{"id":15177,"date":"2024-10-18T23:49:41","date_gmt":"2024-10-18T21:49:41","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=15177"},"modified":"2024-10-18T23:54:34","modified_gmt":"2024-10-18T21:54:34","slug":"rodin","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/rodin\/","title":{"rendered":"Rodin"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin\">Auguste Rodin<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-15182\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Auguste_Rodin_fotografato_da_Nadar_nel_1891.jpg\" alt=\"\" width=\"390\" height=\"535\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Auguste_Rodin_fotografato_da_Nadar_nel_1891.jpg 390w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Auguste_Rodin_fotografato_da_Nadar_nel_1891-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 390px) 100vw, 390px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Auguste Rodin<\/b>\u00a0(Ren\u00e9 Fran\u00e7ois Auguste Rodin), n\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien bday\" datetime=\"1840-11-12\" data-sort-value=\"1840-11-12\"><a title=\"12 novembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/12_novembre\">12<\/a>\u00a0<a title=\"Novembre 1840\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Novembre_1840\">novembre<\/a>\u00a0<a title=\"1840 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1840_en_arts_plastiques\">1840<\/a><\/time>\u00a0et mort \u00e0\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien dday\" datetime=\"1917-11-17\" data-sort-value=\"1917-11-17\"><a title=\"17 novembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/17_novembre\">17<\/a>\u00a0<a title=\"Novembre 1917\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Novembre_1917\">novembre<\/a>\u00a0<a title=\"1917 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1917_en_arts_plastiques\">1917<\/a><\/time><sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-3\">3<\/a><\/sup>, est l&rsquo;un des plus importants\u00a0<a title=\"Sculpteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpteur\">sculpteurs<\/a>\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">fran\u00e7ais<\/a>\u00a0de la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, consid\u00e9r\u00e9 comme un des p\u00e8res de la sculpture moderne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00e9ritier des si\u00e8cles de l&rsquo;<a title=\"Humanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humanisme\">humanisme<\/a>, l&rsquo;<a title=\"R\u00e9alisme (arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9alisme_(arts)\">art r\u00e9aliste<\/a>\u00a0de Rodin est un aboutissement, croisement de\u00a0<a title=\"Romantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Romantisme\">romantisme<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"Impressionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Impressionnisme\">impressionnisme<\/a>\u00a0dont la\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>\u00a0est model\u00e9e par la lutte entre la forme et la lumi\u00e8re.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Virilit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Virilit%C3%A9\">virilit\u00e9<\/a>\u00a0de l&rsquo;artiste, surnomm\u00e9 en son temps le \u00ab\u00a0Bouc sacr\u00e9\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-4\">4<\/a><\/sup>, provoqua des drames semi-publics ou priv\u00e9s et est au centre d&rsquo;une expression plastique de la\u00a0<a title=\"Sensualit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sensualit%C3%A9\">sensualit\u00e9<\/a>, de l&rsquo;<a title=\"\u00c9rotisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89rotisme\">\u00e9rotisme<\/a>, mais aussi de la\u00a0<a title=\"Douleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Douleur\">douleur<\/a>. Il fut le compagnon, une partie de sa vie, de la sculptrice\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par sa capacit\u00e9 de travail et d&rsquo;organisation, Rodin laisse une \u0153uvre hors norme, dont seul le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>\u00a0de Paris d\u00e9tient le\u00a0<a title=\"Droit moral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit_moral\">droit moral<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Droit inali\u00e9nable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit_inali%C3%A9nable\">inali\u00e9nable<\/a>\u00a0du sculpteur<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-5\">5<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-6\">6<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Auguste Rodin na\u00eet dans une famille sans probl\u00e8mes financiers sans \u00eatre bourgeoise<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-7\">Note 1<\/a><\/sup>, le\u00a0<time class=\"nowrap bday\" datetime=\"1840-11-12\" data-sort-value=\"1840-11-12\">12 novembre 1840<\/time>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03,\u00a0<a title=\"Rue de l'Arbal\u00e8te (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_de_l%27Arbal%C3%A8te_(Paris)\">rue de l&rsquo;Arbal\u00e8te<\/a>, dans le\u00a0<a title=\"5e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/5e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement de Paris<\/a><sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-8\">7<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-9\">8<\/a><\/sup>. Son p\u00e8re, Jean-Baptiste, n\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Yvetot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yvetot\">Yvetot<\/a>\u00a0en 1803, s&rsquo;est install\u00e9 \u00e0 Paris en 1830 comme gar\u00e7on de bureau \u00e0 la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pr\u00e9fecture de police de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9fecture_de_police_de_Paris\">pr\u00e9fecture de police<\/a>. Sa m\u00e8re, Marie Cheffer (1807-1871) est la fille d&rsquo;un tisserand lorrain en activit\u00e9 \u00e0 Landroff<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-10\">9<\/a><\/sup>, qui s&rsquo;installe en 1832 \u00e0 Paris, o\u00f9 Marie \u00e9pouse Jean-Baptiste en 1836. Auguste a une s\u0153ur a\u00een\u00e9e, Maria Louise (1837-1862)<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-11\">10<\/a><\/sup>\u00a0et une s\u0153ur benjamine, Anna Olympe (1844-1848)<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-12\">11<\/a><\/sup>. Du premier mariage de son p\u00e8re en 1829 avec Gabrielle Cateneau (1809-1836), il a une demi-s\u0153ur, Clothilde (n\u00e9e en 1832), dont on ne sait rien apr\u00e8s le second mariage de Jean-Baptiste en 1836<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-13\">12<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-14\">13<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses parents forment un m\u00e9nage uni o\u00f9 apparaissent les solides vertus d&rsquo;une \u00e9ducation provinciale et religieuse qu&rsquo;ils transmettent \u00e0 leurs enfants, surtout de la part de la m\u00e8re, femme au foyer<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-15\">14<\/a><\/sup>. Apr\u00e8s l&rsquo;\u00e9cole primaire des fr\u00e8res de la doctrine chr\u00e9tienne entre 1848 et 1849, il est envoy\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Beauvais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beauvais\">Beauvais<\/a>\u00a0de 1851 \u00e0 1853 dans la pension que tient son oncle Jean-Hyppolite Rodin (1802-1855)<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-16\">15<\/a><\/sup>\u00a0o\u00f9 il s&rsquo;ennuie, mais o\u00f9 il d\u00e9couvre la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-Pierre de Beauvais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-Pierre_de_Beauvais\">cath\u00e9drale<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Art gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_gothique\">art gothique<\/a>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Auguste Rodin<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Auguste Rodin, Paris (vers 1862) par Charles Hippolyte Aubry.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin,_Paris,_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Auguste_Rodin%2C_Paris%2C_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg\/204px-Auguste_Rodin%2C_Paris%2C_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Auguste_Rodin%2C_Paris%2C_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg\/306px-Auguste_Rodin%2C_Paris%2C_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Auguste_Rodin%2C_Paris%2C_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg\/408px-Auguste_Rodin%2C_Paris%2C_c1862_by_Charles_Hippolyte_Aubry.jpg 2x\" alt=\"Auguste Rodin, Paris (vers 1862) par Charles Hippolyte Aubry.\" width=\"204\" height=\"300\" data-file-width=\"578\" data-file-height=\"850\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Auguste Rodin, Paris<\/i>\u00a0(vers 1862) par\u00a0<a title=\"Charles Hippolyte Aubry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Hippolyte_Aubry\">Charles Hippolyte Aubry<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin en 1905, par Gertrude K\u00e4sebier.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_1905.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/17\/Auguste_Rodin_1905.jpg\/226px-Auguste_Rodin_1905.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/17\/Auguste_Rodin_1905.jpg\/339px-Auguste_Rodin_1905.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/17\/Auguste_Rodin_1905.jpg\/452px-Auguste_Rodin_1905.jpg 2x\" alt=\"Rodin en 1905, par Gertrude K\u00e4sebier.\" width=\"226\" height=\"300\" data-file-width=\"632\" data-file-height=\"839\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin en 1905, par\u00a0<a title=\"Gertrude K\u00e4sebier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gertrude_K%C3%A4sebier\">Gertrude K\u00e4sebier<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin photographi\u00e9 par Dornac en 1898.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:August_rodin_dornac_1898.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/August_rodin_dornac_1898.jpg\/432px-August_rodin_dornac_1898.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/August_rodin_dornac_1898.jpg\/648px-August_rodin_dornac_1898.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/August_rodin_dornac_1898.jpg\/864px-August_rodin_dornac_1898.jpg 2x\" alt=\"Rodin photographi\u00e9 par Dornac en 1898.\" width=\"432\" height=\"300\" data-file-width=\"2051\" data-file-height=\"1425\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin photographi\u00e9 par\u00a0<a title=\"Dornac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dornac\">Dornac<\/a>\u00a0en 1898.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Formation\">Formation<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/01\/L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG\/170px-L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/01\/L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG\/255px-L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/01\/L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG\/340px-L55_-_Mus%C3%A9e_Rodin_-_Le_P%C3%A8re_Eymard.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"255\" data-file-width=\"3056\" data-file-height=\"4592\" \/><\/a><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i>Le P\u00e8re Eymard<\/i>\u00a0(1863), buste en bronze en\u00a0<a title=\"Herm\u00e8s (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herm%C3%A8s_(sculpture)\">herm\u00e8s<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>. L&rsquo;eccl\u00e9siastique porte un rouleau avec l&rsquo;inscription\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"la\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Audes ac grati [\u2026] imo devinissimo [\u2026] sac<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>, interrompue par l&rsquo;enroulement<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-17\">Note 2<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En partie \u00e0 cause de sa forte\u00a0<a title=\"Myopie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Myopie\">myopie<\/a>\u00a0non d\u00e9tect\u00e9e, il m\u00e8ne des \u00e9tudes m\u00e9diocres, et il gardera assez longtemps le handicap d&rsquo;une faible ma\u00eetrise du fran\u00e7ais. \u00c9tant donn\u00e9 qu&rsquo;il pr\u00e9f\u00e8re griffonner des dessins sur ses cahiers, ses parents l&rsquo;inscrivent gratuitement en 1854, \u00e0 14\u00a0ans, \u00e0 l&rsquo;\u00c9cole sp\u00e9ciale de dessin et de math\u00e9matiques \u00e0 Paris, dite la Petite \u00c9cole (devenue\u00a0<a title=\"\u00c9cole nationale sup\u00e9rieure des arts d\u00e9coratifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_nationale_sup%C3%A9rieure_des_arts_d%C3%A9coratifs\">\u00c9cole nationale sup\u00e9rieure des arts d\u00e9coratifs<\/a>), o\u00f9 il suit les cours du talentueux\u00a0<a title=\"Horace Lecoq de Boisbaudran\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Horace_Lecoq_de_Boisbaudran\">Horace Lecoq de Boisbaudran<\/a>, dont la m\u00e9thode consiste \u00e0 pr\u00e9server la sensibilit\u00e9 de chaque \u00e9l\u00e8ve en lui enseignant \u00e0 utiliser sa vue et sa m\u00e9moire visuelle, et du peintre\u00a0<a title=\"Jean-Hilaire Belloc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Hilaire_Belloc\">Belloc<\/a>. C&rsquo;est l\u00e0 qu&rsquo;il fait la connaissance d&rsquo;<a title=\"Alphonse Legros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_Legros\">Alphonse Legros<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa vocation se r\u00e9v\u00e8le lorsqu&rsquo;il pousse la porte d&rsquo;une salle de cours o\u00f9 les \u00e9l\u00e8ves sont en train de p\u00e9trir la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Glaise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glaise\">glaise<\/a><sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-18\">16<\/a><\/sup>. En 1855, il d\u00e9couvre la\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Antoine-Louis Barye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine-Louis_Barye\">Antoine-Louis Barye<\/a>, puis\u00a0<a title=\"Albert-Ernest Carrier-Belleuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert-Ernest_Carrier-Belleuse\">Albert-Ernest Carrier-Belleuse<\/a>. Il se rend alors r\u00e9guli\u00e8rement au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0pour dessiner d&rsquo;apr\u00e8s l&rsquo;antique, au\u00a0<a title=\"D\u00e9partement des estampes et de la photographie de la Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9partement_des_estampes_et_de_la_photographie_de_la_Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">cabinet des estampes de la Biblioth\u00e8que imp\u00e9riale<\/a>, et au cours de dessin de la\u00a0<a title=\"Manufacture des Gobelins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manufacture_des_Gobelins\">Manufacture des Gobelins<\/a>, o\u00f9 il travaille le nu<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-19\">17<\/a><\/sup>. En 1857, il quitte la Petite \u00c9cole et, fort d&rsquo;un talent reconnu par ses professeurs, suivant l&rsquo;avis du sculpteur\u00a0<a title=\"Hippolyte Maindron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hippolyte_Maindron\">Hippolyte Maindron<\/a>, il tente le concours d&rsquo;entr\u00e9e \u00e0 l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9cole nationale sup\u00e9rieure des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_nationale_sup%C3%A9rieure_des_beaux-arts\">\u00c9cole des beaux-arts<\/a>, dont il r\u00e9ussira l&rsquo;\u00e9preuve de dessin, mais il \u00e9chouera trois fois de suite \u00e0 celle de la sculpture, son manque de culture humaniste lui faisant pr\u00e9judice et son style n&rsquo;\u00e9tant pas conforme aux traditions\u00a0<a title=\"Sculpture n\u00e9o-classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture_n%C3%A9o-classique\">n\u00e9o-classiques<\/a>\u00a0qui y r\u00e9gnaient. Il est alors contraint de travailler pour se nourrir et s&rsquo;engage comme artisan-praticien dans des ateliers de divers sculpteurs,\u00a0<a title=\"Staffeur ornemaniste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Staffeur_ornemaniste\">staffeurs ornemanistes<\/a>\u00a0et d\u00e9corateurs, tels que Garnier, Blanche ou\u00a0<a title=\"Michel-Victor Cruchet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Victor_Cruchet\">Michel-Victor Cruchet<\/a>. C&rsquo;est chez l&rsquo;un d&rsquo;eux que d\u00e9bute son amiti\u00e9 avec\u00a0<a title=\"Jules Dalou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Dalou\">Jules Dalou<\/a><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-20\">18<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;activit\u00e9 de cette \u00e9poque est particuli\u00e8rement stimul\u00e9e par les travaux d&rsquo;urbanisme du pr\u00e9fet de Paris, le\u00a0<a title=\"Georges Eug\u00e8ne Haussmann\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Eug%C3%A8ne_Haussmann\">baron Haussmann<\/a>, comme par le d\u00e9veloppement du go\u00fbt de l&rsquo;\u00e9poque pour l&rsquo;ornementation. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1862-12-08\" data-sort-value=\"1862-12-08\">8 d\u00e9cembre 1862<\/time>, fortement touch\u00e9 par le d\u00e9c\u00e8s de sa s\u0153ur Maria, Rodin traverse une crise\u00a0<a title=\"Mystique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mystique\">mystique<\/a>\u00a0et entre au\u00a0<a title=\"Noviciat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noviciat\">noviciat<\/a>\u00a0de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Congr\u00e9gation du Tr\u00e8s-Saint Sacrement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Congr%C3%A9gation_du_Tr%C3%A8s-Saint_Sacrement\">Congr\u00e9gation du Tr\u00e8s-Saint Sacrement<\/a>. Se rendant compte que le fr\u00e8re Augustin est peu dou\u00e9 pour la vie monastique, le\u00a0<a title=\"Pierre-Julien Eymard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre-Julien_Eymard\">P\u00e8re Eymard<\/a>\u00a0\u2014\u00a0dont il a eu le temps de faire le buste\u00a0\u2014 le convainc de poursuivre dans la voie artistique. Rodin quitte ainsi la congr\u00e9gation en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1863-05\" data-sort-value=\"1863-05\">mai 1863<\/time><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-21\">19<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Collaboration_avec_Carrier-Belleuse_et_Van_Rasbourgh\">Collaboration avec Carrier-Belleuse et Van Rasbourgh<\/h3>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Bas-reliefs (1869), fa\u00e7ade du th\u00e9\u00e2tre des Gobelins \u00e0 Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG\/225px-Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG\/337px-Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG\/450px-Facade_du_th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins_%C3%A0_Paris.JPG 2x\" alt=\"Bas-reliefs (1869), fa\u00e7ade du th\u00e9\u00e2tre des Gobelins \u00e0 Paris.\" width=\"150\" height=\"200\" data-file-width=\"2304\" data-file-height=\"3072\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Bas-reliefs (1869), fa\u00e7ade du\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre des Gobelins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins\">th\u00e9\u00e2tre des Gobelins<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"D\u2019Alembert (1880), h\u00f4tel de ville de Paris, fa\u00e7ade principale, premier \u00e9tage du pavillon gauche.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hotel_de_ville_paris004.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/Hotel_de_ville_paris004.jpg\/225px-Hotel_de_ville_paris004.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/Hotel_de_ville_paris004.jpg\/337px-Hotel_de_ville_paris004.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/Hotel_de_ville_paris004.jpg\/450px-Hotel_de_ville_paris004.jpg 2x\" alt=\"D\u2019Alembert (1880), h\u00f4tel de ville de Paris, fa\u00e7ade principale, premier \u00e9tage du pavillon gauche.\" width=\"150\" height=\"200\" data-file-width=\"2304\" data-file-height=\"3072\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean le Rond D'Alembert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_le_Rond_D%27Alembert\">D\u2019Alembert<\/a><\/i>\u00a0(1880),\u00a0<a title=\"H\u00f4tel de ville de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_de_ville_de_Paris\">h\u00f4tel de ville de Paris<\/a>, fa\u00e7ade principale, premier \u00e9tage du pavillon gauche.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les Sciences, bas-relief, Bruxelles, palais des Acad\u00e9mies.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg\/200px-Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg\/300px-Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg\/400px-Bruxelles_Palais_des_Acad%C3%A9mies_1206.jpg 2x\" alt=\"Les Sciences, bas-relief, Bruxelles, palais des Acad\u00e9mies.\" width=\"134\" height=\"200\" data-file-width=\"3346\" data-file-height=\"5019\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Les Sciences<\/i>, bas-relief,\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>,\u00a0<a title=\"Palais des Acad\u00e9mies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_des_Acad%C3%A9mies\">palais des Acad\u00e9mies<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Rose_Beuret_:_la_compagne_d'une_vie\"><span id=\"Rose_Beuret_:_la_compagne_d.27une_vie\"><\/span>Rose Beuret\u00a0: la compagne d&rsquo;une vie<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Masque_de_Rose_Beuret,_par_Rodin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Masque_de_Rose_Beuret%2C_par_Rodin.jpg\/170px-Masque_de_Rose_Beuret%2C_par_Rodin.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Masque_de_Rose_Beuret%2C_par_Rodin.jpg\/255px-Masque_de_Rose_Beuret%2C_par_Rodin.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Masque_de_Rose_Beuret%2C_par_Rodin.jpg\/340px-Masque_de_Rose_Beuret%2C_par_Rodin.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"227\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><\/figure>\n<p><i><a title=\"Rose Beuret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rose_Beuret\">Rose Beuret<\/a><\/i>\u00a0(1911), p\u00e2te \u00e0 modeler et p\u00e2te de verre, en collaboration avec\u00a0<a title=\"Jean Cros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Cros\">Jean Cros<\/a>.\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-22\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1864, il rencontre\u00a0<a title=\"Rose Beuret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rose_Beuret\">Rose Beuret<\/a>, fille d&rsquo;un cultivateur de Haute-Marne. Cette ouvri\u00e8re couturi\u00e8re, illettr\u00e9e<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-23\">21<\/a><\/sup>, \u00e2g\u00e9e de 20\u00a0ans, lui servira de\u00a0<a title=\"Mod\u00e8le (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le_(art)\">mod\u00e8le<\/a>\u00a0et deviendra sa compagne. Il l&rsquo;\u00e9pouse le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1917-01-29\" data-sort-value=\"1917-01-29\">29 janvier 1917<\/time>, \u00e0 la fin de leur vie, alors qu&rsquo;il eut de nombreuses liaisons (<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>,\u00a0<a title=\"Gwen John\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gwen_John\">Gwen John<\/a>, la\u00a0<a title=\"Maison de Choiseul\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Choiseul\">duchesse de Choiseul<\/a>\u00a0Claire Coudert (1864-1919), de 1907 \u00e0 1912<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-24\">22<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-25\">23<\/a><\/sup>). En 1866, il aura d&rsquo;elle un fils, Auguste Eug\u00e8ne Beuret (1866-1934)<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-26\">Note 3<\/a><\/sup>, qu&rsquo;il ne reconna\u00eetra jamais. Rose fut plusieurs fois le mod\u00e8le de Rodin, t\u00e9moignant de son \u00e9volution stylistique, de\u00a0<i><a title=\"Jeune fille au chapeau fleuri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeune_fille_au_chapeau_fleuri\">Jeune fille au chapeau fleuri<\/a><\/i>\u00a0en 1865, encore influenc\u00e9 par Carrier-Belleuse, en passant par\u00a0<i><a title=\"L\u00e9on Mignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_Mignon\">Mignon<\/a><\/i>\u00a0en 1869, puis\u00a0<i><a title=\"Bellone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bellone\">Bellone<\/a><\/i>, ex\u00e9cut\u00e9e en 1878 apr\u00e8s son retour de Belgique.