{"id":15192,"date":"2024-10-19T05:36:45","date_gmt":"2024-10-19T03:36:45","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=15192"},"modified":"2024-10-19T06:25:14","modified_gmt":"2024-10-19T04:25:14","slug":"periode-protogeometrique","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/periode-protogeometrique\/","title":{"rendered":"P\u00e9riode Protog\u00e9om\u00e9trique"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 12px;\"><strong>Image mise en avant :<\/strong> Amphore protog\u00e9om\u00e9trique \u00e0 panse ans\u00e9e, 950-900\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>\u00a0(Protog\u00e9om\u00e9trique r\u00e9cent),\u00a0<a title=\"British Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Museum\">British Museum<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<b>\u00e9poque protog\u00e9om\u00e9trique<\/b>\u00a0se situe approximativement de 1050 \u00e0 900\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>\u00a0en\u00a0<a title=\"Gr\u00e8ce antique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A8ce_antique\">Gr\u00e8ce<\/a>\u00a0et s&rsquo;est fond\u00e9e sur l&rsquo;\u00e9volution des styles c\u00e9ramiques \u00e0 cette \u00e9poque, tr\u00e8s diff\u00e9rents des\u00a0<a title=\"Civilisation myc\u00e9nienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Civilisation_myc%C3%A9nienne\">formes myc\u00e9niennes<\/a>\u00a0qui les avaient pr\u00e9c\u00e9d\u00e9s. Elle est au centre des \u00ab\u00a0<a title=\"Si\u00e8cles obscurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8cles_obscurs\">si\u00e8cles obscurs<\/a>\u00a0\u00bb, une p\u00e9riode dont l&rsquo;appellation vient des faibles connaissances que l&rsquo;on avait au milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Cette \u00e9poque protog\u00e9om\u00e9trique correspond aussi \u00e0 l&rsquo;apparition du fer dans les cultures de la Gr\u00e8ce. Elle succ\u00e8de au\u00a0<a class=\"new\" title=\"Submyc\u00e9nien (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Submyc%C3%A9nien&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Submyc\u00e9nien<\/a>\u00a0et pr\u00e9c\u00e8de l&rsquo;<a title=\"\u00c9poque g\u00e9om\u00e9trique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_g%C3%A9om%C3%A9trique\">\u00e9poque g\u00e9om\u00e9trique<\/a>\u00a0(vers 900 \u00e0 700\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-15213\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Amphora_protogeometric_BM_A1123.jpg\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"415\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Amphora_protogeometric_BM_A1123.jpg 330w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Amphora_protogeometric_BM_A1123-239x300.jpg 239w\" sizes=\"auto, (max-width: 330px) 100vw, 330px\" \/><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Histoire_et_c\u00e9ramiques\"><span id=\"Histoire_et_c.C3.A9ramiques\"><\/span>Histoire et c\u00e9ramiques<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Grece_ages_obscurs.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Grece_ages_obscurs.svg\/220px-Grece_ages_obscurs.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Grece_ages_obscurs.svg\/330px-Grece_ages_obscurs.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Grece_ages_obscurs.svg\/440px-Grece_ages_obscurs.svg.png 2x\" width=\"220\" height=\"196\" data-file-width=\"1901\" data-file-height=\"1697\" \/><\/a><figcaption>Localisation des principaux sites arch\u00e9ologiques de la Gr\u00e8ce des\u00a0<a title=\"Si\u00e8cles obscurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Si%C3%A8cles_obscurs\">si\u00e8cles obscurs<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"G\u00e9n\u00e9ralit\u00e9s\"><span id=\"G.C3.A9n.C3.A9ralit.C3.A9s\"><\/span>G\u00e9n\u00e9ralit\u00e9s<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le d\u00e9coupage de l&rsquo;histoire tr\u00e8s ancienne de la Gr\u00e8ce en p\u00e9riodes plus ou moins courtes n\u00e9cessite quelques pr\u00e9cisions pr\u00e9alables. L&rsquo;<a title=\"Helladique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Helladique\">Helladique<\/a>\u00a0correspond \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c2ge du bronze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%82ge_du_bronze\">\u00c2ge du bronze<\/a>\u00a0en Gr\u00e8ce continentale. Cette p\u00e9riode, l&rsquo;Helladique, s&rsquo;ach\u00e8ve avec l&rsquo;Helladique R\u00e9cent IIIC, 1190-1070 (1170-1030 qui int\u00e9grerait le Submyc\u00e9nien). Les palais myc\u00e9niens disparaissent au Bronze final, c&rsquo;est-\u00e0-dire \u00e0 l&rsquo;Helladique R\u00e9cent II et au d\u00e9but de l&rsquo;Helladique R\u00e9cent III, et \u00e0 l&rsquo;Helladique r\u00e9cent IIIC, c&rsquo;est-\u00e0-dire, entre 1185\/80 et 1065 selon la chronologie absolue basse, ou entre 1190\/1180 et 1065\/1060 selon la chronologie absolue haute, le processus est quasiment achev\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est entre, environ, 1195 et 1180 que l&rsquo;on constate les destructions \u00e9normes qui ravagent la M\u00e9diterran\u00e9e orientale.<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019221_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019221-1\">1<\/a><\/sup>. L&rsquo;<a title=\"Helladique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Helladique\">Helladique<\/a>\u00a0R\u00e9cent IIIC final correspond aux environs de 1120 \u00e0 1070 et le Submyc\u00e9nien aux environs de 1070 \u00e0 1020. Cette p\u00e9riode appara\u00eet, plus pr\u00e9cis\u00e9ment en Attique apr\u00e8s 1020. Elle s&rsquo;\u00e9tend jusqu&rsquo;en 900, quand se g\u00e9n\u00e9ralise le style g\u00e9om\u00e9trique ancien.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;art c\u00e9ramique se distingue alors tr\u00e8s nettement de ce qui a pr\u00e9c\u00e9d\u00e9. En ce qui concerne l&rsquo;apparition du fer, les objets en fer sont tr\u00e8s peu nombreux et encore moins objets de prestige<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019250_2-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019250-2\">2<\/a><\/sup>. Ce n&rsquo;est qu&rsquo;\u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"9\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"8\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle que les lieux de productions se multiplient et que l&rsquo;usage du fer se diversifie.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Ant\u00e9c\u00e9dents_:_crise_myc\u00e9nienne_et_\u00ab_Peuples_de_la_mer_\u00bb\"><span id=\"Ant.C3.A9c.C3.A9dents_:_crise_myc.C3.A9nienne_et_.C2.AB_Peuples_de_la_mer_.C2.BB\"><\/span>Ant\u00e9c\u00e9dents\u00a0: crise myc\u00e9nienne et \u00ab\u00a0Peuples de la mer\u00a0\u00bb<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est une p\u00e9riode de rupture d&rsquo;avec l&rsquo;<a title=\"Civilisation myc\u00e9nienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Civilisation_myc%C3%A9nienne\">univers myc\u00e9nien<\/a>\u00a0qui subsistait encore malgr\u00e9 la fin des palais myc\u00e9niens, un si\u00e8cle plus t\u00f4t, peu apr\u00e8s 1200<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019222_3-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019222-3\">3<\/a><\/sup>. Certes les destructions des palais et des villes du Levant, que les \u00c9gyptiens ont affront\u00e9 aussi, sont dus aux \u00ab\u00a0Peuples de la Mer\u00a0\u00bb. Mais l&rsquo;origine est ant\u00e9rieure, en \u00c9g\u00e9e. Les \u00e9tudes sur lesquelles s&rsquo;appuie J. Zurbach font remarquer que les arguments pour une \u00ab\u00a0invasion\u00a0\u00bb de pr\u00e9tendus Doriens ne tiennent pas. Ainsi des sp\u00e9cialistes du\u00a0<a title=\"Lin\u00e9aire B\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lin%C3%A9aire_B\">lin\u00e9aire B<\/a>, identifiant des variations grammaticales entre les textes existants, ont isol\u00e9 un myc\u00e9nien \u00ab\u00a0sp\u00e9cial\u00a0\u00bb, distinct du myc\u00e9nien \u00ab\u00a0normal\u00a0\u00bb et qui pourrait \u00eatre la trace d&rsquo;une langue parl\u00e9e par des Doriens, d\u00e9j\u00e0 sur place mais non mentionn\u00e9s dans les textes<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019226_4-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019226-4\">4<\/a><\/sup>. D&rsquo;autre part, il semble bien que les textes sur Troie et sur\u00a0<a title=\"Mopsos fils de Manto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mopsos_fils_de_Manto\">Mopsos<\/a>, entre autres, int\u00e8grent des \u00e9l\u00e9ments rest\u00e9s dans les m\u00e9moires, mais cela ne veut pas dire que tout y est v\u00e9ridique\u00a0: ces r\u00e9cits de conqu\u00eates ont ainsi permis \u00e0 certains groupes de justifier leur pouvoir, comme les Spartiates sur les\u00a0<a title=\"Hilotes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hilotes\">Hilotes<\/a>. Enfin la chronologie actuelle ne fait plus correspondre destructions et nouveaut\u00e9s \u00ab\u00a0apport\u00e9es\u00a0\u00bb par une \u00ab\u00a0invasion\u00a0\u00bb. Elle permet de d\u00e9tacher les deux d\u00e9cennies de destructions de ces nouveaux ph\u00e9nom\u00e8nes socio-culturels qui sont, en fait, intervenus plus tard. Ainsi l&rsquo;incin\u00e9ration ne se g\u00e9n\u00e9ralise que 150 ans apr\u00e8s, et le fer n&rsquo;appara\u00eet qu&rsquo;au milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l\u00e0 encore environ 150 ans apr\u00e8s les destructions.