-MVB4_236-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB4-236\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>199<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, exprimant peut-\u00eatre les interrogations du peintre sur\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le cycle mouvement\u00e9 de la vie<sup id=\"cite_ref-237\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-237\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>200<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Les paysages de la fin redeviennent tourbillonnants, du fait des branches et des feuillages balay\u00e9s par le vent \u2014\u00a0que Soutine, peintre du mouvement, rend r\u00e9ellement visible<sup id=\"cite_ref-238\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-238\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>201<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: mais les arbres y sont d\u00e9sormais bien enracin\u00e9s. La r\u00e9apparition des personnages, plus gros, parfois au centre (enfants revenant de l&rsquo;\u00e9cole, femmes lisant allong\u00e9es), y sugg\u00e8re la place retrouv\u00e9e de l&rsquo;homme au sein de la nature<sup id=\"cite_ref-Ta101-103_234-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta101-103-234\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>197<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Natures_mortes\">Natures mortes<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine,_La_Table,_c._1919.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ea\/Soutine%2C_La_Table%2C_c._1919.jpg\/250px-Soutine%2C_La_Table%2C_c._1919.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ea\/Soutine%2C_La_Table%2C_c._1919.jpg\/500px-Soutine%2C_La_Table%2C_c._1919.jpg 1.5x\" alt=\"Table tordue sur la droite, avec ustensiles et quartiers de viande comme en suspension\" width=\"250\" height=\"199\" data-file-width=\"1954\" data-file-height=\"1556\" \/><\/a><figcaption>On distingue l&rsquo;<a title=\"Ombre port\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombre_port%C3%A9e\">ombre port\u00e9e<\/a>\u00a0de la viande sur le plan incurv\u00e9 de\u00a0<i>La Table<\/i>\u00a0(vers 1919, huile sur toile, 80\u00a0\u00d7\u00a0100\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce genre est celui qui permet le plus de contr\u00f4le et d&rsquo;intimit\u00e9 avec le motif \u00e0 un peintre ne peignant que d&rsquo;apr\u00e8s nature. On y retrouve l&rsquo;obsession de Soutine pour la nourriture, puisqu&rsquo;il n&rsquo;a peint que cela, hormis quelques s\u00e9ries de fleurs entre 1918 et 1919, surtout des\u00a0<a title=\"Gla\u00efeul\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gla%C3%AFeul\">gla\u00efeuls<\/a><sup id=\"cite_ref-239\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-239\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>202<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Still_Life_with_Rayfish_MET_DT4177.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Still_Life_with_Rayfish_MET_DT4177.jpg\/250px-Still_Life_with_Rayfish_MET_DT4177.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Still_Life_with_Rayfish_MET_DT4177.jpg\/500px-Still_Life_with_Rayfish_MET_DT4177.jpg 1.5x\" alt=\"Raie dress\u00e9e \u00e0 la verticale, derri\u00e8re des tomates et des ustensiles, dans des tons rouges et roses\" width=\"250\" height=\"202\" data-file-width=\"1905\" data-file-height=\"1539\" \/><\/a><figcaption>La\u00a0<i>Nature morte \u00e0 la raie<\/i>\u00a0(vers 1924, huile sur toile, 81\u00a0\u00d7\u00a0100\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Metropolitan Museum of Art, New York) s&rsquo;inspire de\u00a0<a title=\"La Raie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Raie\">celle<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Jean Sim\u00e9on Chardin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Sim%C3%A9on_Chardin\">Chardin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les compositions de Soutine frappent par leur aspect instable\u00a0: sur un plan lui-m\u00eame de guingois \u2014\u00a0table de cuisine, gu\u00e9ridon\u00a0\u2014 sont pos\u00e9s en \u00e9quilibre pr\u00e9caire quelques ustensiles et aliments modestes, dans\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une sorte de d\u00e9clinaison des arch\u00e9types\u00a0<a title=\"Paul C\u00e9zanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_C%C3%A9zanne\">c\u00e9zanniens<\/a><sup id=\"cite_ref-MJ1_68-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ1-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Comme dans les paysages, les \u00e9l\u00e9ments semblent sur certains tableaux flotter dans l&rsquo;air sans v\u00e9ritable appui, malgr\u00e9 la pr\u00e9sence d&rsquo;un support (exemple de la s\u00e9rie des raies)<sup id=\"cite_ref-240\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-240\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>203<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On ne sait pas toujours si et comment les pi\u00e8ces de gibier ou plus encore les volailles sont pos\u00e9es ou accroch\u00e9es \u2014\u00a0m\u00eame si celles-ci ne s&rsquo;offrent que dans trois positions possibles\u00a0: suspendues par les pattes, par le cou (peut-\u00eatre un emprunt \u00e0 la tradition hollandaise<sup id=\"cite_ref-241\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-241\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>204<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), \u00e9tendues sur une nappe ou \u00e0 m\u00eame la table<sup id=\"cite_ref-Ta345_242-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta345-242\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>205<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On a affaire \u00e0 un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0r\u00e9alisme subjectif\u00a0\u00bb<\/span>, qui ne s&#8217;embarrasse pas des r\u00e8gles traditionnelles de la repr\u00e9sentation<sup id=\"cite_ref-MJ1_68-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ1-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine se d\u00e9barrasse de plus en plus au cours des\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>\u00a0des \u00e9l\u00e9ments de mise en sc\u00e8ne qu&rsquo;affectionnent les\u00a0<a title=\"\u00c9cole hollandaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_hollandaise\">ma\u00eetres hollandais<\/a>\u00a0dont il s&rsquo;inspire probablement\u00a0: seules comptent la b\u00eate et sa mort<sup id=\"cite_ref-Ta345_242-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta345-242\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>205<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quant aux carcasses, elles ne varient gu\u00e8re que par leur taille, et par les touches et les couleurs \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur de la forme d\u00e9limit\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Ta345_242-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta345-242\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>205<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Certaines\u00a0<a title=\"Nature morte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature_morte\">natures mortes<\/a>\u00a0peuvent se lire comme des paysages, avec des vall\u00e9es, des montagnes, des routes<sup id=\"cite_ref-Ta343_243-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta343-243\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>206<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parall\u00e8lement \u00e0 l&rsquo;\u00e9volution des paysages, Soutine se focalise de plus en plus sur l&rsquo;objet central, parfois tr\u00e8s\u00a0<a title=\"Anthropomorphisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropomorphisme\">anthropomorphique<\/a>, comme les raies<sup id=\"cite_ref-Ta343_243-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta343-243\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>206<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: il conf\u00e8re avec humour aux \u00eatres inanim\u00e9s\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;expressivit\u00e9 et parfois les attitudes des cr\u00e9atures vivantes<sup id=\"cite_ref-MJ1_68-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ1-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Abandonnant presque enti\u00e8rement les natures mortes dans la seconde moiti\u00e9 des\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>, il fait au d\u00e9but de la d\u00e9cennie suivante quelques incursions dans la repr\u00e9sentation d&rsquo;animaux vivants (\u00e2nes, chevaux, porcs).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Portraits\">Portraits<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les mod\u00e8les sont toujours repr\u00e9sent\u00e9s de face ou de trois-quarts face, tr\u00e8s rarement en pied (cuisini\u00e8res, enfants de ch\u0153ur). Ils posent le plus souvent assis, m\u00eame quand le si\u00e8ge n&rsquo;est pas visible, bien droits, bras crois\u00e9s ou mains pos\u00e9es sur les genoux, ou encore crois\u00e9es sur le giron \u2014\u00a0h\u00e9ritage des ma\u00eetres anciens comme\u00a0<a title=\"Jean Fouquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Fouquet\">Fouquet<\/a>. Les domestiques se tiennent mains sur les hanches ou pendant le long du corps<sup id=\"cite_ref-Ta514_210-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta514-210\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>176<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans un cadrage tr\u00e8s serr\u00e9, parfois r\u00e9duit au buste, l&rsquo;arri\u00e8re-plan (coin de fen\u00eatre, tenture murale) dispara\u00eet presque compl\u00e8tement durant les\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>\u00a0et 1930 pour se limiter \u00e0 une surface nue plus ou moins unie. Sa couleur finit m\u00eame par se confondre avec celle des v\u00eatements, si bien que seuls \u00e9mergent le visage et les mains<sup id=\"cite_ref-Ta514_210-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta514-210\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>176<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Celles-ci, souvent \u00e9normes,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0informes, nou\u00e9es [et] comme ind\u00e9pendantes du personnage<sup id=\"cite_ref-244\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-244\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>207<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, traduisent la fascination de Soutine pour la chair,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0aussi peu teint\u00e9e d&rsquo;\u00e9rotisme que sa joie devant la chair des animaux morts<sup id=\"cite_ref-Ta514_210-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta514-210\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>176<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. L&rsquo;uniforme ou le v\u00eatement uni permettent de regrouper les couleurs par zones (rouge, bleu, blanc, noir) pour travailler les nuances \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur comme dans les natures mortes. Ils autorisent en outre une analogie entre celles-ci et les portraits, en ce qu&rsquo;ils semblent \u00eatre la \u00ab\u00a0peau sociale\u00a0\u00bb de l&rsquo;individu, voire une extension de sa chair<sup id=\"cite_ref-245\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-245\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>208<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La fin des\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>\u00a0se marque par une tendance \u00e0 l&rsquo;homog\u00e9n\u00e9isation chromatique, avec des visages moins tortur\u00e9s\u00a0: les portraits (de personnes) tendent dans la d\u00e9cennie suivante \u00e0 devenir peintures de \u00ab\u00a0personnages\u00a0\u00bb par ailleurs plus passifs<sup id=\"cite_ref-246\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-246\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>209<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Portrait d'homme (\u00c9mile Lejeune), 1922-1923, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0cm), mus\u00e9e de l'Orangerie, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-14.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Soutine-2014-14.jpg\/250px-Soutine-2014-14.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Soutine-2014-14.jpg\/330px-Soutine-2014-14.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Soutine-2014-14.jpg\/500px-Soutine-2014-14.jpg 2x\" alt=\"Sur fond bleu clair, portrait en buste d'un homme moustachu portant un costume noir.\" width=\"190\" height=\"226\" data-file-width=\"2766\" data-file-height=\"3299\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Portrait d&rsquo;homme (<a title=\"\u00c9mile Lejeune (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89mile_Lejeune_(peintre)\">\u00c9mile Lejeune<\/a>)<\/i>, 1922-1923, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Jeune femme au chemisier blanc, vers 1923, huile sur toile, Institut Courtauld, Londres.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg\/250px-Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg\/330px-Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg\/500px-Young_Women_in_a_White_Blouse_Chaim_Soutine.jpg 2x\" alt=\"Sur fond gris, portrait en buste d'une femme brune avec chemisier entre blanc et gris perle.\" width=\"169\" height=\"226\" data-file-width=\"2367\" data-file-height=\"3156\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Jeune femme au chemisier blanc<\/i>, vers 1923, huile sur toile,\u00a0<a title=\"Institut Courtauld\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_Courtauld\">Institut Courtauld<\/a>, Londres.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Femme \u00e0 la poup\u00e9e, 1923-1924, huile sur toile (79\u00a0\u00d7\u00a063,5\u00a0cm), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine,_1923-1924.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine%2C_1923-1924.jpg\/250px-Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine%2C_1923-1924.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine%2C_1923-1924.jpg\/330px-Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine%2C_1923-1924.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine%2C_1923-1924.jpg\/500px-Femme_%C3%A0_la_poup%C3%A9e_by_Chaim_Soutine%2C_1923-1924.jpg 2x\" alt=\"Sur fond gris, portrait \u00e0 mi-jambes d'une femme en robe bleue et manteau beige, avec une poup\u00e9e.\" width=\"181\" height=\"226\" data-file-width=\"3005\" data-file-height=\"3750\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Femme \u00e0 la poup\u00e9e<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (79\u00a0\u00d7\u00a063,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gar\u00e7on d'honneur, 1924-1925, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0cm), mus\u00e9e de l'Orangerie.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-13.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Soutine-2014-13.jpg\/250px-Soutine-2014-13.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Soutine-2014-13.jpg\/330px-Soutine-2014-13.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Soutine-2014-13.jpg\/500px-Soutine-2014-13.jpg 2x\" alt=\"Portrait \u00e0 mi-jambes d'un homme en costume noir, mains sur les cuisses, son ombre visible sur le fond clair.\" width=\"178\" height=\"226\" data-file-width=\"3050\" data-file-height=\"3851\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>Gar\u00e7on d&rsquo;honneur<\/i>, 1924-1925, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"\u00c9va, 1928, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0cm), collection priv\u00e9e.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Chaim_Soutine_EVA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Chaim_Soutine_EVA.jpg\/250px-Chaim_Soutine_EVA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Chaim_Soutine_EVA.jpg\/330px-Chaim_Soutine_EVA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/Chaim_Soutine_EVA.jpg\/500px-Chaim_Soutine_EVA.jpg 2x\" alt=\"Sur fond bleu nuit, portrait \u00e0 mi-corps d'une femme brune en robe noire, bras crois\u00e9s.\" width=\"186\" height=\"226\" data-file-width=\"2780\" data-file-height=\"3369\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><small><i>\u00c9va<\/i>, 1928, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), collection priv\u00e9e.<\/small><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maurice Tuchman voit dans la\u00a0<a title=\"Frontalit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Frontalit%C3%A9\">frontalit\u00e9<\/a>\u00a0\u00ab\u00a0na\u00efve\u00a0\u00bb des portraits une influence possible de\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a><sup id=\"cite_ref-Ta35_212-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta35-212\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>178<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et note que l&rsquo;absence d&rsquo;interaction avec l&rsquo;arri\u00e8re-plan \u2014\u00a0m\u00eame quand il y a harmonie de couleur\u00a0\u2014 fait que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le personnage est ferm\u00e9 sur lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Ta514_210-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta514-210\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>176<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.\u00a0<a title=\"Daniel Kl\u00e9baner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Kl%C3%A9baner\">Daniel Kl\u00e9baner<\/a>\u00a0trouve aux mod\u00e8les une posture contrainte, raidie plus que droite, qui leur donne l&rsquo;air de marionnettes<sup id=\"cite_ref-Kl34-39_247-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kl34-39-247\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>210<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce n&rsquo;est qu&rsquo;\u00e0 partir du milieu des\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1930<\/span>\u00a0que le personnage, f\u00fbt-il pensif ou r\u00e9sign\u00e9, se r\u00e9ins\u00e8re dans un d\u00e9cor qui n&rsquo;est plus nu, de m\u00eame que dans les paysages il r\u00e9int\u00e8gre le sein de la nature (femmes lisant au bord de l&rsquo;eau, enfants revenant de l&rsquo;\u00e9cole en pleine campagne)<sup id=\"cite_ref-248\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-248\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>211<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quant aux torsions des corps, \u00e0 l&rsquo;\u00e9tirement des visages et au bossellement des traits, particuli\u00e8rement accentu\u00e9s dans les d\u00e9buts, ils ne proc\u00e8dent pas d&rsquo;un \u00ab\u00a0enlaidissement\u00a0\u00bb gratuit mais d&rsquo;un souci d&rsquo;expressivit\u00e9. Peut-\u00eatre Soutine ext\u00e9riorise-t-il\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la morbidit\u00e9, la laideur d&rsquo;une humanit\u00e9 d\u00e9cadente<sup id=\"cite_ref-HS3_209-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-HS3-209\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>175<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>; sans doute plut\u00f4t a-t-il la volont\u00e9 de casser le masque ext\u00e9rieur du mod\u00e8le pour saisir ou anticiper sa v\u00e9rit\u00e9 profonde<sup id=\"cite_ref-MVB6_249-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB6-249\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>212<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>\u00a0aurait dit de son ami qu&rsquo;il ne d\u00e9formait pas ses sujets, mais que ceux-ci devenaient ce qu&rsquo;il avait peint\u00a0: de fait, sur une photo prise en 1950, la fille de ferme est telle que Soutine l&rsquo;avait peinte vers 1919<sup id=\"cite_ref-Ta35_212-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta35-212\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>178<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; de m\u00eame, Marc Restellini sonnant chez Paulette Jourdain \u00e2g\u00e9e dit avoir eu le sentiment \u00e9trange de se trouver face au portrait qu&rsquo;en avait fait Soutine cinquante ans auparavant<sup id=\"cite_ref-MR12_250-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR12-250\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>213<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Willem de Kooning\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Willem_de_Kooning\">De Kooning<\/a>\u00a0y insistait aussi\u00a0: Soutine ne tord pas les gens, mais seulement la peinture<sup id=\"cite_ref-251\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-251\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>214<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au-del\u00e0 des distorsions qui les rapprochent, les mod\u00e8les gardent leurs particularit\u00e9s<sup id=\"cite_ref-Ta515_252-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta515-252\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>215<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Vers_un_sens_de_l'\u0153uvre\"><span id=\"Vers_un_sens_de_l.27.C5.93uvre\"><\/span>Vers un sens de l&rsquo;\u0153uvre<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Expression_de_soi\">Expression de soi<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Obsessions_originelles\">Obsessions originelles<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-11.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Soutine-2014-11.jpg\/250px-Soutine-2014-11.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Soutine-2014-11.jpg\/330px-Soutine-2014-11.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Soutine-2014-11.jpg\/500px-Soutine-2014-11.jpg 2x\" alt=\"Peinture d'un vase avec quatre tiges portant des fleurs rouge vif sur fond sombre\" width=\"200\" height=\"239\" data-file-width=\"2230\" data-file-height=\"2666\" \/><\/a><figcaption>Les\u00a0<i>Gla\u00efeuls<\/i>, vers 1919, huile sur toile (56\u00a0\u00d7\u00a046\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">Orangerie<\/a>\u00a0(Paris), sont pr\u00e9texte \u00e0 faire vibrer le\u00a0<a title=\"Sang de b\u0153uf (couleur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sang_de_b%C5%93uf_(couleur)\">rouge sang<\/a><sup id=\"cite_ref-253\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-253\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>216<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les motifs repr\u00e9sent\u00e9s par Soutine ne semblent rien refl\u00e9ter de sa personnalit\u00e9, mais son choix exclusif de certains th\u00e8mes est peut-\u00eatre r\u00e9v\u00e9lateur de son rapport transgressif \u00e0 l&rsquo;acte de peindre.