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'Homme_au_nez_cass\u00e9\"><span id=\"L.27Homme_au_nez_cass.C3.A9\"><\/span><i>L&rsquo;Homme au nez cass\u00e9<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son\u00a0<i><a title=\"L'Homme au nez cass\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Homme_au_nez_cass%C3%A9\">Homme au nez cass\u00e9<\/a><\/i>\u00a0est refus\u00e9 au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Salon de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salon_de_Paris\">Salon de Paris<\/a>\u00a0de 1865, mais le marbre (dont la pratique est de L\u00e9on Fourquet) sera finalement expos\u00e9 en 1875<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-27\">24<\/a><\/sup>. C&rsquo;est dans la p\u00e9riode de 1865-1870 qu&rsquo;il entame sa collaboration avec\u00a0<a title=\"Albert-Ernest Carrier-Belleuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert-Ernest_Carrier-Belleuse\">Albert-Ernest Carrier-Belleuse<\/a>, sculpteur renomm\u00e9 du\u00a0<a title=\"Second Empire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Second_Empire\">Second Empire<\/a>, form\u00e9 lui aussi \u00e0 la Petite \u00c9cole. Carrier-Belleuse porte la sculpture vers la production en s\u00e9rie, stimul\u00e9 par la forte demande de la haute bourgeoisie de l&rsquo;\u00e9poque. Rodin travailla dans l&rsquo;atelier de Carrier-Belleuse, qui produisit de nombreuses ornementations de qualit\u00e9 pour les d\u00e9cors architecturaux de grands chantiers \u00e0 Paris, tels que l&rsquo;<a title=\"Op\u00e9ra Garnier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra_Garnier\">Op\u00e9ra Garnier<\/a>, l&rsquo;<a title=\"H\u00f4tel de la Pa\u00efva\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_de_la_Pa%C3%AFva\">h\u00f4tel de la Pa\u00efva<\/a>\u00a0sur les\u00a0<a title=\"Avenue des Champs-\u00c9lys\u00e9es\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avenue_des_Champs-%C3%89lys%C3%A9es\">Champs-\u00c9lys\u00e9es<\/a>, ou le\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre des Gobelins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre_des_Gobelins\">th\u00e9\u00e2tre des Gobelins<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"En_Belgique\">En Belgique<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1870, Rodin accompagne le sculpteur belge\u00a0<a class=\"new\" title=\"Antoine van Rasbourg (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Antoine_van_Rasbourg&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Antoine-Joseph Van Rasbourgh<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"nl:Antoine van Rasbourg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_van_Rasbourg\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en n\u00e9erlandais\u00a0: \u00ab\u00a0Antoine van Rasbourg\u00a0\u00bb\">(nl)<\/span><\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>, o\u00f9 il participe aux travaux de d\u00e9coration de la\u00a0<a title=\"Palais de la Bourse (Bruxelles)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_de_la_Bourse_(Bruxelles)\">Bourse du Commerce<\/a>. Il est mobilis\u00e9 comme\u00a0<a title=\"Caporal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caporal\">caporal<\/a>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Garde nationale (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Garde_nationale_(France)\">Garde nationale<\/a>\u00a0au moment de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre franco-prussienne de 1870\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_franco-prussienne_de_1870\">guerre franco-prussienne de 1870<\/a>, puis r\u00e9form\u00e9 pour\u00a0<a title=\"Myopie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Myopie\">myopie<\/a>. En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1871-03\" data-sort-value=\"1871-03\">mars 1871<\/time>, il retourne alors en\u00a0<a title=\"Belgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Belgique\">Belgique<\/a>\u00a0avec Carrier-Belleuse, avec lequel il collaborera jusqu&rsquo;en 1872. Il r\u00e9alise deux sculptures colossales,\u00a0<i>L&rsquo;Asie<\/i>\u00a0et\u00a0<i>L&rsquo;Afrique<\/i>, et des\u00a0<a title=\"Cariatide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cariatide\">cariatides<\/a>. Il s&rsquo;associe par contrat \u00e0 Van Rasbourgh entre\u00a0<a title=\"1871\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1871\">1871<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"1876\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1876\">1876<\/a>, avec lequel il participe entre autres au d\u00e9cor du\u00a0<a title=\"Palais des Acad\u00e9mies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_des_Acad%C3%A9mies\">palais des Acad\u00e9mies<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>. Il collabore aussi avec\u00a0<a title=\"Jules Pecher\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Pecher\">Jules Pecher<\/a>\u00a0\u00e0 la r\u00e9alisation du\u00a0<i>Monument \u00e0\u00a0<a title=\"Jean Fran\u00e7ois Loos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Fran%C3%A7ois_Loos\">Jean Fran\u00e7ois Loos<\/a><\/i>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Anvers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anvers\">Anvers<\/a>\u00a0(1876), aujourd&rsquo;hui d\u00e9mont\u00e9<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-28\">25<\/a><\/sup>. \u00c0 cette \u00e9poque, Rodin vit en couple avec Rose Beuret, qu&rsquo;il peint en\u00a0<i>Fleur des champs<\/i><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-29\">26<\/a><\/sup>. C&rsquo;est \u00e9galement \u00e0 cette \u00e9poque qu&rsquo;il met au point sa d\u00e9marche de pr\u00e9senter trois fois la m\u00eame sculpture dans des expositions diff\u00e9rentes en trois techniques diff\u00e9rentes\u00a0: terre cuite<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-30\">Note 4<\/a><\/sup>, pl\u00e2tre<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-31\">Note 5<\/a><\/sup>\u00a0et marbre<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-32\">Note 6<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Voyage_en_Italie_et_\u00e9tude_de_Michel-Ange\"><span id=\"Voyage_en_Italie_et_.C3.A9tude_de_Michel-Ange\"><\/span>Voyage en Italie et \u00e9tude de Michel-Ange<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg\/110px-Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg\/165px-Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg\/220px-Michelangelo_-_Awakening_slave.jpg 2x\" width=\"110\" height=\"230\" data-file-width=\"277\" data-file-height=\"580\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Esclave s'\u00e9veillant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esclave_s%27%C3%A9veillant\">Esclave s&rsquo;\u00e9veillant<\/a><\/i>\u00a0(1519-1536),\u00a0<a title=\"Galleria dell'Accademia de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galleria_dell%27Accademia_de_Florence\">Galleria dell&rsquo;Accademia de Florence<\/a>. Un exemple de\u00a0<i><a title=\"Non finito\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Non_finito\">non finito<\/a><\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1875, il r\u00e9alise un de ses grands r\u00eaves en faisant son\u00a0<a title=\"Grand Tour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Tour\">Grand Tour<\/a>. Il voyage en Italie pour d\u00e9couvrir les tr\u00e9sors artistiques de\u00a0<a title=\"Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turin\">Turin<\/a>,\u00a0<a title=\"G\u00eanes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%AAnes\">G\u00eanes<\/a>,\u00a0<a title=\"Pise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pise\">Pise<\/a>,\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>,\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d\u00e9couvrir les secrets\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de\u00a0<a title=\"Donatello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donatello\">Donatello<\/a>, et surtout, de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0dont\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les allusions et emprunts \u00e0 son art sont perceptibles dans son \u0153uvre aussi bien dans les attitudes des corps sculpt\u00e9s que dans le travail du marbre, jouant du contraste entre les surfaces polies et celles \u00e0 peine d\u00e9grossies\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-33\">27<\/a><\/sup>, en usant de la technique et de l&rsquo;esth\u00e9tique du\u00a0<i><a title=\"Non finito\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Non_finito\">non finito<\/a><\/i>. \u00c0 son retour en France, il visite les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des cath\u00e9drales de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_cath%C3%A9drales_de_France\">cath\u00e9drales fran\u00e7aises<\/a>. En 1876, il expose pour la premi\u00e8re fois aux \u00c9tats-Unis \u00e0 l&rsquo;Exposition internationale et universelle de\u00a0<a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-34\">28<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Premi\u00e8re_grande_\u0153uvre_et_succ\u00e8s\"><span id=\"Premi.C3.A8re_grande_.C5.93uvre_et_succ.C3.A8s\"><\/span>Premi\u00e8re grande \u0153uvre et succ\u00e8s<\/h3>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-traditional\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'\u00c2ge d'airain, Berlin, Alte Nationalgalerie.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin_The_bronze_age.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/77\/Rodin_The_bronze_age.jpg\/65px-Rodin_The_bronze_age.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/77\/Rodin_The_bronze_age.jpg\/97px-Rodin_The_bronze_age.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/77\/Rodin_The_bronze_age.jpg\/129px-Rodin_The_bronze_age.jpg 2x\" alt=\"L'\u00c2ge d'airain, Berlin, Alte Nationalgalerie.\" width=\"65\" height=\"120\" data-file-width=\"1180\" data-file-height=\"2184\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'\u00c2ge d'airain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%82ge_d%27airain\">L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berlin\">Berlin<\/a>,\u00a0<a title=\"Alte Nationalgalerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alte_Nationalgalerie\">Alte Nationalgalerie<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Saint Jean Baptiste, Paris, mus\u00e9e d'Orsay.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:St-John-the-Baptist-Preaching.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/St-John-the-Baptist-Preaching.jpg\/61px-St-John-the-Baptist-Preaching.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/St-John-the-Baptist-Preaching.jpg\/91px-St-John-the-Baptist-Preaching.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/St-John-the-Baptist-Preaching.jpg\/121px-St-John-the-Baptist-Preaching.jpg 2x\" alt=\"Saint Jean Baptiste, Paris, mus\u00e9e d'Orsay.\" width=\"61\" height=\"120\" data-file-width=\"568\" data-file-height=\"1120\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Saint Jean Baptiste (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean_Baptiste_(Rodin)\">Saint Jean Baptiste<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Porte de l'enfer, Paris, mus\u00e9e Rodin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg\/80px-Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg\/120px-Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg\/160px-Z%C3%BCrich_-_Kunsthaus_-_Rodin%27s_H%C3%B6llentor_IMG_7384_ShiftN.jpg 2x\" alt=\"La Porte de l'enfer, Paris, mus\u00e9e Rodin.\" width=\"80\" height=\"120\" data-file-width=\"2667\" data-file-height=\"4000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Porte de l'enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Porte_de_l%27enfer\">La Porte de l&rsquo;enfer<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'\u00c9ternel Printemps (1884), mus\u00e9e des beaux-arts de Besan\u00e7on.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg\/90px-L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg\/135px-L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg\/180px-L%E2%80%99%C3%A9ternel_printemps_-_par_Auguste_Rodin.jpg 2x\" alt=\"L'\u00c9ternel Printemps (1884), mus\u00e9e des beaux-arts de Besan\u00e7on.\" width=\"90\" height=\"120\" data-file-width=\"1200\" data-file-height=\"1600\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'\u00c9ternel Printemps\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%89ternel_Printemps\">L&rsquo;\u00c9ternel Printemps<\/a><\/i>\u00a0(1884),\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Besan\u00e7on\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Besan%C3%A7on\">mus\u00e9e des beaux-arts de Besan\u00e7on<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1877, \u00e2g\u00e9 de 37 ans, de retour \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, il r\u00e9alise sa premi\u00e8re grande \u0153uvre,\u00a0<i><a title=\"L'\u00c2ge d'airain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%82ge_d%27airain\">L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/a><\/i>, la statue en grandeur nature en pl\u00e2tre d&rsquo;un jeune soldat bruxellois, Augustin Neyt, qu&rsquo;il expose au Cercle artistique et litt\u00e9raire de Bruxelles et au Salon des artistes fran\u00e7ais de Paris<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-35\">29<\/a><\/sup>. Sa statue donne une telle impression de vie qu&rsquo;on l&rsquo;accuse d&rsquo;avoir effectu\u00e9 un moulage sur le vif. Ce succ\u00e8s retentissant au parfum de scandale amorce sa fortune et ses quarante ans de carri\u00e8re. Les commandes officielles abondent et Rodin devient un portraitiste de la haute soci\u00e9t\u00e9. L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain sera fondu en bronze par Thi\u00e8baut fr\u00e8res.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1878, Rodin cr\u00e9e son\u00a0<i><a title=\"Saint Jean Baptiste (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean_Baptiste_(Rodin)\">Saint Jean Baptiste<\/a><\/i>, plus grand que nature pour prouver d\u00e9finitivement qu&rsquo;il n&rsquo;a pas recours au\u00a0<a title=\"Moulage sur nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moulage_sur_nature\">moulage sur nature<\/a>. Rodin influence alors la sculpture par l\u2019expressivit\u00e9 des formes, des sentiments, de la sensualit\u00e9 et du soin apport\u00e9 \u00e0 restituer l&rsquo;\u00e9motion, par l&rsquo;expression donn\u00e9e \u00e0 des parties du corps comme les mains, les pieds,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr>\u00a0Il participe \u00e0 l&rsquo;invention d&rsquo;un style en d\u00e9veloppant de nouvelles techniques de sculpture comme l\u2019<a title=\"Assemblage (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assemblage_(art)\">assemblage<\/a>, la\u00a0<a title=\"Multiplication\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Multiplication\">d\u00e9multiplication<\/a><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:Pr\u00e9ciser un fait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Pr%C3%A9ciser_un_fait\">[Quoi\u00a0?]<\/a><\/sup>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Fragmentation d'un solide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fragmentation_d%27un_solide\">fragmentation<\/a><sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-36\">30<\/a><\/sup>, en totale rupture avec l\u2019acad\u00e9misme d&rsquo;alors. En 1879, il participe \u00e0 un concours pour l&rsquo;\u00e9rection d&rsquo;un monument comm\u00e9moratif de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre de 1870\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_1870\">guerre de 1870<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Courbevoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Courbevoie\">Courbevoie<\/a>, mais voit son projet pour\u00a0<i>La D\u00e9fense de Paris<\/i>\u00a0rejet\u00e9<sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-37\">31<\/a><\/sup>\u00a0; ses amiti\u00e9s avec des\u00a0<a title=\"Communard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communard\">communards<\/a>\u00a0auront pu \u00e9galement influencer le jury<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-38\">32<\/a><\/sup>. Il int\u00e8gre la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Manufacture nationale de S\u00e8vres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manufacture_nationale_de_S%C3%A8vres\">manufacture nationale de S\u00e8vres<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;en d\u00e9cembre 1882. \u00c0 cette \u00e9poque, il noue une relation passionnelle et tumultueuse avec la sculptrice\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>, de vingt-quatre ans sa cadette.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1878 et 1882, Rodin r\u00e9alise des mod\u00e8les d&rsquo;ornements figuratifs, ex\u00e9cut\u00e9s ensuite en bois par d&rsquo;autres artistes, pour deux meubles r\u00e9alis\u00e9s par l&rsquo;\u00e9b\u00e9niste parisien\u00a0<a title=\"Mathias Ginsbach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mathias_Ginsbach\">Mathias Ginsbach<\/a><sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-39\">33<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1880, l&rsquo;\u00c9tat ach\u00e8te sa sculpture\u00a0<i>L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/i>\u00a0et lui octroie un atelier au\u00a0<a title=\"D\u00e9p\u00f4t des marbres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9p%C3%B4t_des_marbres\">D\u00e9p\u00f4t des marbres<\/a>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0182,\u00a0<a title=\"Rue de l'Universit\u00e9 (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_de_l%27Universit%C3%A9_(Paris)\">rue de l&rsquo;Universit\u00e9<\/a>, dans le\u00a0<a title=\"7e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/7e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Septi\u00e8me\">7<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement de Paris<\/a>\u00a0(un lieu de travail qu&rsquo;il garda toute sa vie). L&rsquo;\u00c9tat lui commande\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Porte de l'enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Porte_de_l%27enfer\">La Porte de l&rsquo;enfer<\/a><\/i>, inspir\u00e9e par la\u00a0<i><a title=\"Divine Com\u00e9die\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Divine_Com%C3%A9die\">Divine Com\u00e9die<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Dante Alighieri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dante_Alighieri\">Dante Alighieri<\/a>, et une transposition des\u00a0<i><a title=\"Les Fleurs du mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Fleurs_du_mal\">Fleurs du mal<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Charles Baudelaire<\/a>, pour le futur\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des arts d\u00e9coratifs de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_arts_d%C3%A9coratifs_de_Paris\">mus\u00e9e des arts d\u00e9coratifs<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Palais du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Louvre\">palais du Louvre<\/a>, son \u0153uvre la plus monumentale de 7\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre\">m<\/abbr>\u00a0de haut et 8\u00a0tonnes, qui ne fut ni livr\u00e9e ni fondue en bronze de son vivant, et \u00e0 laquelle il travailla seul jusqu&rsquo;\u00e0 la fin de ses jours. L&rsquo;\u0153uvre fut fondue en bronze en 1928 par la fonderie Alexis Rudier (Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>)<sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-40\">34<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1881, l&rsquo;\u00c9tat ach\u00e8te sa sculpture\u00a0<i><a title=\"Saint Jean Baptiste (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean_Baptiste_(Rodin)\">Saint Jean Baptiste<\/a><\/i>. Il part en voyage en\u00a0<a title=\"Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angleterre\">Angleterre<\/a>\u00a0o\u00f9 il apprend la\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">gravure<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Alphonse Legros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_Legros\">Alphonse Legros<\/a>, un ancien condisciple de la Petite \u00c9cole. \u00c0 son retour en France, il r\u00e9alise notamment les figures sculpt\u00e9es d\u2019<i><a title=\"Adam (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adam_(Rodin)\">Adam<\/a><\/i>, d\u2019<i><a title=\"\u00c8ve (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%88ve_(Rodin)\">\u00c8ve<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>\u00a0en 1882. En 1883, il r\u00e9alise le\u00a0<i>Buste de Victor Hugo<\/i>. Son p\u00e8re meurt cette ann\u00e9e-l\u00e0.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Camille_Claudel_:_la_passion\">Camille Claudel\u00a0: la passion<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Camille_Claudel.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b7\/Camille_Claudel.jpg\/170px-Camille_Claudel.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b7\/Camille_Claudel.jpg\/255px-Camille_Claudel.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b7\/Camille_Claudel.jpg\/340px-Camille_Claudel.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"211\" data-file-width=\"789\" data-file-height=\"981\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>, photographie anonyme.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1882, Rodin remplace Alfred Boucher comme professeur d&rsquo;un groupe de jeunes sculptrices, dont\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>. Il remarque les dons de celle-ci, qui a alors dix-neuf ans. En 1884, elle entre comme praticienne<sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-41\">Note 7<\/a><\/sup>\u00a0et sert de mod\u00e8le pour\u00a0<i>Torse de femme<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Mon fr\u00e8re<\/i>\u00a0pour Rodin<sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-42\">35<\/a><\/sup>. En 1885, elle est le mod\u00e8le de\u00a0<i>L&rsquo;Aurore<\/i><sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-43\">36<\/a><\/sup>. Dans son atelier, elle participa activement \u00e0 la cr\u00e9ation du groupe des\u00a0<i><a title=\"Les Bourgeois de Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bourgeois_de_Calais\">Bourgeois de Calais<\/a><\/i>, command\u00e9 en 1885 par la municipalit\u00e9 de\u00a0<a title=\"Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calais\">Calais<\/a>, \u00e0 la m\u00e9moire d&rsquo;<a title=\"Eustache de Saint Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eustache_de_Saint_Pierre\">Eustache de Saint Pierre<\/a>, dont la l\u00e9gende veut qu&rsquo;elle ait model\u00e9 les mains de Pierre de Wissant, alors que\u00a0<a title=\"Jessie Lipscomb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jessie_Lipscomb\">Jessie Lipscomb<\/a>\u00a0fut charg\u00e9e de la robe. Rodin et Camille Claudel entretinrent une relation artistique et amoureuse passionn\u00e9e et tumultueuse, devenue l\u00e9gendaire<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-44\">37<\/a><\/sup>, qui dura de dix \u00e0 quinze ans, connue de tous \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1884\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1884\">1884<\/a>, il r\u00e9alise la sculpture\u00a0<i><a title=\"L'\u00c9ternel Printemps\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%89ternel_Printemps\">L&rsquo;\u00c9ternel Printemps<\/a><\/i>, probablement inspir\u00e9e de cette passion pour Camille Claudel, tout comme\u00a0<i>L&rsquo;Adieu<\/i>\u00a0en 1892, o\u00f9 Rodin assemble un portrait de Camille Claudel et les mains de Pierre de Wissant, dont il confie la pratique du marbre \u00e0\u00a0<a title=\"Jean-Marie Mengue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Mengue\">Jean-Marie Mengue<\/a>, et celle de\u00a0<i>La Convalescente<\/i>\u00a0\u00e0\u00a0<a class=\"new\" title=\"\u00c9mile Matruchot (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%89mile_Matruchot&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u00c9mile Matruchot<\/a>\u00a0en 1902. En d\u00e9pit d&rsquo;une promesse faite par lettre, Rodin refusa les demandes de mariage de Camille Claudel &#8211; lui qui ne se maria avec Rose que lorsqu&rsquo;elle fut mourante &#8211;\u00a0; Claudel finit par s&rsquo;\u00e9loigner pour d\u00e9velopper son art seule.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin aurait eu plusieurs enfants avec elle, sans doute deux<sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-45\">Note 8<\/a><\/sup>, qu&rsquo;il n&rsquo;a pas reconnus<sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-46\">Note 9<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_(photo).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/da\/Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_%28photo%29.jpg\/170px-Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_%28photo%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/da\/Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_%28photo%29.jpg\/255px-Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_%28photo%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/da\/Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_%28photo%29.jpg\/340px-Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_%28photo%29.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"150\" data-file-width=\"601\" data-file-height=\"530\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Les Bourgeois de Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bourgeois_de_Calais\">Les Bourgeois de Calais<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Palais de Westminster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_de_Westminster\">palais de Westminster<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cons\u00e9cration\"><span id=\"Cons.C3.A9cration\"><\/span>Cons\u00e9cration<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg\/170px-Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg\/255px-Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg\/340px-Auguste_Rodin_Der_Kuss_1886.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"227\" data-file-width=\"2448\" data-file-height=\"3264\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Le Baiser<\/a><\/i>\u00a0(1886), marbre,\u00a0<a title=\"Copenhague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Copenhague\">Copenhague<\/a>,\u00a0<a title=\"Ny Carlsberg Glyptotek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ny_Carlsberg_Glyptotek\">Ny Carlsberg Glyptotek<\/a>. Praticien\u00a0:\u00a0<a title=\"Emmanuel Dolivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emmanuel_Dolivet\">Emmanuel Dolivet<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin_Auguste,_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Rodin_Auguste%2C_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg\/170px-Rodin_Auguste%2C_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Rodin_Auguste%2C_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg\/255px-Rodin_Auguste%2C_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Rodin_Auguste%2C_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg\/340px-Rodin_Auguste%2C_Pierre_Puvis_de_Chavannes_buste_face_MBALyon.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"207\" data-file-width=\"985\" data-file-height=\"1200\" \/><\/a><figcaption><i>Pierre Puvis de Chavannes<\/i>, (1891), pl\u00e2tre patin\u00e9,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Lyon\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Lyon<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg\/170px-La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg\/255px-La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg\/340px-La_Pensee-Rodin-Orsay.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"275\" data-file-width=\"3589\" data-file-height=\"5808\" \/><\/a><figcaption><i>La Pens\u00e9e<\/i>\u00a0(1890), marbre,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>. Mod\u00e8le\u00a0:\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin_-_La_Tempete.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Rodin_-_La_Tempete.JPG\/170px-Rodin_-_La_Tempete.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Rodin_-_La_Tempete.JPG\/255px-Rodin_-_La_Tempete.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Rodin_-_La_Tempete.JPG\/340px-Rodin_-_La_Tempete.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"136\" data-file-width=\"2937\" data-file-height=\"2356\" \/><\/a><figcaption><i>La Temp\u00eate<\/i>\u00a0(vers 1898), marbre,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1887, il est fait\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gion_d%27honneur\">Chevalier de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>\u00a0et illustre de\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessins<\/a>\u00a0l&rsquo;\u00e9dition des\u00a0<i><a title=\"Les Fleurs du mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Fleurs_du_mal\">Fleurs du mal<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Baudelaire<\/a>, \u00e9dit\u00e9e par Paul Gallimard. L&rsquo;\u00c9tat fran\u00e7ais lui commande\u00a0<i><a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Le Baiser<\/a><\/i>, en marbre pour l&rsquo;<a title=\"Exposition universelle de 1889\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_universelle_de_1889\">Exposition universelle de 1889<\/a>. Rodin choisit\u00a0<a title=\"Jean Turcan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Turcan\">Jean Turcan<\/a>\u00a0comme praticien.