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si l&rsquo;on s&rsquo;appuie sur les textes \u00e9gyptiens, des destructions ont \u00e9t\u00e9 caus\u00e9es par les \u00ab\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Peuples de la Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peuples_de_la_Mer\">Peuples de la Mer<\/a>\u00a0\u00bb venus de plusieurs r\u00e9gions de la M\u00e9diterran\u00e9e\u00a0: ce sont des Shardanes, connus comme mercenaires en \u00c9gypte (des\u00a0<a title=\"Sardes (peuple)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sardes_(peuple)\">Sardes<\/a>\u00a0?), des Shekelesh (originaires de Sicile\u00a0?), les Danaens, des\u00a0<a title=\"Ach\u00e9ens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ach%C3%A9ens\">Ach\u00e9ens<\/a>\u00a0tout comme les Ekwesh, les Pelest, des\u00a0<a title=\"Philistins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philistins\">Philistins<\/a>, les Tjeker, les Teucroi, \u00e0 situer pr\u00e8s de la\u00a0<a title=\"Troade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Troade\">Troade<\/a>, et les Teresh qui seraient des\u00a0<a title=\"\u00c9trusques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89trusques\">\u00c9trusques<\/a>. D&rsquo;apr\u00e8s cette liste il est possible que l&rsquo;effondrement du syst\u00e8me myc\u00e9nien ait eu pour contre-coup la migration vers l&rsquo;Est de ces groupes, pr\u00e9c\u00e9demment impr\u00e9gn\u00e9s de culture myc\u00e9nienne, mais aussi habitu\u00e9s \u00e0 la piraterie, et d&rsquo;anciens mercenaires<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019231_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019231-5\">5<\/a><\/sup>. L&rsquo;effondrement myc\u00e9nien, lui-m\u00eame ant\u00e9rieur \u00e0 ces ph\u00e9nom\u00e8nes, serait peut-\u00eatre d\u00fb \u00e0 la fiscalit\u00e9 et \u00e0 la conscription impos\u00e9es aux paysans, voire \u00e0 l&rsquo;esclavage, lequel minait tout le Levant. Le go\u00fbt des princes myc\u00e9niens pour les razzias aurait aussi d\u00e9stabilis\u00e9 la r\u00e9gion. Et l&rsquo;\u00e9tude du climat ancien montre des successions de s\u00e9cheresses qui ont entra\u00een\u00e9 de mauvaises r\u00e9coltes autour de 1200 dans toute cette r\u00e9gion<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019234_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019234-6\">6<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La rupture concerne ici des myc\u00e9niens qui n&rsquo;ont donc plus de palais. La production d&rsquo;objets de luxe ne peut se maintenir que l\u00e0 o\u00f9 subsiste une certaine richesse, par les h\u00e9ritages ou les pillages. On constate, en cons\u00e9quence, la r\u00e9duction massive des productions, r\u00e9duction qui commence parfois avant 1200. Mais certaines productions nouvelles sont constat\u00e9es\u00a0: un nouveau type d&rsquo;\u00e9p\u00e9e, venu d&rsquo;Europe centrale ou d&rsquo;Italie, dit \u00ab\u00a0Naue II\u00a0\u00bb se r\u00e9pand rapidement. On suppose le travail d&rsquo;experts \u00e9trangers dont la pr\u00e9sence aurait \u00e9t\u00e9 favoris\u00e9e par des groupes privil\u00e9gi\u00e9s. De nouvelles c\u00e9ramiques apparaissent aussi, surtout fa\u00e7onn\u00e9es \u00e0 la main, parfois \u00e0 d\u00e9cor cord\u00e9, typiques de l&rsquo;Italie, des Balkans ou de Mac\u00e9doine et d&rsquo;\u00c9pire. Cette pratique peut avoir \u00e9t\u00e9 import\u00e9e avec les objets, mais elle s&rsquo;est implant\u00e9e aussi en \u00c9g\u00e9e, localement, et n&rsquo;est assur\u00e9ment pas la trace de migrations massives<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019236_7-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019236-7\">7<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La majorit\u00e9 des anciens centres ayant \u00e9t\u00e9 d\u00e9truits, quelques-uns n\u00e9anmoins subsistent ou r\u00e9apparaissent de mani\u00e8re temporaire au Submyc\u00e9nien.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Ant\u00e9c\u00e9dents_:_c\u00e9ramiques_du_XIIe_si\u00e8cle,_Helladique_R\u00e9cent_IIIC_final_et_Submyc\u00e9nien\"><span id=\"Ant.C3.A9c.C3.A9dents_:_c.C3.A9ramiques_du_XIIe_si.C3.A8cle.2C_Helladique_R.C3.A9cent_IIIC_final_et_Submyc.C3.A9nien\"><\/span>Ant\u00e9c\u00e9dents\u00a0: c\u00e9ramiques du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, Helladique R\u00e9cent IIIC final et Submyc\u00e9nien<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (1180-1070) l&rsquo;art myc\u00e9nien d&rsquo;apr\u00e8s l&rsquo;effondrement des palais subsiste tr\u00e8s peu, avec de rares c\u00e9ramiques de qualit\u00e9 pr\u00e9sentant encore des d\u00e9cors vari\u00e9s, fond\u00e9s sur les courbes et contre-courbes fluides des animaux, mais aussi avec des sc\u00e8nes comme celle d&rsquo;une bataille en mer provenant de Myc\u00e8nes<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019243_8-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019243-8\">8<\/a><\/sup>. Les centres de production de cette qualit\u00e9 ont \u00e9t\u00e9 rares et \u00e9ph\u00e9m\u00e8res. On rencontre aussi une nouvelle c\u00e9ramique, non tourn\u00e9e, fa\u00e7onn\u00e9e \u00e0 la main et d&rsquo;origine \u00e9trang\u00e8re (Italie&#8230;) qui est int\u00e9gr\u00e9e \u00e0 la c\u00e9ramique tourn\u00e9e et d&rsquo;usage populaire quotidien\u00a0; ce type de c\u00e9ramique qui appara\u00eet d\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle est bien plus abondant pendant une p\u00e9riode, \u00e0 la fin de l&rsquo;Helladique R\u00e9cent IIIC ancien (pour 30\u00a0% de la production), et finit par d\u00e9cliner. Cette c\u00e9ramique non tourn\u00e9e serait un indice de l&rsquo;installation de petits groupes venus d&rsquo;Italie au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (ou, \u00e0 Troie, venus des Balkans<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019232-233_9-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019232-233-9\">9<\/a><\/sup>), mais il ne s&rsquo;agirait pas d&rsquo;envahisseurs<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-10\">10<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"C\u00e9ramiques_du_Protog\u00e9om\u00e9trique\"><span id=\"C.C3.A9ramiques_du_Protog.C3.A9om.C3.A9trique\"><\/span>C\u00e9ramiques du Protog\u00e9om\u00e9trique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Poterie\">Poterie<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_noir_grec\">Le noir grec<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le style des vases peints qui caract\u00e9rise la p\u00e9riode se distingue du si\u00e8cle pr\u00e9c\u00e9dent. Tout d&rsquo;abord l&rsquo;argile est mieux \u00e9pur\u00e9e et, d&rsquo;autre part, la peinture noire au lustre si particulier &#8211; et qui distingue la c\u00e9ramique grecque en g\u00e9n\u00e9ral &#8211; trouve ici la mise au point de son processus. Elle est obtenue en trois phases<sup id=\"cite_ref-Anne_Couli\u00e9,_201335_11-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Anne_Couli%C3%A9,_201335-11\">11<\/a><\/sup>.<\/p>\n<dl>\n<dd>Phase oxydante: le potier laisse p\u00e9n\u00e9trer l&rsquo;oxyg\u00e8ne par une ouverture dans le four. La temp\u00e9rature atteint 800\u00b0 C.<\/dd>\n<dd>Phase de la couleur noire\u00a0: En fermant cette ouverture et utilisant du bois vert l&rsquo;atmosph\u00e8re dite r\u00e9ductrice devient pauvre en oxyg\u00e8ne et riche en carbone. La temp\u00e9rature s&rsquo;\u00e9l\u00e8ve \u00e0 1000\u00b0 C. La peinture, une argile elle aussi et qui est riche en fondant (du potassium), vire au noir et prend ce bel aspect m\u00e9tallique.<\/dd>\n<dd>Phase oxydante\u00a0: On fait entrer \u00e0 nouveau l&rsquo;oxyg\u00e8ne par l&rsquo;ouverture et la terre cuite non peinte retrouve sa couleur claire.<\/dd>\n<\/dl>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les arch\u00e9ologues ont d\u00e9couvert autour des fours des indices du contr\u00f4le de la cuisson au fur et \u00e0 mesure des op\u00e9rations, des petits tests r\u00e9alis\u00e9s par les potiers sur des fragments de c\u00e9ramique.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Nouveaux_d\u00e9cors\"><span id=\"Nouveaux_d.C3.A9cors\"><\/span>Nouveaux d\u00e9cors<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, au Protog\u00e9om\u00e9trique, l\u2019usage de demi-cercles et cercles concentriques dessin\u00e9s au compas caract\u00e9rise cette p\u00e9riode. Ensuite, le G\u00e9om\u00e9trique ancien (900-850) reprendra ces caract\u00e9ristiques du Protog\u00e9om\u00e9trique mais en les organisant de fa\u00e7on plus complexe. Au cours du G\u00e9om\u00e9trique ancien d&rsquo;autres motifs apparaissent aussi, dont les\u00a0<a title=\"Grecque (motif)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grecque_(motif)\">grecques<\/a>\u00a0et les m\u00e9andres qui seront d&rsquo;un usage constant au G\u00e9om\u00e9trique.