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Issus de la plus pure tradition acad\u00e9mique, ses sujets ne renvoient \u00e0 aucun \u00e9v\u00e9nement de sa vie personnelle ni de l&rsquo;actualit\u00e9, et c&rsquo;est leur dramatisation, par la couleur, les formes, la mise en sc\u00e8ne, qui a pu \u00eatre interpr\u00e9t\u00e9e comme un effet de sa nature tourment\u00e9e<sup id=\"cite_ref-MPV1_6-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV1-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Pourtant, plus profond\u00e9ment, Ma\u00eft\u00e9 Vall\u00e8s-Bled fait remarquer que les trois genres auxquels Soutine se cantonne rencontrent en quelque sorte des souvenirs ou obsessions remontant \u00e0 l&rsquo;enfance, aux origines. Selon elle, s&rsquo;adonner \u00e0 l&rsquo;art du portrait, c&rsquo;est red\u00e9passer \u00e0 chaque fois l&rsquo;interdit qui p\u00e8se dans la\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme\">religion h\u00e9bra\u00efque<\/a>\u00a0sur la figuration humaine\u00a0; peindre des paysages en y m\u00e9nageant une place consid\u00e9rable aux arbres, c&rsquo;est renouer avec des rites ancestraux<sup id=\"cite_ref-255\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-255\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; repr\u00e9senter des \u00e9corch\u00e9s, c&rsquo;est tenter d&rsquo;exorciser ce traumatisme, avou\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge adulte, du sang qui giclait\u00a0<a title=\"Shehita\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shehita\">sous le couteau<\/a>\u00a0du boucher ou du sacrificateur passant dans le village lors des f\u00eates religieuses, et qui donnait au petit Cha\u00efm l&rsquo;envie de hurler<sup id=\"cite_ref-MVB4_236-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB4-236\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>199<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est ainsi que le sang revient en\u00a0<a title=\"Leitmotiv\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leitmotiv\">leitmotiv<\/a>\u00a0dans l&rsquo;ensemble de l&rsquo;\u0153uvre de Soutine. Au-del\u00e0 des chairs animales mises \u00e0 nu, il affleure sous la peau des hommes, femmes et enfants<sup id=\"cite_ref-ae_218-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-ae-218\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>183<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, tandis que la couleur rouge \u00e9clate, parfois incongrue, sur nombre de tableaux, des gla\u00efeuls aux escaliers de\u00a0<a title=\"Cagnes-sur-Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cagnes-sur-Mer\">Cagnes<\/a><sup id=\"cite_ref-256\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-256\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>218<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La r\u00e9currence de motifs proscrits par la\u00a0<a title=\"Halakha\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Halakha\">loi juive<\/a>\u00a0ne saurait \u00eatre une co\u00efncidence\u00a0: repr\u00e9sentation de personnes ou d&rsquo;animaux, d\u00e9sacralisation du rapport \u00e0 la nourriture dans les natures mortes et fascination particuli\u00e8re pour le sang (qui selon la\u00a0<a title=\"Cacherout\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cacherout\">cacherout<\/a>\u00a0rend la b\u00eate inconsommable et doit \u00eatre rapidement \u00e9limin\u00e9), sans compter les sujets \u00ab\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholiques<\/a>\u00a0\u00bb (<a title=\"Cath\u00e9drale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale\">cath\u00e9drale<\/a>,\u00a0<a title=\"Servant d'autel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Servant_d%27autel\">enfants de ch\u0153ur<\/a>,\u00a0<a title=\"Communion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communion\">communiants<\/a>), devant lesquels le Juif du\u00a0<i><a title=\"Shtetl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shtetl\">shtetl<\/a><\/i>\u00a0aurait vite pass\u00e9 son chemin. L&rsquo;art de Soutine, selon Maurice Tuchman,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0repose sur ce besoin qu&rsquo;il \u00e9prouve de voir les choses interdites et de les peindre<sup id=\"cite_ref-257\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-257\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>219<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Autoportrait(s)\"><span id=\"Autoportrait.28s.29\"><\/span>Autoportrait(s)<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le silence de Soutine\u00a0\u00bb<\/span>, celui d&rsquo;un homme qui ne peut parler parce que ce qu&rsquo;il a \u00e0 dire est indicible, le pousse \u00e0 s&rsquo;exprimer indirectement dans et par sa peinture<sup id=\"cite_ref-MVB4_236-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB4-236\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>199<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Loin des r\u00e9miniscences folkloriques ou nostalgiques inspirant d&rsquo;autres artistes\u00a0<a title=\"Juifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juifs\">juifs<\/a>\u00a0comme\u00a0<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Emmanuel Man\u00e9-Katz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emmanuel_Man%C3%A9-Katz\">Man\u00e9-Katz<\/a><sup id=\"cite_ref-Ta27_28-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta27-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, chaque toile est une\u00a0<a title=\"M\u00e9taphore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9taphore\">m\u00e9taphore<\/a>\u00a0de sa fi\u00e8vre int\u00e9rieure, et plus encore le lieu o\u00f9 se rejoue son affranchissement des d\u00e9terminations originelles, tout en en gardant des traces<sup id=\"cite_ref-258\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-258\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>220<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est en ce sens qu&rsquo;on peut lire chaque tableau de Soutine comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une confidence sur lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-MVB5_259-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB5-259\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>221<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, ou son \u0153uvre comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un perp\u00e9tuel autoportrait<sup id=\"cite_ref-260\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-260\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>222<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Il y manifeste\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0son violent d\u00e9sir de vivre malgr\u00e9 le poids et les entraves du lieu, de la naissance, de la famille<sup id=\"cite_ref-261\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-261\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>223<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, non sans \u00e9prouver, selon Clarisse Nico\u00efdski, une culpabilit\u00e9 de la transgression qui l&rsquo;oblige \u00e0 lac\u00e9rer, en d\u00e9truisant ses tableaux, ces images de lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-CN5bis_154-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CN5bis-154\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>131<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il \u00e9tait d\u00e9j\u00e0 dans chacune de ses toiles\u00a0\u00bb<\/span>, estime Ma\u00eft\u00e9 Vall\u00e8s-Bled\u00a0: ainsi s&rsquo;explique peut-\u00eatre que Soutine se soit peint si peu souvent<sup id=\"cite_ref-MVB5_259-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB5-259\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>221<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0ou alors avec autod\u00e9rision\u00a0: vers 1922-1923, il se repr\u00e9sente bossu, avec un gros nez difforme, des oreilles et des l\u00e8vres \u00e9normes, dans un\u00a0<a title=\"Autoportrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoportrait\">autoportrait<\/a>\u00a0intitul\u00e9\u00a0<i>Grotesque<\/i><sup id=\"cite_ref-MJ6_221-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ6-221\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>184<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Peindre_la_mort_et_la_vie\">Peindre la mort et la vie<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine-2014-09.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Soutine-2014-09.jpg\/250px-Soutine-2014-09.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Soutine-2014-09.jpg\/330px-Soutine-2014-09.jpg 2x\" alt=\"Nature morte comportant un lapin suspendu par les pattes arri\u00e8res et une cruche en terre cuite\" width=\"150\" height=\"292\" data-file-width=\"1838\" data-file-height=\"3574\" \/><\/a><figcaption><i>Le Lapin<\/i>, v. 1923, huile sur toile (36\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie, Paris. Ce lapin encore plein de vie commence en fait \u00e0 pourrir<sup id=\"cite_ref-263\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-263\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"De_la_vie_\u00e0_la_mort\"><span id=\"De_la_vie_.C3.A0_la_mort\"><\/span>De la vie \u00e0 la mort<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La peinture de Soutine a souvent \u00e9t\u00e9 qualifi\u00e9e de morbide\u00a0: mais plus qu&rsquo;une complaisance pour la mort, elle refl\u00e8terait plut\u00f4t une m\u00e9ditation sur\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la vanit\u00e9 de toute vie<sup id=\"cite_ref-MMM3_264-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM3-264\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>225<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les natures mortes, les poissons, dispos\u00e9s sur des plats et piqu\u00e9s de fourchettes, attendent d&rsquo;\u00eatre d\u00e9vor\u00e9s\u00a0; les lapins pendus par les pattes ou les volailles par le cou sont promis au m\u00eame sort\u00a0; les carcasses de b\u0153ufs sont comme \u00e9cartel\u00e9es sur un chevalet de torture\u00a0: tous paraissent tressaillir encore sous le coup d&rsquo;une agonie brutale, rappel cru du destin commun<sup id=\"cite_ref-OR8_135-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-OR8-135\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>114<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cependant, d\u00e9j\u00e0 tu\u00e9s mais pas enti\u00e8rement d\u00e9pec\u00e9s ou plum\u00e9s, accompagn\u00e9s \u00e0 l&rsquo;occasion des l\u00e9gumes qui vont servir \u00e0 les accommoder, ils semblent dans un \u00e9tat interm\u00e9diaire entre la vie et la mort. Gr\u00e2ce au rendu des fourrures ou \u00e0 la richesse chromatique des chairs et des plumages, on est l\u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0aux antipodes de la morbidit\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>, et plut\u00f4t dans une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0c\u00e9l\u00e9bration joyeuse et cruelle\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de la finitude des \u00eatres vivants<sup id=\"cite_ref-MJ3_138-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ3-138\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>116<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0M\u00eame morts ses oiseaux, ses poissons, ses lapins et ses b\u0153ufs sont faits de substance vivante, organique, active<sup id=\"cite_ref-Ta345_242-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta345-242\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>205<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est donc par le curieux d\u00e9tour de la nature morte \u2014\u00a0et non par le nu\u00a0\u2014 que cette peinture charnelle acc\u00e8de \u00e0 la repr\u00e9sentation de la chair<sup id=\"cite_ref-MJ3_138-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ3-138\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>116<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On assisterait, \u00e0 travers ces chairs bient\u00f4t putr\u00e9fi\u00e9es mais\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0transcend\u00e9es par la mati\u00e8re picturale qui leur donne un sens par-del\u00e0 la mort\u00a0\u00bb<\/span>, \u00e0 une sorte de d\u00e9passement des lois naturelles<sup id=\"cite_ref-MVB5_259-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB5-259\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>221<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Peut-\u00eatre Soutine d\u00e9couvre-t-il, \u00e9crivait d\u00e9j\u00e0\u00a0<a title=\"Waldemar-George\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Waldemar-George\">Waldemar-George<\/a>, le principe mystique du retour \u00e0 la terre, de\u00a0<a title=\"R\u00e9incarnation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9incarnation\">r\u00e9incarnation<\/a>, de\u00a0<a title=\"Transsubstantiation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transsubstantiation\">transsubstantiation<\/a><sup id=\"cite_ref-MVB6_249-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB6-249\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>212<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Pour Clarisse Nico\u00efdski, ce qui d\u00e9range dans les tableaux de Soutine,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0c&rsquo;est qu&rsquo;ils traitent non, comme toute \u0153uvre d&rsquo;art, de la vie\u00a0<i>et<\/i>\u00a0de la mort, mais qu&rsquo;ils sont n\u00e9gation de la fronti\u00e8re qui s\u00e9pare l&rsquo;une et l&rsquo;autre<sup id=\"cite_ref-265\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-265\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>226<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"L'universelle_condition\"><span id=\"L.27universelle_condition\"><\/span>L&rsquo;universelle condition<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg\/250px-Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg\/330px-Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg\/500px-Cha%C3%AFm_Soutine-D%C3%A9ch%C3%A9ance-Calvet.jpg 2x\" alt=\"Figure f\u00e9minine de face, au visage allong\u00e9, coiff\u00e9e d'un chapeau sans forme et v\u00eatue d'une robe sombre mal ajust\u00e9e\" width=\"200\" height=\"297\" data-file-width=\"2528\" data-file-height=\"3757\" \/><\/a><figcaption><i>D\u00e9ch\u00e9ance<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Calvet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Calvet\">mus\u00e9e Calvet<\/a>,\u00a0<a title=\"Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avignon\">Avignon<\/a>. Anonymat et titre du tableau\u00a0: le personnage devient\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"All\u00e9gorie (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/All%C3%A9gorie_(repr%C3%A9sentation)\">all\u00e9gorie<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme chez les\u00a0<a title=\"Expressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme\">expressionnistes<\/a>, les d\u00e9formations visent \u00e0 restituer les particularit\u00e9s du sujet\u00a0; mais l&rsquo;outrance,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e0 la limite de la caricature tragique\u00a0\u00bb<\/span>, finit par d\u00e9personnaliser les individus pour les fondre dans\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une m\u00eame p\u00e2te humaine\u00a0\u00bb<\/span>, que le peintre malaxe ind\u00e9finiment dans un dialogue entre le particulier et l&rsquo;universel<sup id=\"cite_ref-MJ7_266-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ7-266\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>227<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L\u00e0 o\u00f9 les peintres s&rsquo;efforcent le plus souvent de fixer l&rsquo;instant en captant un geste, un regard, une expression, Soutine conf\u00e8re \u00e0 ses portraits une certaine atemporalit\u00e9<sup id=\"cite_ref-MVB6_249-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB6-249\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>212<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. \u00c0 l&rsquo;exception de ceux qui repr\u00e9sentent une personne pr\u00e9cise, la plupart sont anonymes, distingu\u00e9s par la couleur de leur tenue (par exemple femmes en bleu, en rouge, en vert, en rose), ou par des titres un peu moins vagues mais qui ne renvoient qu&rsquo;\u00e0 des types sociaux (mitron, cuisini\u00e8re, femme de chambre, gar\u00e7on d&rsquo;\u00e9tage,\u00a0<a title=\"Servant d'autel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Servant_d%27autel\">enfant de ch\u0153ur<\/a>) ou humains (la vieille actrice, la fianc\u00e9e, la folle)<sup id=\"cite_ref-MJ7_266-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ7-266\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>227<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le portrait devenu caract\u00e8re-type signe peut-\u00eatre l&rsquo;impossibilit\u00e9 pour le peintre de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0fixer l&rsquo;\u00e2me du mod\u00e8le\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-267\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-267\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>228<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une sympathie porte Soutine vers les travailleurs humbles qui incarnent \u00e0 ses yeux, d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Manuel Jover\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuel_Jover\">Manuel Jover<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le fond essentiel de la condition humaine\u00a0: l&rsquo;oppression, l&rsquo;humiliation, la duret\u00e9 des contraintes sociales\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MJ5_268-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ5-268\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>229<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans la majorit\u00e9 des portraits, l&rsquo;absence de champ, la frontalit\u00e9 pour ainsi dire maladroite du mod\u00e8le, sa posture comme entrav\u00e9e ou crisp\u00e9e, disent quelque chose d&rsquo;une parole emp\u00each\u00e9e et de la difficult\u00e9 pour tout sujet de trouver une assise, un \u00e9quilibre, en dehors de soi<sup id=\"cite_ref-269\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-269\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>230<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: Daniel Kl\u00e9baner parle de figures orphelines dans un monde irr\u00e9concili\u00e9<sup id=\"cite_ref-270\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-270\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>231<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sur une maternit\u00e9 peinte vers 1942, la m\u00e8re, telle une\u00a0<a title=\"Piet\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piet%C3%A0\">Piet\u00e0<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0offre son fils, endormi mais inerte comme un mort, \u00e0 la piti\u00e9 du spectateur [et] au supplice de l&rsquo;existence<sup id=\"cite_ref-MJ4_181-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ4-181\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>155<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: les personnages de Soutine semblent souffrir du simple fait d&rsquo;\u00eatre n\u00e9s<sup id=\"cite_ref-MJ7_266-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ7-266\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>227<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le peintre donnerait \u00e0 voir \u00e0 travers ses portraits\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;infinie piti\u00e9 de celui qui conna\u00eet en personne le sort du r\u00e9prouv\u00e9 [&#8230;]; de celui qui sait que l&rsquo;homme, comme disait\u00a0<a title=\"Blaise Pascal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Blaise_Pascal\">Pascal<\/a>, n&rsquo;est qu&rsquo;un roseau au vent<sup id=\"cite_ref-271\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-271\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>232<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toutefois \u2014\u00a0bien au-del\u00e0 de l&rsquo;ancrage apport\u00e9 dans certains tableaux par les arbres symboles du renouvellement de la nature<sup id=\"cite_ref-MMM2_233-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM2-233\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>196<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014, la flamboyance des couleurs, le mouvement paroxystique et la densit\u00e9 de la mati\u00e8re font en d\u00e9finitive de la peinture de Soutine un hymne \u00e0 la vie<sup id=\"cite_ref-272\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-272\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>233<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, y compris dans une dimension burlesque, carnavalesque<sup id=\"cite_ref-273\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-273\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>234<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Un_peintre_\u00ab_religieux_\u00bb_?\"><span id=\"Un_peintre_.C2.AB_religieux_.C2.BB_.3F\"><\/span>Un peintre \u00ab\u00a0religieux\u00a0\u00bb\u00a0?<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au-del\u00e0 des \u00e9tiquettes divergentes, les regards port\u00e9s sur l&rsquo;\u0153uvre de Soutine se rejoignent dans le constat de son engagement absolu dans son art.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Peintre de la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0violence dramatique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Waldemar-George) ou du\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d\u00e9chirant\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Courthion)<sup id=\"cite_ref-MPV2_223-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV2-223\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>186<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; peintre du\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0lyrisme d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(J.-J. Breton) ou du\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tourment flamboyant\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(D. Kl\u00e9baner)\u00a0; peintre charnel offrant gr\u00e2ce au\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0lyrisme de la mati\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-EF610_226-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-EF610-226\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>189<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0la plus belle expression du visible (\u00c9. Faure)\u00a0;\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0visionnaire au r\u00e9alisme profond\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qui assigne \u00e0 la peinture la finalit\u00e9 quasi mystique d&rsquo;exprimer\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;absolu de la vie\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MVB6_249-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB6-249\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>212<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; peintre du paradoxe,\u00a0<a title=\"Expressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme\">expressionniste<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baroque\">baroque<\/a>, qui peint malgr\u00e9 l&rsquo;interdit, prend mod\u00e8le sur les grands ma\u00eetres mais en toute libert\u00e9, cherche un point fixe au sein du mouvement et atteint l&rsquo;esprit \u00e0 travers la chair<sup id=\"cite_ref-Br70_274-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br70-274\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>235<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: m\u00eame les lectures tragiques de l&rsquo;\u0153uvre, vue comme expression exacerb\u00e9e d&rsquo;une angoisse existentielle, sugg\u00e8rent les singularit\u00e9s par lesquelles elle s&rsquo;inscrit dans l&rsquo;histoire de la peinture<sup id=\"cite_ref-MPV2_223-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV2-223\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>186<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et un aspect \u00ab\u00a0religieux\u00a0\u00bb ind\u00e9pendant des sujets.