\u00a0<i>Le Baiser<\/i>\u00a0sera r\u00e9alis\u00e9 directement en marbre d&rsquo;apr\u00e8s sa maquette en terre cuite. En 1889, Auguste Rodin est un des membres fondateurs de la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_nationale_des_beaux-arts\">Soci\u00e9t\u00e9 nationale des Beaux-arts<\/a><sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-47\">38<\/a><\/sup>\u00a0et re\u00e7oit la commande du monument \u00e0\u00a0<a title=\"Victor Hugo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Hugo\">Victor Hugo<\/a>, pour le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Panth\u00e9on de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panth%C3%A9on_de_Paris\">Panth\u00e9on de Paris<\/a>\u00a0(assis, puis debout). Il expose avec\u00a0<a title=\"Claude Monet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Monet\">Claude Monet<\/a>\u00a0\u00e0 la galerie Georges Petit.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1891, la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_des_gens_de_lettres\">Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres<\/a>\u00a0lui passe commande d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Monument \u00e0 Balzac (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_%C3%A0_Balzac_(Rodin)\">monument<\/a>\u00a0pour\u00a0<a title=\"Honor\u00e9 de Balzac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Honor%C3%A9_de_Balzac\">Honor\u00e9 de Balzac<\/a>. Il est promu\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gion_d%27honneur\">officier de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>, en 1892, et succ\u00e8de \u00e0\u00a0<a title=\"Jules Dalou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Dalou\">Jules Dalou<\/a>\u00a0au poste de pr\u00e9sident de la section sculpture et vice-pr\u00e9sident de la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_nationale_des_beaux-arts\">Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Installation_\u00e0_Meudon\"><span id=\"Installation_.C3.A0_Meudon\"><\/span>Installation \u00e0 Meudon<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1893, il s&rsquo;installe avec Rose \u00e0\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a08, chemin Scribe, dans la Maison des Chiens-Loups.\u00a0<a title=\"Henri Leboss\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Leboss%C3%A9\">Henri Leboss\u00e9<\/a>\u00a0pr\u00e9sente \u00e0 Rodin un syst\u00e8me m\u00e9canique d&rsquo;agrandissement ou de r\u00e9duction des sculptures qui lui permet de produire en s\u00e9rie ses sculptures \u00e0 diff\u00e9rentes \u00e9chelles<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-48\">39<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine-Emile Bourdelle<\/a>, jeune sculpteur, devient son praticien.\u00a0<a title=\"Claude Monet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Monet\">Claude Monet<\/a>\u00a0l&rsquo;invite chez lui, en 1894, \u00e0\u00a0<a title=\"Giverny\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giverny\">Giverny<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Normandie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Normandie\">Normandie<\/a>, o\u00f9 il rencontre\u00a0<a title=\"Paul C\u00e9zanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_C%C3%A9zanne\">Paul C\u00e9zanne<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Georges Clemenceau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_Clemenceau\">Clemenceau<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1895, il ach\u00e8te la\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">villa des Brillants<\/a>, \u00e0 Meudon<sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-49\">Note 10<\/a><\/sup>, qui devient son atelier avec ses assistants, ouvriers et praticiens, et o\u00f9 il commence \u00e0 constituer sa collection d&rsquo;antiques et de peintures. Le\u00a0<i><a title=\"Les Bourgeois de Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bourgeois_de_Calais\">monument aux Bourgeois de Calais<\/a><\/i>\u00a0en bronze est inaugur\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calais\">Calais<\/a>. En 1896, le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rath\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rath\">mus\u00e9e Rath<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Suisse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Suisse\">Suisse<\/a>\u00a0pr\u00e9sente pour la premi\u00e8re fois ses photographies accompagnant ses sculptures, et des \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Pierre Puvis de Chavannes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Puvis_de_Chavannes\">Pierre Puvis de Chavannes<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"Eug\u00e8ne Carri\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_Carri%C3%A8re\">Eug\u00e8ne Carri\u00e8re<\/a>. En 1897, par la publication de l\u2019<i>Album Goupil<\/i>\u00a0(du nom de l&rsquo;\u00e9diteur-imprimeur) contenant 142\u00a0dessins, il divulgue ses techniques de travail novatrices. Il pr\u00e9sente son\u00a0<i>Monument \u00e0 Victor Hugo<\/i>\u00a0au Salon de la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_nationale_des_beaux-arts\">Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts<\/a>. En 1898, la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_des_gens_de_lettres\">Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres<\/a>\u00a0refuse sa statue de Balzac pr\u00e9sent\u00e9e au Salon de la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_nationale_des_beaux-arts\">Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts<\/a>. De 1898 \u00e0 1905, il entretient une liaison avec Sophie Postolska (1868-1942), une de ses \u00e9l\u00e8ves, jeune aristocrate polonaise<sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-50\">40<\/a><\/sup>. En 1899, il obtient la commande du\u00a0<i>Monument \u00e0 Puvis de Chavannes<\/i>. La grande\u00a0<i><a title=\"\u00c8ve (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%88ve_(Rodin)\">\u00c8ve<\/a><\/i>\u00a0est pr\u00e9sent\u00e9e au Salon de la Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts. Il tient ses premi\u00e8res expositions personnelles \u00e0 Bruxelles, Amsterdam, Rotterdam, La Haye.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_Pavillon_de_l'Alma\"><span id=\"Le_Pavillon_de_l.27Alma\"><\/span>Le Pavillon de l&rsquo;Alma<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1900, Rodin a 60 ans. \u00c0 ses frais il organise une r\u00e9trospective dite \u00ab\u00a0de l&rsquo;Alma\u00a0\u00bb de son \u0153uvre dans un pavillon sur la\u00a0<a title=\"Place de l'Alma\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Place_de_l%27Alma\">place de l&rsquo;Alma<\/a>\u00a0en marge de l&rsquo;<a title=\"Exposition universelle de 1900\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_universelle_de_1900\">Exposition universelle de Paris<\/a>, ce qui lui vaut une cons\u00e9cration internationale. Il est nomm\u00e9\u00a0<a title=\"Ordre de L\u00e9opold\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_L%C3%A9opold\">chevalier de l&rsquo;ordre de L\u00e9opold de Belgique<\/a>. Cette m\u00eame ann\u00e9e, il fait la connaissance de\u00a0<a title=\"Helene von Nostitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Helene_von_Nostitz\">Helene von Nostitz<\/a>, ni\u00e8ce du futur mar\u00e9chal et pr\u00e9sident du Reich,\u00a0<a title=\"Paul von Hindenburg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_von_Hindenburg\">Paul von Hindenburg<\/a>, qui \u00e9pousa, en 1904, Alfred von Nostitz. Rodin se rend en Italie avec elle, reprenant ainsi contact avec les chefs-d&rsquo;\u0153uvre sculpt\u00e9s de Pise, Lucques, Florence et Rome. Le portrait d&rsquo;H\u00e9l\u00e8ne von Beneckendorff qu&rsquo;il ex\u00e9cuta en marbre fut envoy\u00e9 \u00e0 Berlin et \u00e0 Vienne, o\u00f9 il fut admir\u00e9 et lou\u00e9 par les artistes du mouvement de la\u00a0<a title=\"S\u00e9cession viennoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9cession_viennoise\">S\u00e9cession<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la cl\u00f4ture de l&rsquo;exposition, en 1901, le pavillon est d\u00e9mont\u00e9 et transf\u00e9r\u00e9 dans sa propri\u00e9t\u00e9 de Meudon (la villa des Brillants) et devient son atelier. En 1902, le jeune po\u00e8te autrichien\u00a0<a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rainer Maria Rilke<\/a>\u00a0le rencontre, \u00e9crit un essai\u00a0<i>Sur Rodin<\/i>\u00a0et devient son secr\u00e9taire, de 1905 \u00e0 1906. Rodin devient membre de la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 astronomique de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_astronomique_de_France\">Soci\u00e9t\u00e9 astronomique de France<\/a>\u00a0en 1902<sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-51\">41<\/a><\/sup>. Le 22 octobre 1902, il est pr\u00e9sent au\u00a0<a title=\"Panth\u00e9on (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panth%C3%A9on_(Paris)\">Panth\u00e9on<\/a>, quand\u00a0<a title=\"Camille Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Flammarion\">Camille Flammarion<\/a>\u00a0reproduit l&rsquo;exp\u00e9rience de\u00a0<a title=\"L\u00e9on Foucault\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_Foucault\">Foucault<\/a><sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-52\">42<\/a><\/sup>. En 1903, il est fait\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gion_d%27honneur\">commandeur de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1904, Rodin devient l&rsquo;amant de la peintre et femme de lettres<sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-53\">Note 11<\/a><\/sup>\u00a0britannique,\u00a0<a title=\"Gwen John\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gwen_John\">Gwendolen Mary John<\/a>\u00a0(s\u0153ur du peintre\u00a0<a title=\"Augustus John\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustus_John\">Auguste John<\/a>), qui lui servira de mod\u00e8le pour la\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"Muse Whistler (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Muse_Whistler&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Muse Whistler<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i>Iris<\/i>, puis il rencontre la duchesse de Choiseul (n\u00e9e Claire Coudert, issue d&rsquo;une tr\u00e8s riche famille am\u00e9ricaine), dont il devient l&rsquo;amant jusqu&rsquo;en 1912. Claire de Choiseul le mettra en contact avec de nombreux Am\u00e9ricains fortun\u00e9s et aura une certaine influence sur lui.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg\/170px-Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg\/255px-Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg\/340px-Masque_d%27hanako_vers_1911.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"227\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><figcaption><i>Masque de Hanako, type E<\/i>\u00a0(1911), p\u00e2te de verre, en collaboration avec\u00a0<a title=\"Jean Cros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Cros\">Jean Cros<\/a><sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-54\">43<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i>Le Penseur<\/i>, version en pl\u00e2tre, est pr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 Londres puis en bronze \u00e0 Paris. En 1906,\u00a0<i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>\u00a0est plac\u00e9 devant le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Panth\u00e9on de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panth%C3%A9on_de_Paris\">Panth\u00e9on de Paris<\/a>. \u00c0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;Exposition coloniale de Marseille, Rodin ex\u00e9cute une s\u00e9rie d&rsquo;aquarelles d\u2019apr\u00e8s les danseuses cambodgiennes. Il r\u00e9alise le\u00a0<i>Masque de Hanako<\/i>, un portrait de l&rsquo;actrice japonaise\u00a0<a title=\"Hanako\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hanako\">Hanako<\/a>. L&rsquo;exposition de ses dessins en Allemagne \u00e0\u00a0<a title=\"Weimar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Weimar\">Weimar<\/a>\u00a0cr\u00e9e le scandale. En 1907, \u00e0 Paris, la\u00a0<a title=\"Galerie Bernheim-Jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Bernheim-Jeune\">galerie Bernheim<\/a>\u00a0organise une exposition de ses dessins. La sculpture\u00a0<i>L&rsquo;Homme qui marche<\/i>\u00a0est pr\u00e9sente au Salon. Marcelle Tirel devient son dernier secr\u00e9taire.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans son atelier, il re\u00e7oit les visites de nombreux artistes et c\u00e9l\u00e9brit\u00e9s (le roi d&rsquo;Angleterre \u00c9douard VII lui rendra visite le 6 mars 1908<sup id=\"cite_ref-55\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-55\">Note 12<\/a><\/sup>).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'h\u00f4tel_Biron\"><span id=\"L.27h.C3.B4tel_Biron\"><\/span>L&rsquo;h\u00f4tel Biron<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin s&rsquo;installe en 1908 \u00e0 l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"H\u00f4tel Biron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_Biron\">h\u00f4tel Biron<\/a><sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-56\">Note 13<\/a><\/sup>\u00a0que Rilke lui a fait d\u00e9couvrir, o\u00f9 il rencontre\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Vaslav Nijinsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vaslav_Nijinsky\">Vaslav Nijinsky<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Henri Matisse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Matisse\">Henri Matisse<\/a>, entre autres. Rodin voyage en Espagne avec Rilke et le peintre basque\u00a0<a title=\"Ignacio Zuloaga\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ignacio_Zuloaga\">Ignacio Zuloaga<\/a>, son ami. Ses dessins sont expos\u00e9s par la galerie du photographe pictorialiste\u00a0<a title=\"Alfred Stieglitz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alfred_Stieglitz\">Alfred Stieglitz<\/a>. Il est nomm\u00e9\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gion_d%27honneur\">grand officier de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>\u00a0en 1910<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-57\">44<\/a><\/sup>. En 1911, l&rsquo;\u00c9tat lui commande un buste de\u00a0<a title=\"Pierre Puvis de Chavannes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Puvis_de_Chavannes\">Pierre Puvis de Chavannes<\/a>\u00a0pour le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Panth\u00e9on de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panth%C3%A9on_de_Paris\">Panth\u00e9on de Paris<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angleterre\">Angleterre<\/a>\u00a0acquiert\u00a0<i><a title=\"Les Bourgeois de Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bourgeois_de_Calais\">Les Bourgeois de Calais<\/a><\/i>, pour les jardins du\u00a0<a title=\"Palais de Westminster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_de_Westminster\">palais de Westminster<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0(<a title=\"Parlement du Royaume-Uni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parlement_du_Royaume-Uni\">Parlement du Royaume-Uni<\/a>).\u00a0<i>L&rsquo;homme qui marche<\/i>\u00a0est install\u00e9 au\u00a0<a title=\"Palais Farn\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Farn%C3%A8se\">palais Farn\u00e8se<\/a>\u00a0(ambassade de France \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>). Cette m\u00eame ann\u00e9e, la presse fran\u00e7aise annonce son d\u00e9part forc\u00e9 de l&rsquo;h\u00f4tel Byron pour habiter au\u00a0<a title=\"Palais-Royal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais-Royal\">Palais-Royal<\/a><sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-58\">45<\/a><\/sup>. La salle Rodin du\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum de New York<\/a>\u00a0est inaugur\u00e9e en 1912. Cette m\u00eame ann\u00e9e a lieu une exposition Rodin \u00e0\u00a0<a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1914, il voyage \u00e0 nouveau en Angleterre avec Rose Beuret. En 1915, il commence le buste du pape\u00a0<a title=\"Beno\u00eet XV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beno%C3%AEt_XV\">Beno\u00eet XV<\/a>, lors d&rsquo;un voyage \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>, au cours duquel il croise\u00a0<a title=\"Albert Besnard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Besnard\">Albert Besnard<\/a>\u00a0(qui doit \u00e9galement honorer la commande d&rsquo;un portrait du pape), mais en d\u00e9saccord avec le souverain pontife sur les temps de pose, Rodin part sans achever l&rsquo;\u0153uvre<sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-59\">46<\/a><\/sup>. Il publie\u00a0<i>Les Cath\u00e9drales de France<\/i>, ouvrage reproduisant 100\u00a0dessins en fac-simil\u00e9. Sa sant\u00e9 se d\u00e9grade. La sculptrice\u00a0<a title=\"Jeanne Bardey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeanne_Bardey\">Jeanne Bardey<\/a>\u00a0devient une intime.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est victime d&rsquo;une attaque fin\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1916-03\" data-sort-value=\"1916-03\">mars 1916<\/time>, suivie d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Accident vasculaire c\u00e9r\u00e9bral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accident_vasculaire_c%C3%A9r%C3%A9bral\">congestion c\u00e9r\u00e9brale<\/a>\u00a0en juillet. Il fait en septembre trois\u00a0<a title=\"Donation en droit fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donation_en_droit_fran%C3%A7ais\">donations<\/a>\u00a0successives de son h\u00f4tel particulier, de son atelier et de ses collections d&rsquo;art \u00e0 l&rsquo;\u00c9tat, dans la perspective de la cr\u00e9ation d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>. La\u00a0<a title=\"Chambre des d\u00e9put\u00e9s (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chambre_des_d%C3%A9put%C3%A9s_(France)\">Chambre des d\u00e9put\u00e9s<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"S\u00e9nat (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9nat_(France)\">S\u00e9nat<\/a>\u00a0votent l&rsquo;\u00e9tablissement du mus\u00e9e Rodin \u00e0 l&rsquo;h\u00f4tel Biron, aboutissement de la d\u00e9marche de\u00a0<a title=\"Judith Cladel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_Cladel\">Judith Cladel<\/a>, future biographe du sculpteur. Il re\u00e7oit une commande pour un monument \u00e0 la m\u00e9moire des\u00a0<a title=\"Bataille de Verdun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bataille_de_Verdun\">combattants de Verdun<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Et c&rsquo;est la fin d\u00e9risoire et solitaire des deux vieillards dans la maison mal chauff\u00e9e\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-60\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-60\">47<\/a><\/sup>\u00a0(en pleine\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre de 1914-1918\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_1914-1918\">guerre de 1914-1918<\/a>, il n&rsquo;y a plus de charbon<sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-61\">48<\/a><\/sup>) que repr\u00e9sente la photographie d&rsquo;A. de Combettes, publi\u00e9e dans\u00a0<i>L&rsquo;Illustration<\/i>, montrant \u00e0 cette \u00e9poque un Rodin, debout et massif, dans le parc de la villa, tenant la main de sa vieille compagne au regard perdu.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"La_derni\u00e8re_ann\u00e9e\"><span id=\"La_derni.C3.A8re_ann.C3.A9e\"><\/span>La derni\u00e8re ann\u00e9e<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1917-01-29\" data-sort-value=\"1917-01-29\">29 janvier 1917<\/time>, \u00e2g\u00e9 de 77 ans, alors que les facult\u00e9s mentales du sculpteur sont alt\u00e9r\u00e9es<sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-62\">49<\/a><\/sup>, et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0pouss\u00e9 par\u00a0<a title=\"Lo\u00efe Fuller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lo%C3%AFe_Fuller\">Lo\u00efe Fuller<\/a><sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-63\">50<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, il \u00e9pouse Rose Beuret \u00e0 Meudon, apr\u00e8s cinquante-trois ans de vie commune<sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-64\">51<\/a><\/sup>. Elle est tr\u00e8s affaiblie et meurt d&rsquo;une pneumonie le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1917-02-14\" data-sort-value=\"1917-02-14\">14 f\u00e9vrier 1917<\/time>, \u00e0 73 ans, suivie le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1917-11-17\" data-sort-value=\"1917-11-17\">17 novembre<\/time>\u00a0par Rodin<sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-65\">52<\/a><\/sup>, qui est inhum\u00e9 \u00e0 ses c\u00f4t\u00e9s \u00e0 Meudon, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1917-11-24\" data-sort-value=\"1917-11-24\">24 novembre<\/time>. Leur s\u00e9pulture est surplomb\u00e9e par\u00a0<i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>, au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a079\u00a0<a title=\"Rue de Varenne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_de_Varenne\">rue de Varenne<\/a>, dans le\u00a0<a title=\"7e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/7e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Septi\u00e8me\">7<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement de Paris<\/a>, est inaugur\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1919-08-04\" data-sort-value=\"1919-08-04\">4 ao\u00fbt 1919<\/time>. La\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">villa des Brillants<\/a>\u00a0\u00e0 Meudon, au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a019, avenue Auguste-Rodin, deviendra \u00e9galement un mus\u00e9e en son honneur.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Derni\u00e8re ann\u00e9e<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La villa des Brillants, mus\u00e9e Rodin \u00e0 Meudon.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Villa_les_Brillants.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Villa_les_Brillants.JPG\/321px-Villa_les_Brillants.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Villa_les_Brillants.JPG\/481px-Villa_les_Brillants.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Villa_les_Brillants.JPG\/641px-Villa_les_Brillants.JPG 2x\" alt=\"La villa des Brillants, mus\u00e9e Rodin \u00e0 Meudon.\" width=\"286\" height=\"214\" data-file-width=\"2608\" data-file-height=\"1952\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">La\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">villa des Brillants<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Tombe d'Auguste Rodin devant le pavillon de l'Alma, Meudon, villa des Brillants.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tombe_de_Rodin.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/90\/Tombe_de_Rodin.JPG\/179px-Tombe_de_Rodin.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/90\/Tombe_de_Rodin.JPG\/269px-Tombe_de_Rodin.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/90\/Tombe_de_Rodin.JPG\/359px-Tombe_de_Rodin.JPG 2x\" alt=\"Tombe d'Auguste Rodin devant le pavillon de l'Alma, Meudon, villa des Brillants.\" width=\"160\" height=\"214\" data-file-width=\"1896\" data-file-height=\"2536\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Tombe d&rsquo;Auguste Rodin devant le pavillon de l&rsquo;Alma,\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>, villa des Brillants.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"St\u00e8le fun\u00e9raire d'Augustre Rodin et Rose Beuret, Meudon, villa des Brillants.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Grave_of_the_sculptor_Auguste_Rodin_(3).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Grave_of_the_sculptor_Auguste_Rodin_%283%29.jpg\/291px-Grave_of_the_sculptor_Auguste_Rodin_%283%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Grave_of_the_sculptor_Auguste_Rodin_%283%29.jpg\/437px-Grave_of_the_sculptor_Auguste_Rodin_%283%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/a\/ac\/Grave_of_the_sculptor_Auguste_Rodin_%283%29.jpg 2x\" alt=\"St\u00e8le fun\u00e9raire d'Augustre Rodin et Rose Beuret, Meudon, villa des Brillants.\" width=\"259\" height=\"214\" data-file-width=\"506\" data-file-height=\"417\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">St\u00e8le fun\u00e9raire d&rsquo;Augustre Rodin et Rose Beuret,\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>, villa des Brillants.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'h\u00f4tel Biron, mus\u00e9e Rodin \u00e0 Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Musee_Rodin.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Musee_Rodin.jpg\/320px-Musee_Rodin.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Musee_Rodin.jpg\/480px-Musee_Rodin.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Musee_Rodin.jpg\/640px-Musee_Rodin.jpg 2x\" alt=\"L'h\u00f4tel Biron, mus\u00e9e Rodin \u00e0 Paris.\" width=\"286\" height=\"214\" data-file-width=\"1600\" data-file-height=\"1200\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">L&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"H\u00f4tel Biron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_Biron\">h\u00f4tel Biron<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvre\"><span id=\".C5.92uvre\"><\/span>\u0152uvre<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg\/180px-Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg\/270px-Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg\/360px-Auguste_Rodin_-_Grubleren_2005-02.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"234\" data-file-width=\"1476\" data-file-height=\"1915\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Copenhague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Copenhague\">Copenhague<\/a>,\u00a0<a title=\"Ny Carlsberg Glyptotek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ny_Carlsberg_Glyptotek\">Ny Carlsberg Glyptotek<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Monument_to_Balzac.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Monument_to_Balzac.jpg\/180px-Monument_to_Balzac.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Monument_to_Balzac.jpg\/270px-Monument_to_Balzac.