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-nolines\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Tombe d&rsquo;une jeune fille inhum\u00e9e. Protog\u00e9om\u00e9trique, vers 1000.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Agora_antique_d%27Ath%C3%A8nes\">Mus\u00e9e de l&rsquo;Agora antique d&rsquo;Ath\u00e8nes<\/a><\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Protogeometric_burial_of_a_girl_(c._1000_BC.)._AGMA_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_01.jpg\/180px-Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_01.jpg\/270px-Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_01.jpg\/360px-Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_01.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"135\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">\u00a0<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Protogeometric_burial_of_a_girl_(c._1000_BC.)._AGMA_02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_02.jpg\/180px-Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_02.jpg\/270px-Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_02.jpg\/360px-Protogeometric_burial_of_a_girl_%28c._1000_BC.%29._AGMA_02.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"135\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">\u00a0<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">La c\u00e9ramique \u00ab\u00a0protog\u00e9om\u00e9trique\u00a0\u00bb pr\u00e9c\u00e8de le d\u00e9cor dit \u00ab\u00a0g\u00e9om\u00e9trique\u00a0\u00bb. Mais elle ne manifeste pas les pr\u00e9mices du style qui va suivre, les d\u00e9cors sont diff\u00e9rents. La ma\u00eetrise de la forme du pot sur son axe, et l&rsquo;usage d&rsquo;un d\u00e9cor \u00e0 larges bandes horizontales ou de filets horizontaux r\u00e9v\u00e8lent l&rsquo;usage du\u00a0<a title=\"Tour de potier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour_de_potier\">tour \u00e0 rotation rapide<\/a>. Celui-ci permet de jouer plus librement avec les formes, de monter des parois plus fines pour des vases plus grands. On constate aussi la g\u00e9n\u00e9ralisation du compas &#8211; dont la trace de la pointe est souvent apparente &#8211; muni de nombreuses brosses \u00e0 peindre. Ces brosses produisent des cercles et demi-cercles concentriques parfaits, d&rsquo;\u00e9gale largeur et \u00e0 \u00e9gale distance, allant parfois jusqu&rsquo;\u00e0 12 cercles. Les parties peintes mettent en valeur les diff\u00e9rentes parties qui constituent le r\u00e9cipient (pied, panse, col, l\u00e8vre, anses<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-12\">12<\/a><\/sup>). Le principe de la r\u00e9p\u00e9tition d&rsquo;un motif identique permet des jeux calcul\u00e9s sur les espacements en fonction de l&rsquo;espace disponible.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u2019aspect global des poteries est assez sobre. Les couleurs des peintures\u00a0: noir, gris-noir, brun, rouge, orange clair et parfois engobe jaune ou jaune-rouge. Plusieurs motifs sont r\u00e9currents\u00a0: la bande horizontale ou ondul\u00e9e, les cercles concentriques ou demi-cercles concentriques, mais aussi la ligne droite, les hachures, le triangle, le carr\u00e9 et le losange, le zigzag, \u00e9ventuellement encadr\u00e9, l&rsquo;ar\u00eate de poisson, le disque, la roue \u00e0 8 rayons. La figuration est exceptionnelle<sup id=\"cite_ref-Andriom\u00e9nou,_1986_13-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Andriom%C3%A9nou,_1986-13\">13<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;amphore \u00e0 deux anses est un mod\u00e8le courant. Ces amphores sont d\u00e9cor\u00e9es sur l&rsquo;\u00e9paule d&rsquo;arcs de cercle concentriques, sur un ensemble de bandes et filets, puis \u00e9ventuellement de traits verticaux \u00e0 la base du col. Un filet pouvait orner l&rsquo;anse, et plusieurs autres, sur le col. Elles \u00e9taient utilis\u00e9es comme urnes cin\u00e9raires. Celles dot\u00e9es d&rsquo;anses verticales \u00e9taient r\u00e9serv\u00e9es aux hommes; celles avec des anses horizontales, aux femmes<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-14\">14<\/a><\/sup>. La c\u00e9ramique fun\u00e9raire montre la pr\u00e9dominance de vases ferm\u00e9s dont l&rsquo;amphorisque \u00e0 anse verticale et \u00e0 embouchure large (\u00e0 Chalcis, entre autres\u00a0<sup id=\"cite_ref-Andriom\u00e9nou,_1986_13-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Andriom%C3%A9nou,_1986-13\">13<\/a><\/sup>). Les premi\u00e8res\u00a0<a title=\"Hydrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydrie\">hydries<\/a>\u00a0attiques datent de la fin de l\u2019Helladique R\u00e9cent IIIC<sup id=\"cite_ref-Alexandridou,_2014_15-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Alexandridou,_2014-15\">15<\/a><\/sup>, et on en rencontre au cours de cette p\u00e9riode protog\u00e9om\u00e9trique. Cette forme alors courante mais h\u00e9rit\u00e9e de l&rsquo;\u00e9poque myc\u00e9nienne, celle du\u00a0<a title=\"L\u00e9cythe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9cythe\">l\u00e9cythe<\/a>\u00a0(une petite bouteille), sera promise \u00e0 un long avenir<sup id=\"cite_ref-Alexandridou,_2014_15-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Alexandridou,_2014-15\">15<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les sites de productions sont r\u00e9partis en Attique, en particulier le\u00a0<a title=\"C\u00e9ramique (Ath\u00e8nes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ramique_(Ath%C3%A8nes)\">cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique<\/a><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-16\">16<\/a><\/sup>\u00a0mais aussi en\u00a0<a title=\"Eub\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eub%C3%A9e\">Eub\u00e9e<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9r\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89r%C3%A9trie\">\u00c9r\u00e9trie<\/a>, surtout \u00e0\u00a0<a title=\"Chalcis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chalcis\">Chalcis<\/a>, ainsi que sur le site de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lefkandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lefkandi\">Lefkandi<\/a>\u00a0qui est un des principaux lieux de provenance des c\u00e9ramiques de cette p\u00e9riode et qui maintient en permanence des liens avec Chypre et la Cr\u00eate. \u00c0 Ath\u00e8nes, en Eub\u00e9e, \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Skyros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Skyros\">Skyros<\/a>\u00a0et \u00e0\u00a0<a title=\"Rhodes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rhodes\">Rhodes<\/a>, au protog\u00e9om\u00e9trique r\u00e9cent on voit appara\u00eetre soudainement des petites figurines quelque peu similaires aux \u00ab\u00a0idoles-cloches\u00a0\u00bb de\u00a0<a title=\"B\u00e9otie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9otie\">B\u00e9otie<\/a>, dat\u00e9es de la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"8\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Tous ces objets semblent des \u00e9l\u00e9ments d&rsquo;un rite fun\u00e9raire r\u00e9current sur plusieurs si\u00e8cles dans le monde grec, dans des tombes d&rsquo;enfants et, parfois, de femmes. Un culte de la d\u00e9esse de la fertilit\u00e9 associ\u00e9e aux animaux et aux arbres pourrait en \u00eatre la source<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-17\">17<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Bo\u00eete et bijoux d'une tombe de jeune fille. XIe\u00a0si\u00e8cle. Ancien cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kerameikos,_Ancient_Graveyard,_Athens,_Greece_(4455228404).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284455228404%29.jpg\/340px-Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284455228404%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284455228404%29.jpg\/511px-Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284455228404%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284455228404%29.jpg\/680px-Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284455228404%29.jpg 2x\" alt=\"Bo\u00eete et bijoux d'une tombe de jeune fille. XIe\u00a0si\u00e8cle. Ancien cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique\" width=\"256\" height=\"191\" data-file-width=\"4094\" data-file-height=\"3071\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center>Bo\u00eete et bijoux d&rsquo;une tombe de jeune fille.