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine ne repr\u00e9sente jamais le\u00a0<i><a title=\"Shtetl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shtetl\">shtetl<\/a><\/i>\u00a0et peint envers et contre la tradition\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme\">juda\u00efque<\/a><sup id=\"cite_ref-FM2_275-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM2-275\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>236<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; de m\u00eame, s&rsquo;il semble avoir fugitivement song\u00e9 \u00e0 se convertir au\u00a0<a title=\"Catholicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholicisme\">catholicisme<\/a>, quand il choisit pour motif par exemple des\u00a0<a title=\"Servant d'autel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Servant_d%27autel\">enfants de ch\u0153ur<\/a>, c&rsquo;est en r\u00e9f\u00e9rence \u00e0 l&rsquo;<i><a title=\"Un enterrement \u00e0 Ornans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Un_enterrement_%C3%A0_Ornans\">Enterrement \u00e0 Ornans<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gustave Courbet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Courbet\">Courbet<\/a>, et pour rendre toute la finesse du\u00a0<a title=\"Surplis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Surplis\">surplis<\/a>\u00a0blanc sur la soutanelle rouge, non une quelconque spiritualit\u00e9<sup id=\"cite_ref-MVB202_276-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB202-276\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>237<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D\u00e8s les\u00a0<span class=\"nowrap\">ann\u00e9es 1920<\/span>, la s\u00e9rie des\u00a0<i>Hommes en pri\u00e8re<\/i>\u00a0sugg\u00e9rait une analogie, consciente ou non, entre ce que pouvait signifier cet acte pour un Juif encore marqu\u00e9 par sa culture religieuse d&rsquo;origine, et son engagement de peintre\u00a0: prier et peindre requi\u00e8rent tous deux la m\u00eame passion,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une discipline s\u00e9v\u00e8re et une attention intense\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Ta515_252-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta515-252\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>215<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Lorsqu&rsquo;<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>\u00a0dit de Soutine qu&rsquo;il est\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;un des rares peintres \u201creligieux\u201d que le monde ait connus\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-EF609_225-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-EF609-225\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>188<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, il ne relie pas cela \u00e0 une religion, mais au caract\u00e8re charnel de cette peinture, qu&rsquo;il voit\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0battant de pulsions internes [comme un] organisme ensanglant\u00e9 r\u00e9sumant, dans sa substance, l&rsquo;organisme universel\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FM2_275-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM2-275\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>236<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Apr\u00e8s\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jerzy Waldemar Jarocinski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jerzy_Waldemar_Jarocinski\">Waldemar-George<\/a>, il d\u00e9finit Soutine comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un saint de la peinture\u00a0\u00bb<\/span>, qui s&rsquo;y consume et y cherche sa r\u00e9demption \u2014\u00a0voire, \u00e0 son propre insu, celle du genre humain<sup id=\"cite_ref-Br67_277-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br67-277\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>238<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Daniel Kl\u00e9baner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Kl%C3%A9baner\">Daniel Kl\u00e9baner<\/a>\u00a0parle de peinture\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Messie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messie\">messianique<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: plus qu&rsquo;un cri charg\u00e9 de\u00a0<a title=\"Pathos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pathos\">pathos<\/a>, elle serait une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0stridence sourde\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0rappelant \u00e0 l&rsquo;homme que la repr\u00e9sentation, la jouissance pr\u00e9sente de la mati\u00e8re et de la couleur, r\u00e9v\u00e8lent pr\u00e9cis\u00e9ment l&rsquo;impossible transparence d&rsquo;un monde r\u00e9concili\u00e9 qui rendrait inutile la repr\u00e9sentation<sup id=\"cite_ref-278\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-278\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>239<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Peintre du sacr\u00e9\u00a0\u00bb peut-\u00eatre, plut\u00f4t que \u00ab\u00a0peintre religieux\u00a0\u00bb, vouant en tout cas sa vie \u00e0 la peinture<sup id=\"cite_ref-FM2_275-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM2-275\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>236<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: tel est celui que l&rsquo;historien d&rsquo;art\u00a0<a title=\"Clement Greenberg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clement_Greenberg\">Clement Greenberg<\/a>\u00a0surnomme en 1951\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;un des plus peintres des peintres<sup id=\"cite_ref-FM1_45-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM1-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Les formes exag\u00e9r\u00e9es ou fantasques ne r\u00e9sultent pas d&rsquo;abord de son inventivit\u00e9, mais de l&rsquo;\u00e9nergie qu&rsquo;il insuffle \u00e0 sa peinture \u00e0 travers ses distorsions et ses plissements,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0implicitement convaincu que de sa gestuelle m\u00eame na\u00eetra la fantaisie de la fable\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-279\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-279\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>240<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine imprime \u00e0 la mati\u00e8re picturale un tel mouvement, une telle force, concluent E. Dunow et M. Tuchman, que chaque toile refl\u00e8te la pulsion cr\u00e9atrice de l&rsquo;artiste<sup id=\"cite_ref-DT1_224-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT1-224\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>187<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il semble red\u00e9couvrir l&rsquo;acte de peindre chaque fois qu&rsquo;il entame une \u0153uvre, ou r\u00e9inventer la peinture sous nos yeux pendant qu&rsquo;on regarde le tableau<sup id=\"cite_ref-DT3_207-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Filiations_et_post\u00e9rit\u00e9\"><span id=\"Filiations_et_post.C3.A9rit.C3.A9\"><\/span>Filiations et post\u00e9rit\u00e9<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Influences_et_confluences\">Influences et confluences<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Un_rapport_libre_aux_grands_ma\u00eetres\"><span id=\"Un_rapport_libre_aux_grands_ma.C3.AEtres\"><\/span>Un rapport libre aux grands ma\u00eetres<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg\/250px-Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg\/330px-Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg\/500px-Le_grand_enfant_de_choeur_Soutine_1925_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg 2x\" alt=\"Tableau montrant en pied un jeune gar\u00e7on v\u00eatu de blanc, avec col et manchettes rouges, sur fond sombre\" width=\"200\" height=\"367\" data-file-width=\"1765\" data-file-height=\"3243\" \/><\/a><figcaption><i>L&rsquo;Enfant de ch\u0153ur<\/i>\u00a0(1925, huile sur toile, 100\u00a0\u00d7\u00a056\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Collection de peintures du mus\u00e9e des Beaux-Arts de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Collection_de_peintures_du_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Chartres<\/a>) offre tout un travail de rehauts de couleur sur le blanc.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00eame s&rsquo;il n&rsquo;accrochait presque aucune reproduction aux murs de son atelier, Soutine v\u00e9n\u00e9rait\u00a0<a title=\"Jean Fouquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Fouquet\">Jean Fouquet<\/a>,\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>,\u00a0<a title=\"Le Greco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Greco\">Le Gr\u00e9co<\/a>,\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean Sim\u00e9on Chardin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Sim%C3%A9on_Chardin\">Chardin<\/a>,\u00a0<a title=\"Francisco de Goya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Goya\">Goya<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean-Auguste-Dominique Ingres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Auguste-Dominique_Ingres\">Ingres<\/a>,\u00a0<a title=\"Jean-Baptiste Camille Corot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Camille_Corot\">Corot<\/a>,\u00a0<a title=\"Gustave Courbet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Courbet\">Courbet<\/a>. Toutefois, sa\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0relation aux ma\u00eetres anciens ne se traduit pas en terme d&rsquo;influences mais d&rsquo;\u00e9mulation<sup id=\"cite_ref-MJ5_268-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ5-268\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>229<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il a \u00e9t\u00e9 rapproch\u00e9 du\u00a0<a title=\"Titien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titien\">Titien<\/a>\u00a0pour ce qui est de mettre litt\u00e9ralement la main \u00e0 la p\u00e2te, du Gr\u00e9co \u2014\u00a0mais sans sa qu\u00eate de spiritualit\u00e9\u00a0\u2014 pour les distorsions des corps et l&rsquo;\u00e9tirement des visages<sup id=\"cite_ref-Ta32_280-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta32-280\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>241<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, de Rembrandt pour certains sujets (b\u0153ufs \u00e9corch\u00e9s, femmes au bain) comme pour son\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0toucher incomparable\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a title=\"Clement Greenberg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clement_Greenberg\">Clement Greenberg<\/a>)<sup id=\"cite_ref-DT4_200-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT4-200\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>168<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, de Chardin pour les m\u00eames raisons, dans ses compositions d\u00e9tourn\u00e9es (lapins, raies)<sup id=\"cite_ref-MMM3_264-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM3-264\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>225<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, de Courbet qui lui inspire des natures mortes (<i>La Truite<\/i>) ou des sc\u00e8nes champ\u00eatres (<i>La Sieste<\/i>). Quantit\u00e9 d&rsquo;\u0153uvres \u00ab\u00a0citent\u00a0\u00bb des tableaux pr\u00e9cis tout en ayant une tout autre facture\u00a0: ainsi Oscar Mietschaninoff prend-il la pose de\u00a0<a title=\"Portrait de Charles VII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Charles_VII\">Charles VII<\/a>\u00a0peint par Fouquet, tandis que la position du\u00a0<i>Gar\u00e7on d&rsquo;honneur<\/i>\u00a0\u00e9voquerait celle de\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Portrait de Monsieur Bertin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Monsieur_Bertin\">Portrait de Monsieur Bertin<\/a><\/i>\u00a0dans le tableau d&rsquo;Ingres\u2026 s&rsquo;il avait comme lui une chaise, symbole d&rsquo;assise sociale<sup id=\"cite_ref-Kl34-39_247-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kl34-39-247\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>210<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<i>Le Grand Enfant de ch\u0153ur<\/i>\u00a0en pied offre un bon exemple de la fa\u00e7on dont Soutine exploite ses divers mod\u00e8les\u00a0: rappelant celui de Courbet debout au premier plan de l&rsquo;<i><a title=\"Un enterrement \u00e0 Ornans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Un_enterrement_%C3%A0_Ornans\">Enterrement \u00e0 Ornans<\/a><\/i>, ce personnage isol\u00e9\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0dont l&rsquo;allongement de la silhouette fait forc\u00e9ment penser au Gr\u00e9co, se d\u00e9tache sur un espace sombre dans lequel [il] semble en suspens et o\u00f9 \u00e9clate la palette blanche et \u00e9carlate de l&rsquo;artiste\u00a0\u00bb<\/span>, le traitement des transparences du\u00a0<a title=\"Surplis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Surplis\">surplis<\/a>\u00a0\u00e9voquant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e0 la fois la sensibilit\u00e9 de Courbet et la d\u00e9licatesse de Chardin\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MVB202_276-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB202-276\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>237<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Soutine s&rsquo;inscrit dans une famille d&rsquo;artistes qui se sont signal\u00e9s par leur attention \u00e0 l&rsquo;\u00e9l\u00e9ment humain et par leur traitement exceptionnel de la couleur et de la mati\u00e8re<sup id=\"cite_ref-MJ5_268-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ5-268\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>229<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, notamment dans la tradition fran\u00e7aise<sup id=\"cite_ref-Ta65_281-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta65-281\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>242<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces peintres qui l&rsquo;ont pr\u00e9c\u00e9d\u00e9, Soutine\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ne les copie pas mais les r\u00e9interpr\u00e8te. Il n&rsquo;y a pas soumission \u00e0 des structures ni besoin de d\u00e9couvrir quelque secret de technique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: dans une enti\u00e8re disponibilit\u00e9 et ind\u00e9pendance d&rsquo;esprit, il emprunte, combine, d\u00e9passe<sup id=\"cite_ref-Br70_274-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br70-274\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>235<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Van_Gogh,_C\u00e9zanne_et_le_cubisme\"><span id=\"Van_Gogh.2C_C.C3.A9zanne_et_le_cubisme\"><\/span>Van Gogh, C\u00e9zanne et le cubisme<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soutine,_Paysage_%C3%A0_Cagnes,_c._1923.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Soutine%2C_Paysage_%C3%A0_Cagnes%2C_c._1923.jpg\/250px-Soutine%2C_Paysage_%C3%A0_Cagnes%2C_c._1923.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Soutine%2C_Paysage_%C3%A0_Cagnes%2C_c._1923.jpg\/330px-Soutine%2C_Paysage_%C3%A0_Cagnes%2C_c._1923.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Soutine%2C_Paysage_%C3%A0_Cagnes%2C_c._1923.jpg\/500px-Soutine%2C_Paysage_%C3%A0_Cagnes%2C_c._1923.jpg 2x\" alt=\"Peinture d'un paysage escarp\u00e9 o\u00f9 appara\u00eet sur la gauche un chemin orange en escalier, que gravit un personnage\" width=\"200\" height=\"294\" data-file-width=\"1427\" data-file-height=\"2096\" \/><\/a><figcaption><i>Paysage \u00e0 Cagnes<\/i>, v. 1923, huile sur toile (55\u00a0\u00d7\u00a038\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de La Chaux-de-Fonds\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_La_Chaux-de-Fonds\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de La Chaux-de-Fonds<\/a>, coll. Junod.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;h\u00e9ritage de\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">Van Gogh<\/a>\u00a0se ressent d&rsquo;apr\u00e8s Maurice Tuchman dans l&rsquo;attention que porte Soutine non seulement aux particularit\u00e9s visibles du mod\u00e8le, mais aussi \u00e0 des aspects plus profonds et souvent n\u00e9glig\u00e9s en peinture (bassesse, d\u00e9sespoir, folie)<sup id=\"cite_ref-Ta32_280-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta32-280\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>241<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0sans compter la touche appuy\u00e9e et sinueuse reprise des impressionnistes par le\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">peintre d&rsquo;Auvers<\/a>\u00a0et que Soutine consid\u00e9rait chez lui comme\u00a0<i><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0du tricotage, voil\u00e0 tout\u00a0\u00bb<\/span><\/i>. Plus actif, voire forcen\u00e9 face \u00e0 la toile et \u00e0 la mati\u00e8re picturale, Soutine\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0serait le maillon manquant entre Van Gogh et les peintres contemporains\u00a0\u00bb<\/span>, en particulier de l&rsquo;<a title=\"Expressionnisme abstrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme_abstrait\">expressionnisme abstrait<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a title=\"Action painting\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Action_painting\">action painting<\/a><sup id=\"cite_ref-DT3_207-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-DT3-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quant \u00e0\u00a0<a title=\"Paul C\u00e9zanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_C%C3%A9zanne\">C\u00e9zanne<\/a>, son influence semble aller croissant avec les ann\u00e9es mais Soutine pousse plus loin ses exp\u00e9riences.\u00a0<i>L&rsquo;Autoportrait au rideau<\/i>\u00a0de 1917 lui emprunte, outre le fait de laisser entrevoir par endroits le blanc de la toile, la construction du visage par facettes color\u00e9es<sup id=\"cite_ref-MJ6_221-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ6-221\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>184<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D\u00e8s ce moment-l\u00e0, Soutine adopte la technique de C\u00e9zanne qui consiste \u00e0 contraindre l&rsquo;espace, \u00e0 aplanir les volumes et \u00e0 briser les formes en plans articul\u00e9s. Dans les premi\u00e8res natures mortes, il fait comme lui basculer les objets vers le haut ou les tord pour qu&rsquo;ils deviennent parall\u00e8les \u00e0 la surface de l&rsquo;image, ce qu&rsquo;il poursuivra \u00e0\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a><sup id=\"cite_ref-Ta32_280-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta32-280\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>241<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: les distorsions caract\u00e9ristiques des paysages y aboutissent \u00e0 une v\u00e9ritable refonte spatiale qui\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0implique l&rsquo;affirmation du plan de la toile. Soutine dresse l&rsquo;espace \u00e0 la verticale, radicalisant ce que C\u00e9zanne avait amorc\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>. Aussi certains personnages y paraissent-ils non pas debout mais plaqu\u00e9s au sol<sup id=\"cite_ref-MJ2_94-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ2-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&#8217;empreinte de C\u00e9zanne se conjugue avec celle du\u00a0<a title=\"Cubisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cubisme\">cubisme<\/a>\u00a0dont il a \u00e9t\u00e9 justement le pr\u00e9curseur et qui culmine dans les ann\u00e9es o\u00f9 Soutine arrive \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Je n&rsquo;ai jamais touch\u00e9 moi-m\u00eame au cubisme, vous savez, bien qu&rsquo;il m&rsquo;ait attir\u00e9 un moment<i>, confiait celui-ci \u00e0\u00a0<a title=\"Marie Vorobieff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_Vorobieff\">Marevna<\/a>.\u00a0<\/i>Quand je peignais \u00e0 C\u00e9ret et \u00e0 Cagnes, je succombais \u00e0 son influence malgr\u00e9 moi et les r\u00e9sultats n&rsquo;\u00e9taient pas compl\u00e8tement banals<sup id=\"cite_ref-Ta33_232-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta33-232\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>195<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Soutine aurait \u00e0 sa mani\u00e8re int\u00e9gr\u00e9 la le\u00e7on du cubisme, non en d\u00e9composant l&rsquo;objet pour en pr\u00e9senter toutes les faces, mais en travaillant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0sur la perception m\u00eame et la restructuration de l&rsquo;espace\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-282\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-282\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>243<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Pris_dans_les_d\u00e9bats_de_son_temps\"><span id=\"Pris_dans_les_d.C3.A9bats_de_son_temps\"><\/span>Pris dans les d\u00e9bats de son temps<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Soutine_et_l'\u00c9cole_de_Paris\"><span id=\"Soutine_et_l.27.C3.89cole_de_Paris\"><\/span>Soutine et l&rsquo;\u00c9cole de Paris<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ecole_de_paris_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Ecole_de_paris_001.jpg\/250px-Ecole_de_paris_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Ecole_de_paris_001.jpg\/330px-Ecole_de_paris_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a1\/Ecole_de_paris_001.jpg\/500px-Ecole_de_paris_001.jpg 2x\" alt=\"Couverture d'un livre illustr\u00e9e d'un dessin en ligne claire d'un nu f\u00e9minin assis, la t\u00eate pench\u00e9e sur sa gauche\" width=\"200\" height=\"267\" data-file-width=\"768\" data-file-height=\"1024\" \/><\/a><figcaption>Essai d&rsquo;Andr\u00e9 Warnod sur l&rsquo;\u00c9cole de Paris avec dessin de Modigliani en couverture (1925).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine a \u00e9t\u00e9 rang\u00e9 sans l&rsquo;avoir recherch\u00e9 sous la banni\u00e8re de ce qu&rsquo;il est convenu d&rsquo;appeler l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Paris\">\u00c9cole de Paris<\/a>, regroupement lui-m\u00eame tr\u00e8s informel.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00c9cole de Paris n&rsquo;est pas un v\u00e9ritable mouvement qui se serait constitu\u00e9 autour de conceptions esth\u00e9tiques pr\u00e9cises ou d&rsquo;un quelconque manifeste. Avant d&rsquo;\u00eatre lanc\u00e9e dans un sens positif par\u00a0<a title=\"Andr\u00e9 Warnod\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Warnod\">Andr\u00e9 Warnod<\/a>, l&rsquo;appellation est n\u00e9e en 1923 sous la plume du critique\u00a0<a title=\"Roger Allard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roger_Allard\">Roger Allard<\/a>, durant la longue querelle suscit\u00e9e par la d\u00e9cision du pr\u00e9sident du\u00a0<a title=\"Salon des ind\u00e9pendants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salon_des_ind%C3%A9pendants\">Salon des ind\u00e9pendants<\/a>, le peintre\u00a0<a title=\"Paul Signac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Signac\">Paul Signac<\/a>, de regrouper les exposants non plus par ordre alphab\u00e9tique mais par nationalit\u00e9s \u2014\u00a0officiellement pour faire face \u00e0 l&rsquo;afflux d&rsquo;artistes de tous horizons. Allard d\u00e9signe alors par cette \u00e9tiquette d&rsquo;\u00ab\u00a0\u00e9cole de Paris\u00a0\u00bb les artistes \u00e9trangers depuis longtemps install\u00e9s \u00e0\u00a0<a title=\"Quartier du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_du_Montparnasse\">Montparnasse<\/a>\u00a0(<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>,\u00a0<a title=\"Mo\u00efse Kisling\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mo%C3%AFse_Kisling\">Kisling<\/a>,\u00a0<a title=\"Chaim Jacob Lipchitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaim_Jacob_Lipchitz\">Lipchitz<\/a>,\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>,\u00a0<a title=\"Jules Pascin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Pascin\">Pascin<\/a>,\u00a0<a title=\"Ossip Zadkine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ossip_Zadkine\">Zadkine<\/a>\u2026), \u00e0 la fois pour d\u00e9noncer leur pr\u00e9tendue ambition de repr\u00e9senter l&rsquo;art fran\u00e7ais et pour leur rappeler ce qu&rsquo;ils lui doivent<sup id=\"cite_ref-Kr16_283-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr16-283\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>244<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Form\u00e9s pour la plupart \u00e0 nos le\u00e7ons, ils tentent d&rsquo;accr\u00e9diter hors de France la notion d&rsquo;une certaine \u00e9cole de Paris o\u00f9 ma\u00eetres et initiateurs, d&rsquo;une part, disciples et copistes, de l&rsquo;autre, seraient confondus au profit des derniers\u00a0\u00bb<\/span>, \u00e9crit-il. Il c\u00e8de ailleurs plus encore aux accents\u00a0<a title=\"Nationalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nationalisme\">nationalistes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"X\u00e9nophobie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophobie\">x\u00e9nophobes<\/a>\u00a0de l&rsquo;apr\u00e8s-guerre\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Certes, on ne saurait savoir trop gr\u00e9 aux artistes \u00e9trangers qui nous apportent une sensibilit\u00e9 particuli\u00e8re, un tour d&rsquo;imagination singulier, mais on doit repousser toute pr\u00e9tention de la barbarie, vraie ou simul\u00e9e, \u00e0 diriger l&rsquo;\u00e9volution de l&rsquo;art contemporain.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Kr16_283-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr16-283\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>244<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Or Soutine n&rsquo;a pas expos\u00e9 au Salon des Ind\u00e9pendants, ni n&rsquo;est jamais cit\u00e9 au cours de la pol\u00e9mique. Mais la particularit\u00e9 de sa peinture semble cristalliser les incompr\u00e9hensions et les ranc\u0153urs, y compris de la part de certains de ses anciens camarades de mis\u00e8re, d&rsquo;autant que, jusque-l\u00e0 inconnu du public et m\u00e9connu des critiques, il vient subitement de faire fortune gr\u00e2ce \u00e0\u00a0<a title=\"Albert Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Barnes\">Albert Barnes<\/a>. Il devient malgr\u00e9 lui, sinon un bouc \u00e9missaire, du moins une figure embl\u00e9matique de l&rsquo;artiste \u00e9tranger,\u00a0<a title=\"Juifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juifs\">juif<\/a>\u00a0de surcro\u00eet, cens\u00e9 \u00ab\u00a0contaminer\u00a0\u00bb l&rsquo;art fran\u00e7ais, et dont le succ\u00e8s, forc\u00e9ment surfait, ne serait d\u00fb qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;app\u00e9tit sp\u00e9culatif de marchands-collectionneurs parfois \u00e9trangers aussi. La carri\u00e8re de Soutine restera entach\u00e9e de ce soup\u00e7on initial<sup id=\"cite_ref-284\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-284\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>245<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En d\u00e9finitive, Soutine appartient bien \u00e0 cette premi\u00e8re \u00c9cole de Paris si l&rsquo;on retient l&rsquo;acception la plus large admise aujourd&rsquo;hui, de constellation, durant la premi\u00e8re moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, d&rsquo;artistes \u00e9trangers ou non ayant contribu\u00e9 \u00e0 faire de la capitale fran\u00e7aise un foyer intense de recherche et de cr\u00e9ation en mati\u00e8re d&rsquo;<a title=\"Art moderne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_moderne\">art moderne<\/a><sup id=\"cite_ref-Kr16_283-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr16-283\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>244<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Soutine,_peintre_juif_?