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Monument_to_Balzac.jpg\/360px-Monument_to_Balzac.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"270\" data-file-width=\"1866\" data-file-height=\"2799\" \/><\/a><figcaption><i>Monument \u00e0\u00a0<a title=\"Honor\u00e9 de Balzac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Honor%C3%A9_de_Balzac\">Balzac<\/a><\/i>\u00a0(1898),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, jardin du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg\/180px-Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg\/270px-Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg\/360px-Victor_Hugo_-_Auguste_Rodin_1890.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"240\" data-file-width=\"768\" data-file-height=\"1024\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Victor Hugo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Hugo\">Victor Hugo<\/a><\/i>\u00a0(1890), bronze,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts et d'arch\u00e9ologie de Besan\u00e7on\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_et_d%27arch%C3%A9ologie_de_Besan%C3%A7on\">mus\u00e9e des beaux-arts et d&rsquo;arch\u00e9ologie de Besan\u00e7on<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg\/180px-Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg\/270px-Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg\/360px-Auguste_Rodin-L%27ombre-Orangerie_des_Tuileries.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"240\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><figcaption><i>L&rsquo;Ombre<\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Orangerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Orangerie\">mus\u00e9e de l&rsquo;Orangerie<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u0153uvre d&rsquo;Auguste Rodin se compose d&rsquo;environ 7\u00a0000\u00a0sculptures, 10\u00a0000\u00a0dessins, 1\u00a0000\u00a0gravures et 10\u00a0000\u00a0photographies<sup id=\"cite_ref-66\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-66\">53<\/a><\/sup>. Pour les sculptures, les techniques utilis\u00e9es sont le modelage en argile, le pl\u00e2tre direct, le bronze, la p\u00e2te de verre, la c\u00e9ramique et le marbre. Son sujet principal est le corps humain masculin ou f\u00e9minin, dont le portrait. Face \u00e0 l&rsquo;ampleur de son \u0153uvre, en nombre et par son imagination, face \u00e0 sa r\u00e9ception universelle de son \u0153uvre, on ne peut seulement commenter qu&rsquo;une part de celle-ci.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_sculptures\">Les sculptures<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les sculptures de Rodin sont pr\u00e9sent\u00e9es dans des techniques tr\u00e8s vari\u00e9es, pl\u00e2tre, bronze, marbre mais aussi c\u00e9ramique, p\u00e2te de verre. Gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;invention d\u2019<a title=\"Henri Leboss\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Leboss%C3%A9\">Henri Leboss\u00e9<\/a>, qui devient un de ses praticiens les plus importants, il peut augmenter ou r\u00e9duire la taille de ses sculptures \u00e0 volont\u00e9. Cela lui permet de faire des \u0153uvres originales \u00e0 une taille donn\u00e9e d&rsquo;une part, et de faire une suite de reproductions \u00e0 petite \u00e9chelle et \u00e0 petit prix d&rsquo;autre part, ce que Rodin appelait\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ses bibelots<sup id=\"cite_ref-67\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-67\">Note 14<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_portraits\">Les portraits<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin a r\u00e9alis\u00e9 de tr\u00e8s nombreux portraits, model\u00e9 d&rsquo;apr\u00e8s le mod\u00e8le entre 1863 avec le\u00a0<i>Buste du p\u00e8re Eymard<\/i>,\u00a0<i>D&rsquo;Alembert<\/i>\u00a0(1880),\u00a0<i>Carrier-Belleuse<\/i>\u00a0(1882),\u00a0<i>Jules Dalou<\/i>\u00a0(1883),\u00a0<i>Roger-Marx<\/i>\u00a0(1899),\u00a0<i>Gustave Mahler<\/i>\u00a0(1909),\u00a0<i>Clemenceau<\/i>\u00a0(1911-1912) et\u00a0<i>Lady Sackville-West<\/i>\u00a0(1914-1916).<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Madame Vicunha (1888), marbre, Paris, mus\u00e9e d'Orsay.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg\/225px-Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg\/337px-Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg\/450px-Auguste_Rodin-Madame_Vicuna-Orsay_Museum.jpg 2x\" alt=\"Madame Vicunha (1888), marbre, Paris, mus\u00e9e d'Orsay.\" width=\"150\" height=\"200\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Madame Vicunha<\/i>\u00a0(1888), marbre,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Helene von Nostitz (1907), marbre, Munich, Neue Pinakothek.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg\/328px-Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg\/492px-Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg\/656px-Auguste_Rodin_Helene_von_Nostitz_1907_Neue_Pinakothek-1.jpg 2x\" alt=\"Helene von Nostitz (1907), marbre, Munich, Neue Pinakothek.\" width=\"219\" height=\"200\" data-file-width=\"3900\" data-file-height=\"3570\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Helene von Nostitz<\/i>\u00a0(1907), marbre,\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>,\u00a0<a title=\"Neue Pinakothek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Neue_Pinakothek\">Neue Pinakothek<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'\u00c2ge_d'airain\"><span id=\"L.27.C3.82ge_d.27airain\"><\/span><i>L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"L'\u00c2ge d'airain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%82ge_d%27airain\">L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u0153uvre de 1877, qui a rendu c\u00e9l\u00e8bre Rodin, est tellement r\u00e9aliste que Rodin a \u00e9t\u00e9 suspect\u00e9 de moulage sur nature. Plusieurs ann\u00e9es ont \u00e9t\u00e9 n\u00e9cessaires pour qu&rsquo;il soit totalement disculp\u00e9, en pr\u00e9sentant le mod\u00e8le.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg\/220px-Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg\/330px-Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg\/440px-Auguste_Rodin_-_Jardini%C3%A8re_-_Villa_La_Sapini%C3%A8re.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"4032\" data-file-height=\"3024\" \/><\/a><figcaption><i>Jardini\u00e8re attribu\u00e9e \u00e0 Rodin<\/i><sup id=\"cite_ref-68\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-68\">54<\/a><\/sup><i>, villa La Sapini\u00e8re,\u00a0<a title=\"\u00c9vian-les-Bains\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89vian-les-Bains\">\u00c9vian-les-Bains<\/a>, fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_Penseur\"><i>Le Penseur<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il a r\u00e9volutionn\u00e9 la sculpture par une libert\u00e9 de forme inconnue jusque-l\u00e0. Il sculpte un danseur (<i>Mouvement de danse H<\/i><sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-69\">Note 15<\/a><\/sup>) sans t\u00eate, et dont les membres forment des lignes s&rsquo;\u00e9lan\u00e7ant vers le haut, exprimant ainsi l&rsquo;oubli de soi et la lib\u00e9ration du corps dans la danse. Son c\u00e9l\u00e8bre\u00a0<a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\"><i>Penseur<\/i><\/a><sup id=\"cite_ref-70\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-70\">Note 16<\/a><\/sup>\u00a0est tout en d\u00e9s\u00e9quilibre, compos\u00e9 de cinq triangles dans un arrangement pr\u00e9caire, exprimant ainsi la nature du cours de la pens\u00e9e et son lien au corps.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_Baiser\"><i>Le Baiser<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Le Baiser (Rodin)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Revisitant le mani\u00e9risme tout en l&rsquo;associant \u00e0 un travail de la mati\u00e8re, il exprime avec des sculptures, comme\u00a0<i><a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Le Baiser<\/a><\/i>, une sensualit\u00e9 qui choque parfois le public de l&rsquo;\u00e9poque. Contrairement aux traditions acad\u00e9miques, ses sculptures sont souvent sans socle ou sur un socle sur\u00e9lev\u00e9. On reconna\u00eet souvent ses \u0153uvres \u00e0 une forme achev\u00e9e, qui reste partiellement prise dans un bloc plus rustique et partiellement d\u00e9grossi, ce qui est directement inspir\u00e9 du\u00a0<i>non finito<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>. Le r\u00e9sultat toujours frappant est un \u00e9quilibre entre un mod\u00e8le englu\u00e9 dans la masse brute et un \u00e9lan donn\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u0153uvre qui semble ainsi pr\u00eate \u00e0 s&rsquo;en \u00e9chapper.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin, \u00e0 l&rsquo;avant-garde de son art, a laiss\u00e9 les moules de ses sculptures \u00e0 la disposition de l&rsquo;\u00e9tablissement public, son mus\u00e9e, pour que celui-ci, garant de son droit de reproduction et de son droit moral, puisse continuer \u00e0 d\u00e9fendre son \u0153uvre. Il avait aussi pr\u00e9par\u00e9 des copies de sa signature. Une mani\u00e8re pour lui de laisser d&rsquo;autres prolonger son \u0153uvre apr\u00e8s son d\u00e9c\u00e8s.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Monument_\u00e0_Balzac\"><span id=\"Monument_.C3.A0_Balzac\"><\/span><i>Monument \u00e0 Balzac<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Monument \u00e0 Balzac (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_%C3%A0_Balzac_(Rodin)\">Monument \u00e0 Balzac (Rodin)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Command\u00e9e \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle par la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_des_gens_de_lettres\">Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres<\/a>, la statue pour le\u00a0<i>Monument \u00e0\u00a0<a title=\"Honor\u00e9 de Balzac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Honor%C3%A9_de_Balzac\">Balzac<\/a><\/i>, \u00e0 la fois majestueuse et fantomatique, donna lieu \u00e0 une vive pol\u00e9mique. Elle fit scandale pour son apparence et sa pr\u00e9paration interminable, et la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_des_gens_de_lettres\">Soci\u00e9t\u00e9 des gens de lettres<\/a>, commanditaire de l&rsquo;\u0153uvre, la refusa. Ils demand\u00e8rent aussit\u00f4t un autre monument \u00e0\u00a0<a title=\"Alexandre Falgui\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Falgui%C3%A8re\">Alexandre Falgui\u00e8re<\/a>\u00a0et la statue de Rodin ne fut expos\u00e9e que longtemps apr\u00e8s sa premi\u00e8re pr\u00e9sentation. On lui reprochait de n&rsquo;avoir conserv\u00e9 de Balzac que l&rsquo;aspect \u00ab\u00a0moribond\u00a0\u00bb.\u00a0<a title=\"\u00c9mile Zola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89mile_Zola\">\u00c9mile Zola<\/a>, grand admirateur de Balzac et de Rodin, fut un ardent d\u00e9fenseur de cette \u0153uvre. On peut en voir aujourd&rsquo;hui des exemplaires \u00e0 Paris, dans le jardin du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>,\u00a0<a title=\"Rue de Varenne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_de_Varenne\">rue de Varenne<\/a>, ainsi que sur un des quais de la\u00a0<a title=\"Station de m\u00e9tro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Station_de_m%C3%A9tro\">station<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"M\u00e9tro de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tro_de_Paris\">m\u00e9tro<\/a>\u00a0<i><a title=\"Varenne (m\u00e9tro de Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Varenne_(m%C3%A9tro_de_Paris)\">Varenne<\/a><\/i>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Ligne 13 du m\u00e9tro de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ligne_13_du_m%C3%A9tro_de_Paris\">ligne 13 du m\u00e9tro<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin utilisa des photographies d&rsquo;un conducteur de voitures \u00e0 cheval de Tours<sup id=\"cite_ref-71\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-71\">55<\/a><\/sup>\u00a0et un mod\u00e8le italien nomm\u00e9 Nardone, qui posa bien plus tard, alors octog\u00e9naire, pour\u00a0<a title=\"Germaine Richier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Germaine_Richier\">Germaine Richier<\/a>, en 1947<sup id=\"cite_ref-72\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-72\">56<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin fit porter la sculpture\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0debout comme un menhir \u00e0 masque humain\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(selon Bernard Champigneulle) dans sa villa de\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>\u00a0et c\u2019est l\u00e0 que le photographe am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Edward Steichen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edward_Steichen\">Edward Steichen<\/a>\u00a0en d\u00e9couvrit la beaut\u00e9 et fit na\u00eetre un mouvement d&rsquo;opinion pour lui rendre sa juste place dans le monde de l&rsquo;art<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le mod\u00e8le en pl\u00e2tre et des maquettes parurent, entre autres, en 1908 lors de l&rsquo;inauguration du mus\u00e9e de la\u00a0<a title=\"Maison de Balzac\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Balzac\">maison de Balzac<\/a>,\u00a0<a title=\"Rue Berton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_Berton\">rue Berton<\/a>\u00a0\u00e0 Paris. Georges Clemenceau aurait us\u00e9 de son influence pour l&rsquo;imposer \u00e0 Paris et, en 1926, Georges Grappe, conservateur du mus\u00e9e Rodin, en fit fondre deux \u00e9preuves en bronze, mais ce n&rsquo;est que le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1939-07-01\" data-sort-value=\"1939-07-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juillet 1939<\/time>\u00a0qu&rsquo;un exemplaire en bronze, \u00e9rig\u00e9 \u00e0 l&rsquo;angle du\u00a0<a title=\"Boulevard Raspail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boulevard_Raspail\">boulevard Raspail<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Boulevard du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boulevard_du_Montparnasse\">boulevard du Montparnasse<\/a>, fut d\u00e9voil\u00e9 par deux de ses familiers, Maillol et Despiau.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin \u00e9crivait en 1908\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Cette \u0153uvre dont on a ri, qu\u2019on a pris soin de bafouer parce qu\u2019on ne pouvait pas la d\u00e9truire, est la r\u00e9sultante de toute ma vie, le pivot de mon esth\u00e9tique<sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-73\">57<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_Bourgeois_de_Calais\"><i>Les Bourgeois de Calais<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Les Bourgeois de Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bourgeois_de_Calais\">Les Bourgeois de Calais<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_(pl%C3%A2tre_original)_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_%28pl%C3%A2tre_original%29_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg\/170px-Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_%28pl%C3%A2tre_original%29_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_%28pl%C3%A2tre_original%29_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg\/255px-Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_%28pl%C3%A2tre_original%29_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_%28pl%C3%A2tre_original%29_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg\/340px-Auguste_Rodin_-_Bourgeois_de_Calais_%28pl%C3%A2tre_original%29_-_Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"128\" data-file-width=\"2560\" data-file-height=\"1920\" \/><\/a><figcaption>Eustache de Saint Pierre et Jean d&rsquo;Aire, d\u00e9tail du pl\u00e2tre original des\u00a0<i>Bourgeois de Calais<\/i>.\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>,\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"La_Porte_de_l'Enfer\"><span id=\"La_Porte_de_l.27Enfer\"><\/span><i>La Porte de l&rsquo;Enfer<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_rodin,_la_porta_dell%27inferno,_1880-1917,_02.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Auguste_rodin%2C_la_porta_dell%27inferno%2C_1880-1917%2C_02.JPG\/170px-Auguste_rodin%2C_la_porta_dell%27inferno%2C_1880-1917%2C_02.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Auguste_rodin%2C_la_porta_dell%27inferno%2C_1880-1917%2C_02.JPG\/255px-Auguste_rodin%2C_la_porta_dell%27inferno%2C_1880-1917%2C_02.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/04\/Auguste_rodin%2C_la_porta_dell%27inferno%2C_1880-1917%2C_02.JPG\/340px-Auguste_rodin%2C_la_porta_dell%27inferno%2C_1880-1917%2C_02.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"123\" data-file-width=\"2864\" data-file-height=\"2072\" \/><\/a><figcaption><i>La Porte de l&rsquo;Enfer<\/i>\u00a0(1880-1917), d\u00e9tail du pl\u00e2tre,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"La Porte de l'Enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Porte_de_l%27Enfer\">La Porte de l&rsquo;Enfer<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Commenc\u00e9e en 1880, jamais achev\u00e9e, toujours reprise,\u00a0<i>La Porte de l&rsquo;Enfer<\/i>\u00a0est la synth\u00e8se de l&rsquo;art de Rodin. Il y combine toutes ses sculptures assembl\u00e9es en une porte monumentale.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est une sorte de compilation de nombreuses \u0153uvres. Rodin est bless\u00e9 et meurtri qu&rsquo;on ait pu le suspecter de moulage pour\u00a0<i>L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/i>. M\u00eame disculp\u00e9, il en eut toujours un ressentiment.\u00a0<i>La Porte de l&rsquo;Enfer<\/i>, dont son chantre,\u00a0<a title=\"Octave Mirbeau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Octave_Mirbeau\">Octave Mirbeau<\/a>, nous a laiss\u00e9, en f\u00e9vrier 1885, la seule description compl\u00e8te, sera une sorte d&rsquo;exutoire o\u00f9 il veut montrer qu&rsquo;il est capable de reproduire ses \u0153uvres en miniature, dans tous leurs d\u00e9tails et par l\u00e0 m\u00eame, que les grandes r\u00e9alisations sont authentiquement faites de sa main.\u00a0<i>La Porte de l&rsquo;Enfer<\/i>\u00a0est une sorte de\u00a0<a title=\"Point d'orgue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Point_d%27orgue\">point d&rsquo;orgue<\/a>\u00a0de l&rsquo;ensemble de son\u00a0<a title=\"\u0152uvre d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92uvre_d%27art\">\u0153uvre<\/a>.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Elle restera tr\u00e8s vraisemblablement inachev\u00e9e\u00a0\u00bb<\/span>, notait\u00a0<a title=\"Gustave Coquiot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Coquiot\">Gustave Coquiot<\/a>, l&rsquo;un de ses secr\u00e9taires, dans\u00a0<i>Le Vrai Rodin<\/i>\u00a0(1913). Rodin avait pens\u00e9 faire de la porte de l&rsquo;enfer l\u2019entr\u00e9e de la\u00a0<a title=\"Tour du travail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour_du_travail\">Tour du travail<\/a>, autre projet inachev\u00e9<sup id=\"cite_ref-Meudon_74-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-Meudon-74\">58<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1957\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1957\">1957<\/a>&#8211;<a title=\"1958\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1958\">1958<\/a>, le photographe\u00a0<a title=\"Carol-Marc Lavrillier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carol-Marc_Lavrillier\">Carol-Marc Lavrillier<\/a>\u00a0photographie pendant un an, juch\u00e9 sur des \u00e9chafaudages,\u00a0<i>La Porte de l&rsquo;enfer<\/i>, dans les moindres d\u00e9tails, en s&rsquo;attachant \u00e0 comprendre l&rsquo;\u0153uvre et le d\u00e9sir de l&rsquo;artiste. Ces photographies, qui sont conserv\u00e9es \u00e0 Paris dans les collections du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e national d'art moderne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_d%27art_moderne\">mus\u00e9e national d&rsquo;art moderne<\/a>, ont fait l&rsquo;objet de nombreuses expositions<sup id=\"cite_ref-75\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-75\">59<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-76\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-76\">Note 17<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"La_Tentation_de_saint_Antoine\"><i>La Tentation de saint Antoine<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"La Tentation de saint Antoine (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Tentation_de_saint_Antoine_(Rodin)\">La Tentation de saint Antoine par Auguste Rodin<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Tentation de saint Antoine est une statue en\u00a0<a title=\"Ronde-bosse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ronde-bosse\">ronde-bosse<\/a>\u00a0du sculpteur fran\u00e7ais Auguste Rodin. Elle est inspir\u00e9e de la nouvelle\u00a0<i>La Tentation de saint Antoine<\/i>, publi\u00e9e par\u00a0<a title=\"Gustave Flaubert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Flaubert\">Gustave Flaubert<\/a>\u00a0et pour laquelle Rodin avait une grande admiration. Elle repr\u00e9sente une femme nue, allong\u00e9e sur le dos d&rsquo;un moine prostr\u00e9 au sol.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_assemblages\">Les assemblages<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_(5271746565).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_%285271746565%29.jpg\/170px-Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_%285271746565%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_%285271746565%29.jpg\/255px-Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_%285271746565%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_%285271746565%29.jpg\/340px-Monument_%C3%A0_Puvis_de_Chavannes_dAuguste_Rodin_%285271746565%29.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"255\" data-file-width=\"720\" data-file-height=\"1080\" \/><\/a><figcaption><i>Monument \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Puvis de Chavannes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puvis_de_Chavannes\">Puvis de Chavannes<\/a><\/i>\u00a0(1903), d\u00e9tail du pl\u00e2tre,\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>,\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">mus\u00e9e Rodin<\/a>. Un exemple d&rsquo;assemblage.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin travaille \u00e9galement par une suite de fragmentations et d&rsquo;assemblages, reprenant des \u00e9l\u00e9ments de sculptures vari\u00e9es, mais \u00e9galement d&rsquo;objets qu&rsquo;il assemble en de nouvelles sculptures par collage.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i>Monument \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Puvis de Chavannes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puvis_de_Chavannes\">Puvis de Chavannes<\/a><\/i>\u00a0est un exemple d&rsquo;assemblage avec un moulage de colonne sur lequel est pos\u00e9 un buste du peintre auquel est associ\u00e9 un moulage de tronc d&rsquo;arbre. C&rsquo;est aussi le cas de\u00a0<i><a title=\"Je suis belle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Je_suis_belle\">Je suis belle<\/a><\/i>, r\u00e9alis\u00e9e, vers 1882, \u00e0 partir de deux autres pl\u00e2tres\u00a0:\u00a0<i>L&rsquo;Homme qui tombe<\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Femme accroupie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Femme_accroupie\">Femme accroupie<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-77\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-77\">60<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9tudes_de_main\"><span id=\".C3.89tudes_de_main\"><\/span>\u00c9tudes de main<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:85_La_catedral.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/85_La_catedral.jpg\/220px-85_La_catedral.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/85_La_catedral.jpg\/330px-85_La_catedral.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/85_La_catedral.jpg\/440px-85_La_catedral.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"366\" data-file-width=\"521\" data-file-height=\"866\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Cath\u00e9drale (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cath%C3%A9drale_(sculpture)\">La cath\u00e9drale<\/a><\/i><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin r\u00e9alise de tr\u00e8s nombreuses \u00e9tudes de main qui donnent naissance \u00e0 des marbres tr\u00e8s fameux, comme\u00a0<i><a title=\"La Cath\u00e9drale (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cath%C3%A9drale_(sculpture)\">La Cath\u00e9drale<\/a><\/i>,\u00a0<i>Mains jointes<\/i>,\u00a0<i>La Main de Dieu<\/i>, ou\u00a0<i>La Cr\u00e9ation<\/i>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"M\u00e9daillons_de_tombe\"><span id=\"M.C3.A9daillons_de_tombe\"><\/span>M\u00e9daillons de tombe<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il a r\u00e9alis\u00e9 plusieurs m\u00e9daillon de tombes, comme celui de\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Franck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Franck\">C\u00e9sar Franck<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re du Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_du_Montparnasse\">cimeti\u00e8re du Montparnasse<\/a>, celui de\u00a0<a title=\"Stendhal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stendhal\">Stendhal<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re de Montmartre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_de_Montmartre\">cimeti\u00e8re de Montmartre<\/a>\u00a0ou encore celui de\u00a0<a title=\"Jehan de Bouteiller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jehan_de_Bouteiller\">Jehan de Bouteiller<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re de Passy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_de_Passy\">cimeti\u00e8re de Passy<\/a>\u00a0(Paris)<sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-78\">61<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Le_dessin\">Le dessin<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%22A_peine_si,_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees,_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/%22A_peine_si%2C_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees%2C_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg\/220px-%22A_peine_si%2C_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees%2C_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/%22A_peine_si%2C_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees%2C_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg\/330px-%22A_peine_si%2C_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees%2C_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/%22A_peine_si%2C_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees%2C_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg\/440px-%22A_peine_si%2C_par_les_hublots_et_les_fenetres_eclairees%2C_je_pus_voir...