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Ancien cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique<\/center><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Askos en forme d'anneau d'une tombe \u00e0 cr\u00e9mation. Tombe 33, 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg\/276px-Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg\/414px-Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c7\/Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg\/551px-Ancient_greek_ring-shaped_askos_-_KAMA.jpg 2x\" alt=\"Askos en forme d'anneau d'une tombe \u00e0 cr\u00e9mation. Tombe 33, 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" width=\"207\" height=\"191\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"3700\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center><a title=\"Askos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Askos\">Askos<\/a>\u00a0en forme d&rsquo;anneau d&rsquo;une tombe \u00e0 cr\u00e9mation. Tombe 33, 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique<\/center><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Tombe 33. Cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique. Xe\u00a0si\u00e8cle. Vases, &quot;perles&quot; d'argile et idoles-cloche (H. 8\u00a0cm) d'une tombe \u00e0 cr\u00e9mation\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kerameikos,_Ancient_Graveyard,_Athens,_Greece_(4454456019).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284454456019%29.jpg\/322px-Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284454456019%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284454456019%29.jpg\/484px-Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284454456019%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284454456019%29.jpg\/645px-Kerameikos%2C_Ancient_Graveyard%2C_Athens%2C_Greece_%284454456019%29.jpg 2x\" alt=\"Tombe 33. Cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique. Xe\u00a0si\u00e8cle. Vases, &quot;perles&quot; d'argile et idoles-cloche (H. 8\u00a0cm) d'une tombe \u00e0 cr\u00e9mation\" width=\"242\" height=\"191\" data-file-width=\"3733\" data-file-height=\"2953\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center>Tombe 33.\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_C%C3%A9ramique\">Cimeti\u00e8re du C\u00e9ramique<\/a>.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Vases, \u00ab\u00a0perles\u00a0\u00bb d&rsquo;argile et idoles-cloche (H. 8\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>) d&rsquo;une tombe \u00e0 cr\u00e9mation<\/center><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Sculpture\">Sculpture<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le site antique de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lefkandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lefkandi\">Lefkandi<\/a>\u00a0(<a title=\"Eub\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eub%C3%A9e\">Eub\u00e9e<\/a>) a livr\u00e9 une figurine exceptionnelle de\u00a0<a title=\"Centaure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centaure\">centaure<\/a>, haute de 36\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0(un Centaure dont une blessure apparente, plus exactement une entaille \u00e0 son genou ant\u00e9rieur gauche &#8211; entaille dont l&rsquo;intentionnalit\u00e9 semble av\u00e9r\u00e9e &#8211; repr\u00e9senterait\u00a0<a title=\"Chiron (mythologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiron_(mythologie)\">Chiron<\/a>, pr\u00e9cepteur d&rsquo;Achille et bless\u00e9 par H\u00e9racl\u00e8s). Ses formes sont tr\u00e8s stylis\u00e9es, et son corps est d\u00e9cor\u00e9 de hachures et de formes g\u00e9om\u00e9triques. Il devait avoir une forte valeur symbolique car on a retrouv\u00e9 son corps dans une tombe et sa t\u00eate dans une autre<sup id=\"cite_ref-MEL_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-MEL-18\">18<\/a><\/sup>. Chiron marque ainsi le d\u00e9but des repr\u00e9sentations mythologiques en Gr\u00e8ce.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Architecture_et_soci\u00e9t\u00e9\"><span id=\"Architecture_et_soci.C3.A9t.C3.A9\"><\/span>Architecture et soci\u00e9t\u00e9<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tonmodell_Rundbau_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Tonmodell_Rundbau_01.jpg\/220px-Tonmodell_Rundbau_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Tonmodell_Rundbau_01.jpg\/330px-Tonmodell_Rundbau_01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6e\/Tonmodell_Rundbau_01.jpg\/440px-Tonmodell_Rundbau_01.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"223\" data-file-width=\"3246\" data-file-height=\"3292\" \/><\/a><figcaption>Maquette ronde en terre cuite peinte d&rsquo;un petit sanctuaire circulaire contenant la figure d&rsquo;une d\u00e9esse aux bras lev\u00e9s. Deux personnages sont allong\u00e9s \u00e0 proximit\u00e9 de l&rsquo;ouverture ronde du toit. Au-dessus de la porte, probablement le chien de garde du sanctuaire (?). H. 22\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>., d&rsquo;une tombe \u00e0 Fyties, nord d&rsquo;<a title=\"Arch\u00e1nes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arch%C3%A1nes\">Arch\u00e1nes<\/a>. Protog\u00e9om\u00e9trique,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"9\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">IX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e arch\u00e9ologique d'H\u00e9raklion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_arch%C3%A9ologique_d%27H%C3%A9raklion\">Mus\u00e9e arch\u00e9ologique d&rsquo;H\u00e9raklion<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">On ne connait que tr\u00e8s peu d&rsquo;habitat au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et les tombes sont simples et pauvres (les\u00a0<a title=\"Ciste (arch\u00e9ologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ciste_(arch%C3%A9ologie)\">tombes \u00e0 ciste<\/a>\u00a0remplacent les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Tombe \u00e0 chambre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tombe_%C3%A0_chambre\">tombes \u00e0 chambre<\/a>) dans toute l&rsquo;\u00c9g\u00e9e\u00a0; la n\u00e9cropole la plus repr\u00e9sentative ayant \u00e9t\u00e9 mise \u00e0 jour au C\u00e9ramique, dans le quartier des potiers \u00e0 Ath\u00e8nes. Par ailleurs, on a recours \u00e0 la cr\u00e9mation aux environs de 1050, et cette pratique se g\u00e9n\u00e9ralise au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle en se communiquant \u00e0 toute l&rsquo;\u00c9g\u00e9e, mais aussi en Europe centrale et en M\u00e9diterran\u00e9e occidentale<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019253_19-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019253-19\">19<\/a><\/sup>. Cependant les tombes elles-m\u00eames sont de nature diverse d&rsquo;une r\u00e9gion \u00e0 l&rsquo;autre. Les cendres sont rassembl\u00e9es dans une urne cin\u00e9raire. Le site de Lefkandi a r\u00e9v\u00e9l\u00e9 une tombe complexe, dat\u00e9e de la fin du protog\u00e9om\u00e9trique, fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. La fosse contenait les restes de quatre chevaux et une fosse double, dont l&rsquo;une contenait les restes d&rsquo;une femme inhum\u00e9e, et l&rsquo;autre ceux d&rsquo;un homme incin\u00e9r\u00e9 conserv\u00e9 dans une amphore en bronze de fabrication chypriote. Les deux tombes se trouvaient sous un b\u00e2timent d&rsquo;environ 50\u00a0\u00d7\u00a015\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre\">m<\/abbr>, avec abside et colonnade ext\u00e9rieure. Ceci indique qu&rsquo;une nouvelle architecture monumentale a exist\u00e9 en Gr\u00e8ce au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, mais de nombreuses questions restent sans r\u00e9ponse &#8211; d&rsquo;autant que l&rsquo;on y a trouv\u00e9, mais dans le village, une \u00ab\u00a0maison de chef\u00a0\u00bb, quadrangulaire et comportant plusieurs pi\u00e8ces<sup id=\"cite_ref-MEL_18-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-MEL-18\">18<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 quelques exceptions pr\u00e8s, donc, les habitats ne marquent plus de hi\u00e9rarchie claire, sauf en Cr\u00e8te (Cnossos&#8230;), mais une grande diversit\u00e9 r\u00e9gionale ou \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur d&rsquo;une m\u00eame r\u00e9gion. Par contre, si les palais ont disparu, certaines habitations, plus \u00e9tendues que les autres, pourraient sugg\u00e9rer des\u00a0<a title=\"Anthropologie politique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropologie_politique#Le_%C2%AB_Big_Man_%C2%BB\">soci\u00e9t\u00e9s \u00e0\u00a0<i>big men<\/i><\/a><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-20\">20<\/a><\/sup>, \u00e0 chef temporaires. Parfois, au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle comme \u00e0\u00a0<a title=\"Cnossos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cnossos\">Cnossos<\/a>, certains sites d&rsquo;habitat, plus \u00e9tendus ou plus denses que d&rsquo;autres, s&rsquo;\u00e9tendent en plaine\u00a0; ailleurs on pr\u00e9f\u00e8re se maintenir sur des sites \u00e9lev\u00e9s du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, des