\"><span id=\"Soutine.2C_peintre_juif_.3F\"><\/span>Soutine, peintre juif\u00a0?<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine, pour qui sa propre\u00a0<a title=\"Identit\u00e9 juive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Identit%C3%A9_juive\">identit\u00e9 juive<\/a>\u00a0semble n&rsquo;avoir \u00e9t\u00e9 ni plus ni moins qu&rsquo;un fait, va \u00eatre rattrap\u00e9 malgr\u00e9 lui par les controverses autour de l&rsquo;existence d&rsquo;un art juif.\u00a0<a title=\"Quartier du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quartier_du_Montparnasse\">Montparnasse<\/a>\u00a0compte alors un bon nombre d&rsquo;artistes juifs d&rsquo;Europe centrale et orientale qui ont quitt\u00e9 leur ville ou village d&rsquo;origine pour des motifs divers, aussi bien \u00e9conomiques ou politiques qu&rsquo;artistiques \u2014\u00a0tous n&rsquo;ont pas eu en effet \u00e0 affirmer leur vocation contre un milieu \u00e9touffant ou hostile. Ils grossissent les rangs de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Paris\">\u00c9cole de Paris<\/a>. Certains, fondateurs autour d&rsquo;<a title=\"Henri Epstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Epstein\">Epstein<\/a>,\u00a0<a title=\"Pinchus Kr\u00e9m\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinchus_Kr%C3%A9m%C3%A8gne\">Kr\u00e9m\u00e8gne<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"L\u00e9on Indenbaum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_Indenbaum\">Indenbaum<\/a>\u00a0de l&rsquo;\u00e9ph\u00e9m\u00e8re revue\u00a0<i>Machmadim<\/i>, voudraient \u0153uvrer au renouveau de la culture yiddish et \u00e0 la d\u00e9fense d&rsquo;un art sp\u00e9cifiquement juif. D&rsquo;autres, tels le critique\u00a0<a title=\"Adolphe Basler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adolphe_Basler\">Adolphe Basler<\/a>, qui explique l&rsquo;int\u00e9r\u00eat tardif des\u00a0<a title=\"Juifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juifs\">Juifs<\/a>\u00a0pour les arts plastiques par les al\u00e9as de l&rsquo;Histoire et non par un interdit religieux fondamental, consid\u00e8rent qu&rsquo;ethniciser leur style rel\u00e8ve d&rsquo;une d\u00e9marche\u00a0<a title=\"Antis\u00e9mitisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antis%C3%A9mitisme\">antis\u00e9mite<\/a><sup id=\"cite_ref-285\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-285\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>246<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine a beau demeurer \u00e0 l&rsquo;\u00e9cart de ces d\u00e9bats,\u00a0<a title=\"Maurice Raynal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Raynal\">Maurice Raynal<\/a>, par ailleurs z\u00e9lateur du\u00a0<a title=\"Cubisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cubisme\">cubisme<\/a>\u00a0entre autres formes d&rsquo;<a title=\"Art moderne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_moderne\">art moderne<\/a>, \u00e9crit en 1928\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L&rsquo;art de Soutine est l&rsquo;expression d&rsquo;une sorte de\u00a0<a title=\"Mystique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mystique\">mysticisme<\/a>\u00a0juif \u00e0 travers des d\u00e9tonations de couleurs horriblement violentes. Son \u0153uvre est un cataclysme pictural [\u2026] v\u00e9ritable antith\u00e8se \u00e0 la tradition fran\u00e7aise. Il d\u00e9fie toute mesure et contr\u00f4le dans le dessin et la composition. Le sujet est jet\u00e9 sur la toile n&rsquo;importe comment [\u2026] Tous ces paysages tordus, d\u00e9vast\u00e9s, d\u00e9sax\u00e9s, tous ces personnages horribles, inhumains, trait\u00e9s dans un rago\u00fbt de couleurs incroyables, doivent \u00eatre consid\u00e9r\u00e9s comme l&rsquo;\u00e9trange \u00e9bullition de la mentalit\u00e9 juive \u00e9l\u00e9mentaire qui, fatigu\u00e9e du joug rigoureux du\u00a0<a title=\"Talmud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Talmud\">Talmud<\/a>, a donn\u00e9 un coup de pied dans les\u00a0<a title=\"Tables de la Loi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tables_de_la_Loi\">tables de la Loi<\/a><sup id=\"cite_ref-Ta65_281-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta65-281\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>242<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La m\u00eame ann\u00e9e, mais dans une intention laudative,\u00a0<a title=\"Waldemar-George\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Waldemar-George\">Waldemar-George<\/a>\u00a0consacre \u00e0 Soutine une \u00e9tude dans la s\u00e9rie \u00ab\u00a0Artistes juifs\u00a0\u00bb des \u00e9ditions du Triangle. Or il lui refuse cat\u00e9goriquement le statut de peintre fran\u00e7ais ou ne serait-ce qu&rsquo;exer\u00e7ant en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>, pour faire de lui, dans son admiration sinc\u00e8re, un des chefs de file d&rsquo;une suppos\u00e9e \u00ab\u00a0\u00e9cole juive\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-286\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-286\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>247<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Celle-ci, n\u00e9e de la d\u00e9cadence de l&rsquo;art occidental qu&rsquo;elle aurait pr\u00e9cipit\u00e9e, allierait antiformalisme et\u00a0<a title=\"Spiritualisme (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Spiritualisme_(philosophie)\">spiritualisme<\/a>\u00a0; et Soutine,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ange d\u00e9chu [qui] apporte une vision pessimiste et apocalyptique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0du monde en le peignant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme un chaos informe, un champ de carnage et une vall\u00e9e de larmes\u00a0\u00bb<\/span>, en serait, aux yeux du critique juif polonais qui tente de retourner positivement des clich\u00e9s\u00a0<a title=\"Antis\u00e9mitisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antis%C3%A9mitisme\">antis\u00e9mites<\/a>, un des plus talentueux repr\u00e9sentants aux c\u00f4t\u00e9s de\u00a0<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Chaim Jacob Lipchitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaim_Jacob_Lipchitz\">Lipchitz<\/a><sup id=\"cite_ref-287\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-287\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>248<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Soutine est \u00e0 ses yeux\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un peintre religieux, synth\u00e8se du\u00a0<a title=\"Juda\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juda%C3%AFsme\">juda\u00efsme<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">christianisme<\/a>, fusionnant les figures du\u00a0<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">Christ<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Job (Bible)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Job_(Bible)\">Job<\/a><sup id=\"cite_ref-288\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-288\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>249<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. De m\u00eame, en 1929,\u00a0<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>\u00a0d\u00e9finit Soutine comme un g\u00e9nie isol\u00e9, mais proprement juif<sup id=\"cite_ref-Kr21_289-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr21-289\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>250<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le contexte pol\u00e9mique des\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"Ann\u00e9es 1920\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1920\">ann\u00e9es 1920<\/a><\/span>\u00a0et des\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"Ann\u00e9es 1930\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1930\">ann\u00e9es 1930<\/a><\/span>\u00a0fait donc que Soutine, qui n&rsquo;a pourtant jamais \u00e9tabli le moindre rapport entre sa\u00a0<a title=\"Identit\u00e9 juive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Identit%C3%A9_juive\">jud\u00e9it\u00e9<\/a>\u00a0et sa peinture, a pu \u00eatre d\u00e9sign\u00e9 \u00e0 son corps d\u00e9fendant comme un artiste juif<sup id=\"cite_ref-290\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-290\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le mythe romanesque du\u00a0<a title=\"Juif errant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juif_errant\">Juif errant<\/a>\u00a0venait renforcer sa r\u00e9putation d&rsquo;\u00eatre tourment\u00e9 et sans racines, impulsif et incapable de se plier \u00e0 certains cadres formels<sup id=\"cite_ref-Ta65_281-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta65-281\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>242<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Clarisse Nico\u00efdski fait remarquer \u00e0 ce sujet la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0fascination que Soutine a exerc\u00e9e chez les intellectuels antis\u00e9mites (fussent-ils d&rsquo;origine juive comme\u00a0<a title=\"Maurice Sachs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachs\">Sachs<\/a>), tels ce dernier ou\u00a0<a title=\"Pierre Drieu la Rochelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Drieu_la_Rochelle\">Drieu La Rochelle<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>, durant l&rsquo;<a title=\"Entre-deux-guerres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Entre-deux-guerres\">entre-deux-guerres<\/a><sup id=\"cite_ref-291\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-291\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>251<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Soutine_et_l'expressionnisme\"><span id=\"Soutine_et_l.27expressionnisme\"><\/span>Soutine et l&rsquo;expressionnisme<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kirchner_-_Sandberge_Engadin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/92\/Kirchner_-_Sandberge_Engadin.jpg\/250px-Kirchner_-_Sandberge_Engadin.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/92\/Kirchner_-_Sandberge_Engadin.jpg\/375px-Kirchner_-_Sandberge_Engadin.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/92\/Kirchner_-_Sandberge_Engadin.jpg 2x\" alt=\"Paysage stylis\u00e9 comportant un ciel rouge, des dunes trait\u00e9es en jaune vif et en bas un groupe de sapins vert sombre\" width=\"250\" height=\"222\" data-file-width=\"472\" data-file-height=\"420\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Ernst Ludwig Kirchner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernst_Ludwig_Kirchner\">E. L. Kirchner<\/a>,\u00a0<i>Montagnes de sable \u00e0\u00a0<a title=\"Engadine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Engadine\">Engadine<\/a><\/i>\u00a0(1917-1918, huile sur toile, 88\u00a0\u00d7\u00a095\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Museum of Modern Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_of_Modern_Art\">Museum of Modern Art<\/a>, New York). Soutine a \u00e9t\u00e9 rapproch\u00e9 de\u00a0<a title=\"Ernst Ludwig Kirchner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernst_Ludwig_Kirchner\">Kirchner<\/a>\u00a0pour ses couleurs<sup id=\"cite_ref-FM1_45-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-FM1-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La marginalisation de Soutine en tant que peintre juif se conjugue avec son rattachement \u00ab\u00a0forc\u00e9\u00a0\u00bb \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Expressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme\">expressionnisme<\/a>, dont il ne s&rsquo;est jamais r\u00e9clam\u00e9, et qui, intimement associ\u00e9 \u00e0 l&rsquo;identit\u00e9\u00a0<a title=\"Allemagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Allemagne\">allemande<\/a>, n&rsquo;avait pas bonne presse en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>\u00a0d\u00e8s avant la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Guerre_mondiale\">Grande Guerre<\/a>.\u00a0<a title=\"Waldemar-George\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Waldemar-George\">Waldemar-George<\/a>, lorsqu&rsquo;il interpr\u00e8te chaque tableau de Soutine comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;expression subjective d&rsquo;un individu [qui veut] ext\u00e9rioriser son \u00e9tat d&rsquo;\u00e2me latent\u00a0\u00bb<\/span>, para\u00eet bien donner une d\u00e9finition de l&rsquo;expressionnisme\u00a0; toutefois, au-del\u00e0 des similitudes de surface, il distingue le peintre des expressionnistes d&rsquo;outre-Rhin<sup id=\"cite_ref-Kr21_289-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr21-289\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>250<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine a n\u00e9anmoins \u00e9t\u00e9 rapproch\u00e9 d&rsquo;eux d\u00e8s les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1920\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1920\">ann\u00e9es 1920<\/a>\u00a0et durablement, en particulier de\u00a0<a title=\"Oskar Kokoschka\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oskar_Kokoschka\">Kokoschka<\/a>, bien que celui-ci ne d\u00e9forme pas ses mod\u00e8les ni ne bouleverse ses paysages de la m\u00eame mani\u00e8re, et que ses natures mortes symboliques ressemblent plus \u00e0 des\u00a0<a title=\"Vanit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vanit%C3%A9\">vanit\u00e9s<\/a>\u00a0que celles de Soutine. Les critiques de l&rsquo;\u00e9poque se sont perdus en conjectures pour savoir s&rsquo;ils se connaissaient et si l&rsquo;un aurait pu influencer l&rsquo;autre<sup id=\"cite_ref-Kr22_292-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr22-292\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>252<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ils ne se sont pas davantage accord\u00e9s sur les rapports possibles entre Soutine et certains de ses contemporains fran\u00e7ais plus ou moins reli\u00e9s \u00e0 l&rsquo;expressionnisme\u00a0:\u00a0<a title=\"Georges Rouault\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Rouault\">Georges Rouault<\/a>\u00a0\u2014\u00a0qu&rsquo;il disait \u00eatre son pr\u00e9f\u00e9r\u00e9<sup id=\"cite_ref-293\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-293\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>253<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014, ou encore le\u00a0<a title=\"Jean Fautrier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Fautrier\">Fautrier<\/a>\u00a0de la p\u00e9riode \u00ab\u00a0noire\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Kr24_294-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr24-294\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>254<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;analyse de Sophie Krebs est que Soutine n&rsquo;\u00e9tait pas expressionniste en arrivant \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, qu&rsquo;il l&rsquo;est quelque peu devenu ensuite, mais que surtout on a abusivement mis en avant la p\u00e9riode de\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>\u00a0: il fallait rattacher \u00e0 quelque chose de connu (et en l&rsquo;occurrence de mal vu) une \u0153uvre dont la singularit\u00e9 heurtait, si \u00e9loign\u00e9e d&rsquo;une certaine vision de l&rsquo;art fran\u00e7ais qu&rsquo;elle semblait ne pouvoir \u00e9maner que d&rsquo;un esprit \u00ab\u00a0\u00e9tranger\u00a0\u00bb, voire\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0gothique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Waldemar-George)<sup id=\"cite_ref-Kr22_292-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr22-292\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>252<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0quand elle n&rsquo;\u00e9tait pas qualifi\u00e9e de \u00ab\u00a0barbouillage\u00a0\u00bb, de \u00ab\u00a0peinturlure\u00a0\u00bb ou de \u00ab\u00a0torchon sale\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Kr24_294-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr24-294\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>254<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aujourd&rsquo;hui\u00a0<a title=\"Marc Restellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Restellini\">Marc Restellini<\/a>\u00a0consid\u00e8re l&rsquo;\u0153uvre de Soutine comme la seule expressionniste en France, tout en soulignant qu&rsquo;elle diff\u00e8re radicalement de celles des expressionnistes allemands ou autrichiens, en ce qu&rsquo;elle n&rsquo;est pas li\u00e9e au contexte politique ou au malaise de son \u00e9poque, ni ne d\u00e9livre aucun message, de r\u00e9volte par exemple<sup id=\"cite_ref-MR12_250-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR12-250\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>213<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Pour d&rsquo;autres, Soutine aurait plut\u00f4t cherch\u00e9 en solitaire un \u00e9quilibre entre le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Classicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Classicisme\">classicisme<\/a>\u00a0fran\u00e7ais et un\u00a0<a title=\"R\u00e9alisme (arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9alisme_(arts)\">r\u00e9alisme<\/a>\u00a0fort<sup id=\"cite_ref-Kr24_294-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr24-294\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>254<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, m\u00eame si le traitement abstrait du d\u00e9tail auquel il arrive parfois pendant la p\u00e9riode de C\u00e9ret peut surprendre chez un peintre aussi soucieux \u00e0 la fois de la tradition et de la r\u00e9alit\u00e9 du mod\u00e8le<sup id=\"cite_ref-Ta35_212-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Ta35-212\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>178<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il reste que ses distorsions, d&rsquo;apr\u00e8s J.-J. Breton, ont d\u00e9finitivement transform\u00e9 la peinture de paysage<sup id=\"cite_ref-Br45_95-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br45-95\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>81<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et que son \u0153uvre, si elle ne conna\u00eet peut-\u00eatre pas de r\u00e9el continuateur<sup id=\"cite_ref-Kr24_294-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Kr24-294\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>254<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, a marqu\u00e9, apr\u00e8s-<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">guerre<\/a>, toute une g\u00e9n\u00e9ration d&rsquo;artistes am\u00e9ricains.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_expressionnistes_abstraits\">Les expressionnistes abstraits<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Une_seconde_r\u00e9ception\"><span id=\"Une_seconde_r.C3.A9ception\"><\/span>Une seconde r\u00e9ception<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce sont les artistes am\u00e9ricains des\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"Ann\u00e9es 1950\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1950\">ann\u00e9es 1950<\/a><\/span>\u00a0qui vont offrir \u00e0 Soutine ce que Claire Bernardi appelle sa\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0deuxi\u00e8me post\u00e9rit\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>, en faisant de lui un \u00ab\u00a0abstrait sans le savoir\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-295\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-295\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>255<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La premi\u00e8re r\u00e9ception, du vivant de Soutine, s&rsquo;\u00e9tait \u00e9tal\u00e9e sur une vingtaine d&rsquo;ann\u00e9es, entre critiques virulents et thurif\u00e9raires exalt\u00e9s. Au gr\u00e9 des expositions et encourag\u00e9s entre autres par\u00a0<a title=\"Paul Guillaume (marchand d'art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Guillaume_(marchand_d%27art)\">Paul Guillaume<\/a>, les galeristes am\u00e9ricains y ont particip\u00e9, acqu\u00e9rant d\u00e8s les\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"Ann\u00e9es 1930\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1930\">ann\u00e9es 1930<\/a><\/span>\u00a0nombre de ses toiles, peintes notamment \u00e0\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>\u00a0: ce sont celles-ci que d\u00e9couvrent les artistes new-yorkais de l&rsquo;<a title=\"Apr\u00e8s-guerre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apr%C3%A8s-guerre\">apr\u00e8s-guerre<\/a><sup id=\"cite_ref-CG4_151-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CG4-151\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>128<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1950, alors que l&rsquo;<a title=\"Expressionnisme abstrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme_abstrait\">expressionnisme abstrait<\/a>\u00a0est en plein essor mais cherche \u00e0 se l\u00e9gitimer, le\u00a0<a title=\"Museum of Modern Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_of_Modern_Art\">Museum of Modern Art<\/a>\u00a0de New York (MoMa) consacre \u00e0 Soutine une importante r\u00e9trospective, en tant que pr\u00e9curseur de cette nouvelle peinture au m\u00eame titre que d&rsquo;autres ma\u00eetres du modernisme figuratif,\u00a0<a title=\"Pierre Bonnard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Bonnard\">Bonnard<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Henri Matisse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Matisse\">Matisse<\/a><sup id=\"cite_ref-CB52_296-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB52-296\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>256<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le fait qu&rsquo;il n&rsquo;ait rien th\u00e9oris\u00e9, ni en tout cas \u00e9crit, facilite ce qui s&rsquo;av\u00e8re \u00eatre moins une relecture de son \u0153uvre qu&rsquo;une \u00ab\u00a0r\u00e9cup\u00e9ration\u00a0\u00bb en fonctions d&rsquo;enjeux contemporains<sup id=\"cite_ref-CB52_296-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB52-296\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>256<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Critiques et artistes \u00e9vacuent en effet la question du motif \u2014\u00a0pourtant centrale chez lui, et affirm\u00e9e dans chaque titre de tableau\u00a0\u2014 pour ne s&rsquo;int\u00e9resser qu&rsquo;\u00e0 la touche de Soutine<sup id=\"cite_ref-CB54_297-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB54-297\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>257<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et \u00e0 l&rsquo;abstraction \u00e0 laquelle arrivent les d\u00e9tails<sup id=\"cite_ref-CB55_298-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB55-298\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>258<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ils voient surtout dans l&rsquo;\u0153uvre de Soutine la tension entre vision lointaine et vision rapproch\u00e9e, entre figuration et effondrement des formes au profit de la mati\u00e8re<sup id=\"cite_ref-CB55_298-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB55-298\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>258<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En outre, \u00e0 partir des nombreuses anecdotes \u2014\u00a0apocryphes ou non\u00a0\u2014 colport\u00e9es sur la technique de Soutine, ils mettent en avant sa fa\u00e7on de peindre\u00a0: absence d&rsquo;esquisse pr\u00e9alable, seau plein de sang dans l&rsquo;atelier pour \u00ab\u00a0rafra\u00eechir\u00a0\u00bb les carcasses de viande mais propret\u00e9 maniaque du mat\u00e9riel, application tr\u00e8s \u00ab\u00a0physique\u00a0\u00bb de la peinture sur la toile<sup id=\"cite_ref-Be56_299-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Be56-299\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>259<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u0153uvre de Soutine devient d\u00e8s lors pour les\u00a0<a title=\"Expressionnisme abstrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Expressionnisme_abstrait\">expressionnistes abstraits<\/a>\u00a0un jalon essentiel d&rsquo;une histoire de l&rsquo;art con\u00e7ue comme une lib\u00e9ration progressive de la \u00ab\u00a0dictature\u00a0\u00bb figurative et cheminant vers l&rsquo;abstraction et l&rsquo;arbitraire du geste pictural<sup id=\"cite_ref-CB54_297-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB54-297\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>257<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"De_Kooning,_Pollock,_Bacon\"><span id=\"De_Kooning.2C_Pollock.2C_Bacon\"><\/span>De Kooning, Pollock, Bacon<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pollock-Krasner_House_studio_floor_2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Pollock-Krasner_House_studio_floor_2.jpg\/250px-Pollock-Krasner_House_studio_floor_2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Pollock-Krasner_House_studio_floor_2.jpg\/500px-Pollock-Krasner_House_studio_floor_2.jpg 1.5x\" alt=\"Photographie en couleurs montrant des taches de peinture sur un plancher\" width=\"250\" height=\"188\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"2448\" \/><\/a><figcaption>Le sol macul\u00e9 de l&rsquo;atelier de Jackson Pollock, \u00e0 New York. Soutine n&rsquo;a pas invent\u00e9 le\u00a0<a title=\"Dripping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dripping\">dripping<\/a>, mais il lan\u00e7ait la couleur sur la toile et jetait ses pinceaux \u00e0 terre.