%22_MET_DP865322.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"174\" data-file-width=\"3707\" data-file-height=\"2926\" \/><\/a><figcaption>\u00ab\u00a0A peine si, par les hublots et les fenetres eclairees, je pus voir&#8230;\u00a0\u00bb\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Metropolitan Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum\">MET<\/a>\u00a0DP865322<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quand Rodin ne sculpte pas, il dessine.\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0C&rsquo;est bien simple, mes dessins sont la clef de mon \u0153uvre, ma sculpture n&rsquo;est que du dessin sous toutes les dimensions\u00a0\u00bb<\/span>, \u00e9crit-il dans ses carnets. Au-del\u00e0 du simple travail pr\u00e9paratoire, le dessin est pour Rodin une autre pratique, un autre champ de r\u00e9flexion artistique qu&rsquo;il d\u00e9couvre avant m\u00eame la sculpture, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de dix ans. Inventeur du premier jet, Rodin prend l&rsquo;habitude de laisser le mod\u00e8le \u00e9voluer devant lui sans lui indiquer de pose artificielle, pour capter ainsi sur la feuille le naturel des mouvements<sup id=\"cite_ref-test_79-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-test-79\">62<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin s&rsquo;est li\u00e9 avec de nombreux artistes, comme le peintre\u00a0<a title=\"Ignacio Zuloaga\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ignacio_Zuloaga\">Ignacio Zuloaga<\/a>, la danseuse\u00a0<a title=\"Lo\u00efe Fuller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lo%C3%AFe_Fuller\">Lo\u00efe Fuller<\/a>, le peintre am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"James Abbott McNeill Whistler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/James_Abbott_McNeill_Whistler\">Whistler<\/a>, le peintre\u00a0<a title=\"Alphonse Legros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_Legros\">Alphonse Legros<\/a>,\u00a0<a title=\"Albert Besnard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Besnard\">Albert Besnard<\/a>\u00a0(avec lequel il \u00e9changera une correspondance et qui fera de lui un portrait \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Eau-forte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eau-forte\">eau-forte<\/a><sup id=\"cite_ref-80\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-80\">63<\/a><\/sup>), etc.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"La_gravure\">La gravure<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin pratique la gravure qui lui permet de diffuser ses dessins et ses sculptures. Ces gravures sont r\u00e9unies en album. Il illustre ainsi\u00a0<i><a title=\"Les Fleurs du mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Fleurs_du_mal\">Les Fleurs du mal<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Charles Baudelaire<\/a>. Il a produit environ 1\u00a0000\u00a0gravures<sup id=\"cite_ref-81\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-81\">64<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Auguste-Hilaire L\u00e9veill\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste-Hilaire_L%C3%A9veill%C3%A9\">Auguste-Hilaire L\u00e9veill\u00e9<\/a>\u00a0fait partie des graveurs qui ont reproduit un certain nombre de ses statues.<br \/>\nHenri Beraldi, dans son catalogue raisonn\u00e9 des graveurs du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (<abbr class=\"abbr\" title=\"Onzi\u00e8me\">11<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0tome &#8211; 1891) cite 4 \u0153uvres (points-s\u00e8ches extr\u00eamement remarquables)\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Victor HUGO, masque de trois quarts, in-8<\/li>\n<li>Victor HUGO, masque de face, in-8<\/li>\n<li>Antonin PROUST, in-8<\/li>\n<li>Henri BECQUE, in-8<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"La_photographie\">La photographie<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin pratique la photographie et en use abondamment. Il a une \u00e9quipe de photographes, tels que Gaudanzio Marconi, Karl Bodmer, Victor Pannelier et Freuler qui photographient les mod\u00e8les, les sculptures finalis\u00e9es ou en cours de travail. Ces photographies servent d&rsquo;\u00e9bauches, mais aussi pour des corrections, Rodin soulignant ou retouchant telle ou telle partie au crayon, \u00e0 la plume, au pinceau ou au lavis, sur les tirages photographiques de ses sculpture. Elles servent \u00e0 dialoguer avec les praticiens comme on peut le lire dans la correspondance avec Bourdelle<sup id=\"cite_ref-:z_82-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-:z-82\">65<\/a><\/sup>\u00a0ou \u00e0 corriger les tirages.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Elles sont aussi un moyen de communication \u00e9tant donn\u00e9 que les photographies de ses \u0153uvres sont expos\u00e9es de son vivant ou publi\u00e9s dans des albums.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De plus, Rodin collectionne aussi la photographie avec un fonds documentaire de pr\u00e8s de 7\u00a0000\u00a0clich\u00e9s. Il \u00e9tait \u00e9galement int\u00e9ress\u00e9 par le regard de photographes\u00a0<a title=\"Pictorialisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pictorialisme\">pictorialistes<\/a>\u00a0comme\u00a0<a title=\"Edward Steichen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edward_Steichen\">Edward Steichen<\/a>,\u00a0<a title=\"Alvin Langdon Coburn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alvin_Langdon_Coburn\">Alvin Langdon Coburn<\/a>,\u00a0<a title=\"Gertrude K\u00e4sebier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gertrude_K%C3%A4sebier\">Gertrude K\u00e4sebier<\/a>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Stephen Haweis (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Stephen_Haweis&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Stephen Haweis<\/a>\u00a0ou\u00a0<a class=\"new\" title=\"Henry Coles (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Henry_Coles&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Henry Coles<\/a>\u00a0qui figurent dans sa collection<sup id=\"cite_ref-83\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-83\">66<\/a><\/sup>. Au total, le mus\u00e9e Rodin conserve environ 11\u00a0000\u00a0photographies dans son fonds.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_\u00e9crits_sur_l'art\"><span id=\"Les_.C3.A9crits_sur_l.27art\"><\/span>Les \u00e9crits sur l&rsquo;art<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin, sans doute aid\u00e9<sup id=\"cite_ref-84\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-84\">67<\/a><\/sup>\u00a0par son secr\u00e9taire, l&rsquo;\u00e9crivain et po\u00e8te autrichien\u00a0<a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rainer Maria Rilke<\/a>, a particip\u00e9 \u00e0 plusieurs textes de th\u00e9orie de l&rsquo;art dont\u00a0<i>L&rsquo;Art<\/i>\u00a0(1911), des entretiens recueillis par\u00a0<a title=\"Paul Gsell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Gsell\">Paul Gsell<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"L'atelier_de_Rodin\"><span id=\"L.27atelier_de_Rodin\"><\/span>L&rsquo;atelier de Rodin<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg\/170px-Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg\/255px-Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg\/340px-Allan_Osterlind_%22Rodin_dans_son_atelier%22.jpeg 2x\" width=\"170\" height=\"237\" data-file-width=\"1063\" data-file-height=\"1482\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Allan \u00d6sterlind\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Allan_%C3%96sterlind\">Allan \u00d6sterlind<\/a>,\u00a0<i>Rodin dans son atelier<\/i>\u00a0(1885), aquarelle,\u00a0<a title=\"Helsinki\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Helsinki\">Helsinki<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e d'art Ateneum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_Ateneum\">Ateneum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_mod\u00e8les,_les_assistants\"><span id=\"Les_mod.C3.A8les.2C_les_assistants\"><\/span>Les mod\u00e8les, les assistants<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg\/170px-Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg\/255px-Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg\/340px-Auguste_Rodin_Pensee_Gsell_203.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"228\" data-file-width=\"1324\" data-file-height=\"1776\" \/><\/a><figcaption><i>La Pens\u00e9e<\/i>\u00a0(1901), marbre,\u00a0<a title=\"Philadelphia Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphia_Museum_of_Art\">Philadelphia Museum of Art<\/a>. Mod\u00e8le\u00a0:\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_(mus%C3%A9e_des_beaux-arts,_Angers)_(14929073410).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_%28mus%C3%A9e_des_beaux-arts%2C_Angers%29_%2814929073410%29.jpg\/170px-Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_%28mus%C3%A9e_des_beaux-arts%2C_Angers%29_%2814929073410%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_%28mus%C3%A9e_des_beaux-arts%2C_Angers%29_%2814929073410%29.jpg\/255px-Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_%28mus%C3%A9e_des_beaux-arts%2C_Angers%29_%2814929073410%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_%28mus%C3%A9e_des_beaux-arts%2C_Angers%29_%2814929073410%29.jpg\/340px-Rose_Beuret_par_Auguste_Rodin_%28mus%C3%A9e_des_beaux-arts%2C_Angers%29_%2814929073410%29.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"232\" data-file-width=\"863\" data-file-height=\"1179\" \/><\/a><figcaption><i>Rose Beuret en Mignon<\/i>\u00a0(1870), bronze,\u00a0<a title=\"Angers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angers\">Angers<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts d'Angers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_d%27Angers\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin est un sculpteur-modeleur qui mod\u00e8le de l&rsquo;<a title=\"Argile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Argile\">argile<\/a>\u00a0pour en faire une sculpture destin\u00e9e \u00e0 \u00eatre moul\u00e9e en pl\u00e2tre, puis fondue en bronze ou\/et taill\u00e9e dans le marbre. \u00c0 chaque \u00e9tape, un collaborateur intervient.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les ouvriers collaborateurs de Rodin vivent parfois avec femmes et enfants dans des baraquements aujourd&rsquo;hui disparus sur le site du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Rodin de Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin_de_Meudon\">mus\u00e9e Rodin de Meudon<\/a>, o\u00f9 se trouve encore aujourd&rsquo;hui l&rsquo;atelier de Rodin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les chefs d&rsquo;atelier sont\u00a0:\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a>, Bertrand-Jacques Barth\u00e9lemy et\u00a0<a title=\"Victor Peter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Peter\">Victor Peter<\/a><sup id=\"cite_ref-85\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-85\">Note 18<\/a><\/sup>. Les fonderies sont ext\u00e9rieures \u00e0 l&rsquo;atelier Rodin proprement dit.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il a eu, au cours de sa vie artistique, de nombreux \u00e9l\u00e8ves et une cinquantaine de praticiens<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-86\">68<\/a><\/sup>, dont sa collaboratrice la plus fameuse,\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>, qui fut charg\u00e9e de r\u00e9aliser les mains des\u00a0<i>Bourgeois de Calais<\/i>. Tout \u00e0 la fois assistante, muse et ma\u00eetresse, elle lui servira aussi de mod\u00e8le, lui inspirant des \u0153uvres comme\u00a0<i>La Convalescente<\/i>,\u00a0<i>La France<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>La Pens\u00e9e<\/i>\u2026 En 1913, Claudel est intern\u00e9e \u00e0 l&rsquo;<a title=\"H\u00f4pital de Ville-\u00c9vrard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4pital_de_Ville-%C3%89vrard\">h\u00f4pital de Ville-\u00c9vrard<\/a>, puis \u00e0 l&rsquo;<a title=\"H\u00f4pital psychiatrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4pital_psychiatrique\">h\u00f4pital<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Montfavet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montfavet\">Montfavet<\/a>\u00a0o\u00f9 elle mourra trente ans plus tard, le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1943-10-19\" data-sort-value=\"1943-10-19\">19 octobre 1943<\/time>, malheureuse, mis\u00e9rable, rejet\u00e9e de tous, apr\u00e8s avoir sombr\u00e9 dans la\u00a0<a title=\"D\u00e9mence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mence\">d\u00e9mence<\/a>. Elle ne dirigera jamais l&rsquo;atelier<sup id=\"cite_ref-:z_82-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-:z-82\">65<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un d\u00e9bat fait rage entre \u00ab\u00a0rodiniens\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0claudeliens\u00a0\u00bb quant \u00e0 la possible r\u00e9alisation de certaines \u0153uvres \u2014\u00a0jusque-l\u00e0 attribu\u00e9es \u00e0 Rodin\u00a0\u2014 par Camille Claudel. Les recherches les plus r\u00e9centes men\u00e9es \u00e0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;exposition itin\u00e9rante \u00ab\u00a0Camille Claudel et Rodin, rencontre de deux destins<sup id=\"cite_ref-87\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-87\">69<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb, montrent la grande complexit\u00e9 des rapports entre les deux sculpteurs travaillant ensemble, dans le m\u00eame atelier, aux m\u00eames sujets. Tous deux ont v\u00e9cu une passion stimulante mais orageuse, relat\u00e9e de mani\u00e8re romanesque dans le film\u00a0<i><a title=\"Camille Claudel (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel_(film)\">Camille Claudel<\/a><\/i>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Rose_Beuret\">Rose Beuret<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La femme de Rodin, Rose Beuret, fut son mod\u00e8le puis sa compagne d\u00e8s 1867, et dont il eut un fils. Il l&rsquo;\u00e9pousa en 1917. Elle \u00e9tait surnomm\u00e9e \u00ab\u00a0la m\u00e8re\u00a0\u00bb par les ouvriers, elle entretenait les sculptures<sup id=\"cite_ref-Lettres_Rodin_Beuret_88-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-Lettres_Rodin_Beuret-88\">70<\/a><\/sup>\u00a0et faisait la cuisine pour l&rsquo;atelier. Celle que Camille Claudel surnomme \u00ab\u00a0la chienne\u00a0\u00bb, est au dire d&rsquo;Octave Mirbeau\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Une petite blanchisseuse, pas le moins du monde en communication avec lui<sup id=\"cite_ref-Lettres_Rodin_Beuret_88-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-Lettres_Rodin_Beuret-88\">70<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Rose Beuret appelle Rodin \u00ab\u00a0Rodin\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0le ma\u00eetre\u00a0\u00bb. Son portrait par Rodin fut taill\u00e9 dans le marbre par\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a>, qui appelle Rose Beuret dans toutes ses lettres \u00ab\u00a0madame Rodin\u00a0\u00bb, en 1895, tout comme les parents de Camille Claudel.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Des_mod\u00e8les_et_des_ma\u00eetresses\"><span id=\"Des_mod.C3.A8les_et_des_ma.C3.AEtresses\"><\/span>Des mod\u00e8les et des ma\u00eetresses<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">De 1898 \u00e0 1905, il a comme \u00e9l\u00e8ve, puis ma\u00eetresse, la jeune aristocrate polonaise, Sophie Postolska, qui mourut mis\u00e9rable \u00e0 Nice, en 1942<sup id=\"cite_ref-89\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-89\">71<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Hilda Flodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hilda_Flodin\">Hilda Flodin<\/a>\u00a0fut son \u00e9l\u00e8ve et sa ma\u00eetresse \u00e9galement<sup id=\"cite_ref-:0_90-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-:0-90\">72<\/a><\/sup>. Cette derni\u00e8re pr\u00e9senta\u00a0<a title=\"Gwen John\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gwen_John\">Gwen John<\/a>\u00a0\u00e0 Rodin<sup id=\"cite_ref-:0_90-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-:0-90\">72<\/a><\/sup>. John \u00e9tait une artiste anglaise venue vivre \u00e0 Meudon qui sera mod\u00e8le et \u00e9galement praticienne et ma\u00eetresse de Rodin de 1904 \u00e0 1914.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parmi les mod\u00e8les les plus connus de Rodin, il y a\u00a0<a title=\"Marianna Mattiocco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marianna_Mattiocco\">Marianna Russell<\/a>, \u00e9pouse du peintre australien\u00a0<a title=\"John Peter Russell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Peter_Russell\">John Peter Russell<\/a>\u00a0; elle posa pour le buste en argent de 1888 (Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>, en d\u00e9p\u00f4t au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Morlaix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Morlaix\">mus\u00e9e des beaux-arts de Morlaix<\/a>), pour celui de\u00a0<i>Mrs Russell<\/i>\u00a0de 1890, et en 1896 pour\u00a0<i>Pallas au Parth\u00e9non<\/i>, pour\u00a0<i>Minerve<\/i>\u00a0et pour\u00a0<i>C\u00e9r\u00e8s<\/i>\u00a0(Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Les_mod\u00e8les_masculins\"><span id=\"Les_mod.C3.A8les_masculins\"><\/span>Les mod\u00e8les masculins<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les mod\u00e8les masculins sont des Italiens des\u00a0<a title=\"Abruzzes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abruzzes\">Abruzzes<\/a>, dont Fran\u00e7ois Abruzzesi (pour la sculpture\u00a0<i>L&rsquo;homme qui marche<\/i>), Pignatelli (<i>Saint Jean-Baptiste<\/i>), Fanelli. Il y a aussi les mod\u00e8les de l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9cole des beaux-arts de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_des_beaux-arts_de_Paris\">\u00c9cole des beaux-arts de Paris<\/a>\u00a0: Poir\u00e9e, Valentin et Corsi. Auguste Neyt a pos\u00e9 pour\u00a0<i><a title=\"L'\u00c2ge d'airain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%82ge_d%27airain\">L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/a><\/i>. La t\u00eate du\u00a0<i>Balzac<\/i>\u00a0est faite d&rsquo;apr\u00e8s la photographie d&rsquo;un conducteur ou d&rsquo;un facteur de Tours. Il fait \u00e9galement poser son fils pour le\u00a0<i>Pierre de Wissant<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin utilise la photographie pour travailler, il fait photographier ses mod\u00e8les et ses sculptures<sup id=\"cite_ref-91\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-91\">73<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L'atelier_et_les_assistants_de_Rodin\"><span id=\"L.27atelier_et_les_assistants_de_Rodin\"><\/span>L&rsquo;atelier et les assistants de Rodin<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin travaillait avec de nombreux assistants, praticiens et mouleurs, tailleurs de marbre, photographes, etc. qui l&rsquo;assistaient dans son atelier de Meudon, la villa des Brillants, aujourd&rsquo;hui mus\u00e9e, o\u00f9 il est enterr\u00e9. Ainsi,\u00a0<i><a title=\"Les Trois Ombres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Trois_Ombres\">Les Trois Ombres<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"Ugolin della Gherardesca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ugolin_della_Gherardesca\">Ugolin<\/a><\/i>,\u00a0<i>Iris<\/i>,\u00a0<i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>, ou encore\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Porte de l'enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Porte_de_l%27enfer\">La Porte de l&rsquo;enfer<\/a><\/i>, ont \u00e9t\u00e9 agrandis (ou r\u00e9duits) en pl\u00e2tre par\u00a0<a title=\"Henri Leboss\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Leboss%C3%A9\">Henri Leboss\u00e9<\/a>, son principal sculpteur-mouleur depuis 1894. En 1904, il demanda \u00e0 un jeune sculpteur tch\u00e8que,\u00a0<a title=\"Josef Ma\u0159atka\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Josef_Ma%C5%99atka\">Josef Ma\u0159atka<\/a>, de pratiquer le marbre de\u00a0<i>La Main<\/i><sup id=\"cite_ref-92\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-92\">74<\/a><\/sup>.\u00a0<i>\u00c8ve au rocher<\/i>\u00a0fut taill\u00e9e dans le marbre par\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a>, et le marbre du\u00a0<i><a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Baiser<\/a><\/i>\u00a0fut taill\u00e9 par\u00a0<a title=\"Jean Turcan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Turcan\">Jean Turcan<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre 1884 et 1900,\u00a0<a title=\"Jean Escoula\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Escoula\">Jean Escoula<\/a>\u00a0ex\u00e9cute les marbres d\u2019<i>\u00c8ve<\/i>,\u00a0<i>\u00c9ternelle idole<\/i>,\u00a0<i>Madame\u00a0<a title=\"Alfred Roll\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alfred_Roll\">Alfred Roll<\/a><\/i>\u00a0(vers 1887, en collaboration avec\u00a0<a class=\"new\" title=\"Louis Cornu (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Louis_Cornu&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Louis Cornu<\/a>),\u00a0<i>Madame Vicuna<\/i>\u00a0(en 1888, avec le praticien Louis Cornu),\u00a0<i>Dana\u00efde<\/i>\u00a0(vers\u00a0<a title=\"1889\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1889\">1889<\/a>), ainsi que les chevaux du\u00a0<i>Monument de\u00a0<a title=\"Claude Gell\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Gell%C3%A9e\">Claude Gell\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0(en 1892, en collaboration avec\u00a0<a title=\"Victor Peter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Peter\">Victor Peter<\/a>)<sup id=\"cite_ref-93\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-93\">75<\/a><\/sup>. En 1890,\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Pompon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Pompon\">Fran\u00e7ois Pompon<\/a>\u00a0entre dans l&rsquo;atelier de Rodin, o\u00f9 il travaille comme praticien au d\u00e9p\u00f4t des marbres,\u00a0<a title=\"Rue de l'Universit\u00e9 (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_de_l%27Universit%C3%A9_(Paris)\">rue de l&rsquo;Universit\u00e9<\/a>. Il y dirige l&rsquo;atelier d\u00e8s 1893, transmettant les comptes, payant les marbres et supervisant le travail.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les metteurs au point sont pay\u00e9s 10 \u00e0 12,5\u00a0francs par jour\u00a0; les praticiens, 20\u00a0francs. Les assistants de Rodin travaillent dix heures par jour, un peu moins le dimanche<sup id=\"cite_ref-94\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-94\">76<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les bronzes sont fondus au\u00a0<a title=\"Sable (fonderie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sable_(fonderie)\">sable<\/a>\u00a0ou \u00e0 la\u00a0<a title=\"Cire perdue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cire_perdue\">cire perdue<\/a>, entre autres par\u00a0<a title=\"Ferdinand Barbedienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferdinand_Barbedienne\">Barbedienne<\/a>,\u00a0<a title=\"Fonderie H\u00e9brard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_H%C3%A9brard\">H\u00e9brard<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Fonderie Rudier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_Rudier\">Rudier<\/a>\u00a0(de 1902 \u00e0 1952)<sup id=\"cite_ref-95\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-95\">77<\/a><\/sup>. Les\u00a0<a title=\"Cire perdue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cire_perdue#Les_patines\">patines<\/a>\u00a0des bronzes \u00e9taient travaill\u00e9es selon un proc\u00e9d\u00e9 sp\u00e9cial par\u00a0<a class=\"new\" title=\"Jean Limet (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jean_Limet&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jean Limet<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La m\u00e9thode de travail suivait trois \u00e9tapes\u00a0: la fragmentation, l\u2019assemblage et la d\u00e9multiplication. Rodin\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessinait<\/a>\u00a0puis\u00a0<a title=\"Modelage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Modelage\">modelait<\/a>\u00a0de sa main une sculpture en terre crue \u00e0 une \u00e9chelle donn\u00e9e. La sculpture \u00e9tait ensuite moul\u00e9e par ses assistants ouvriers mouleurs et pl\u00e2triers, puis tir\u00e9e en pl\u00e2tre, avant d&rsquo;\u00eatre reproduite par les techniques d&rsquo;<a title=\"Henri Leboss\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Leboss%C3%A9\">Henri Leboss\u00e9<\/a>, \u00e0 une \u00e9chelle diff\u00e9rente (d\u00e9multiplication). Rodin proc\u00e9dait alors parfois \u00e0 des\u00a0<a title=\"Assemblage (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assemblage_(art)\">assemblages<\/a>\u00a0inattendus de morceaux par fragmentation des pl\u00e2tres pr\u00e9c\u00e9dents qui, s&rsquo;ils lui convenaient, donnaient jour \u00e0 un original en pl\u00e2tre, lui-m\u00eame ensuite moul\u00e9 et tir\u00e9 en bronze en nombre limit\u00e9, mais \u00e0 diff\u00e9rentes \u00e9chelles. Enfin, elle pouvait \u00eatre sculpt\u00e9e en marbre par un praticien.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Liste_des_assistants\">Liste des assistants<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin est entour\u00e9 de\u00a0<span class=\"nowrap\">5 \u00e0 26 sculpteurs-assistants<\/span>, suivant les p\u00e9riodes de son activit\u00e9. Certains ne font qu&rsquo;un travail. D&rsquo;autres resteront plus longtemps, tels\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a>\u00a0qui travaillera pendant dix ans pour Rodin\u00a0;\u00a0<a title=\"Jean Escoula\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Escoula\">Jean Escoula<\/a>, douze ans\u00a0; le metteur aux points Ganier, douze ans\u00a0; Bertrand-Jacques Barth\u00e9lemy, dix-huit ans\u00a0; Louis Mathet, vingt et un ans et\u00a0<a title=\"Victor Peter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Peter\">Victor Peter<\/a>, vingt-trois ans<sup id=\"cite_ref-96\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-96\">78<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La mise aux points \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Pantographe des sculpteurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pantographe_des_sculpteurs\">pantographe<\/a>\u00a0ou d&rsquo;un compas \u00e0 trois pointes est une technique de reproduction d&rsquo;un mod\u00e8le original en pl\u00e2tre pour le sculpter en marbre. Elle est op\u00e9r\u00e9e avec diff\u00e9rents instruments de mesure tels qu&rsquo;\u00e9querres, compas, ch\u00e2ssis, qui prennent leurs rep\u00e8res de proportion \u00e0 partir de points dits \u00ab\u00a0justes\u00a0\u00bb inscrits au crayon sur l&rsquo;original et rep\u00e9r\u00e9s \u00e0 l&rsquo;identique sur le marbre<sup id=\"cite_ref-97\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-97\">79<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Assistants<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin dans l'atelier de son mouleur, Henri Leboss\u00e9.