sites qui sont consid\u00e9r\u00e9s parfois comme des sites de refuge, et ainsi se tenir en retrait. C&rsquo;est le cas du site de\u00a0<a title=\"Karphi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karphi\">Karphi<\/a>. Mais au protog\u00e9om\u00e9trique la tendance est plut\u00f4t de redescendre vers des lieux plus accessibles. Les fortifications sont rares ou inexistantes. D&rsquo;anciens villages myc\u00e9niens perdent ainsi leur aspect ant\u00e9rieur et les modes de construction, peut-\u00eatre dans des mat\u00e9riaux aujourd&rsquo;hui disparus, ont probablement chang\u00e9 aussi. La forme des b\u00e2timents qui subsistent, \u00e0 fondement en moellons, passe de la maison myc\u00e9nienne, quadrangulaire \u00e0 plusieurs pi\u00e8ces, \u00e0 des b\u00e2timents longs avec une abside, qui pouvait \u00eatre s\u00e9par\u00e9e du reste de l&rsquo;habitation par une paroi. Mais on rencontre aussi de modestes b\u00e2timents circulaires ou de forme ovale<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019254-255_21-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019254-255-21\">21<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Jouet, cheval \u00e0 roulettes. Tombe dite d'\u00abenfant\u00bb (une jeune fille ?), 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Little_horse_on_wheels_(Ancient_greek_child%27s_Toy).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Little_horse_on_wheels_%28Ancient_greek_child%27s_Toy%29.jpg\/233px-Little_horse_on_wheels_%28Ancient_greek_child%27s_Toy%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Little_horse_on_wheels_%28Ancient_greek_child%27s_Toy%29.jpg\/350px-Little_horse_on_wheels_%28Ancient_greek_child%27s_Toy%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Little_horse_on_wheels_%28Ancient_greek_child%27s_Toy%29.jpg\/466px-Little_horse_on_wheels_%28Ancient_greek_child%27s_Toy%29.jpg 2x\" alt=\"Jouet, cheval \u00e0 roulettes. Tombe dite d'\u00abenfant\u00bb (une jeune fille ?), 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" width=\"163\" height=\"157\" data-file-width=\"2314\" data-file-height=\"2237\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Jouet, cheval \u00e0 roulettes. Tombe dite d&rsquo;\u00abenfant\u00bb (une jeune fille\u00a0?), 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Collier en perles de terre cuite. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg\/300px-Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg\/451px-Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg\/600px-Ancient_greek_necklace_with_clay_beads_-_KAMA.jpg 2x\" alt=\"Collier en perles de terre cuite. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" width=\"209\" height=\"157\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Collier en perles de terre cuite. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Bagues en or et pesons \u00e0 fuseau. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg\/479px-Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg\/719px-Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg\/957px-Ancient_Greek_gold_finger-rings_and_spindlewhorls_-_KAMA.jpg 2x\" alt=\"Bagues en or et pesons \u00e0 fuseau. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" width=\"334\" height=\"157\" data-file-width=\"5000\" data-file-height=\"2352\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Bagues en or et pesons \u00e0 fuseau. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Pesons \u00e0 fuseau et idoles-cloche. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg\/352px-Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg\/528px-Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/51\/Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg\/703px-Ancient_Greek_spindle_whorls_and_dolls_-_KAMA.jpg 2x\" alt=\"Pesons \u00e0 fuseau et idoles-cloche. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique\" width=\"246\" height=\"157\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Pesons \u00e0 fuseau et idoles-cloche. 950-900. Mus\u00e9e du C\u00e9ramique<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il faut remarquer que cette \u00e9poque voit de nouveaux d\u00e9p\u00f4ts fun\u00e9raires, dans des tombes de filles et de jeunes femmes, n&rsquo;ayant pas encore 18-20 ans. Ces tombes, r\u00e9cemment identifi\u00e9es avec les nouveaux moyens dont l&rsquo;arch\u00e9ologie dispose, permet d&rsquo;envisager aussi des tombes anciennement attribu\u00e9es \u00e0 des \u00ab\u00a0enfants\u00a0\u00bb. Une certaine continuit\u00e9 avec la p\u00e9riode suivante,\u00a0<a title=\"\u00c9poque g\u00e9om\u00e9trique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_g%C3%A9om%C3%A9trique#Tombes_de_femmes\">g\u00e9om\u00e9trique, caract\u00e9rise par leur contenu ces tombes de femmes<\/a>. Cela permet \u00e0 Susan Langdon (2008), d&rsquo;y voir les pr\u00e9mices de la\u00a0<i>parthenos<\/i>, la jeune fille non mari\u00e9es, vierge, des \u00e9poques ult\u00e9rieures<sup id=\"cite_ref-Susan_Langdon,_2008130-152,_\u00ab_Maiden_Graves_\u00bb_22-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Susan_Langdon,_2008130-152,_%C2%AB_Maiden_Graves_%C2%BB-22\">22<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les arch\u00e9ologues actuels s&rsquo;accordent sur le fait qu&rsquo;il s&rsquo;agit d&rsquo;une soci\u00e9t\u00e9 agricole, avec de grands vases de stockage, des meules et des foyers. La c\u00e9ramique de cuisine aussi est mont\u00e9e \u00e0 la main et non plus au tour.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Politique\">Politique<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les rois\u00a0<a title=\"Hom\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A8re\">hom\u00e9riques<\/a>\u00a0seraient en partie le reflet de la soci\u00e9t\u00e9 qui pr\u00e9c\u00e8de le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"8\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, \u00e9poque de la composition de ces po\u00e8mes hom\u00e9riques, et ils auraient domin\u00e9 cette soci\u00e9t\u00e9 agricole au Protog\u00e9om\u00e9trique et au G\u00e9om\u00e9trique<sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019261_23-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019261-23\">23<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La situation politique de la Gr\u00e8ce de l&rsquo;\u00e9poque protog\u00e9om\u00e9trique serait similaire \u00e0 la Gr\u00e8ce hom\u00e9rique sur certains points, notamment sur le plan politique, c&rsquo;est-\u00e0-dire politiquement divis\u00e9e en petites communaut\u00e9s ind\u00e9pendantes, avec chacune \u00e0 leur t\u00eate un\u00a0<a title=\"Roi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roi\">roi<\/a>\u00a0qui affirme son autorit\u00e9 et sa puissance via le biais de la guerre, entour\u00e9 d&rsquo;une aristocratie de guerriers.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Galerie\">Galerie<\/h2>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-nolines\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Panorama de la c\u00e9ramique grecque, du HR IIIC au G\u00e9om\u00e9trique ancien<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Jarre \u00e0 \u00e9trier vers 1150. H. 46. Une qualit\u00e9 rare et \u00e9ph\u00e9m\u00e8re. The Met\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg\/167px-Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg\/250px-Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg\/333px-Terracotta_stirrup_jar_with_octopus_MET_DP260421.jpg 2x\" alt=\"Jarre \u00e0 \u00e9trier vers 1150. H. 46. Une qualit\u00e9 rare et \u00e9ph\u00e9m\u00e8re. The Met\" width=\"167\" height=\"180\" data-file-width=\"3570\" data-file-height=\"3857\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Jarre \u00e0 \u00e9trier vers 1150. H. 46. Une qualit\u00e9 rare et \u00e9ph\u00e9m\u00e8re. The Met<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Vase de Lefkandi (Eub\u00e9e). Helladique R\u00e9cent IIIC, vers 1150. Des griffons nourrissent des petits dans un nid. \u00c9r\u00e9trie, mus\u00e9e arch\u00e9ologique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Prod._micenea,_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli,_1200-100_ac._(mus._arch._eretria).JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/65\/Prod._micenea%2C_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli%2C_1200-100_ac._%28mus._arch._eretria%29.JPG\/178px-Prod._micenea%2C_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli%2C_1200-100_ac._%28mus._arch._eretria%29.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/65\/Prod._micenea%2C_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli%2C_1200-100_ac._%28mus._arch._eretria%29.JPG\/267px-Prod._micenea%2C_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli%2C_1200-100_ac._%28mus._arch._eretria%29.