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Willem de Kooning\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Willem_de_Kooning\">Willem de Kooning<\/a>, qui a vu et m\u00e9dit\u00e9 sur les tableaux de Soutine \u00e0 la\u00a0<a title=\"Fondation Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondation_Barnes\">Fondation Barnes<\/a>\u00a0puis au\u00a0<a title=\"Museum of Modern Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_of_Modern_Art\">MoMa<\/a>\u00a0en 1950, d\u00e9clare avoir\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0toujours \u00e9t\u00e9 fou de Soutine\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: il admire en lui un peintre de la chair, que l&#8217;emp\u00e2tement \u00e0 la surface du tableau lui para\u00eet\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0transfigurer\u00a0\u00bb<\/span>, et un cr\u00e9ateur dont le geste pictural transforme la peinture en mati\u00e8re organique, vivante\u00a0; il dit se reconna\u00eetre dans ce\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0rapport particulier \u00e0 l&rsquo;acte m\u00eame de peindre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Be56_299-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Be56-299\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>259<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Par son\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0utilisation effr\u00e9n\u00e9e de la mati\u00e8re et de la couleur\u00a0\u00bb<\/span>, maints d\u00e9tails chez Soutine annoncent \u00e9galement le travail d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Jackson Pollock\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jackson_Pollock\">Jackson Pollock<\/a><sup id=\"cite_ref-MVB23_300-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB23-300\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>260<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais il peut surtout \u00eatre rapproch\u00e9 de\u00a0<a title=\"Francis Bacon (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francis_Bacon_(peintre)\">Francis Bacon<\/a>, qui comme lui s&rsquo;inspire des ma\u00eetres anciens mais\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0peint de fa\u00e7on instinctive, en pleine p\u00e2te, sans dessin pr\u00e9paratoire<sup id=\"cite_ref-MMM1_208-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM1-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>174<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, comme lui d\u00e9structure les formes<sup id=\"cite_ref-301\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-301\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>261<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, impose aux corps des distorsions<sup id=\"cite_ref-Br67_277-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br67-277\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>238<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et aux visages des d\u00e9formations dont la violence frappe tout particuli\u00e8rement dans les autoportraits<sup id=\"cite_ref-MMM1_208-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MMM1-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>174<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Comme chez Francis Bacon, \u00e0 qui Soutine fait si souvent penser, la plupart des personnages ont l&rsquo;air de grands accident\u00e9s de la vie\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0parce qu&rsquo;ils ont le malheur d&rsquo;exister\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Nul dolorisme pourtant n&rsquo;affecte la peinture.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-MJ7_266-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ7-266\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>227<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0J.-J. Breton consid\u00e8re que par l\u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Bacon se fait le continuateur de Soutine<sup id=\"cite_ref-Br67_277-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Br67-277\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>238<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0<sup id=\"cite_ref-303\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-303\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Soutine pr\u00e9figure l&rsquo;expressionnisme abstrait et l&rsquo;<a title=\"Action painting\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Action_painting\">action painting<\/a>\u00a0\u2014\u00a0notamment dans les toiles de C\u00e9ret\u00a0\u2014 par l&rsquo;effacement du motif derri\u00e8re une expressivit\u00e9 tout enti\u00e8re d\u00e9volue \u00e0 la mati\u00e8re et au geste qui l&rsquo;am\u00e8ne sur la toile<sup id=\"cite_ref-MJ2_94-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MJ2-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: il est ainsi devenu une r\u00e9f\u00e9rence majeure pour les artistes appartenant \u00e0 ces mouvements<sup id=\"cite_ref-MR12_250-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MR12-250\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>213<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais son apport d\u00e9cisif \u00e0 la peinture de la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle r\u00e9siderait peut-\u00eatre plut\u00f4t, puisqu&rsquo;il\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0n&rsquo;a jamais song\u00e9 \u00e0 abandonner les limites du figuratif pour les apparentes libert\u00e9s de l&rsquo;abstraction<sup id=\"cite_ref-MVB23_300-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MVB23-300\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>260<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, dans un d\u00e9passement de l&rsquo;opposition entre ces deux tendances<sup id=\"cite_ref-CB55_298-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-CB55-298\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>258<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Un_peintre_maudit_?\"><span id=\"Un_peintre_maudit_.3F\"><\/span>Un peintre maudit\u00a0?<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est certain que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0malgr\u00e9 les nombreux ouvrages qui lui ont \u00e9t\u00e9 consacr\u00e9s, malgr\u00e9 les expositions qui se sont multipli\u00e9es, l&rsquo;\u0153uvre de Soutine a longtemps pein\u00e9 \u00e0 trouver sa place dans l&rsquo;histoire de la peinture, tant c&rsquo;est d&rsquo;abord sa singularit\u00e9 qui a frapp\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: cela ne fait pas pour autant de lui un peintre maudit<sup id=\"cite_ref-MPV1_6-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV1-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Telle est pourtant l&rsquo;image que donnait\u00a0<a title=\"Maurice Sachs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachs\">Maurice Sachs<\/a>, trois apr\u00e8s sa mort, de l&rsquo;homme et de sa destin\u00e9e de peintre\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Il s&rsquo;installe, d\u00e9m\u00e9nage, ne se pla\u00eet nulle part, quitte Paris, y revient, craint le poison, se nourrit de p\u00e2tes, se ruine chez les psychiatres<sup id=\"cite_ref-304\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-304\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, s&rsquo;en lasse, \u00e9conomise, court les marchands pour racheter ses mauvaises toiles de jeunesse. Si l&rsquo;on refuse de les lui vendre pour un prix qui lui para\u00eet justifi\u00e9, la rage le prend\u00a0; il les lac\u00e8re, les arrache de la cimaise, en envoie une nouvelle en d\u00e9dommagement. Il rentre harass\u00e9, se met \u00e0 lire\u00a0; quelquefois, on l&rsquo;aper\u00e7oit le soir \u00e0 Montparnasse, assis \u00e0 ces m\u00eames terrasses qu&rsquo;il fr\u00e9quentait avec Modigliani et riant. Mais po\u00e8te triste et descendant de cette race l\u00e9gendaire des peintres maudits dont\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>\u00a0fut le plus grand, \u2014\u00a0l\u00e9gion tant\u00f4t obscure, tant\u00f4t brillante, o\u00f9\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">Van Gogh<\/a>\u00a0met du pittoresque,\u00a0<a title=\"Maurice Utrillo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Utrillo\">Utrillo<\/a>\u00a0de la candeur et\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>\u00a0de la gr\u00e2ce\u00a0\u2014, Soutine entre myst\u00e9rieusement et secr\u00e8tement dans la gloire.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0<a title=\"Maurice Sachs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Sachs\">Maurice Sachs<\/a>,\u00a0<cite>Le Sabbat. Souvenirs d&rsquo;une jeunesse orageuse<sup id=\"cite_ref-305\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-305\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>263<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/cite><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c9tant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0de ceux qui ne se sont jamais donn\u00e9s qu&rsquo;\u00e0 leur art<sup id=\"cite_ref-Fr12_33-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-Fr12-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, Soutine a sans doute souffert d&rsquo;\u00eatre m\u00e9connu ou rejet\u00e9, et que pr\u00e9vale \u00e0 propos de son engagement esth\u00e9tique une lecture biographique et tragique. Mais d\u00e9j\u00e0 de son vivant, gr\u00e2ce \u00e0 diff\u00e9rents connaisseurs ou collectionneurs, son \u0153uvre commence \u00e0 \u00eatre salu\u00e9e pour elle-m\u00eame,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Soutine n&rsquo;est plus tout \u00e0 fait un incompris\u00a0\u00bb<\/span>, et il le sait<sup id=\"cite_ref-MPV1_6-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV1-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nos jours il appara\u00eet, apr\u00e8s la red\u00e9couverte et la r\u00e9interpr\u00e9tation de son travail par les artistes am\u00e9ricains de l&rsquo;<a title=\"Apr\u00e8s-guerre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apr%C3%A8s-guerre\">apr\u00e8s-guerre<\/a>, comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un proph\u00e8te muet<sup id=\"cite_ref-306\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-306\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>264<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, un peintre qui a su imposer sans concession sa vision en marge des courants de son temps, et a laiss\u00e9 une \u0153uvre\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0incontestablement originale\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qui compte au premier plan dans le paysage pictural du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-MPV13_307-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV13-307\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>265<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quant \u00e0 la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0difficult\u00e9 \u00e0 regarder sans trouble et sans interrogation ces paysages chaotiques, ces visages d\u00e9form\u00e9s jusqu&rsquo;\u00e0 la caricature, ces pi\u00e8ces de viande, tout en reconnaissant le savoir-faire, la puissance du coloriste, la subtilit\u00e9 du travail sur la lumi\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span>, Marie-Paule Vial se demande si elle ne serait pas de m\u00eame nature que la r\u00e9ticence envers\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les \u0153uvres de peintres comme\u00a0<a title=\"Francis Bacon (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francis_Bacon_(peintre)\">Francis Bacon<\/a>\u00a0ou encore\u00a0<a title=\"Lucian Freud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucian_Freud\">Lucian Freud<\/a>, dont la reconnaissance et la place dans l&rsquo;art du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle ne sont plus \u00e0 d\u00e9montrer<sup id=\"cite_ref-MPV13_307-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MPV13-307\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>265<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Aper\u00e7u_des_\u0153uvres\"><span id=\"Aper.C3.A7u_des_.C5.93uvres\"><\/span>Aper\u00e7u des \u0153uvres<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les auteurs du\u00a0<i>Catalogue raisonn\u00e9<\/i>\u00a0recensaient en 2001<sup id=\"cite_ref-TuchmanDunowPerls2001_308-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-TuchmanDunowPerls2001-308\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>266<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, dans les collections publiques et surtout priv\u00e9es du monde entier, 497 \u0153uvres de Soutine dont l&rsquo;authenticit\u00e9 ne fait pas de doute\u00a0: 190\u00a0paysages, 120\u00a0natures mortes et 187\u00a0portraits.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Collections_publiques\">Collections publiques<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<dl>\n<dt>En Autriche<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>,\u00a0<a title=\"Albertina (mus\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albertina_(mus%C3%A9e)\">Albertina (mus\u00e9e)<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Le faisan<\/i>, vers 1924, huile sur toile (38,5\u00a0\u00d7\u00a058,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Au Danemark<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Copenhague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Copenhague\">Copenhague<\/a>,\u00a0<a title=\"Statens Museum for Kunst\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Statens_Museum_for_Kunst\">Statens Museum for Kunst<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Le Tzigane<\/i>, 1922-1923, huile sur toile (46\u00a0\u00d7\u00a038\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Aux \u00c9tats-Unis<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Baltimore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baltimore\">Baltimore<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art de Baltimore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_de_Baltimore\">mus\u00e9e d&rsquo;Art de Baltimore<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Vue sur C\u00e9ret<\/i>, 1922, huile sur toile (74\u00a0\u00d7\u00a075\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Chicago\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chicago\">Chicago<\/a>,\u00a0<a title=\"Art Institute of Chicago\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_Institute_of_Chicago\">Art Institute of Chicago<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><i>Paysage de Cagnes<\/i>, 1923, huile sur toile (60,5\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Arbre de Vence<\/i>, 1930, huile sur toile (71,5\u00a0\u00d7\u00a046,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Cleveland\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cleveland\">Cleveland<\/a>,\u00a0<a title=\"Cleveland Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cleveland_Museum_of_Art\">Cleveland Museum of Art<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Nature morte \u00e0 la raie<\/i>\u00a0(<i>La Raie \u00e0 la bouilloire<\/i>), 1923, huile sur toile (80,5\u00a0\u00d7\u00a064,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Vieille Femme<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Columbus (Ohio)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Columbus_(Ohio)\">Columbus (Ohio)<\/a>, Colombus Museum of Art\u00a0:\u00a0<i>Paysage de Cagnes (La Gaude)<\/i>, vers 1923 (65,5\u00a0\u00d7\u00a081,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"D\u00e9troit (Michigan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9troit_(Michigan)\">D\u00e9troit<\/a>,\u00a0<a title=\"Detroit Institute of Arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Detroit_Institute_of_Arts\">Detroit Institute of Arts<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Les Gla\u00efeuls rouges<\/i>, vers 1919, huile sur toile (54,5\u00a0\u00d7\u00a045,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\">Los Angeles<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art du comt\u00e9 de Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_du_comt%C3%A9_de_Los_Angeles\">mus\u00e9e d&rsquo;Art du comt\u00e9 de Los Angeles<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>La Russe, portrait de femme<\/i>, 1916, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Colline de C\u00e9ret<\/i>, vers 1921, huile sur toile (74,5\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Minneapolis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minneapolis\">Minneapolis<\/a>, Minneapolis Institute of Arts,\u00a0:\u00a0<i>Le B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i>, vers 1924, huile sur toile (116\u00a0\u00d7\u00a080,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"New Haven\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_Haven\">New Haven<\/a>,\u00a0<a title=\"Yale University Art Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yale_University_Art_Gallery\">Yale University Art Gallery<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Paysage et Maison<\/i>\u00a0(44,5\u00a0\u00d7\u00a051\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Nature morte aux poissons<\/i>, 1918, huile sur toile (44\u00a0\u00d7\u00a064\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Homme et Cheval<\/i>, 1922, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a047\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait de Madeleine Castaing<\/i>, vers 1929, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a073,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>New York,\u00a0<a title=\"Museum of Modern Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_of_Modern_Art\">Museum of Modern Art<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Le Vieux Moulin<\/i>, 1922, huile sur toile (66,5\u00a0\u00d7\u00a082\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Volaille morte<\/i>, 1924, huile sur toile (136\u00a0\u00d7\u00a081,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait de\u00a0<a title=\"Maria Lani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maria_Lani\">Maria Lani<\/a><\/i>, 1929, huile sur toile (73,5\u00a0\u00d7\u00a059,5)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Cath\u00e9drale de Chartres<\/i>, 1934, huile sur panneau (92\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>New York, The Brooklyn Museum\u00a0:\u00a0<i>Les Gla\u00efeuls<\/i>, vers 1919, huile sur toile (55\u00a0\u00d7\u00a046\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a>,\u00a0<a title=\"Philadelphia Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphia_Museum_of_Art\">Philadelphia Museum of Art<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Paysage de C\u00e9ret<\/i>, vers 1922, huile sur toile (66,5\u00a0\u00d7\u00a091\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait de Mo\u00efse Kisling<\/i>, 1930, huile sur toile (99\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Princeton (New Jersey)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Princeton_(New_Jersey)\">Princeton (New Jersey)<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art de l'universit\u00e9 de Princeton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_de_l%27universit%C3%A9_de_Princeton\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art de l&rsquo;universit\u00e9 de Princeton<\/a>\u00a0(d\u00e9p\u00f4ts de la Fondation Henry et Rose Pearlman)\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Autoportrait<\/i>, vers 1918, huile sur toile (54,5\u00a0\u00d7\u00a045,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Place du village, C\u00e9ret<\/i>, 1921-1922, huile sur toile (74\u00a0\u00d7\u00a085,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"San Antonio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/San_Antonio\">San Antonio<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art McNay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_McNay\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art McNay<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Le Violoncelliste<\/i>, vers 1916, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a045\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Le Chef p\u00e2tissier<\/i>, 1928, huile sur toile (64,5\u00a0\u00d7\u00a048,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Valet<\/i>, 1928, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"West Palm Beach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/West_Palm_Beach\">West Palm Beach<\/a>, Norton Museum of Art\u00a0:\u00a0<i>Paysage de C\u00e9ret<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (68,5\u00a0\u00d7\u00a053,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>En France<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avignon\">Avignon<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Calvet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Calvet\">mus\u00e9e Calvet<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>L&rsquo;Idiot du village<\/i>, vers 1919, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Raie<\/i>, 1920, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a048\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Vieillard (L&rsquo;homme en pri\u00e8re)<\/i>, 1920, huile sur toile (135\u00a0\u00d7\u00a067\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>D\u00e9ch\u00e9ance<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage de Vence<\/i>, 1921, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Bordeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bordeaux\">Bordeaux<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Bordeaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Bordeaux\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0:\u00a0<i>La Mont\u00e9e de Cagnes (L&rsquo;Homme bleu sur la route)<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>,\u00a0<a title=\"Collection de peintures du mus\u00e9e des Beaux-Arts de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Collection_de_peintures_du_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres\">mus\u00e9e des Beaux-Arts<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>La raie<\/i>, 1923, huile sur toile, d\u00e9p\u00f4t permanent du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_d%27Orl%C3%A9ans\">mus\u00e9e d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>\u00a0au mus\u00e9e des Beaux-Arts de Chartres\u00a0<small>(inv. MO.65.1438)<\/small>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Grand Enfant de ch\u0153ur<\/i>, 1925, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a055,9\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, d\u00e9p\u00f4t du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national d'Art moderne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_d%27Art_moderne\">mus\u00e9e national d&rsquo;art moderne<\/a>\u00a0<small>(inv. D.25.2.1)<\/small>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Les Escaliers de Chartres<\/i>, 1933, huile sur toile\u00a0<small>(inv. 95.4.1)<\/small>\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme au lit<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>La Liseuse<\/i>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Colmar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colmar\">Colmar<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Unterlinden\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Unterlinden\">mus\u00e9e Unterlinden<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Le Vase de fleurs<\/i>, 