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_-_Monument_to_Victor_Hugo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Auguste_Rodin_-_Monument_to_Victor_Hugo.jpg\/499px-Auguste_Rodin_-_Monument_to_Victor_Hugo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Auguste_Rodin_-_Monument_to_Victor_Hugo.jpg\/749px-Auguste_Rodin_-_Monument_to_Victor_Hugo.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/49\/Auguste_Rodin_-_Monument_to_Victor_Hugo.jpg 2x\" alt=\"Rodin dans l'atelier de son mouleur, Henri Leboss\u00e9.\" width=\"396\" height=\"237\" data-file-width=\"925\" data-file-height=\"556\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin dans l&rsquo;atelier de son mouleur,\u00a0<a title=\"Henri Leboss\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Leboss%C3%A9\">Henri Leboss\u00e9<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Les points justes au crayon pour l'ex\u00e9cution du marbre, sur les genoux du pl\u00e2tre original du Baiser. Meudon, mus\u00e9e Rodin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg\/400px-Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg\/600px-Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg\/800px-Rodin_-_Le_Baiser_%22Points_justes..._%22_sur_pl%C3%A2tre_grand_mod%C3%A8le_vers_1888-1889.jpg 2x\" alt=\"Les points justes au crayon pour l'ex\u00e9cution du marbre, sur les genoux du pl\u00e2tre original du Baiser. Meudon, mus\u00e9e Rodin.\" width=\"317\" height=\"237\" data-file-width=\"2560\" data-file-height=\"1920\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Les points justes au crayon pour l&rsquo;ex\u00e9cution du marbre, sur les genoux du pl\u00e2tre original du\u00a0<i>Baiser<\/i>.\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"D\u00e9tail des jambes du pl\u00e2tre original du G\u00e9nie du repos \u00e9ternel, avec traces aux crayons de points justes et clous de fixation du pantographe du praticien Charles Despiau. Meudon, mus\u00e9e Rodin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_(d%C3%A9tail).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_%28d%C3%A9tail%29.jpg\/225px-G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_%28d%C3%A9tail%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_%28d%C3%A9tail%29.jpg\/337px-G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_%28d%C3%A9tail%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_%28d%C3%A9tail%29.jpg\/450px-G%C3%A9nie_du_repos_eternel_by_Auguste_Rodin_%28d%C3%A9tail%29.jpg 2x\" alt=\"D\u00e9tail des jambes du pl\u00e2tre original du G\u00e9nie du repos \u00e9ternel, avec traces aux crayons de points justes et clous de fixation du pantographe du praticien Charles Despiau. Meudon, mus\u00e9e Rodin.\" width=\"199\" height=\"266\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">D\u00e9tail des jambes du pl\u00e2tre original du\u00a0<i>G\u00e9nie du repos \u00e9ternel<\/i>, avec traces aux crayons de points justes et clous de fixation du pantographe du praticien\u00a0<a title=\"Charles Despiau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Despiau\">Charles Despiau<\/a>.\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Pierre Puvis de Chavannes (1891)[80], pl\u00e2tre original, avec points de basement (clous et rep\u00e8res) pour fixer un pantographe. Paris, mus\u00e9e Rodin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin,_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes,_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Auguste_Rodin%2C_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes%2C_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg\/225px-Auguste_Rodin%2C_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes%2C_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Auguste_Rodin%2C_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes%2C_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg\/337px-Auguste_Rodin%2C_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes%2C_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Auguste_Rodin%2C_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes%2C_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg\/450px-Auguste_Rodin%2C_T%C3%AAte_de_Puvis_de_Chavannes%2C_pl%C3%A2tre_original_v._1891.jpg 2x\" alt=\"Pierre Puvis de Chavannes (1891)[80], pl\u00e2tre original, avec points de basement (clous et rep\u00e8res) pour fixer un pantographe. Paris, mus\u00e9e Rodin.\" width=\"199\" height=\"266\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Pierre Puvis de Chavannes<\/i>\u00a0(1891)<sup id=\"cite_ref-98\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-98\">80<\/a><\/sup>, pl\u00e2tre original, avec points de basement (clous et rep\u00e8res) pour fixer un pantographe.\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"T\u00eate de Camille Claudel au bonnet, p\u00e2te de verre, en collaboration avec Jean Cros. Paris, mus\u00e9e Rodin[81].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin,_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel,_vers_1911.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Auguste_Rodin%2C_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel%2C_vers_1911.jpg\/225px-Auguste_Rodin%2C_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel%2C_vers_1911.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Auguste_Rodin%2C_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel%2C_vers_1911.jpg\/337px-Auguste_Rodin%2C_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel%2C_vers_1911.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Auguste_Rodin%2C_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel%2C_vers_1911.jpg\/450px-Auguste_Rodin%2C_t%C3%AAte_de_Camille_Claudel%2C_vers_1911.jpg 2x\" alt=\"T\u00eate de Camille Claudel au bonnet, p\u00e2te de verre, en collaboration avec Jean Cros. Paris, mus\u00e9e Rodin[81].\" width=\"199\" height=\"266\" data-file-width=\"1920\" data-file-height=\"2560\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>T\u00eate de\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>\u00a0au bonnet<\/i>, p\u00e2te de verre, en collaboration avec\u00a0<a title=\"Jean Cros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Cros\">Jean Cros<\/a>.\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a><sup id=\"cite_ref-99\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-99\">81<\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"\u00c8ve (1881), pratique du marbre par Antoine Bourdelle, Moscou, mus\u00e9e Pouchkine.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%27Eve%27_by_Auguste_Rodin,_1881,_marble,_Pushkin_Museum.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/%27Eve%27_by_Auguste_Rodin%2C_1881%2C_marble%2C_Pushkin_Museum.JPG\/113px-%27Eve%27_by_Auguste_Rodin%2C_1881%2C_marble%2C_Pushkin_Museum.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/%27Eve%27_by_Auguste_Rodin%2C_1881%2C_marble%2C_Pushkin_Museum.JPG\/169px-%27Eve%27_by_Auguste_Rodin%2C_1881%2C_marble%2C_Pushkin_Museum.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/%27Eve%27_by_Auguste_Rodin%2C_1881%2C_marble%2C_Pushkin_Museum.JPG\/226px-%27Eve%27_by_Auguste_Rodin%2C_1881%2C_marble%2C_Pushkin_Museum.JPG 2x\" alt=\"\u00c8ve (1881), pratique du marbre par Antoine Bourdelle, Moscou, mus\u00e9e Pouchkine.\" width=\"101\" height=\"266\" data-file-width=\"1108\" data-file-height=\"2940\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>\u00c8ve<\/i>\u00a0(1881), pratique du marbre par\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a>,\u00a0<a title=\"Moscou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moscou\">Moscou<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Pouchkine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Pouchkine\">mus\u00e9e Pouchkine<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Praticiens\">Praticiens<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li>Bertrand-Jacques Barth\u00e9lemy<sup id=\"cite_ref-100\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-100\">Note 19<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Bernard, un des premiers praticiens de Rodin<sup id=\"cite_ref-101\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-101\">Note 20<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Auguste Beuret, fils d&rsquo;Auguste Rodin<sup id=\"cite_ref-102\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-102\">Note 21<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a><sup id=\"cite_ref-103\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-103\">Note 22<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Edwin Bucher\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edwin_Bucher\">Edwin Bucher<\/a><sup id=\"cite_ref-104\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-104\">82<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a><sup id=\"cite_ref-105\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-105\">Note 23<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Louis Cornu<sup id=\"cite_ref-106\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-106\">Note 24<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li><a title=\"Jean Cros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Cros\">Jean Cros<\/a>\u00a0(1884-1932)\u00a0: il r\u00e9alise les tirages en p\u00e2te de verre en 1911<sup id=\"cite_ref-107\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-107\">Note 25<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Paul Cruet (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Paul_Cruet&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Paul Cruet<\/a>\u00a0(1880-1966), chef-mouleur<sup id=\"cite_ref-108\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-108\">Note 26<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Jules Desbois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Desbois\">Jules Desbois<\/a><sup id=\"cite_ref-109\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-109\">Note 27<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Charles Despiau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Despiau\">Charles Despiau<\/a>, assistant-modeleur de 1907 \u00e0 1914 mais \u00e9galement praticien du marbre du \u00ab\u00a0G\u00e9nie du repos \u00e9ternel\u00a0\u00bb<\/li>\n<li><a title=\"Emmanuel Dolivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emmanuel_Dolivet\">Emmanuel Dolivet<\/a><sup id=\"cite_ref-110\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-110\">Note 28<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Jean Escoula\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Escoula\">Jean Escoula<\/a><sup id=\"cite_ref-111\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-111\">Note 29<\/a><\/sup><\/li>\n<li>L\u00e9on Fourquet<sup id=\"cite_ref-112\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-112\">Note 30<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Ganier<sup id=\"cite_ref-113\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-113\">Note 31<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Alfred Jean Halou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alfred_Jean_Halou\">Alfred Jean Halou<\/a><sup id=\"cite_ref-114\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-114\">Note 32<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Henri Leboss\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Leboss%C3%A9\">Henri Leboss\u00e9<\/a><sup id=\"cite_ref-115\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-115\">Note 33<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Augustin Lesieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augustin_Lesieux\">Augustin Lesieux<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Jessie Lipscomb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jessie_Lipscomb\">Jessie Lipscomb<\/a><sup id=\"cite_ref-116\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-116\">Note 34<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Ottilie Maclaren Wallace\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ottilie_Maclaren_Wallace\">Ottilie McLaren<\/a><sup id=\"cite_ref-117\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-117\">Note 35<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Aristide Maillol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristide_Maillol\">Aristide Maillol<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Josef Ma\u0159atka\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Josef_Ma%C5%99atka\">Josef Ma\u0159atka<\/a><sup id=\"cite_ref-118\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-118\">Note 36<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Louis Mathet<sup id=\"cite_ref-119\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-119\">Note 37<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"\u00c9mile Matruchot (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%89mile_Matruchot&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u00c9mile Matruchot<\/a><sup id=\"cite_ref-120\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-120\">Note 38<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Jean-Marie Mengue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Mengue\">Jean-Marie Mengue<\/a><sup id=\"cite_ref-121\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-121\">Note 39<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Ernest Nivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernest_Nivet\">Ernest Nivet<\/a><sup id=\"cite_ref-122\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-122\">Note 40<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Victor Peter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victor_Peter\">Victor Peter<\/a><sup id=\"cite_ref-123\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-123\">Note 41<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Fran\u00e7ois Pompon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Pompon\">Fran\u00e7ois Pompon<\/a><sup id=\"cite_ref-124\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-124\">Note 42<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Sophie Postolska<sup id=\"cite_ref-125\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-125\">Note 43<\/a><\/sup><\/li>\n<li>Rigaud<sup id=\"cite_ref-126\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-126\">Note 44<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Medardo Rosso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Medardo_Rosso\">Medardo Rosso<\/a><\/li>\n<li>Aristide Rousaud<sup id=\"cite_ref-127\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-127\">Note 45<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Alphonse Saladin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_Saladin\">Alphonse Saladin<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Gaston Schnegg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaston_Schnegg\">Gaston Schnegg<\/a><sup id=\"cite_ref-128\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-128\">Note 46<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Lucien Schnegg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucien_Schnegg\">Lucien Schnegg<\/a><sup id=\"cite_ref-129\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-129\">Note 47<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"S\u00e9raphin Soudbinine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9raphin_Soudbinine\">S\u00e9raphin Soudbinine<\/a><sup id=\"cite_ref-130\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-130\">Note 48<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Jean Turcan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Turcan\">Jean Turcan<\/a><sup id=\"cite_ref-131\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-131\">Note 49<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Vincent Cruz (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Vincent_Cruz&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Vincent Cruz<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Patineur\">Patineur<\/h5>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a class=\"new\" title=\"Jean Limet (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jean_Limet&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jean Limet<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Photographes\">Photographes<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><a title=\"Karl Bodmer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Bodmer\">Karl Bodmer<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Jacques-Ernest Bulloz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Ernest_Bulloz\">Jacques-Ernest Bulloz<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Eug\u00e8ne Druet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_Druet\">Eug\u00e8ne Druet<\/a><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Freuler (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Freuler&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Freuler<\/a><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Jean Limet (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jean_Limet&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jean Limet<\/a><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Pannelier (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pannelier&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pannelier<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u00c9douard Pourchet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89douard_Pourchet\">\u00c9douard Pourchet<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Clara Westhoff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clara_Westhoff\">Clara Westhoff<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Secr\u00e9taires\"><span id=\"Secr.C3.A9taires\"><\/span>Secr\u00e9taires<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><a class=\"new\" title=\"Ren\u00e9 Cheruy (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ren%C3%A9_Cheruy&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ren\u00e9 Cheruy<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Ren\u00e9 Cheruy\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Cheruy\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Ren\u00e9 Cheruy\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>(1902-1908)<sup id=\"cite_ref-132\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-132\">83<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rainer Maria Rilke<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Gustave Coquiot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Coquiot\">Gustave Coquiot<\/a>\u00a0(\u00e0 partir de 1911)<sup id=\"cite_ref-133\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-133\">84<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Maurice Baud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurice_Baud\">Maurice Baud<\/a>\u00a0(1909-1910)<sup id=\"cite_ref-134\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-134\">85<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Marcelle Tirel (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Marcelle_Tirel&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Marcelle Tirel<\/a>\u00a0(1906-1917)<sup id=\"cite_ref-135\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-135\">86<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-136\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-136\">Note 50<\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Fondeurs_(ext\u00e9rieur_\u00e0_l'atelier)\"><span id=\"Fondeurs_.28ext.C3.A9rieur_.C3.A0_l.27atelier.29\"><\/span>Fondeurs (ext\u00e9rieur \u00e0 l&rsquo;atelier)<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><a title=\"Ferdinand Barbedienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferdinand_Barbedienne\">Barbedienne<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Fonderie H\u00e9brard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_H%C3%A9brard\">H\u00e9brard<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Fonderie Rudier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_Rudier\">Rudier<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Fonderie Susse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_Susse\">Susse<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Fonderie Thi\u00e9baut Fr\u00e8res\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_Thi%C3%A9baut_Fr%C3%A8res\">Thi\u00e9baut<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9l\u00e8ves\"><span id=\".C3.89l.C3.A8ves\"><\/span>\u00c9l\u00e8ves<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le mus\u00e9e Rodin poss\u00e8de une liste d&rsquo;\u00e9l\u00e8ves de 200 noms, autant de femmes que d&rsquo;hommes. Il y a de nombreux \u00e9l\u00e8ves anglaises et am\u00e9ricaines. Selon Judith Cladel, Rodin affirmait\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Ce sont les femmes qui me comprennent le mieux. Elles sont tr\u00e8s attentives, tr\u00e8s soumises<sup id=\"cite_ref-137\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-137\">87<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<div class=\"colonnes\" style=\"text-align: justify;\">\n<ul>\n<li><a title=\"Jeanne Bardey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeanne_Bardey\">Jeanne Bardey<\/a>, \u00e9galement praticienne en gravure<\/li>\n<li><a title=\"Constantin Br\u00e2ncu\u0219i\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantin_Br%C3%A2ncu%C8%99i\">Brancusi<\/a>, \u00e9l\u00e8ve pendant un mois<\/li>\n<li><a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Rapha\u00ebl Diligent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_Diligent\">Rapha\u00ebl Diligent<\/a><\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Harriet Whitney Frishmuth (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Harriet_Whitney_Frishmuth&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Harriet Whitney Frishmuth<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Madeleine Jouvray\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_Jouvray\">Madeleine Jouvray<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Gwen John\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gwen_John\">Gwen John<\/a>, \u00e9galement mod\u00e8le de\u00a0<i>La Muse Whistler<\/i><\/li>\n<li><a title=\"David Laksine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Laksine\">David Laksine<\/a>, dit \u00ab\u00a0Laxine\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-138\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-138\">88<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Jessie Lipscomb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jessie_Lipscomb\">Jessie Lipscomb<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Ottilie Maclaren Wallace\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ottilie_Maclaren_Wallace\">Ottilie McLaren<\/a><sup id=\"cite_ref-139\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-139\">Note 51<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Carl Milles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carl_Milles\">Carl Milles<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Ernest Nivet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernest_Nivet\">Ernest Nivet<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Alfred Pina\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alfred_Pina\">Alfred Pina<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Enid Yandell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enid_Yandell\">Enid Yandell<\/a>, am\u00e9ricaine<\/li>\n<li><a title=\"Meta Vaux Warrick Fuller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meta_Vaux_Warrick_Fuller\">Meta Vaux Warrick Fuller<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L'atelier,_le_mus\u00e9e_Rodin_de_Meudon\"><span id=\"L.27atelier.2C_le_mus.C3.A9e_Rodin_de_Meudon\"><\/span>L&rsquo;atelier, le mus\u00e9e Rodin de Meudon<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">Villa des Brillants<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mus%C3%A9e_Rodin,_Meudon,_Atelier.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Mus%C3%A9e_Rodin%2C_Meudon%2C_Atelier.JPG\/170px-Mus%C3%A9e_Rodin%2C_Meudon%2C_Atelier.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Mus%C3%A9e_Rodin%2C_Meudon%2C_Atelier.JPG\/255px-Mus%C3%A9e_Rodin%2C_Meudon%2C_Atelier.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Mus%C3%A9e_Rodin%2C_Meudon%2C_Atelier.JPG\/340px-Mus%C3%A9e_Rodin%2C_Meudon%2C_Atelier.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"99\" data-file-width=\"3217\" data-file-height=\"1865\" \/><\/a><figcaption>Pl\u00e2tres originaux expos\u00e9s au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>, ancien atelier de l&rsquo;artiste.