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/65\/Prod._micenea%2C_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli%2C_1200-100_ac._%28mus._arch._eretria%29.JPG\/356px-Prod._micenea%2C_alabastron_con_grifi_che_nutrono_i_piccoli%2C_1200-100_ac._%28mus._arch._eretria%29.JPG 2x\" alt=\"Vase de Lefkandi (Eub\u00e9e). Helladique R\u00e9cent IIIC, vers 1150. Des griffons nourrissent des petits dans un nid. \u00c9r\u00e9trie, mus\u00e9e arch\u00e9ologique\" width=\"178\" height=\"180\" data-file-width=\"1668\" data-file-height=\"1686\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Vase de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lefkandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lefkandi\">Lefkandi<\/a>\u00a0(<a title=\"Eub\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eub%C3%A9e\">Eub\u00e9e<\/a>). Helladique R\u00e9cent IIIC, vers 1150. Des griffons nourrissent des petits dans un nid.\u00a0<a title=\"\u00c9r\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89r%C3%A9trie\">\u00c9r\u00e9trie<\/a>, mus\u00e9e arch\u00e9ologique<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Amphore attique Protog\u00e9om\u00e9trique, entre 975 et 950. British Museum\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg\/112px-Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg\/168px-Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg\/224px-Protogeometric_amphora_BM_A1124.jpg 2x\" alt=\"Amphore attique Protog\u00e9om\u00e9trique, entre 975 et 950. British Museum\" width=\"112\" height=\"180\" data-file-width=\"2300\" data-file-height=\"3700\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Amphore attique Protog\u00e9om\u00e9trique, entre 975 et 950. British Museum<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Centaure de Lefkandi, Protog\u00e9om\u00e9trique. Fin du Xe\u00a0si\u00e8cle. H. 36\u00a0cm. \u00c9r\u00e9trie, mus\u00e9e arch\u00e9ologique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Centaur_Chiron_of_Lefkandi,_Archaeological_museum_of_Eretria,_Greece.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/81\/Centaur_Chiron_of_Lefkandi%2C_Archaeological_museum_of_Eretria%2C_Greece.jpg\/102px-Centaur_Chiron_of_Lefkandi%2C_Archaeological_museum_of_Eretria%2C_Greece.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/81\/Centaur_Chiron_of_Lefkandi%2C_Archaeological_museum_of_Eretria%2C_Greece.jpg\/153px-Centaur_Chiron_of_Lefkandi%2C_Archaeological_museum_of_Eretria%2C_Greece.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/81\/Centaur_Chiron_of_Lefkandi%2C_Archaeological_museum_of_Eretria%2C_Greece.jpg\/204px-Centaur_Chiron_of_Lefkandi%2C_Archaeological_museum_of_Eretria%2C_Greece.jpg 2x\" alt=\"Centaure de Lefkandi, Protog\u00e9om\u00e9trique. Fin du Xe\u00a0si\u00e8cle. H. 36\u00a0cm. \u00c9r\u00e9trie, mus\u00e9e arch\u00e9ologique\" width=\"102\" height=\"180\" data-file-width=\"2836\" data-file-height=\"4996\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Centaure de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Lefkandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lefkandi\">Lefkandi<\/a>, Protog\u00e9om\u00e9trique. Fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. H. 36\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>. \u00c9r\u00e9trie, mus\u00e9e arch\u00e9ologique<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Amphore cin\u00e9raire attique Protog\u00e9om\u00e9trique, au cheval. Xe\u00a0si\u00e8cle. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg\/180px-Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg\/270px-Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg\/360px-Ancient_greek_cinerary_amphora_-_KAMA.jpg 2x\" alt=\"Amphore cin\u00e9raire attique Protog\u00e9om\u00e9trique, au cheval. Xe\u00a0si\u00e8cle. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique\" width=\"180\" height=\"149\" data-file-width=\"3500\" data-file-height=\"2893\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Amphore cin\u00e9raire attique Protog\u00e9om\u00e9trique, au cheval.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">X<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_arch%C3%A9ologique_du_C%C3%A9ramique\">Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Cerf. En partie mont\u00e9 au tour. Tombe, env. 925-900. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg\/180px-Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg\/270px-Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg\/360px-Ancient_Greek_figurine_of_a_deer_-_KAMA.jpg 2x\" alt=\"Cerf. En partie mont\u00e9 au tour. Tombe, env. 925-900. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique\" width=\"180\" height=\"148\" data-file-width=\"3638\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Cerf. En partie mont\u00e9 au tour. Tombe, env. 925-900. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique du C\u00e9ramique<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Vase de banquet (skyphos), vers 900. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique de Thessalonique\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ancient_Greek_symposium_vase,_900_B.C.,_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Ancient_Greek_symposium_vase%2C_900_B.C.%2C_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg\/180px-Ancient_Greek_symposium_vase%2C_900_B.C.%2C_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Ancient_Greek_symposium_vase%2C_900_B.C.%2C_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg\/270px-Ancient_Greek_symposium_vase%2C_900_B.C.%2C_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Ancient_Greek_symposium_vase%2C_900_B.C.%2C_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg\/360px-Ancient_Greek_symposium_vase%2C_900_B.C.%2C_Archaeological_Museum_of_Thessaloniki.jpg 2x\" alt=\"Vase de banquet (skyphos), vers 900. Mus\u00e9e arch\u00e9ologique de Thessalonique\" width=\"180\" height=\"135\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"2448\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Vase de banquet (<a title=\"Skyphos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Skyphos\">skyphos<\/a>), vers 900.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e arch\u00e9ologique de Thessalonique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_arch%C3%A9ologique_de_Thessalonique\">Mus\u00e9e arch\u00e9ologique de Thessalonique<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Cruche attique. G\u00e9om\u00e9trique ancien, vers 900. H. 30\u00a0cm. The Met\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Terracotta_oinochoe_(jug)_MET_DP132643.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Terracotta_oinochoe_%28jug%29_MET_DP132643.jpg\/180px-Terracotta_oinochoe_%28jug%29_MET_DP132643.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Terracotta_oinochoe_%28jug%29_MET_DP132643.jpg\/270px-Terracotta_oinochoe_%28jug%29_MET_DP132643.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Terracotta_oinochoe_%28jug%29_MET_DP132643.jpg\/360px-Terracotta_oinochoe_%28jug%29_MET_DP132643.jpg 2x\" alt=\"Cruche attique. G\u00e9om\u00e9trique ancien, vers 900. H. 30\u00a0cm. The Met\" width=\"180\" height=\"180\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"4000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Cruche attique. G\u00e9om\u00e9trique ancien, vers 900. H. 30\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>. The Met<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Maquette attique de greniers \u00e0 c\u00e9r\u00e9ales dans la tombe d'une femme. Vers 850. Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes[24]\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_9_2009.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/34\/3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_9_2009.jpg\/180px-3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_9_2009.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/34\/3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_9_2009.jpg\/270px-3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_9_2009.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/34\/3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_9_2009.jpg\/360px-3141_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Model_granaries_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_9_2009.jpg 2x\" alt=\"Maquette attique de greniers \u00e0 c\u00e9r\u00e9ales dans la tombe d'une femme. Vers 850. Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes[24]\" width=\"180\" height=\"111\" data-file-width=\"2648\" data-file-height=\"1628\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Maquette attique de greniers \u00e0 c\u00e9r\u00e9ales dans la tombe d&rsquo;une femme. Vers 850.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Agora_antique_d%27Ath%C3%A8nes\">Mus\u00e9e de l&rsquo;Agora antique d&rsquo;Ath\u00e8nes<\/a><sup id=\"cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019270_24-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019270-24\">24<\/a><\/sup><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Amphore cin\u00e9raire attique d'une femme enceinte. G\u00e9om\u00e9trique ancien. Vers 850. H. 71\u00a0cm. Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg\/93px-Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg\/140px-Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg\/186px-Geometric_Cremation_urn_Athens_Agora_Museum.jpg 2x\" alt=\"Amphore cin\u00e9raire attique d'une femme enceinte. G\u00e9om\u00e9trique ancien. Vers 850. H. 71\u00a0cm. Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes\" width=\"93\" height=\"180\" data-file-width=\"1640\" data-file-height=\"3168\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Amphore cin\u00e9raire attique d&rsquo;une femme enceinte. G\u00e9om\u00e9trique ancien. Vers 850. H. 71\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Agora antique d'Ath\u00e8nes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Agora_antique_d%27Ath%C3%A8nes\">Mus\u00e9e de l&rsquo;Agora antique d&rsquo;Ath\u00e8nes<\/a><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019221-1\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019221_1-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0221.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019250-2\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019250_2-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0250.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019222-3\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019222_3-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0222.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019226-4\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019226_4-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0226.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019231-5\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019231_5-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0231.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019234-6\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019234_6-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0234.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019236-7\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019236_7-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0236.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019243-8\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019243_8-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0243.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019232-233-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019232-233_9-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0232-233.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-10\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Reber2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Karl_Reber2008\" class=\"ouvrage\">Karl Reber, \u00ab\u00a0<cite>Vorgeschichte Klaus Kilian (\u2020), Die handgemachte gegl\u00e4ttete Keramik mykenischer Zeitstellung. (Compte rendu de lecture PDF) (publication sur: Tiryns, Band 15, Gebundene Ausgabe \u2013 25. . Concerne la c\u00e9ramique non tourn\u00e9e \u00e0 Tirynthe.<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Gebundene Ausgabe (Universit\u00e9 de Heidelberg)<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a025,\u200e m\u00e4rz 2008<\/span><\/span>. T\u00e9l\u00e9charger PDF: taper \u00ab\u00a0Die handgemachte gegl\u00e4ttete Keramik mykenischer Zeitstellung\u00a0\u00bb<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Anne_Couli\u00e9,_201335-11\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Anne_Couli%C3%A9,_201335_11-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Anne_Couli%C3%A9,_2013\">Anne Couli\u00e9, 2013<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a035.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-12\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sur les \u00e9l\u00e9ments du vase grec\u00a0:\u00a0<a title=\"C\u00e9ramique grecque antique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ramique_grecque_antique\">C\u00e9ramique grecque antique<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Andriom\u00e9nou,_1986-13\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Andriom%C3%A9nou,_1986_13-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Andriom%C3%A9nou,_1986_13-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Andriom%C3%A9nou,_1986\">Andriom\u00e9nou, 1986<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-14\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/www.pba-auctions.com\/en\/lot\/18540\/3912934?offset=220&amp;\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pba-auctions.com%2Fen%2Flot%2F18540%2F3912934%3Foffset%3D220%26\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0Pierre Berg\u00e9.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Alexandridou,_2014-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Alexandridou,_2014_15-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Alexandridou,_2014_15-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Alexandridou,_2014\">Alexandridou, 2014<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-16\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Boardman1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"John_Boardman1999\" class=\"ouvrage\"><a title=\"John Boardman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Boardman\">John Boardman<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Aux origines de la peinture sur vase en Gr\u00e8ce\u00a0:\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"6\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle av. J.-C<\/cite>\u00a0[\u00ab\u00a0<abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Early Greek Vase Painting<\/span>\u00a0\u00bb], Thames &amp; Hudson,\u00a0<time>1999<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01998)\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-87811-157-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-87811-157-5\"><span class=\"nowrap\">2-87811-157-5<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a011<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-17\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Violaine_Jeammet,_2003\" class=\"ouvrage\">Violaine Jeammet,\u00a0<cite class=\"italique\">Idoles-cloches de B\u00e9otie<\/cite>,\u00a0<a title=\"R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux et du Grand Palais des Champs-\u00c9lys\u00e9es\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9union_des_mus%C3%A9es_nationaux_et_du_Grand_Palais_des_Champs-%C3%89lys%C3%A9es\">RMN<\/a>, Mus\u00e9e du Louvre,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Solo\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2003<\/time>, 48\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 21 cm\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7118-4729-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7118-4729-2\"><span class=\"nowrap\">2-7118-4729-2<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-MEL-18\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-MEL_18-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-MEL_18-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2011\" class=\"ouvrage\"><cite class=\"italique\">Manuel de l&rsquo;\u00c9cole du Louvre<\/cite>,\u00a0<time>2011<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01998)\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7118-5905-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7118-5905-4\"><span class=\"nowrap\">978-2-7118-5905-4<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a056-57<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019253-19\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019253_19-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0253.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-20\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Godelier1990\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maurice_Godelier1990\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Maurice Godelier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Godelier\">Maurice Godelier<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Soci\u00e9t\u00e9s \u00e0\u00a0<i>big men<\/i>, soci\u00e9t\u00e9s \u00e0 grands hommes\u00a0: figures du pouvoir en Nouvelle-Guin\u00e9e<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Journal de la Soci\u00e9t\u00e9 des Oc\u00e9anistes<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a091,\u200e\u00a0<time>1990<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a075-94\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/jso_0300-953x_1990_num_91_2_2879\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fjso_0300-953x_1990_num_91_2_2879\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time>2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019254-255-21\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019254-255_21-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0254-255.