1918, huile sur toile (85\u00a0\u00d7\u00a067\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Grenoble\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grenoble\">Grenoble<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de Grenoble\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_Grenoble\">mus\u00e9e de Grenoble<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i><a title=\"Le B\u0153uf \u00e9corch\u00e9 (Soutine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_B%C5%93uf_%C3%A9corch%C3%A9_(Soutine)\">Le B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/a><\/i>, 1925, huile sur toile (202\u00a0\u00d7\u00a0114\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;All\u00e9e d&rsquo;arbres (La route des Grands-Pr\u00e9s \u00e0 Chartres)<\/i>, 1936, huile sur toile (71\u00a0\u00d7\u00a066\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art moderne de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_moderne_de_Paris\">mus\u00e9e d&rsquo;Art moderne de Paris<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Grotesque<\/i>, 1922-1924, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a045\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme en rouge<\/i>, 1923-1923, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme \u00e0 la robe bleue<\/i>, vers 1924, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Torse de femme au fond bleu<\/i>, 1928, huile sur toile (42\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Chasseur de chez Maxim&rsquo;s (le groom)<\/i>, 1933, huile sur toile (38,5\u00a0\u00d7\u00a031,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Les Porcs<\/i>, 1942, huile sur toile (45\u00a0\u00d7\u00a056\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national d'Art moderne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_d%27Art_moderne\">mus\u00e9e national d&rsquo;Art moderne<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Centre national d'art et de culture Georges-Pompidou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centre_national_d%27art_et_de_culture_Georges-Pompidou\">Centre Georges Pompidou<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Portrait du sculpteur Oscar Miestchaninoff<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (83\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Grand Enfant de ch\u0153ur<\/i>, vers 1925, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Volaille pendue<\/i>, vers 1925, huile sur toile (125\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le groom (Le Chasseur)<\/i>, vers 1925, huile sur toile (98\u00a0\u00d7\u00a080,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>La Maison blanche<\/i>, vers 1918 (ou 1933\u00a0?), huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage avec personnage<\/i>, 1918-1919 (ou 1933\u00a0?), huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Gla\u00efeuls<\/i>, vers 1919, huile sur toile (56\u00a0\u00d7\u00a046\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Table<\/i>, vers 1919, huile sur toile (91\u00a0\u00d7\u00a0100\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Les Maisons<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (58\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Gros Arbre bleu<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (83\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait d&rsquo;homme<\/i>\u00a0(le peintre\u00a0<a title=\"\u00c9mile Lejeune (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89mile_Lejeune_(peintre)\">\u00c9mile Lejeune<\/a>), vers 1922, huile sur toile (55,5\u00a0\u00d7\u00a046,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage<\/i>, 1922-1923, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Petit P\u00e2tissier<\/i>, 1922-1923, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Village<\/i>, vers 1923, huile sur toile (73,5\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Fianc\u00e9e<\/i>, vers 1923, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a046)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Arbre couch\u00e9<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Lapin<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a036\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Dindon et tomates<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a049\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Nature morte au faisan<\/i>, vers 1924, huile sur toile (64,5\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Gar\u00e7on d&rsquo;honneur<\/i>, 1924-1925, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>B\u0153uf et t\u00eate de veau<\/i>, vers 1925 (?), huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Poulet plum\u00e9<\/i>, vers 1925, huile sur toile (67\u00a0\u00d7\u00a040\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Dindon<\/i>, vers 1925, huile sur toile (80\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Gar\u00e7on d&rsquo;\u00e9tage<\/i>, vers 1927, huile sur toile (87\u00a0\u00d7\u00a066\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Enfant de ch\u0153ur<\/i>, 1927-1928, huile sur toile (63,5\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Jeune Anglaise<\/i>, vers 1934, huile sur toile (46\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Troyes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Troyes\">Troyes<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art moderne de Troyes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_moderne_de_Troyes\">mus\u00e9e d&rsquo;art moderne<\/a>\u00a0(donation\u00a0<a title=\"Pierre L\u00e9vy (industriel)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_L%C3%A9vy_(industriel)\">Pierre L\u00e9vy<\/a>)\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Nature morte \u00e0 la pipe<\/i>, 1914 (54\u00a0\u00d7\u00a094\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage \u00e0 Cagnes<\/i>, 1921, huile sur toile (47\u00a0\u00d7\u00a046\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage \u00e0 Cagnes (Paysage \u00e0 la Chapelle-La Gaude)<\/i>, 1921, huile sur toile (54\u00a0\u00d7\u00a064,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Li\u00e8vre au volet vert<\/i>, 1924-1925, huile sur toile (81,5\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0(d\u00e9p\u00f4t du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national d'Art moderne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_d%27Art_moderne\">Mus\u00e9e national d&rsquo;Art moderne<\/a>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Li\u00e8vre pendu<\/i>, 1925-1926, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a024\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Cath\u00e9drale de Chartres<\/i>, 1933, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>En Isra\u00ebl<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Ha\u00effa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ha%C3%AFfa\">Ha\u00effa<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Hecht\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Hecht\">mus\u00e9e Hecht<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Rue de Cagnes-sur-mer<\/i>, 1923-1934, huile sur toile, 47\u00a0\u00d7\u00a056\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>.<\/li>\n<li><a title=\"J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9rusalem\">J\u00e9rusalem<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Isra\u00ebl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Isra%C3%ABl\">mus\u00e9e d&rsquo;Isra\u00ebl<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>La Place du village \u00e0 C\u00e9ret<\/i>, 1920, huile sur toile (76\u00a0\u00d7\u00a094\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Colline de C\u00e9ret<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a084\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Colline \u00e0 C\u00e9ret<\/i>, 1921-1922, huile sur toile (72,5\u00a0\u00d7\u00a091\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait d&rsquo;un jeune homme<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (73,5\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Gar\u00e7on en bleu<\/i>, vers 1924, huile sur toile (93,5\u00a0\u00d7\u00a065,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Jeune fille en rouge<\/i>, 1928, huile sur toile (81,5\u00a0\u00d7\u00a034,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Tel Aviv-Jaffa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tel_Aviv-Jaffa\">Tel Aviv-Jaffa<\/a>, mus\u00e9e d&rsquo;art\u00a0:\u00a0<i>Montmartre<\/i>, v. 1919, huile sur toile.<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Au Japon<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national de l'Art occidental\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_de_l%27Art_occidental\">mus\u00e9e national de l&rsquo;Art occidental<\/a>\u00a0:\u00a0<i>La Folle<\/i>, vers 1919, huile sur toile (96\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Au Royaume-Uni<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89dimbourg\">\u00c9dimbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'\u00c9dimbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27%C3%89dimbourg\">Mus\u00e9e d&rsquo;\u00c9dimbourg<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Le Mas Passe-Temps<\/i>, 1920-1921, huile sur toile, 63\u00a0\u00d7\u00a086\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>.<\/li>\n<li><a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Tate Modern\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tate_Modern\">Tate Modern<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Paysage de C\u00e9ret (l&rsquo;orage)<\/i>, vers 1922 (72,5\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Route de la colline<\/i>, vers 1922 (72,5\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage de Cagnes avec arbre<\/i>, 1923-1924 (60\u00a0\u00d7\u00a072,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Worcester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Worcester\">Worcester<\/a>,\u00a0<a title=\"Worcester Art Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Worcester_Art_Museum\">Worcester Art Museum<\/a>,\u00a0<i>Portrait d&rsquo;un gar\u00e7on<\/i>, vers 1920, huile sur toile.<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>En Russie<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">Mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Autoportrait<\/i>, vers 1916, huile sur toile\u00a0;<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>En Suisse<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"B\u00e2le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A2le\">B\u00e2le<\/a>,\u00a0<a title=\"Kunstmuseum (B\u00e2le)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunstmuseum_(B%C3%A2le)\">Kunstmuseum<\/a>\u00a0(pr\u00eats permanents de la collection Im Obersteg)\u00a0:\n<ul>\n<li><i>L&rsquo;Enfant au jouet<\/i>, vers 1919, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a064,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Nature morte au violon, pain et poisson<\/i>, 1922, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Enfant de ch\u0153ur<\/i>, 1927, huile sur toile (77,5\u00a0\u00d7\u00a039\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Cuisini\u00e8re en tablier bleu<\/i>, vers 1930, huile sur toile (128\u00a0\u00d7\u00a050,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Jeune Anglaise en bleu<\/i>, vers 1937, huile sur toile (24,5\u00a0\u00d7\u00a021\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Berne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berne\">Berne<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Berne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Berne\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Paysage de Cagnes<\/i>, vers 1923, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Coq accroch\u00e9 \u00e0 un mur de briques<\/i>, vers 1924, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a046,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i>, 1925, huile sur toile (72,5\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"La Chaux-de-Fonds\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chaux-de-Fonds\">La Chaux-de-Fonds<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de La Chaux-de-Fonds\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_La_Chaux-de-Fonds\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Vue de Cagnes<\/i>, 1922-1923, huile sur toile (60,5\u00a0\u00d7\u00a072,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Lucerne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucerne\">Lucerne<\/a>, mus\u00e9e des beaux-arts\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Paysage aux maisons<\/i>, 1918, huile sur toile (54\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait de Lina<\/i>, 1928, huile sur toile (38\u00a0\u00d7\u00a046\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme de chambre<\/i>, vers 1930, huile sur toile (110,5\u00a0\u00d7\u00a034\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Collections_priv\u00e9es\"><span id=\"Collections_priv.C3.A9es\"><\/span>Collections priv\u00e9es<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<dl>\n<dt>Aux \u00c9tats-Unis<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Chicago\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chicago\">Chicago<\/a>, collection\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mister\">Mr<\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mistress\">Mrs<\/abbr>\u00a0Nathan Cumming\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Paysage tourment\u00e9<\/i>, 1919, huile sur toile (54\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Fillette \u00e0 la barri\u00e8re<\/i>, 1942, huile sur toile (85\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Clinton (<a title=\"New Jersey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_Jersey\">New Jersey<\/a>), collection Mrs Bruce Westcott\u00a0:\u00a0<i>Arbre de Vence<\/i>, 1929, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a061,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Houston\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Houston\">Houston<\/a>, collection\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mistress\">Mrs<\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mister\">Mr<\/abbr>\u00a0John A. Beck\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Femme endormie<\/i>, 1928, huile sur toile (41\u00a0\u00d7\u00a033\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Jeune fille \u00e0 la poup\u00e9e<\/i>, 1932, huile sur toile (60,5\u00a0\u00d7\u00a048\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, collection John Cheim\u00a0:\u00a0<i>Les Faisans<\/i>, vers 1926, huile sur toile (65,5\u00a0\u00d7\u00a050,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li>New York, collection\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mister\">Mr<\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mistress\">Mrs<\/abbr>\u00a0Ralph Colin\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Nature morte \u00e0 la Soupi\u00e8re<\/i>, 1916, huile sur toile (61\u00a0\u00d7\u00a074\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Les gla\u00efeuls<\/i>, vers 1919, huile sur toile (82,5\u00a0\u00d7\u00a060,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Fleurs en pot sur la table<\/i>, 1921-1922, huile sur toile (82\u00a0\u00d7\u00a060,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage de Cagnes<\/i>, 1922, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Pi\u00e8ce de b\u0153uf<\/i>, 1922-1923, huile sur toile (70\u00a0\u00d7\u00a052\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait d&rsquo;un gar\u00e7on en bleu<\/i>, 1929, huile sur toile (76\u00a0\u00d7\u00a056\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Poisson<\/i>, 1933, huile sur toile (35\u00a0\u00d7\u00a077,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Nu (\u00c8ve)<\/i>, 1933, huile sur toile (46\u00a0\u00d7\u00a027\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>New York, collection Perls\u00a0:\u00a0<i>Nature morte \u00e0 la raie<\/i>, vers 1924, huile sur toile (79\u00a0\u00d7\u00a099,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li>New York, collection\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mister\">Mr<\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mistress\">Mrs<\/abbr>\u00a0Jack I. Poses\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Poissons et tomates<\/i>, 1926-1927, huile sur toile (58\u00a0\u00d7\u00a079\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Les Escaliers de Chartres<\/i>, 1933, huile sur toile (41\u00a0\u00d7\u00a027\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>New York, collection John C. Whitehead\u00a0:\u00a0<i>La Communiante<\/i>, vers 1925, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a048\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li>Merion,\u00a0<a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a>,\u00a0<a title=\"Fondation Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondation_Barnes\">Fondation Barnes<\/a>\u00a0:<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Albert_C._Barnes.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Albert_C._Barnes.jpg\/250px-Albert_C._Barnes.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Albert_C._Barnes.jpg\/330px-Albert_C._Barnes.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Albert_C._Barnes.jpg\/500px-Albert_C._Barnes.jpg 2x\" alt=\"Photo noir et blanc en buste d'un homme \u00e0 cheveux blancs et lunettes cercl\u00e9es de m\u00e9tal, portant veston et cravate\" width=\"180\" height=\"228\" data-file-width=\"2912\" data-file-height=\"3692\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Albert Barnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Barnes\">Albert Barnes<\/a>\u00a0en 1940.<\/figcaption><\/figure>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li><i>Bouquet de fleurs<\/i>, vers 1918, huile sur toile (66\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage avec figure<\/i>, 1918-1919, huile sur toile (65,5\u00a0\u00d7\u00a081,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme aux yeux ronds<\/i>, vers 1919, huile sur toile (81,5\u00a0\u00d7\u00a065,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage avec maisons<\/i>, vers 1919, huile sur toile (50\u00a0\u00d7\u00a061\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Poissons, poivrons et oignons<\/i>, vers 1919, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a073,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Nature morte aux fleurs<\/i>, vers 1919, huile sur toile (50\u00a0\u00d7\u00a065,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Femme accoud\u00e9e au fauteuil<\/i>, vers 1919, huile sur toile (92,5\u00a0\u00d7\u00a065,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Petit P\u00e2tissier<\/i>, vers 1919, huile sur toile (56\u00a0\u00d7\u00a061\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme en bleu<\/i>, vers 1919, huile sur toile (100,5\u00a0\u00d7\u00a060,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Petite Fille en rouge<\/i>, vers 1919, huile sur toile (65,5\u00a0\u00d7\u00a054,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;\u00c9glise rouge<\/i>, vers 1919, huile sur toile (60,5\u00a0\u00d7\u00a073,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Route montante, vers Gr\u00e9oli\u00e8res<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (80,5\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage du Midi<\/i>, 1920-1920, huile sur toile (50\u00a0\u00d7\u00a065,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage de Gourdon<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (88,5\u00a0\u00d7\u00a055,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage avec maison blanche<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (86,5\u00a0\u00d7\u00a049\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage avec maison et arbre<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (55\u00a0\u00d7\u00a073\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Lapin \u00e9corch\u00e9<\/i>, vers 1921, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Homme en pri\u00e8re<\/i>, vers 1921, huile sur toile (135,5\u00a0\u00d7\u00a058,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Homme en bleu<\/i>, vers 1921, huile sur toile (131\u00a0\u00d7\u00a065,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Groupe d&rsquo;arbres<\/i>, vers 1922, huile sur toile (73,5\u00a0\u00d7\u00a060,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le Chapeau blanc<\/i>, vers 1923, huile sur toile (41\u00a0\u00d7\u00a027\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>, collection Phillips Gallery\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Femme de profil<\/i>, 1937, huile sur toile (47\u00a0\u00d7\u00a028\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Retour de l&rsquo;\u00e9cole apr\u00e8s l&rsquo;orage<\/i>, vers 1939, huile sur toile (46\u00a0\u00d7\u00a049,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Jour de vent \u00e0 Auxerre<\/i>, vers 1939, huile sur toile (49\u00a0\u00d7\u00a072,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>En France<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, collection\u00a0<a title=\"Katia Granoff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Katia_Granoff\">Larock-Granoff<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Nature morte aux harengs<\/i>, vers 1916, huile sur toile (64,5\u00a0\u00d7\u00a048,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Escaliers rouges \u00e0 Cagnes<\/i>,1923-1924, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Volaille pendue aux briques rouges<\/i>, vers 1924, huile sur toile (90\u00a0\u00d7\u00a051\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Arbre de Vence<\/i>, vers 1929, huile sur toile (60\u00a0\u00d7\u00a045\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Place du village \u00e0 Vence<\/i>, vers 1929, huile sur toile (71\u00a0\u00d7\u00a045,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Sieste<\/i>, vers 1934, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a092\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Paris, collection\u00a0<a title=\"Claude Lelouch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Lelouch\">Claude Lelouch<\/a>,\u00a0<i>Paysage du Midi<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (99\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<li><a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, collection\u00a0<a title=\"Madeleine Castaing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Castaing\">Madeleine<\/a>\u00a0et Marcellin Castaing<sup id=\"cite_ref-309\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-309\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>N 43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Harengs et bouteille<\/i>, 1915-1916, huile sur toile (68\u00a0\u00d7\u00a040\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Paysage de Cagnes<\/i>, 1919, huile sur toile (53\u00a0\u00d7\u00a064\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Arbre de Vence<\/i>, 1929, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a061\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Femme entrant dans l&rsquo;eau<\/i>, 1931, huile sur toile (113\u00a0\u00d7\u00a072,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme au bain<\/i>, 1931, huile sur toile (54,5\u00a0\u00d7\u00a062\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait de Paulette Jourdain<\/i>, 1933, huile sur toile (34\u00a0\u00d7\u00a036\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;\u00c2ne<\/i>, 1934, huile sur toile (34,5\u00a0\u00d7\u00a049\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Sieste (Femme \u00e9tendue sous un arbre)<\/i>, 1934, huile sur toile (72\u00a0\u00d7\u00a091\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Route des Grands Pr\u00e9s \u00e0 Chartres<\/i>, 1936, huile sur toile (66,5\u00a0\u00d7\u00a041,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Enfant bleu assis<\/i>, 1936, huile sur toile (32\u00a0\u00d7\u00a024\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Femme endormie avec un livre<\/i>, 1940, huile sur toile (57\u00a0\u00d7\u00a042\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La femme qui lit<\/i>, 1941, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a080,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Femme couch\u00e9e<\/i>, 1940, huile sur toile (20,5\u00a0\u00d7\u00a035\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Enfant en rouge<\/i>, 1942, huile sur toile (47,5\u00a0\u00d7\u00a036,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Arbre dans le vent<\/i>, 1942, huile sur toile (69\u00a0\u00d7\u00a086,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Maternit\u00e9<\/i>, 1942, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a051\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Collections non identifi\u00e9es<sup id=\"cite_ref-310\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-310\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>267<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>La Cath\u00e9drale de Chartres<\/i>, huile sur toile (54\u00a0\u00d7\u00a038\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La maison du Mousseau \u00e0 L\u00e8ves<\/i>, huile sur carton (53\u00a0\u00d7\u00a077\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Maison \u00e0 Ois\u00e8me<\/i>, huile sur toile (43\u00a0\u00d7\u00a051\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Au Japon<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>, collection Chozo Yoshii\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Nature morte \u00e0 la lampe<\/i>, 1914-1915, huile sur toile (54\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Portrait de jeune homme<\/i>, 1925-1926, huile sur toile (36\u00a0\u00d7\u00a028\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Table<\/i>, 1927, huile sur toile (46\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Arbre de Vence<\/i>, 1929, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a061,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Artizon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Artizon\">Mus\u00e9e Artizon<\/a>, Ishibashi Foundation\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Le grand arbre dans un village du midi<\/i>, 1924, huile sur toile.