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est sur les hauteurs de\u00a0<a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>\u00a0que Rodin ach\u00e8te, en\u00a0<a title=\"1895\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1895\">1895<\/a>, un terrain de plusieurs hectares avec un pavillon de\u00a0<a title=\"Style Louis XIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_Louis_XIII\">style Louis XIII<\/a>. Il vient s&rsquo;y installer en\u00a0<a title=\"1897\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1897\">1897<\/a>\u00a0avec Rose Beuret. En 1900, il y fait r\u00e9installer le pavillon de l&rsquo;<a title=\"Exposition universelle de 1900\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_universelle_de_1900\">Exposition universelle<\/a>\u00a0auquel il adjoint un portique r\u00e9cup\u00e9r\u00e9 du ch\u00e2teau d&rsquo;Issy d\u00e9truit en 1871. Il y a journellement 50 ouvriers, praticiens, mouleurs, staffeurs qui y travaillent et y vivent avec leurs familles dans des baraquements non loin. Rodin y donne le travail tous les matins. Il y installe son secr\u00e9taire,\u00a0<a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rainer Maria Rilke<\/a>, en 1905. Transform\u00e9 en mus\u00e9e en 1950, puis restaur\u00e9 en 1997, La\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">villa des Brillants<\/a>\u00a0pr\u00e9sente des sculptures originales, essentiellement des pl\u00e2tres, qui sont autant d&rsquo;esquisses, d&rsquo;\u00e9tudes, de variantes dans des \u00e9tats successifs. Au centre du jardin, la tombe de Rose et Auguste Rodin est surmont\u00e9e du\u00a0<i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Penseur<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-140\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-140\">89<\/a><\/sup>. La villa des Brillants \u00e9tait l&rsquo;atelier. Les marbres \u00e9taient taill\u00e9s au\u00a0<a title=\"D\u00e9p\u00f4t des marbres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9p%C3%B4t_des_marbres\">d\u00e9p\u00f4t des marbres<\/a>\u00a0\u00e0 Paris jusqu&rsquo;en 1901. L&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"H\u00f4tel Biron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_Biron\">h\u00f4tel Biron<\/a>, actuel mus\u00e9e Rodin \u00e0 Paris, \u00e9tait un lieu de pr\u00e9sentation que Rodin d\u00e9couvrit en 1908<sup id=\"cite_ref-141\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-141\">90<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Analyse_des_mat\u00e9riaux\"><span id=\"Analyse_des_mat.C3.A9riaux\"><\/span>Analyse des mat\u00e9riaux<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"La_p\u00e2te_\u00e0_modeler\"><span id=\"La_p.C3.A2te_.C3.A0_modeler\"><\/span>La p\u00e2te \u00e0 modeler<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin-2014-02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Rodin-2014-02.jpg\/170px-Rodin-2014-02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Rodin-2014-02.jpg\/255px-Rodin-2014-02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Rodin-2014-02.jpg\/340px-Rodin-2014-02.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"276\" data-file-width=\"2716\" data-file-height=\"4416\" \/><\/a><figcaption><center><i><a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Le Baiser<\/a><\/i>\u00a0(vers 1881-1882), terre cuite,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a><\/center>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour remplacer parfois l&rsquo;argile qui s&rsquo;effrite en s\u00e9chant si elle n&rsquo;est pas cuite, Rodin utilisait de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Plasticine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plasticine\">plasticine<\/a>, compos\u00e9e d&rsquo;un corps gras, qu&rsquo;il combine \u00e0 l&rsquo;occasion au pl\u00e2tre et m\u00eame \u00e0 l&rsquo;argile pour des reprises ou des ajustements. Ainsi, la sculpture\u00a0<i>Le Sommeil<\/i>\u00a0(1894) est compos\u00e9e de terre cuite, pl\u00e2tre, cire, plasticine, papier journal, filasse et clous<sup id=\"cite_ref-142\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-142\">91<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2015, des \u00e9tudes men\u00e9es \u00e0 l&rsquo;<a title=\"European Synchrotron Radiation Facility\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/European_Synchrotron_Radiation_Facility\">European Synchrotron Radiation Facility<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Grenoble\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grenoble\">Grenoble<\/a>\u00a0ont permis d\u2019analyser la composition de la p\u00e2te \u00e0 modeler utilis\u00e9e par Rodin pour les portraits d&rsquo;Hanako et de Clemenceau. Des \u00e9chantillons millim\u00e9triques de deux de ses \u0153uvres d\u00e9grad\u00e9es par le temps, datant de 1912 pour Hanako, et 1913 pour Clemenceau, ont \u00e9t\u00e9 \u00e9tudi\u00e9s aux\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Rayons X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rayons_X\">rayons X<\/a>\u00a0ultra brillants permettant de comprendre qu&rsquo;il utilisait deux types de mat\u00e9riaux modernes de modelage, proches de la p\u00e2te \u00e0 modeler. Des protocoles de nettoyage et conservation ont ainsi \u00e9t\u00e9 mis au point comme l&rsquo;utilisation d&rsquo;un nettoyage au laser en cas de salissure l\u00e9g\u00e8re ou moyenne, ou d&rsquo;utilisation de\u00a0<a title=\"Carboxym\u00e9thylcellulose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carboxym%C3%A9thylcellulose\">carboxym\u00e9thylcellulose<\/a>\u00a0sur papier absorbant dans les autres cas<sup id=\"cite_ref-143\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-143\">92<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-144\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-144\">93<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Le_bronze\">Le bronze<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si le\u00a0<a title=\"Bronze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bronze\">bronze<\/a>\u00a0est une technique ancestrale, Rodin va avoir acc\u00e8s \u00e0 de nouveaux\u00a0<a title=\"Alliage de cuivre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alliage_de_cuivre\">alliages<\/a>\u00a0d\u00e9velopp\u00e9s pendant le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle par la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution industrielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_industrielle\">r\u00e9volution industrielle<\/a>\u00a0et technique<sup id=\"cite_ref-145\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-145\">Note 52<\/a><\/sup>, bas\u00e9s sur le m\u00e9lange en variation de proportion de\u00a0<a title=\"Cuivre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cuivre\">cuivre<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9tain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tain\">\u00e9tain<\/a>,\u00a0<a title=\"Zinc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zinc\">zinc<\/a>,\u00a0<a title=\"Plomb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plomb\">plomb<\/a>,\u00a0<a title=\"Aluminium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aluminium\">aluminium<\/a>,\u00a0<a title=\"Mangan\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mangan%C3%A8se\">mangan\u00e8se<\/a>,\u00a0<a title=\"Phosphore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Phosphore\">phosphore<\/a><sup id=\"cite_ref-146\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-146\">94<\/a><\/sup>. Serge G\u00e9rard, dans son livre\u00a0<i>Rodin. L&rsquo;homme d&rsquo;airain<\/i>\u00a0donne les proportions suivantes\u00a0: cuivre, 85 \u00e0 90\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>, \u00e9tain, 12 \u00e0 17\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>, zinc et plomb en quantit\u00e9 infinit\u00e9simale<sup id=\"cite_ref-147\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-147\">95<\/a><\/sup>. Cette variation permet de dater ou d&rsquo;expertiser les diff\u00e9rentes fontes de bronzes<sup id=\"cite_ref-148\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-148\">96<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ainsi, le\u00a0<a class=\"new\" title=\"Mus\u00e9e du Bronze (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Mus%C3%A9e_du_Bronze&amp;action=edit&amp;redlink=1\">mus\u00e9e du Bronze<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Inverness (Qu\u00e9bec)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inverness_(Qu%C3%A9bec)\">Inverness<\/a>\u00a0analyse deux exemples de bronze actuellement utilis\u00e9 en fonderie d&rsquo;art, l&rsquo;un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0sp\u00e9cifiquement en Am\u00e9rique du Nord, un alliage de cuivre \u00e0 95\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>, de silicium \u00e0 4\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>, de mangan\u00e8se \u00e0 1\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>\u00a0et de traces d&rsquo;autres m\u00e9taux, ce qui donne un bronze plus dur, de grande qualit\u00e9. Cet alliage provient de l&rsquo;a\u00e9ronautique am\u00e9ricaine. En Europe, le bronze est encore largement compos\u00e9 de cuivre \u00e0 85\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>, d&rsquo;\u00e9tain \u00e0 5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>, de plomb \u00e0 5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr>\u00a0et de zinc \u00e0 5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pourcent\">%<\/abbr><sup id=\"cite_ref-149\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-149\">97<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1989, une analyse radiographique du\u00a0<i>Penseur<\/i>\u00a0et des\u00a0<i>Bourgeois de Calais<\/i>\u00a0a permis de montrer la diff\u00e9rence d&rsquo;\u00e9paisseur du bronze \u2014\u00a0plus \u00e9pais, plus lourd et plus solide au pied des sculptures et moins \u00e9pais au sommet, lequel est plus fragile mais plus l\u00e9ger\u00a0\u2014 et la pr\u00e9sence d&rsquo;armatures de consolidation \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur des sculptures<sup id=\"cite_ref-150\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-150\">98<\/a><\/sup>, technique rendue possible par les nouveaux alliages.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plusieurs \u0153uvres de Rodin ont \u00e9t\u00e9 fondues en bronze par Thi\u00e9baut fr\u00e8res\u00a0: Saint Jean Baptiste, L\u2019\u00c2ge d&rsquo;airain; Jeunesse triomphante ou La Parque et la Convalescente.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Collection\">Collection<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Guanyin_(mus%C3%A9e_Rodin)_(6215581070).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/Guanyin_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215581070%29.jpg\/110px-Guanyin_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215581070%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/Guanyin_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215581070%29.jpg\/165px-Guanyin_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215581070%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/Guanyin_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215581070%29.jpg\/220px-Guanyin_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215581070%29.jpg 2x\" width=\"110\" height=\"165\" data-file-width=\"683\" data-file-height=\"1024\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Guanyin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guanyin\">Guanyin<\/a>\u00a0avec un enfant dans les bras<\/i>, Chine (?),\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0(?),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>. Une antiquit\u00e9 chinoise de la collection de Rodin.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Auguste Rodin \u00e9tait \u00e9galement un grand collectionneur de sculptures antiques romaines et grecques, d&rsquo;antiquit\u00e9s chinoises, de gravures japonaises et de peintures d&rsquo;<a title=\"Auguste Renoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Renoir\">Auguste Renoir<\/a>,\u00a0<a title=\"Vincent van Gogh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_van_Gogh\">Vincent van Gogh<\/a>,\u00a0<a title=\"Claude Monet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Monet\">Claude Monet<\/a>,\u00a0<a title=\"Frits Thaulow\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Frits_Thaulow\">Frits Thaulow<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Eug\u00e8ne Carri\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_Carri%C3%A8re\">Eug\u00e8ne Carri\u00e8re<\/a>, entre autres. Ces collections sont conserv\u00e9es \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Les_faussaires\">Les faussaires<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s la mort de Rodin<sup id=\"cite_ref-151\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-151\">99<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-152\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-152\">100<\/a><\/sup>, la question de l&rsquo;authenticit\u00e9 des bronzes se pose<sup id=\"cite_ref-153\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-153\">101<\/a><\/sup>, Rodin lui-m\u00eame qualifiant ses bronzes de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0reproduction de ses originaux en argile<sup id=\"cite_ref-154\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-154\">102<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, il avait donn\u00e9 autorisation au fondeur Barbedienne de reproduire contre redevance son \u0153uvre \u00e0 \u00e9chelle plus r\u00e9duite, sans limite de nombre.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s la mort de Rodin, les caricaturistes se moqu\u00e8rent autant de la production pl\u00e9thorique de l&rsquo;artiste que des faux que son succ\u00e8s engendr\u00e8rent. Dans un num\u00e9ro de\u00a0<i><a title=\"La Ba\u00efonnette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ba%C3%AFonnette\">La Ba\u00efonnette<\/a><\/i>\u00a0d&rsquo;<time class=\"nowrap\" datetime=\"1919-04\" data-sort-value=\"1919-04\">avril 1919<\/time>,\u00a0<a title=\"Marcel Capy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcel_Capy\">Marcel Capy<\/a>\u00a0conclut une satire en \u00e9crivant\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Moi Rodin, \u00e9picier, sain de corps et d&rsquo;esprit, n&rsquo;ai jamais sculpt\u00e9\u00a0! Tous les Rodins sont faux<sup id=\"cite_ref-155\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-155\">103<\/a><\/sup>\u00a0!\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c9tant donn\u00e9 sa c\u00e9l\u00e9brit\u00e9 de son vivant, les faussaires se sont en effet tr\u00e8s rapidement int\u00e9ress\u00e9s \u00e0 l\u2019\u0153uvre de Rodin<sup id=\"cite_ref-156\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-156\">104<\/a><\/sup>, en particulier, l&rsquo;Allemand\u00a0<a class=\"new\" title=\"Ernest Durig (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ernest_Durig&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ernest Durig<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Ernest Durig\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ernest_Durig\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Ernest Durig\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0(1894-1962) qui s&rsquo;\u00e9tait fait une sp\u00e9cialit\u00e9 dans les faux dessins, qui sont pour certains aujourd&rsquo;hui conserv\u00e9s \u00e0\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Museum of Modern Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Museum_of_Modern_Art\">Museum of Modern Art<\/a>. Il pr\u00e9tendait avoir termin\u00e9 et fait en marbre le portrait du pape Beno\u00eet XV<sup id=\"cite_ref-157\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-157\">105<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jusqu&rsquo;en 1968, les tirages des bronzes ne sont pas limit\u00e9s par la loi fran\u00e7aise, aussi le mus\u00e9e Rodin, ayant-droit du sculpteur peut-il continuer \u00e0 produire des bronzes posthumes originaux sans restriction apr\u00e8s la mort de Rodin en 1917. Des pl\u00e2tres dupliqu\u00e9s par la fonderie Georges Rudier, fournisseur du mus\u00e9e Rodin de 1952 \u00e0 1982, ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9tourn\u00e9s et utilis\u00e9s pour ex\u00e9cuter des \u00e9preuves ill\u00e9gitimes d\u00e8s les ann\u00e9es 1960 jusqu&rsquo;au d\u00e9but des ann\u00e9es 1990<sup id=\"cite_ref-158\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-158\">Note 53<\/a><\/sup>. De plus, le march\u00e9 de l&rsquo;art a connu un scandale important au cours des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1990\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1990\">ann\u00e9es 1990<\/a>, avec la d\u00e9couverte de r\u00e9seaux de faussaires \u2014\u00a0dont\u00a0<a title=\"Guy Hain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guy_Hain\">Guy Hain<\/a>\u00a0et Gary Snell\u00a0\u2014 condamn\u00e9s par la justice fran\u00e7aise en 2001, mais dont l&rsquo;activit\u00e9 a inond\u00e9 le march\u00e9 de milliers de contrefa\u00e7ons.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon B\u00e9atrice de Rochebouet, qui cite J\u00e9r\u00f4me Le Blay, le directeur du comit\u00e9 Rodin cr\u00e9\u00e9 en 2005, il existe au moins 26 exemplaires originaux de\u00a0<i>La Dana\u00efde<\/i>, par exemple<sup id=\"cite_ref-Rochebouet_159-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-Rochebouet-159\">106<\/a><\/sup>. Elle a \u00e9t\u00e9 \u00e9dit\u00e9e du vivant de Rodin \u00e0 dix exemplaires entre 1887 et 1917, par les fondeurs Fran\u00e7ois et Alexis Rudier, puis \u00e0 sept exemplaires par le mus\u00e9e Rodin (ayants droit) entre 1921 et 1942, fondus par Alexis Rudier, puis \u00e0 neuf exemplaires, de 1961 \u00e0 1971, fondus par Georges Rudier. Il y aurait environ 8\u00a0000\u00a0bronzes r\u00e9pertori\u00e9s chez des collectionneurs priv\u00e9s dont un tiers serait des faux<sup id=\"cite_ref-Rochebouet_159-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-Rochebouet-159\">106<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De plus, depuis que l&rsquo;\u0153uvre de Rodin est entr\u00e9 dans le\u00a0<a title=\"Domaine public en droit de la propri\u00e9t\u00e9 intellectuelle fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domaine_public_en_droit_de_la_propri%C3%A9t%C3%A9_intellectuelle_fran%C3%A7ais\">domaine public<\/a>\u00a0en 1982,\u00a0<i>Le Penseur<\/i>, par exemple, \u00e9t\u00e9 \u00e9dit\u00e9 \u00e0 25 exemplaires en Cor\u00e9e en 2000<sup id=\"cite_ref-Rochebouet_159-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-Rochebouet-159\">106<\/a><\/sup>\u00a0ainsi que par la fonderie Valsuani-Airaindor \u00e0 Chevreuse depuis 1998. Ces bronzes sont consid\u00e9r\u00e9s comme des reproductions non originales.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si l&rsquo;\u0153uvre de l&rsquo;artiste est aujourd&rsquo;hui dans le domaine public, le\u00a0<a title=\"Droit moral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit_moral\">droit moral<\/a>\u00a0d&rsquo;Auguste Rodin, perp\u00e9tuel, imprescriptible et inali\u00e9nable, est d\u00e9tenu par son l\u00e9gataire, le mus\u00e9e Rodin \u00e0 Paris. Celui-ci a d\u00e9pos\u00e9 les marques suivantes\u00a0: \u00ab\u00a0R\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0RODIN\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0AUGUSTE RODIN\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0mus\u00e9e RODIN\u00a0\u00bb, qui sont la propri\u00e9t\u00e9 exclusive du mus\u00e9e<sup id=\"cite_ref-160\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-160\">107<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il existe plusieurs projets de catalogues raisonn\u00e9s des \u0153uvres du sculpteur, men\u00e9s par le mus\u00e9e Rodin et par le comit\u00e9 Auguste-Rodin \u00e0 Paris.<\/p>\n<div class=\"thumb center tnone\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<table>\n<caption><b>Photographies de gauche<\/b>\u00a0: \u00ab\u00a0L&rsquo;affaire des faux Rodin\u00a0\u00bb fait \u00ab\u00a0<a title=\"Une (journalisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Une_(journalisme)\">la une<\/a>\u00a0\u00bb de la presse nationale et internationale en 1919. La com\u00e9dienne\u00a0<a title=\"Am\u00e9lie Di\u00e9terle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9lie_Di%C3%A9terle\">Am\u00e9lie Di\u00e9terle<\/a>\u00a0est impliqu\u00e9e malgr\u00e9 elle dans cette escroquerie \u00e0 grande \u00e9chelle, ainsi que le riche collectionneur\u00a0<a title=\"Paul Gallimard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Gallimard\">Paul Gallimard<\/a>, p\u00e8re de l&rsquo;\u00e9diteur\u00a0<a title=\"Gaston Gallimard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaston_Gallimard\">Gaston Gallimard<\/a>. La presse am\u00e9ricaine titre\u00a0:\u00a0<i>Comment les escrocs ont inond\u00e9 le monde des Arts avec de fausses statues Rodin<\/i>. Pour plus de d\u00e9tails, voir\u00a0:\u00a0<a title=\"Am\u00e9lie Di\u00e9terle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Am%C3%A9lie_Di%C3%A9terle#L'affaire_des_faux_Rodin\">L&rsquo;affaire des faux Rodin<\/a>.<\/caption>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Journal Le Petit Parisien, du 15 janvier 1919.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_Petit_Parisien_(1919)_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_(A).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e2\/Le_Petit_Parisien_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28A%29.jpg\/244px-Le_Petit_Parisien_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28A%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e2\/Le_Petit_Parisien_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28A%29.jpg\/367px-Le_Petit_Parisien_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28A%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e2\/Le_Petit_Parisien_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28A%29.jpg\/489px-Le_Petit_Parisien_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28A%29.jpg 2x\" alt=\"voir la l\u00e9gende ci-apr\u00e8s\" width=\"161\" height=\"227\" data-file-width=\"4877\" data-file-height=\"6880\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Journal\u00a0<i><a title=\"Le Petit Parisien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Petit_Parisien\">Le Petit Parisien<\/a><\/i>, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1919-01-15\" data-sort-value=\"1919-01-15\">15 janvier 1919<\/time>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Journal The Washington Times, du 6 juillet 1919.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Washington_Times_(1919)_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_(B).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8c\/The_Washington_Times_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28B%29.jpg\/268px-The_Washington_Times_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28B%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8c\/The_Washington_Times_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28B%29.jpg\/402px-The_Washington_Times_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28B%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8c\/The_Washington_Times_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28B%29.jpg\/536px-The_Washington_Times_%281919%29_%C2%AB_L%27affaire_des_faux_Rodin_%C2%BB_%28B%29.jpg 2x\" alt=\"voir la l\u00e9gende ci-apr\u00e8s\" width=\"177\" height=\"227\" data-file-width=\"2334\" data-file-height=\"3005\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Journal\u00a0<i>The Washington Times<\/i>, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1919-07-06\" data-sort-value=\"1919-07-06\">6 juillet 1919<\/time>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Autre affaire, Ernest Durig, le fameux faussaire de Rodin, au travail en 1920.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hon._Edgar_Howard,_Ernest_Durig,_Mrs._Owens.tif?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Hon._Edgar_Howard%2C_Ernest_Durig%2C_Mrs._Owens.tif\/lossy-page1-435px-Hon._Edgar_Howard%2C_Ernest_Durig%2C_Mrs._Owens.tif.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Hon._Edgar_Howard%2C_Ernest_Durig%2C_Mrs._Owens.tif\/lossy-page1-654px-Hon._Edgar_Howard%2C_Ernest_Durig%2C_Mrs._Owens.tif.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Hon._Edgar_Howard%2C_Ernest_Durig%2C_Mrs._Owens.tif\/lossy-page1-870px-Hon._Edgar_Howard%2C_Ernest_Durig%2C_Mrs._Owens.tif.jpg 2x\" alt=\"voir la l\u00e9gende ci-apr\u00e8s\" width=\"286\" height=\"227\" data-file-width=\"5574\" data-file-height=\"4419\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Autre affaire, Ernest Durig, le fameux faussaire de Rodin, au travail en 1920.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"11_septembre_2001\">11 septembre 2001<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plus de cinquante \u0153uvres de Rodin se trouvaient dans le\u00a0<a title=\"World Trade Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/World_Trade_Center\">World Trade Center<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>\u00a0et ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9truites lors des\u00a0<a title=\"Attentats du 11 septembre 2001\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Attentats_du_11_septembre_2001\">attentats du 11 septembre 2001<\/a><sup id=\"cite_ref-161\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-161\">108<\/a><\/sup>. Lors des fouilles qui ont eu lieu apr\u00e8s les attentats, trois bronzes ont \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s dans les d\u00e9combres, s\u00e9rieusement endommag\u00e9s dont\u00a0<i>Le Buste de Jean d&rsquo;Aire<\/i>\u00a0(travail pr\u00e9paratoire aux\u00a0<i>Bourgeois de Calais<\/i>),\u00a0<i><a title=\"Les Trois Ombres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Trois_Ombres\">Les Trois Ombres<\/a><\/i>\u00a0et un exemplaire en bronze du\u00a0<i>Penseur, petit mod\u00e8le<\/i>. Ce bronze fut quelques semaines apr\u00e8s, vol\u00e9 dans les locaux du commissariat de police o\u00f9 il \u00e9tait entrepos\u00e9<sup id=\"cite_ref-162\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-162\">109<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvres\"><span id=\".C5.92uvres\"><\/span>\u0152uvres<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Sculpture\">Sculpture<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1877,\u00a0<i><a title=\"L'\u00c2ge d'airain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%82ge_d%27airain\">L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>1878,\u00a0<i>Madame Cruchet<\/i>, buste en terre cuite.<\/li>\n<li>1878,\u00a0<i><a title=\"Saint Jean Baptiste (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean_Baptiste_(Rodin)\">Saint Jean Baptiste<\/a><\/i>. L&rsquo;\u0153uvre est sculpt\u00e9e plus grande que nature pour prouver qu&rsquo;il n&rsquo;a pas eu recours au moulage sur le vif.<\/li>\n<li>1879,\u00a0<i><a title=\"La D\u00e9fense (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9fense_(sculpture)\">La D\u00e9fense<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i>L&rsquo;Appel aux armes<\/i>, deviendra le monument comm\u00e9moratif \u00e0 Verdun en 1919.<\/li>\n<li><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Porte de l'enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Porte_de_l%27enfer\">La Porte de l&rsquo;enfer<\/a><\/i>, \u0153uvre command\u00e9e en 1880, jamais achev\u00e9e. La premi\u00e8re fonte est post-mortem en 1928 avec accord de Rodin en 1917.<\/li>\n<li>1882,\u00a0<i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>, bronze, Paris, mus\u00e9e Rodin. Un des exemplaires en bronze se trouve dans le cimeti\u00e8re Bruxellois de\u00a0<a title=\"Laeken\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laeken\">Laeken<\/a>\u00a0(\u00e0 l&rsquo;arri\u00e8re de l&rsquo;\u00e9glise Notre-Dame et de la crypte royale). Un autre orne la tombe de Rodin et de son \u00e9pouse dans le jardin de la\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">villa des Brillants<\/a>\u00a0\u00e0 Meudon, fonte par Alexis Rudier, 1904 (180\u00a0\u00d7\u00a098\u00a0\u00d7\u00a0145\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), \u0153uvre affect\u00e9e au mus\u00e9e Rodin en 1922 (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1295).