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Susan_Langdon,_2008130-152,_\u00ab_Maiden_Graves_\u00bb-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Susan_Langdon,_2008130-152,_%C2%AB_Maiden_Graves_%C2%BB_22-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Susan_Langdon,_2008\">Susan Langdon, 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0130-152, \u00ab\u00a0Maiden Graves\u00a0\u00bb.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019261-23\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019261_23-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0261.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019270-24\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#cite_ref-Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019270_24-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89poque_protog%C3%A9om%C3%A9trique#Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\">Brigitte Le Guen dir., 2019<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0270.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie_et_r\u00e9f\u00e9rences_en_ligne\"><span id=\"Bibliographie_et_r.C3.A9f.C3.A9rences_en_ligne\"><\/span>Bibliographie et r\u00e9f\u00e9rences en ligne<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Alexandridou,_2014\" class=\"ouvrage\">Alexandra Alexandridou, \u00ab\u00a0<cite>De l\u2019eau pour les d\u00e9funts. Les hydries \u00e0 d\u00e9cor peint en contexte fun\u00e9raire attique de l\u2019\u00e2ge du Fer \u00e0 l\u2019\u00e9poque archa\u00efque<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Revue d&rsquo;\u00e9tudes antiques<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a094 \u00ab\u00a0L\u2019objet dans la tombe en Gr\u00e8ce et en Grande-Gr\u00e8ce \u00e0 l\u2019\u00e2ge du Fer\u00a0\u00bb,\u200e\u00a0<time>2014<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a017-38\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/doi.org\/10.4000\/pallas.1530\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fdoi.org%2F10.4000%2Fpallas.1530\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time>2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Andriom\u00e9nou,_1986\" class=\"ouvrage\">Ang\u00e9liki Andriom\u00e9nou, \u00ab\u00a0<cite>Vases protog\u00e9om\u00e9triques et sub-protog\u00e9om\u00e9triques I-II de l&rsquo;atelier de Chalcis<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Bulletin de Correspondance Hell\u00e9nique<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0110,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01,\u200e\u00a0<time>1986<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a089-120\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/bch_0007-4217_1986_num_110_1_1788\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fbch_0007-4217_1986_num_110_1_1788\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time>2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Bruit,_2002\" class=\"ouvrage\">Guy Bruit, \u00ab\u00a0<cite>Annie Schnapp-Gourbeillon, Aux origines de la Gr\u00e8ce (<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"8\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles avant notre \u00e8re). La gen\u00e8se du politique, 2002 (compte-rendu)<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Raison pr\u00e9sente<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0144,\u200e\u00a0<time>2002<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0146-148\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/raipr_0033-9075_2002_num_144_1_3783_t1_0146_0000_1\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fraipr_0033-9075_2002_num_144_1_3783_t1_0146_0000_1\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time>2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Anne_Couli\u00e9,_2013\" class=\"ouvrage\">Anne Couli\u00e9,\u00a0<cite class=\"italique\">La c\u00e9ramique grecque aux \u00e9poques g\u00e9om\u00e9trique et orientalisante\u00a0: du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"11\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"6\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">VI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle av. J.-C.<\/cite>, Picard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Les manuels d&rsquo;art et d&rsquo;arch\u00e9ologie antique\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2013<\/time>, 303\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 29 cm\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7084-0926-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7084-0926-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-7084-0926-2<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me universitaire de documentation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_universitaire_de_documentation\">SUDOC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.sudoc.fr\/170116905\" rel=\"nofollow\">170116905<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Susan_Langdon,_2008\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Susan Langdon,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Art and Identity in Dark Age Greece. 1100-700 B.C.E.<\/cite>, Cambridge University Press,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-521-51321-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-521-51321-0\"><span class=\"nowrap\">978-0-521-51321-0<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me universitaire de documentation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_universitaire_de_documentation\">SUDOC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.sudoc.fr\/138459371\" rel=\"nofollow\">138459371<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Brigitte_Le_Guen_dir.,_2019\" class=\"ouvrage\">Brigitte Le Guen (<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>), Maria C\u00e9cilia d&rsquo;Ercole et Julien Zurbach,\u00a0<cite class=\"italique\">Naissance de la Gr\u00e8ce\u00a0: De Minos \u00e0 Solon\u00a0: 3200 \u00e0 510 avant notre \u00e8re<\/cite>, Belin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Mondes Anciens\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2019<\/time>, 686\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 23 cm\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7011-6492-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7011-6492-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-7011-6492-2<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me universitaire de documentation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_universitaire_de_documentation\">SUDOC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.sudoc.fr\/235597856\" rel=\"nofollow\">235597856<\/a><\/span>)<\/small>, \u00ab\u00a0L&rsquo;\u00c2ge du Fer (vers 1050-vers 800)\u00a0\u00bb,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0245-271<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Irene_Lemos,_2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Irene S. Lemos,\u00a0<cite lang=\"en\">\u00ab\u00a0The &lsquo;Dark Age&rsquo; of Greece\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Edward Bispham, Thomas Harrison et Brian A. Sparkes (dir.),\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Edinburgh Companion to Ancient Greece and Rome<\/cite>, \u00c9dimbourgh, Edinburgh University Press,\u00a0<time>2006<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"Syst\u00e8me universitaire de documentation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_universitaire_de_documentation\">SUDOC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.sudoc.fr\/060151684\" rel=\"nofollow\">060151684<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.academia.edu\/5354145\/The_Dark_Age_of_Greece\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.academia.edu%2F5354145%2FThe_Dark_Age_of_Greece\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a087-91<\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Amphore protog\u00e9om\u00e9trique \u00e0 panse ans\u00e9e, 950-900\u00a0av. J.-C.\u00a0(Protog\u00e9om\u00e9trique r\u00e9cent),\u00a0British Museum L&rsquo;\u00e9poque protog\u00e9om\u00e9trique\u00a0se situe approximativement de 1050 \u00e0 900\u00a0av. J.-C.\u00a0en\u00a0Gr\u00e8ce\u00a0et s&rsquo;est fond\u00e9e sur l&rsquo;\u00e9volution des styles c\u00e9ramiques \u00e0 cette \u00e9poque, tr\u00e8s diff\u00e9rents des\u00a0formes myc\u00e9niennes\u00a0qui les avaient pr\u00e9c\u00e9d\u00e9s. Elle est au centre des \u00ab\u00a0si\u00e8cles obscurs\u00a0\u00bb, une p\u00e9riode dont l&rsquo;appellation vient des faibles connaissances [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15213,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-15192","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15192"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15215,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15192\/revisions\/15215"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}