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Shikoku\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shikoku\">Shikoku<\/a>\u00a0Folk House Museum Foundation\u00a0:\u00a0<i>La Femme au bain<\/i>, vers 1930, huile sur toile (54,5\u00a0\u00d7\u00a062\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>\u00c0 Monaco<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Monte-Carlo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monte-Carlo\">Monte-Carlo<\/a>, Monte Carlo Art Collection S.A.\u00a0:\n<ul>\n<li><i>L&rsquo;Arbre de Vence<\/i>, vers 1929, huile sur toile (81\u00a0\u00d7\u00a061,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>La Jeune Polonaise<\/i>, 1929, huile sur toile (64,5\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>Aux Pays-Bas<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Rotterdam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rotterdam\">Rotterdam<\/a>, fondation Triton\u00a0:\u00a0<i>Portrait de Charlot<\/i>, vers 1937, huile sur toile (30\u00a0\u00d7\u00a025\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt>En Russie<\/dt>\n<dd><\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li><a title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\">Moscou<\/a>, MAGMA\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art d'avant-garde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_d%27avant-garde\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art d&rsquo;avant-garde<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>La Robe verte<\/i>, 1920-1921, huile sur toile (84,5\u00a0\u00d7\u00a066\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Escalier rouge \u00e0 Cagnes<\/i>, 1923-1924, huile sur toile (73\u00a0\u00d7\u00a074\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>)\u00a0;<\/li>\n<li><i>Le B\u0153uf \u00e9corch\u00e9<\/i>, 1924, huile sur toile (130\u00a0\u00d7\u00a075\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Principales_expositions\">Principales expositions<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li>1927\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, galerie Henri Bing.<\/li>\n<li>1927\u00a0:\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>, Paul Guillaume.<\/li>\n<li>1930\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre Pigalle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre_Pigalle\">th\u00e9\u00e2tre Pigalle<\/a>.<\/li>\n<li>1935\u00a0:\u00a0<a title=\"Chicago\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chicago\">Chicago<\/a>, The Arts Club (d\u00e9cembre) (26 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1936\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Valentine Gallery (f\u00e9vrier).<\/li>\n<li>1936\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Cornelius J. Sullivan Gallery (f\u00e9vrier-mars).<\/li>\n<li>1937\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Cornelius J. Sullivan Gallery (mars-avril).<\/li>\n<li>1937\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Valentine Gallery (mai).<\/li>\n<li>1937\u00a0:\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Leicester Galleries\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leicester_Galleries\">Leicester Galleries<\/a>\u00a0(avril).<\/li>\n<li>1937\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Petit Palais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Petit_Palais\">Petit Palais<\/a>\u00a0(juin-octobre), \u00ab\u00a0Les Ma\u00eetres de l&rsquo;Art Ind\u00e9pendant, 1895-1937\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1938\u00a0:\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, Storran Gallery (novembre).<\/li>\n<li>1939\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Valentine Gallery (mars-avril).<\/li>\n<li>1940\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Carrol Carstayrs Gallery (avril-mai).<\/li>\n<li>1943\u00a0:\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>\u00a0D.C. Phillips Memorial Gallery (janvier-f\u00e9vrier).<\/li>\n<li>1943\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Bignou Gallery (mars-avril) (18 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1944\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Niveau Gallery (octobre-novembre).<\/li>\n<li>1944\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Salon d'automne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salon_d%27automne\">Salon d&rsquo;automne<\/a>\u00a0(7 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1945\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Galerie de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_de_France\">Galerie de France<\/a>\u00a0(janvier-f\u00e9vrier), \u00ab\u00a0R\u00e9trospective Soutine 1895-1943\u00a0\u00bb (40 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1945\u00a0:\u00a0<a title=\"Boston\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boston\">Boston<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts (Boston)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_(Boston)\">mus\u00e9e des Beaux-Arts<\/a>\u00a0(janvier-f\u00e9vrier), \u00ab\u00a0<a title=\"Marc Chagall\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Chagall\">Chagall<\/a>\u00a0et Soutine\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1947\u00a0:\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, Gimpel Fils (avril-mai).<\/li>\n<li>1949\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Van Diem-Lilienfeld Galleries (janvier), \u00ab\u00a0Soutine et\u00a0<a title=\"Maurice Utrillo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Utrillo\">Utrillo<\/a>\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1950-1951\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Museum of Modern Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_of_Modern_Art\">Museum of Modern Art<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Cleveland Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cleveland_Museum_of_Art\">Cleveland Museum of Art<\/a>\u00a0(octobre-janvier) (75 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1951\u00a0:\u00a0<a title=\"San Francisco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/San_Francisco\">San Francisco<\/a>, California Palace of the Legion of Honor, \u00ab\u00a0<a title=\"Joan Mir\u00f3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joan_Mir%C3%B3\">Mir\u00f3<\/a>\u00a0et Soutine\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1952\u00a0:\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>,\u00a0<a title=\"Biennale de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biennale_de_Venise\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Trente-sixi\u00e8me\">XXXVI<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0Biennale de Venise<\/a>\u00a0(35 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1953\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Perls Galleries (novembre-d\u00e9cembre).<\/li>\n<li>1953\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, galerie Andr\u00e9 Weill.<\/li>\n<li>1956\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, Maison de la Pens\u00e9e fran\u00e7aise (mars-avril) (42 \u0153uvres introduites par une partie du texte d&rsquo;<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>\u00a0de 1929).<\/li>\n<li>1959\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, galerie Charpentier, \u00ab\u00a0Cent tableaux de Soutine\u00a0\u00bb (119 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1960\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Knoedler Gallery, \u00ab\u00a0The Collin&rsquo;s Collection\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1963\u00a0:\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Tate (mus\u00e9es)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tate_(mus%C3%A9es)\">Tate Gallery London<\/a>\u00a0(septembre-novembre) (57 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1965\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, galerie Knoedler, \u00ab\u00a0Quarante tableaux d&rsquo;une collection priv\u00e9e\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1966\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">Orangerie des Tuileries<\/a>, \u00ab\u00a0Collection Jean Walter et Paul Guillaume\u00a0\u00bb (22 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1968\u00a0:\u00a0<a title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\">Los Angeles<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art du comt\u00e9 de Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_du_comt%C3%A9_de_Los_Angeles\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art du comt\u00e9 de Los Angeles<\/a>, \u00ab\u00a0Cha\u00efm Soutine 1893-1943\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1968\u00a0:\u00a0<a title=\"J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9rusalem\">J\u00e9rusalem<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Isra\u00ebl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Isra%C3%ABl\">mus\u00e9e d&rsquo;Isra\u00ebl<\/a>.<\/li>\n<li>1969\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Perls Galleries (novembre-d\u00e9cembre).<\/li>\n<li>1972\u00a0:\u00a0<a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>, galerie Chozo Yoshii.<\/li>\n<li>1973\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">Orangerie des Tuileries<\/a>, \u00ab\u00a0Soutine\u00a0\u00bb (105 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1974\u00a0:\u00a0<a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>, galerie Chozo Yoshii, \u00ab\u00a0Soutine\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1976\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Marlborough Gallery (76 \u0153uvres).<\/li>\n<li>1982\u00a0:\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, Hayward Gallery.<\/li>\n<li>1982\u00a0:\u00a0<a title=\"M\u00fcnster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%BCnster\">M\u00fcnster<\/a>,\u00a0<a title=\"T\u00fcbingen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%BCbingen\">T\u00fcbingen<\/a>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Lucerne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucerne\">Lucerne<\/a>, \u00ab\u00a0Cha\u00efm Soutine, 1893-1943\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1982\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, Gallery Bellman.<\/li>\n<li>1985\u00a0:\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e juif de New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_juif_de_New_York\">mus\u00e9e juif<\/a>, \u00ab\u00a0The Circle of Montparnasse: Jewish Artists in Paris 1905-1945\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1987\u00a0:\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, galerie Bergamini, \u00ab\u00a0Cha\u00efm Soutine, 1893-1943\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1989\u00a0:\u00a0<a title=\"Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartres\">Chartres<\/a>,\u00a0<a title=\"Collection de peintures du mus\u00e9e des Beaux-Arts de Chartres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Collection_de_peintures_du_mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Chartres\">mus\u00e9e des Beaux-Arts<\/a>, \u00ab\u00a0Soutine\u00a0\u00bb (29 juin-30 octobre) (74 \u0153uvres).<\/li>\n<li>2000\u00a0:\u00a0<a title=\"C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ret\">C\u00e9ret<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art moderne de C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_moderne_de_C%C3%A9ret\">mus\u00e9e d&rsquo;Art moderne de C\u00e9ret<\/a>\u00a0(24 juin-15 octobre 2000).<\/li>\n<li>2007\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Paris\">Pinacoth\u00e8que de Paris<\/a>\u00a0(10 octobre 2007-27 janvier 2008).<\/li>\n<li>2012\u00a0:\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie<\/a>\u00a0(3 octobre 2012-21 janvier 2013).<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Dans_la_culture\">Dans la culture<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Portraits_2\">Portraits<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Huiles, dessins et photographies sont reproduits dans les catalogues des expositions de Chartres (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#Vall%C3%A8s-Bled1989\">1989<\/a>) et Paris (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#Restellini2007\">2007<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#Vial2012\">2012<\/a>), ainsi que dans le\u00a0<i>catalogue raisonn\u00e9<\/i>\u00a0(<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#TuchmanDunowPerls2001\">2001<\/a>).<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_(1917).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_%281917%29.jpg\/250px-Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_%281917%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_%281917%29.jpg\/330px-Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_%281917%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_%281917%29.jpg\/500px-Amedeo_Modigliani_-_Chaim_Soutine_%281917%29.jpg 2x\" alt=\"Portrait de face d'un jeune homme v\u00eatu d'un costume sombre, se tenant droit avec les mains rapproch\u00e9es l'une de l'autre\" width=\"200\" height=\"310\" data-file-width=\"3254\" data-file-height=\"5051\" \/><\/a><figcaption><i>Soutine \u00e0 une table<\/i>, peint en 1917 par son ami\u00a0<a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Michel Kikoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Kikoine\">Michel Kiko\u00efne<\/a>\u00a0:<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd><i>Portrait de Soutine<\/i>, vers 1912, plume et encre sur papier (28,5\u00a0\u00d7\u00a025\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, collection\u00a0<a title=\"Jacques Yankel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Yankel\">Jacques Yankel<\/a>\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Portrait de Soutine<\/i>, 1928, crayon sur papier, collection priv\u00e9e.<\/dd>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Amedeo Modigliani<\/a>\u00a0:<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd><i>Soutine assis<\/i>, entre 1915 et 1917, crayon sur papier, collection particuli\u00e8re\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Portrait de Cha\u00efm Soutine<\/i>, entre 1915 et 1917, huile sur toile (38\u00a0\u00d7\u00a028\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Staatsgalerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Staatsgalerie\">Staatsgalerie<\/a>,\u00a0<a title=\"Stuttgart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stuttgart\">Stuttgart<\/a>\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Portrait de Cha\u00efm Soutine<\/i>, 1916, huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art moderne de C\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_moderne_de_C%C3%A9ret\">mus\u00e9e d&rsquo;Art moderne de C\u00e9ret<\/a>\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Soutine assis \u00e0 une table<\/i>, 1917, huile sur toile (92\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a>\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Portrait de Soutine<\/i>, 1917, huile sur panneau (79\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, collection particuli\u00e8re.<\/dd>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Marie Vorobieff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_Vorobieff\">Marie \u00ab\u00a0Marevna\u00a0\u00bb Volobieff<\/a>,\u00a0<i>Portrait de Cha\u00efm Soutine<\/i>, 1916-1917, huile sur toile (66,5\u00a0\u00d7\u00a051\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e du\u00a0<a title=\"Petit Palais (Gen\u00e8ve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Petit_Palais_(Gen%C3%A8ve)\">Petit Palais<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gen\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gen%C3%A8ve\">Gen\u00e8ve<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Kostia Terechkovitch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kostia_Terechkovitch\">Constantin Terechkovitch<\/a>,\u00a0<i>Portrait de Soutine<\/i>, 1920-1922, huile sur toile (65\u00a0\u00d7\u00a054\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Palais Carnol\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Carnol%C3%A8s\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Menton (Alpes-Maritimes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Menton_(Alpes-Maritimes)\">Menton<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Yvette Alde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yvette_Alde\">Yvette Alde<\/a>\u00a0:<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd><i>Portrait de Soutine<\/i>, huile sur toile,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art moderne de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_moderne_de_Paris\">mus\u00e9e d&rsquo;Art moderne de Paris<\/a>.<\/dd>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-ceret.com\/collections\/photos\/photo-soutine.jpg\" rel=\"nofollow\">Photographie de Cha\u00efm Soutine en 1925<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-ceret.com%2Fcollections%2Fphotos%2Fphoto-soutine.jpg\">archive<\/a>]<\/small>.<\/li>\n<li>Photographies conserv\u00e9es par Marcellin et\u00a0<a title=\"Madeleine Castaing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Castaing\">Madeleine Castaing<\/a>, Paulette Jourdain et\u00a0<a title=\"Jacques Yankel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Yankel\">Jacques Yankel<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Arbit Blatas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arbit_Blatas\">Arbit Blatas<\/a>\u00a0:<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd><i>Cha\u00efm Soutine<\/i>, 1938, statue en bronze (81\u00a0\u00d7\u00a029\u00a0\u00d7\u00a024\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a title=\"Boulogne-Billancourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boulogne-Billancourt\">Boulogne-Billancourt<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Ann\u00e9es Trente\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Ann%C3%A9es_Trente\">mus\u00e9e des Ann\u00e9es Trente<\/a>\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Portrait de Soutine<\/i>, 1939, huile sur toile, collection priv\u00e9e\u00a0;<\/dd>\n<dd><i>Cha\u00efm Soutine<\/i>, 1963, statue en bronze,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Square Gaston-Baty\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Square_Gaston-Baty\">square Gaston-Baty<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatorzi\u00e8me\">14<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arr. (depuis 1987).<\/dd>\n<\/dl>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Hommages_litt\u00e9raires\"><span id=\"Hommages_litt.C3.A9raires\"><\/span>Hommages litt\u00e9raires<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Roald Dahl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roald_Dahl\">Roald Dahl<\/a>,\u00a0<a title=\"Peau (nouvelle)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peau_(nouvelle)\"><i>Peau<\/i><\/a>, nouvelle du recueil\u00a0<i><a title=\"Bizarre ! Bizarre !\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bizarre_!_Bizarre_!\">Bizarre\u00a0! Bizarre\u00a0!<\/a><\/i>\u00a0parue en 1952, traduit en fran\u00e7ais par H. Barb\u00e9ris et \u00c9. Gaspar, Gallimard, 1962 \/ Folio 1973,\u00a0<span class=\"nowrap\">384\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782070363957\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782070363957\"><span class=\"nowrap\">9782070363957<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><a title=\"Joann Sfar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joann_Sfar\">Joann Sfar<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Pascin (bande dessin\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascin_(bande_dessin%C3%A9e)\">Pascin<\/a><\/i>, Paris, \u00c9dition\u00a0<a title=\"L'Association\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Association\">L&rsquo;Association<\/a>, 2005,\u00a0<span class=\"nowrap\">186\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/284414179X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/284414179X\"><span class=\"nowrap\">284414179X<\/span><\/a>)<\/small>\u00a0(bande dessin\u00e9e centr\u00e9e sur le peintre Pascin mais dont Soutine est un protagoniste important).<\/li>\n<li><span id=\"de_Montlibert2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Renaud_de_Montlibert2013\" class=\"ouvrage\">Renaud de Montlibert,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Chien des peintres<\/cite>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"La Bartavelle \u00c9diteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bartavelle_%C3%89diteur\">La Bartavelle<\/a>,\u00a0<time>2013<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782877448970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782877448970\"><span class=\"nowrap\">9782877448970<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(recueil de nouvelles).<\/li>\n<li><span id=\"Dutli2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ralph_Dutli2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Ralph Dutli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ralph_Dutli\">Ralph Dutli<\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Laure Bernardi),\u00a0<cite class=\"italique\">Le Dernier Voyage de Soutine<\/cite>, Le Bruit du Temps,\u00a0<time>2016<\/time>, 270\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2358731048\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2358731048\"><span class=\"nowrap\">2358731048<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(roman traduit de l&rsquo;allemand).<\/li>\n<li>Gerda Groth,\u00a0<i>Mes ann\u00e9es avec Soutine<\/i>, Souvenirs pr\u00e9sent\u00e9s par Jacques Suffel, EST-Samuel Tastet \u00c9diteur, 2022, 128 p.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782868180810\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782868180810\"><span class=\"nowrap\">9782868180810<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><a title=\"Clarisse Nico\u00efdski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clarisse_Nico%C3%AFdski\">Clarisse Nico\u00efdski<\/a>,\u00a0<i>Soutine ou la profanation<\/i>, EST-Samuel Tastet \u00c9diteur, 2023, 304 p.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782868180827\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782868180827\"><span class=\"nowrap\">9782868180827<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"reference-cadre\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-9\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le peintre ignorait le jour et le mois de sa naissance\u00a0; pour ce qui est de l&rsquo;ann\u00e9e, d&rsquo;apr\u00e8s la secr\u00e9taire de\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">Zborowski<\/a>, son marchand, ou le critique d&rsquo;art\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jerzy Waldemar Jarocinski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jerzy_Waldemar_Jarocinski\">Waldemar-George<\/a>, il disait \u00eatre n\u00e9 en\u00a0<a title=\"1894\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1894\">1894<\/a>, et Marie-Berthe Aurenche, sa derni\u00e8re compagne, r\u00e9digea en 1943 le faire-part de d\u00e9c\u00e8s en estimant son \u00e2ge \u00e0 49\u00a0ans\u00a0; cependant, il est convenu de retenir l\u2019ann\u00e9e 1893, \u00e9tablie le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1913-06-09\" data-sort-value=\"1913-06-09\">9 juin 1913<\/time>\u00a0par la\u00a0<a title=\"Pr\u00e9fecture de police (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9fecture_de_police_(Paris)\">Pr\u00e9fecture de police de Paris<\/a>\u00a0lors de son immatriculation au Service des \u00e9trangers, et figurant aussi sur son acte de d\u00e9c\u00e8s<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Certains t\u00e9moins ont ainsi pr\u00e9tendu que Soutine, en arrivant \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, ne parlait que le\u00a0<a title=\"Yiddish\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yiddish\">yiddish<\/a>\u00a0et m\u00eame pas le\u00a0<a title=\"Russe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russe\">russe<\/a><sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Tu ne feras pas d&rsquo;idole, ni rien qui ait la forme de ce qui se trouve au ciel l\u00e0-haut, sur terre ici-bas ou dans les eaux sous la terre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Marc Restellini fait remarquer que le\u00a0<a title=\"Talmud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Talmud\">Talmud<\/a>, contrairement \u00e0 la\u00a0<a title=\"Torah\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Torah\">Torah<\/a>, distingue la recherche esth\u00e9tique, qui autoriserait la peinture, de l&rsquo;idol\u00e2trie<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais Clarisse Nico\u00efdski rappelle que, pour la plupart des fid\u00e8les du\u00a0<i>shtetl<\/i>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la Loi, c&rsquo;est la Loi\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-36\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">C&rsquo;est en se fondant notamment sur ce d\u00e9tail que Renault conclut, apr\u00e8s recoupements, que cette date est plus vraisemblable que celle souvent avanc\u00e9e de\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1913-07\" data-sort-value=\"1913-07\">juillet 1913<\/time>, et que Kiko\u00efne serait bien arriv\u00e9 en m\u00eame temps que Soutine et non avant<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-38\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Parmi ceux que fr\u00e9quentaient le plus les artistes du temps subsistent toujours\u00a0<i><a title=\"La Closerie des Lilas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Closerie_des_Lilas\">La Closerie des Lilas<\/a>,\u00a0<a title=\"Le D\u00f4me (brasserie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_D%C3%B4me_(brasserie)\">Le D\u00f4me<\/a>,\u00a0<a title=\"La Rotonde (brasserie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Rotonde_(brasserie)\">La Rotonde<\/a><\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-39\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"La Ruche (cit\u00e9 d'artistes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ruche_(cit%C3%A9_d%27artistes)\">La Ruche<\/a>, b\u00e2tie \u00e0 partir de pavillons de l&rsquo;<a title=\"Exposition universelle de 1900\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_universelle_de_1900\">exposition universelle de 1900<\/a>, est encore debout\u00a0; la\u00a0<a title=\"Cit\u00e9 Falgui\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cit%C3%A9_Falgui%C3%A8re\">cit\u00e9 Falgui\u00e8re<\/a>\u00a0ou celle de la rue Campagne-Premi\u00e8re ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9truites.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-48\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Plus tard, il se rendra \u00e0 plusieurs reprises au\u00a0<a title=\"Rijksmuseum Amsterdam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rijksmuseum_Amsterdam\">Rijksmuseum d&rsquo;Amsterdam<\/a>\u00a0pour y voir et revoir les toiles du ma\u00eetre, particuli\u00e8rement\u00a0<i>La Fianc\u00e9e juive<\/i><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-54\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Traduction d&rsquo;une expression yiddish. La mis\u00e8re de Soutine est alors telle qu&rsquo;il lui arrive de faire les poubelles, dans l&rsquo;espoir d&rsquo;y trouver quelque objet \u00e0 \u00e9changer contre de la nourriture<sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-58\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c0\u00a0<a title=\"La Ruche (cit\u00e9 d'artistes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ruche_(cit%C3%A9_d%27artistes)\">la Ruche<\/a>, en 1916, Kr\u00e9m\u00e8gne l&rsquo;aurait un jour emp\u00each\u00e9 de se pendre<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-57\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-70\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-70\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il a opt\u00e9 pour une composition classique\u00a0: en buste et de face, la t\u00eate bien au centre, suivant un cadrage \u00e9voquant les portraits d&rsquo;identit\u00e9 mais pr\u00e8s d&rsquo;une toile qui indique son activit\u00e9 de peintre\u00a0; la figure d&rsquo;homme qu&rsquo;on voit au dos peut \u00eatre un autre autoportrait, ou prouve qu&rsquo;il retourne souvent ses toiles pour peindre de l&rsquo;autre c\u00f4t\u00e9<sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-69\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-77\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">C&rsquo;est en 1913 que Modigliani, pour raisons de sant\u00e9, a d\u00e9laiss\u00e9 la sculpture au profit de la peinture, pensant alors que ce serait temporaire<sup id=\"cite_ref-76\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-76\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-79\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-79\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Amedeo Modigliani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amedeo_Modigliani\">Modigliani<\/a>\u00a0souffrait enfant d&rsquo;une l\u00e9sion pulmonaire qui a \u00e9volu\u00e9 d\u00e8s son adolescence en tuberculose<sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-78\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-81\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-81\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le 9 juin 1920, la vente Zamaron \u00e0\u00a0<a title=\"H\u00f4tel Drouot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_Drouot\">Drouot<\/a>\u00a0sera la premi\u00e8re vente publique d&rsquo;\u0153uvres de Soutine<sup id=\"cite_ref-80\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-80\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-84\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il a fait de lui un dessin au crayon et une huile peut-\u00eatre d\u00e8s 1915, deux autres portraits \u00e0 l&rsquo;huile entre 1916 et 1917, plus une peinture\u2026 sur une porte de l&rsquo;appartement du marchand d&rsquo;art\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Zborowski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Zborowski\">Zborowski<\/a><sup id=\"cite_ref-83\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-83\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>70<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-100\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-100\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Barnes parle de cinquante-deux tableaux dont douze revendus \u00e0 Guillaume, mais Paulette Jourdain, la secr\u00e9taire de Zborowski, ram\u00e8ne le chiffre \u00e0 un peu plus d&rsquo;une trentaine, le collectionneur ayant d&rsquo;ailleurs mis la main, sans lui en laisser un seul, sur les cinq qu&rsquo;elle avait sauv\u00e9s d&rsquo;un acc\u00e8s destructeur du peintre<sup id=\"cite_ref-99\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-99\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>85<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-109\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-109\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il affectionne les chemises ou cravates voyantes, collectionne les chapeaux co\u00fbteux, et suit des cours de diction aupr\u00e8s d&rsquo;une vieille actrice du\u00a0<a title=\"Com\u00e9die-Fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Com%C3%A9die-Fran%C3%A7aise\">Fran\u00e7ais<\/a>\u00a0pour perdre son accent yiddish, se mettant, d&rsquo;apr\u00e8s son amie Paulette Jourdain,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e0 parler comme\u00a0<a title=\"Moli\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moli%C3%A8re\">Moli\u00e8re<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-108\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-108\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>93<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-112\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-112\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Depuis 2003, une voie priv\u00e9e ouvrant sur l&rsquo;avenue Ren\u00e9-Coty (anciennement av. du Parc-de-Montsouris), dans le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatorzi\u00e8me\">14<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arr. de Paris, porte le nom de Villa Soutine.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-117\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-117\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Quand D\u00e9bora Melnik, en mai 1935, se mariera avec Gr\u00e9goire Lejpuner, celui-ci reconna\u00eetra Aim\u00e9e et lui donnera son nom.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-120\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-120\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Soutine par exemple aurait un moment pris pour concubine sa peu avenante logeuse<sup id=\"cite_ref-119\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-119\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>101<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-123\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-123\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En 1928, Waldemar-George avait publi\u00e9 la premi\u00e8re monographie sur Soutine, dans le cadre d&rsquo;une s\u00e9rie des \u00e9ditions Le Triangle sur les artistes juifs<sup id=\"cite_ref-az_113-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-az-113\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>96<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-127\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-127\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9lie Faure commente leur r\u00e9cente brouille en termes tr\u00e8s \u00e9mus dans une lettre de 1930<sup id=\"cite_ref-MCJPM170_125-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MCJPM170-125\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Une autre lettre atteste cinq ans plus tard qu&rsquo;il s&rsquo;int\u00e9resse toujours \u00e0 la peinture de Soutine et souhaiterait vivement renouer avec lui<sup id=\"cite_ref-126\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-126\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>106<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Fin 1937, \u00e0 la mort de Faure, Soutine \u00e9crit \u00e0 sa veuve qu&rsquo;il regrette de ne l&rsquo;avoir pas revu<sup id=\"cite_ref-MCJPM170_125-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-MCJPM170-125\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-137\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-137\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">D&rsquo;o\u00f9 la formule de J.-J. Breton, titre de cette section<sup id=\"cite_ref-aa_46-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-aa-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-145\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-145\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il y croisera entre autres\u00a0<a title=\"Jean Cocteau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Cocteau\">Cocteau<\/a>,\u00a0<a title=\"Erik Satie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erik_Satie\">Erik Satie<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Pierre Drieu la Rochelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Drieu_la_Rochelle\">Drieu la Rochelle<\/a><sup id=\"cite_ref-144\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-144\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>122<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-165\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-165\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Gerda assure qu&rsquo;au moment du\u00a0<a title=\"Pacte germano-sovi\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pacte_germano-sovi%C3%A9tique\">Pacte germano-sovi\u00e9tique<\/a>, il avait d\u00e9j\u00e0 eu l&rsquo;intuition de l&rsquo;<a title=\"Campagne de Pologne (1939)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Campagne_de_Pologne_(1939)\">invasion de la Pologne<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">guerre<\/a>\u00a0qui s&rsquo;ensuivrait<sup id=\"cite_ref-164\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-164\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>141<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-170\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-170\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sortie du\u00a0<a title=\"Camp de Gurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camp_de_Gurs\">camp de Gurs<\/a>\u00a0et inform\u00e9e par Madeleine Castaing que Soutine avait une autre liaison, Gerda s&rsquo;est cach\u00e9e en\u00a0<a title=\"Zone libre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_libre\">zone libre<\/a>, dans la r\u00e9gion de\u00a0<a title=\"Carcassonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carcassonne\">Carcassonne<\/a>, jusqu&rsquo;en 1943, o\u00f9 elle a pris le risque de remonter \u00e0 Paris<sup id=\"cite_ref-169\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-169\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>145<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-176\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-176\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Entre autres anecdotes, il aurait peint d&rsquo;elle un portrait aux teintes somptueuses, mais o\u00f9 elle se serait trouv\u00e9 un visage si monstrueux qu&rsquo;elle aurait os\u00e9 le retoucher\u2026 provoquant son irr\u00e9m\u00e9diable destruction<sup id=\"cite_ref-175\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-175\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>150<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-183\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-183\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Trois jours selon certains t\u00e9moignages.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-184\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-184\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Son acte de d\u00e9c\u00e8s pr\u00e9cise qu&rsquo;il habite au 28,\u00a0<a title=\"Villa Seurat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_Seurat\">villa Seurat<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-187\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-187\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;acte de d\u00e9c\u00e8s de Soutine est consultable en ligne sur le site des Archives de Paris\u00a0:\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/archives.paris.fr\/s\/4\/etat-civil-actes\/?\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Farchives.paris.fr%2Fs%2F4%2Fetat-civil-actes%2F%3F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\/ Remplir\u00a0: D\u00e9c\u00e8s \/ 16 \/ 1943 \/ 1799 \/ \u00ab\u00a0visualiser les images\u00a0\u00bb \/ vue \u00ab\u00a011\/31\u00a0\u00bb \/ Acte\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01799.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-188\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-188\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Mais sans doute pas, contrairement \u00e0 ce qui a souvent \u00e9t\u00e9 dit,\u00a0<a title=\"Max Jacob\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Max_Jacob\">Max Jacob<\/a>, assign\u00e9 \u00e0 r\u00e9sidence \u00e0\u00a0<a title=\"Saint-Beno\u00eet-sur-Loire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Beno%C3%AEt-sur-Loire\">Saint-Beno\u00eet-sur-Loire<\/a>\u00a0depuis l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1942, jusqu&rsquo;\u00e0 son internement et sa mort au\u00a0<a title=\"Camp de Drancy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camp_de_Drancy\">camp de Drancy<\/a>\u00a0en mars 1944.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-191\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-191\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Peut-\u00eatre \u00e0 mettre au compte de la prudence de M.-B. Aurenche, qui a tout fait pour \u00e9viter d&rsquo;attirer l&rsquo;attention des autorit\u00e9s allemandes\u00a0: ainsi sur les faire-part, elle fait juste imprimer \u00ab\u00a0Ch. Soutine\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du P\u00e8re-Lachaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_P%C3%A8re-Lachaise\">cimeti\u00e8re du P\u00e8re Lachaise<\/a>\u00a0\u00bb, rectifiant ensuite \u00e0 la main<sup id=\"cite_ref-190\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-190\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>160<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-193\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-193\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">C&rsquo;est aujourd&rsquo;hui, dans la division 15, la tombe 93.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-204\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-204\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Esti Dunow, historienne d&rsquo;art, a consacr\u00e9 une th\u00e8se \u00e0 la vie et au travail de Soutine<sup id=\"cite_ref-203\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-203\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>171<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-206\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-206\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Maurice Tuchman, conservateur de mus\u00e9e am\u00e9ricain, a notamment travaill\u00e9 au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art du comt\u00e9 de Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_du_comt%C3%A9_de_Los_Angeles\">LACMA<\/a><sup id=\"cite_ref-205\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-205\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>172<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-213\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-213\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il n&rsquo;a laiss\u00e9 aucune esquisse, aucun carnet de croquis\u00a0; la rumeur a couru qu&rsquo;il ne savait pas dessiner, ce qu&rsquo;infirme, dans l&rsquo;exposition de Chartres de 1989, un portrait du tsar\u00a0<a title=\"Nicolas II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_II\">Nicolas II<\/a>, fait de m\u00e9moire au crayon pour amuser les enfants Castaing.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-219\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-219\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Un de ses mod\u00e8les l&rsquo;a d\u00e9crit ainsi\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il devenait rouge comme une \u00e9crevisse, \u00e9carquillait les yeux et de ses beaux doigts se palpait la gorge et se caressait le visage [\u2026], il grommelait des mots incompr\u00e9hensibles entre ses dents serr\u00e9es\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-ae_218-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-ae-218\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>183<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-220\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-220\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En peinture, pigments min\u00e9raux permettant toute une palette de jaunes, de rouges et d&rsquo;orang\u00e9s.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-255\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-255\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c0 Smilovitchi, sis dans une r\u00e9gion de for\u00eats, on c\u00e9l\u00e9brait les arbres protecteurs plusieurs fois l&rsquo;an, selon le rite juif et au cours de c\u00e9r\u00e9monies familiales dont Soutine a d\u00fb garder le souvenir<sup id=\"cite_ref-254\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-254\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>217<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-263\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-263\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">M. Vall\u00e8s-Bled montre que dans cette composition baroque, l&rsquo;\u0153il r\u00e9vuls\u00e9 du lapin atteste sa mort, \u00e0 l&rsquo;encontre de sa fourrure encore soyeuse, et que les tons verd\u00e2tres, brouillant en touches tr\u00e8s libres son arri\u00e8re-train, indiquent m\u00eame discr\u00e8tement les d\u00e9buts du pourrissement<sup id=\"cite_ref-262\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-262\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>224<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-290\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-290\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Un d\u00e9bat auquel participait en 2010 M. Restellini fait le point sur cette question (voir dans les liens externes\u00a0:\u00a0<span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.akadem.org\/sommaire\/colloques\/la-russie-au-festival-des-cultures-juives\/les-peintres-juifs-de-l-ecole-de-paris-16-07-2010-8230_4132.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Existe-t-il un art juif?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.akadem.org%2Fsommaire%2Fcolloques%2Fla-russie-au-festival-des-cultures-juives%2Fles-peintres-juifs-de-l-ecole-de-paris-16-07-2010-8230_4132.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb<\/span>)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-303\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-303\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Voir par exemple la toile de Francis Bacon intitul\u00e9e\u00a0<i>Personnage avec viande<\/i>\u00a0(1954)<sup id=\"cite_ref-302\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_note-302\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>262<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-304\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-304\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Aucun biographe n&rsquo;en fait \u00e9tat.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-309\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cha%C3%AFm_Soutine#cite_ref-309\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cette recension s&rsquo;appuie sur le catalogue de l&rsquo;exposition du mus\u00e9e de Chartres de 1989. Or la collection Castaing a \u00e9t\u00e9 partiellement vendue en 2004, \u00e0 la mort de Michel Castaing, fils de Madeleine et de Marcellin\u00a0: sept toiles de Soutine ont \u00e9t\u00e9 ainsi dispers\u00e9es, tel\u00a0<i>Le Grand Enfant de ch\u0153ur<\/i>, pass\u00e9 dans les collections publiques. Peut-\u00eatre certaines des \u0153uvres ci-dessous ont-elles depuis \u00e9galement chang\u00e9 de mains.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Amedeo Modigliani,\u00a0Portrait de Cha\u00efm Soutine\u00a0(1916), huile sur toile (100\u00a0\u00d7\u00a065\u00a0cm),\u00a0 mus\u00e9e d&rsquo;Art moderne de C\u00e9ret. &nbsp; Chaim Soutine \u00a0 Cha\u00efm Soutine\u00a0(en\u00a0russe\u00a0:\u00a0\u0425\u0430\u0438\u043c \u0421\u043e\u043b\u043e\u043c\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0421\u0443\u0442\u0438\u043d,\u00a0Kha\u00efm Solomonovitch Sutin\u00a0; en\u00a0yiddish\u00a0:\u00a0\u05d7\u05f2\u05dd \u05e1\u05d5\u05d8\u05d9\u05df,\u00a0\u1e24a\u00efm Soutin) est un\u00a0peintre\u00a0juif bi\u00e9lorusse\u00a0\u00e9migr\u00e9 en France, n\u00e9 en\u00a01893\u00a0ou\u00a01894\u00a0dans le village de\u00a0Smilovitchi, \u00e0 cette \u00e9poque dans l&rsquo;Empire russe, et mort le\u00a09\u00a0ao\u00fbt\u00a01943\u00a0\u00e0\u00a0Paris. &nbsp; Il semble qu&rsquo;il [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17257,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-17244","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17244"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17244\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17261,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17244\/revisions\/17261"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17257"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}