<\/li>\n<li>1882,\u00a0<i><a title=\"Adam (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adam_(Rodin)\">Adam<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>1882,\u00a0<i><a title=\"\u00c8ve (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%88ve_(Rodin)\">\u00c8ve<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>1882,\u00a0<i><a title=\"Je suis belle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Je_suis_belle\">Je suis belle<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>1883,\u00a0<i><a title=\"Buste de Maurice Haquette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Buste_de_Maurice_Haquette\">Buste de Maurice Haquette<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Soumaya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Soumaya\">mus\u00e9e Soumaya<\/a>, Mexico.<\/li>\n<li>1882,\u00a0<i><a title=\"Ugolin della Gherardesca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ugolin_della_Gherardesca\">Ugolin et ses enfants<\/a><\/i>.<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin-2014-01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Rodin-2014-01.jpg\/170px-Rodin-2014-01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Rodin-2014-01.jpg\/255px-Rodin-2014-01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/Rodin-2014-01.jpg\/340px-Rodin-2014-01.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"123\" data-file-width=\"4472\" data-file-height=\"3232\" \/><\/a><figcaption><center><i><a title=\"Ugolin della Gherardesca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ugolin_della_Gherardesca\">Ugolin et ses enfants<\/a><\/i>\u00a0(vers 1882),\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/center><\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1884,\u00a0<i><a title=\"L'\u00c9ternel Printemps\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%89ternel_Printemps\">L&rsquo;\u00c9ternel Printemps<\/a><\/i>, bronze et marbre, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/li>\n<li>vers 1884,\u00a0<i>T\u00eate de Camille Claudel coiff\u00e9e d&rsquo;un bonnet<\/i>, terre cuite (7\u00a0\u00d7\u00a015\u00a0\u00d7\u00a017,7\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.208).<\/li>\n<li>1885,\u00a0<i><a title=\"Jeune M\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeune_M%C3%A8re\">Jeune M\u00e8re<\/a><\/i>, bronze (<a title=\"Mus\u00e9e Soumaya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Soumaya\">mus\u00e9e Soumaya<\/a>).<\/li>\n<li>1885,\u00a0<i><a title=\"Jeune m\u00e8re dans la grotte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeune_m%C3%A8re_dans_la_grotte\">Jeune m\u00e8re dans la grotte<\/a><\/i>, pl\u00e2tre (36\u00a0\u00d7\u00a028,2\u00a0\u00d7\u00a024\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1196).<\/li>\n<li>1885-1887,\u00a0<i><a title=\"L'Avarice et la Luxure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Avarice_et_la_Luxure\">L&rsquo;Avarice et la Luxure<\/a><\/i>, bronze,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national des Beaux-Arts (Argentine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_des_Beaux-Arts_(Argentine)\">Mus\u00e9e national des Beaux-Arts<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Buenos Aires\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Buenos_Aires\">Buenos Aires<\/a>.<\/li>\n<li>1886,\u00a0<i><a title=\"Le Baiser (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Baiser_(Rodin)\">Le Baiser<\/a><\/i>.<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_Penseur_(Musee_Rodin,_Paris)-2014-03.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Le_Penseur_%28Musee_Rodin%2C_Paris%29-2014-03.jpg\/170px-Le_Penseur_%28Musee_Rodin%2C_Paris%29-2014-03.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Le_Penseur_%28Musee_Rodin%2C_Paris%29-2014-03.jpg\/255px-Le_Penseur_%28Musee_Rodin%2C_Paris%29-2014-03.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Le_Penseur_%28Musee_Rodin%2C_Paris%29-2014-03.jpg\/340px-Le_Penseur_%28Musee_Rodin%2C_Paris%29-2014-03.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"270\" data-file-width=\"2816\" data-file-height=\"4474\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Le Penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Penseur\">Le Penseur<\/a><\/i>\u00a0(1881-1882), Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:MBAM_096.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/MBAM_096.JPG\/170px-MBAM_096.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/MBAM_096.JPG\/255px-MBAM_096.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/MBAM_096.JPG\/340px-MBAM_096.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"227\" data-file-width=\"3000\" data-file-height=\"4000\" \/><\/a><figcaption><center><i>Jean d&rsquo;Aire<\/i>\u00a0(1887),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Montr%C3%A9al\">mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al<\/a>.<\/center><\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1887-1888,\u00a0<i><a title=\"Les Sir\u00e8nes (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Sir%C3%A8nes_(sculpture)\">Les Sir\u00e8nes<\/a><\/i>, bronze et marbre, 18 exemplaires au total dont quatre en marbre<sup id=\"cite_ref-163\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-163\">110<\/a><\/sup>.\u00a0<i>Trois sir\u00e8nes enlac\u00e9es chantent<\/i>, pl\u00e2tre (exposition Monet-Rodin \u00e0 la galerie Georges-Petit \u00e0 Paris, en 1889). Don d&rsquo;un exemplaire en marbre de la famille Huntly Redpath Drummond au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Montr%C3%A9al\">mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al<\/a>.<\/li>\n<li>1888,\u00a0<i>Les Limbes et les Sir\u00e8nes<\/i>, \u00e9dition de 1934. Vase en porcelaine dure (24,7\u00a0\u00d7\u00a013,3\u00a0\u00d7\u00a013,3\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.2415), don d&rsquo;Eug\u00e8ne Rudier, 1945.<\/li>\n<li>1889,\u00a0<i><a title=\"La Dana\u00efde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Dana%C3%AFde\">La Dana\u00efde<\/a><\/i>, et\u00a0<i><a title=\"Le Fils prodigue (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Fils_prodigue_(sculpture)\">Le Fils prodigue<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>1889,\u00a0<i><a title=\"Les Bourgeois de Calais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Bourgeois_de_Calais\">Les Bourgeois de Calais<\/a><\/i>, pl\u00e2tre (219,5\u00a0\u00d7\u00a0266\u00a0\u00d7\u00a0211,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.153).<\/li>\n<li>1889,\u00a0<i><a title=\"Portrait de Bastien-Lepage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Bastien-Lepage\">Jules Bastien-Lepage<\/a>,\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">Villa des Brillants<\/a><\/i>.<\/li>\n<li>1890-1893,\u00a0<i>\u00c9ternelle idole<\/i>, pl\u00e2tre (73,2\u00a0\u00d7\u00a059,2\u00a0\u00d7\u00a041,1\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1044).<\/li>\n<li>1894,\u00a0<i>Le Christ et la Madeleine<\/i>, maquette en pl\u00e2tre et bois et tissu (84,5\u00a0\u00d7\u00a074\u00a0\u00d7\u00a044,2\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), rep\u00e8res de mise aux points, Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1097).<\/li>\n<li>vers 1895,\u00a0<i>Iris<\/i>, bronze, fonte Alexis Rudier avant 1916 (82,7\u00a0\u00d7\u00a069\u00a0\u00d7\u00a063\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1068).<\/li>\n<li>vers 1895,\u00a0<i>Assemblage. Masque de Camille Claudel et main gauche de Pierre de Wissant<\/i>, pl\u00e2tre (32,1\u00a0\u00d7\u00a026,5\u00a0\u00d7\u00a027,7\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.349).<\/li>\n<li>1895-1897,\u00a0<i>L&rsquo;Aurore<\/i>, marbre (56\u00a0\u00d7\u00a058\u00a0\u00d7\u00a050\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1019).<\/li>\n<li>1896,\u00a0<i>La M\u00e9ditation<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>La Voix int\u00e9rieure<\/i>, pl\u00e2tre patin\u00e9 (147\u00a0\u00d7\u00a076\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin, (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1125).<\/li>\n<li><i>Mignon<\/i>, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Art<\/i>, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/li>\n<li>1899,\u00a0<i><a title=\"Les Trois Ombres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Trois_Ombres\">Les Trois Ombres<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"La Porte de l'enfer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Porte_de_l%27enfer\">La Porte de l&rsquo;enfer<\/a><\/i>, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/li>\n<li>1899-1900,\u00a0<i><a title=\"La Tentation de saint Antoine (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Tentation_de_saint_Antoine_(Rodin)\">La Tentation de saint Antoine<\/a><\/i>, marbre (61\u00a0\u00d7\u00a0117\u00a0\u00d7\u00a070\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Lyon\">mus\u00e9e des beaux-arts de Lyon<\/a><sup id=\"cite_ref-164\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-164\">111<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>avant 1900,\u00a0<i><a title=\"Illusions re\u00e7ues par la Terre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Illusions_re%C3%A7ues_par_la_Terre\">Illusions re\u00e7ues par la Terre<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Brooklyn Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Brooklyn_Museum\">Brooklyn Museum<\/a>.<\/li>\n<li>1901-1904,\u00a0<i>L&rsquo;athl\u00e8te am\u00e9ricain<\/i>, bronze (40,9 x 26,9 x 25,3 cm),\u00a0<a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a>,\u00a0<a title=\"Rodin Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rodin_Museum\">Rodin Museum<\/a><sup id=\"cite_ref-165\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-165\">112<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>1901-1904,\u00a0<i>L&rsquo;athl\u00e8te<\/i>, bronze (45,7 x 33,0 x 31,7 cm),\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington D.C.<\/a>, The Kreeger Museum<sup id=\"cite_ref-166\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-166\">113<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>1906, bas-relief \u00e0 la m\u00e9moire de Rollinat, \u00e0 Fresselines (Creuse)<sup id=\"cite_ref-167\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-167\">114<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>1907 (vers),\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Psych\u00e9 transport\u00e9e par la Chim\u00e8re (Amour et Psych\u00e9)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Psych%C3%A9_transport%C3%A9e_par_la_Chim%C3%A8re_(Amour_et_Psych%C3%A9)\">Psych\u00e9 transport\u00e9e par la Chim\u00e8re (Amour et Psych\u00e9)<\/a><\/i>, marbre,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Nancy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Nancy\">mus\u00e9e des beaux-arts de Nancy<\/a>.<\/li>\n<li>1907 (vers),\u00a0<i>Buste de Henry Becque<\/i>, pl\u00e2tre (69,2\u00a0\u00d7\u00a046,5\u00a0\u00d7\u00a047\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1827). Un buste similaire est inaugur\u00e9 l&rsquo;ann\u00e9e suivante\u00a0<a title=\"Place Prosper-Goubaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Place_Prosper-Goubaux\">place Prosper-Goubaux<\/a>\u00a0(Paris).<\/li>\n<li>1908,\u00a0<i>La Duchesse de Choiseul (version pensive)<\/i>, terre cuite (39,4\u00a0\u00d7\u00a036\u00a0\u00d7\u00a022,2\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1041).<\/li>\n<li>1908,\u00a0<i><a title=\"La Cath\u00e9drale (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Cath%C3%A9drale_(sculpture)\">La Cath\u00e9drale<\/a><\/i>, pierre (64\u00a0\u00d7\u00a029,5\u00a0\u00d7\u00a031,8\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.1001).<\/li>\n<li>1909,\u00a0<i>Victor Hugo et les Muses<\/i>, Paris, angle de l&rsquo;<a title=\"Avenue Henri-Martin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avenue_Henri-Martin\">avenue Henri-Martin<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a title=\"Avenue Victor-Hugo (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avenue_Victor-Hugo_(Paris)\">avenue Victor-Hugo<\/a>.<\/li>\n<li>1892,\u00a0<i>Monument \u00e0 Claude Gell\u00e9e dit Le Lorrain<\/i>, bronze,\u00a0<a title=\"Nancy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nancy\">Nancy<\/a>,\u00a0<a title=\"Parc de la P\u00e9pini\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parc_de_la_P%C3%A9pini%C3%A8re\">parc de la P\u00e9pini\u00e8re<\/a><sup id=\"cite_ref-168\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-168\">115<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>1897,\u00a0<i><a title=\"Monument \u00e0 Balzac (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_%C3%A0_Balzac_(Rodin)\">Monument \u00e0 Balzac<\/a><\/i>, bronze, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;homme qui marche<\/i>, bronze, salle\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>\u00a0de l&rsquo;espace culturel\u00a0<a title=\"Andr\u00e9 Siegfried\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Siegfried\">Andr\u00e9 Siegfried<\/a>, \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Barentin (Seine-Maritime)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barentin_(Seine-Maritime)\">Barentin<\/a>\u00a0(<a title=\"Seine-Maritime\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seine-Maritime\">Seine-Maritime<\/a>).<\/li>\n<li><i>Buste d&rsquo;homme grima\u00e7ant<\/i>, pl\u00e2tre (22\u00a0\u00d7\u00a028\u00a0\u00d7\u00a015\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>),\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e d'art de Toulon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_de_Toulon\">mus\u00e9e d&rsquo;art de Toulon<\/a>.<\/li>\n<li><i>Buste de jeune fille<\/i>, bronze patin\u00e9, socle en verre, Paris,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des arts d\u00e9coratifs de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_arts_d%C3%A9coratifs_de_Paris\">mus\u00e9e des arts d\u00e9coratifs<\/a>.<\/li>\n<li>1908,\u00a0<i>Muse Whistler nue, bras coup\u00e9s<\/i>, bronze, fonte Coubertin pour les collections du mus\u00e9e, 1986 (223,5\u00a0\u00d7\u00a090\u00a0\u00d7\u00a0109,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.3005).<\/li>\n<li><i>Buste de\u00a0<a title=\"Henri Rochefort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Rochefort\">Victor Henri Rochefort<\/a>, t\u00eate droite<\/i>, 1884, pl\u00e2tre teint\u00e9, Paris, mus\u00e9e Rodin<sup id=\"cite_ref-169\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-169\">116<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>1909,\u00a0<i><a title=\"La Pri\u00e8re (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Pri%C3%A8re_(sculpture)\">La Pri\u00e8re<\/a>, New-York, The Metropolitan Museum of Art<sup id=\"cite_ref-170\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-170\">117<\/a><\/sup>.<\/i><\/li>\n<li>1911,\u00a0<i>Le Baiser de l&rsquo;Ange<\/i>, dit aussi\u00a0<i>Le R\u00eave<\/i>, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/li>\n<li>1911,\u00a0<i>H\u00e9l\u00e8ne de Nostitz<\/i>, p\u00e2te de verre (23,2\u00a0\u00d7\u00a021,5\u00a0\u00d7\u00a09,7\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: S.991).<\/li>\n<li>1912-1913,\u00a0<i>Madame Fenaille, la t\u00eate appuy\u00e9e sur la main<\/i>, marbre (66,5\u00a0\u00d7\u00a088\u00a0\u00d7\u00a092,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), mus\u00e9e Fenaille, Aveyron (France).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u0152uvre_picturale\"><span id=\".C5.92uvre_picturale\"><\/span>\u0152uvre picturale<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Dessin\">Dessin<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg\/170px-Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg\/255px-Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg\/340px-Auguste_Rodin_-_Ba%C3%B1o_de_la_sirena.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"221\" data-file-width=\"740\" data-file-height=\"960\" \/><\/a><figcaption><i>Le Bain de la Sir\u00e8ne<\/i>\u00a0(vers 1900), dessin,\u00a0<a title=\"Buenos Aires\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Buenos_Aires\">Buenos Aires<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e national des beaux-arts d'Argentine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_des_beaux-arts_d%27Argentine\">mus\u00e9e national des beaux-arts d&rsquo;Argentine<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rodin produisit environ 10\u00a0000 dessins, dont 7\u00a0000 sont conserv\u00e9s \u00e0 Paris au mus\u00e9e Rodin.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Vers 1856,\u00a0<i>Squelette et cr\u00e2ne<\/i>, crayon noir sur papier, plume et encre noire sur papiers d\u00e9coup\u00e9s, coll\u00e9s en plein sur un support (25,3\u00a0\u00d7\u00a011\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.100, D.102).<\/li>\n<li>1875-1876,\u00a0<i>Feuilles d&rsquo;\u00e9tudes<\/i>, crayon, plume et encre brune, lavis brun et gouache, sur cinq papiers d\u00e9coup\u00e9s et coll\u00e9s sur une page d&rsquo;un album d\u00e9sassembl\u00e9 par la suite (26,4\u00a0\u00d7\u00a03\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.274 \u00e0 D.279, au verso).<\/li>\n<li>1879-1882,\u00a0<i>Vase aux putti<\/i>. Fusain sur papier (38,4\u00a0\u00d7\u00a033,1\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.7676).<\/li>\n<li>Vers 1880,\u00a0<i><a title=\"Ugolin della Gherardesca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ugolin_della_Gherardesca\">Ugolin entour\u00e9 de trois enfants<\/a><\/i>, crayon, plume et lavis, encre et gouache sur papier, sign\u00e9 en bas \u00e0 droite, (17,3\u00a0\u00d7\u00a013,7\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.7627).<\/li>\n<li>Vers 1880,\u00a0<i>La Force et la Ruse<\/i>, plume, encre, lavis et gouache sur papier coll\u00e9 sur un support contrecoll\u00e9 sur carton (15,5\u00a0\u00d7\u00a019,2\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.5087).<\/li>\n<li>Vers 1880,\u00a0<i>Dans la m\u2026<\/i>, crayon, plume et encre, lavis d&rsquo;encre et gouache sur papier coll\u00e9, sur un papier r\u00e9gl\u00e9 de registre (18,2\u00a0\u00d7\u00a013,6\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.7616). Ancienne collection Maurice Fenaille, acquis en 1929.<\/li>\n<li>1881-1884,\u00a0<i>Portail de l&rsquo;\u00e9glise de l&rsquo;abbaye Saint-Pierre d&rsquo;Auxerre<\/i>, plume et encre, lavis d&rsquo;encre brune sur papier quadrill\u00e9 (18,2\u00a0\u00d7\u00a014,4\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.5916-5918).<\/li>\n<li>Vers 1884,\u00a0<i>\u00c8ve<\/i>, plume et encre noire, lavis d&rsquo;encre brune sur papier (25,4\u00a0\u00d7\u00a018,7\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), legs Marcel Gu\u00e9rin, Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.7142).<\/li>\n<li>1900,\u00a0<i>Naissance de V\u00e9nus<\/i>, crayon graphite, encre et aquarelle sur papier, sign\u00e9 en bas \u00e0 gauche (000\u00a0\u00d7\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: D.4093).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Peinture\">Peinture<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes,Rodin.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes%2CRodin.JPG\/170px-Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes%2CRodin.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes%2CRodin.JPG\/255px-Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes%2CRodin.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes%2CRodin.JPG\/340px-Cr%C3%A9puscule_d_or_sur_les_dunes_en_foret_de_Soignes%2CRodin.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"139\" data-file-width=\"2095\" data-file-height=\"1718\" \/><\/a><figcaption><i>Cr\u00e9puscule d&rsquo;or sur les dunes en for\u00eat de Soignes<\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maisons_rouges,_huile,_Rodin.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Maisons_rouges%2C_huile%2C_Rodin.JPG\/170px-Maisons_rouges%2C_huile%2C_Rodin.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Maisons_rouges%2C_huile%2C_Rodin.JPG\/255px-Maisons_rouges%2C_huile%2C_Rodin.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Maisons_rouges%2C_huile%2C_Rodin.JPG\/340px-Maisons_rouges%2C_huile%2C_Rodin.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"139\" data-file-width=\"2320\" data-file-height=\"1895\" \/><\/a><figcaption><i>Maisons rouges<\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1871-1877,\u00a0<i>Chemin de terre \u00e0 Watermael en for\u00eat de Soignes<\/i>, huile sur papier coll\u00e9 sur carton (36,5\u00a0\u00d7\u00a027\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a07240).<\/li>\n<li>1871-1877,\u00a0<i>Cr\u00e9puscule d&rsquo;or sur les dunes en for\u00eat de Soignes<\/i>, huile sur papier coll\u00e9 sur carton (27\u00a0\u00d7\u00a034\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a07225).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Gravure\">Gravure<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1884,\u00a0<i>Victor Hugo de trois-quarts<\/i>, gravure \u00e0 la\u00a0<a title=\"Pointe s\u00e8che\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pointe_s%C3%A8che\">pointe s\u00e8che<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9tat sur 10, partie grav\u00e9e (22,2\u00a0\u00d7\u00a015\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), acquis en 1991, Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: G.7750).<\/li>\n<li>1885,\u00a0<i>Henry Becque<\/i>, gravure \u00e0 la pointe s\u00e8che (22,5\u00a0\u00d7\u00a016\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>), Paris, mus\u00e9e Rodin (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.\u00a0: G.9343).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Illustration\">Illustration<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Charles Baudelaire<\/a>,\u00a0<i>Les Fleurs du Mal<\/i>, illustrations d&rsquo;Auguste Rodin, 1887-1888.<\/li>\n<li><a title=\"Octave Mirbeau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Octave_Mirbeau\">Octave Mirbeau<\/a>,\u00a0<i>Le Jardin des Supplices<\/i>, illustrations d&rsquo;Auguste Rodin, Paris, Ambroise Vollard, 1902.<\/li>\n<li><i>Les Cath\u00e9drales de France<\/i>, cent dessins de Rodin reproduits en fac-simil\u00e9 par\u00a0<a title=\"Auguste Clot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Clot\">Auguste Clot<\/a>, \u00c9ditions Armand Colin, 1914<sup id=\"cite_ref-171\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-171\">118<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-172\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-172\">119<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a title=\"Aleister Crowley\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aleister_Crowley\">Aleister Crowley<\/a>,\u00a0<i>Rodin in Rime<\/i>\u00a0(Londres\u00a0: S.P.R.T., 1907), recueil de po\u00e8mes consacr\u00e9s \u00e0 l&rsquo;art d&rsquo;Auguste Rodin, illustr\u00e9 de 7 lithographies effectu\u00e9es par Clot \u00e0 partir d&rsquo;aquarelles \u00e9rotiques du ma\u00eetre. Traduction fran\u00e7aise de Philippe Pissier sous le titre\u00a0<i>Le Dit de Rodin<\/i>, ouvrage complet des 10 lithographies que Rodin offrit \u00e0 son ami Crowley (Le Vigan\u00a0: L&rsquo;arachno\u00efde, 2018)\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-919030-23-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-919030-23-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-919030-23-1<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><a title=\"Germain Nouveau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Germain_Nouveau\">Germain Nouveau<\/a>. Les po\u00e8mes d&rsquo;Humilis , \u00e9dition de 1910.<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin_illustrateur.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Rodin_illustrateur.jpg\/220px-Rodin_illustrateur.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Rodin_illustrateur.jpg\/330px-Rodin_illustrateur.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/02\/Rodin_illustrateur.jpg\/440px-Rodin_illustrateur.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"279\" data-file-width=\"3022\" data-file-height=\"3835\" \/><\/a><figcaption>Illustration d&rsquo;un chapitre des \u00ab\u00a0Po\u00e8mes d&rsquo;Humilis\u00a0\u00bb de Germain Nouveau.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c9crits\"><span id=\".C3.89crits\"><\/span>\u00c9crits<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>L&rsquo;Art<\/i>, entretiens r\u00e9unis par\u00a0<a title=\"Paul Gsell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Gsell\">Paul Gsell<\/a>, Paris, Grasset, 1911\u00a0; r\u00e9\u00e9dition Gallimard, 1987\u00a0; Paris, Grasset, 1999.<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Cath\u00e9drales de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Cath%C3%A9drales_de_France\">Les Cath\u00e9drales de France<\/a><\/i>, Paris, Albin Michel, 1914\u00a0; r\u00e9\u00e9dition 1921; Paris, Deno\u00ebl, 1983.<\/li>\n<li><i>\u00c9clairs de pens\u00e9e. \u00c9crits et entretiens<\/i>, \u00e9dition \u00e9tablie par Augustin de Butler, \u00c9ditions du Sandre, 2008.<\/li>\n<li><i>Rodin-<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Bourdelle<\/a>. Correspondance (1893-1912)<\/i>, \u00e9dit\u00e9 par Colin Lemoine et V\u00e9ronique Mattiussi, Gallimard, coll. \u00ab\u00a0Arts et artistes\u00a0\u00bb, 2013, 416 p.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-014009-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-014009-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-014009-1<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Collections_publiques_conservant_des_\u0153uvres_de_Rodin\"><span id=\"Collections_publiques_conservant_des_.C5.93uvres_de_Rodin\"><\/span>Collections publiques conservant des \u0153uvres de Rodin<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:(Barcelona)_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/%28Barcelona%29_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg\/220px-%28Barcelona%29_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/%28Barcelona%29_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg\/330px-%28Barcelona%29_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/%28Barcelona%29_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg\/440px-%28Barcelona%29_Retrat_del_scultor_Alexandre_Falgui%C3%A8re_-_Auguste_Rodin_-_Museu_Nacional_d%27Art_de_Catalunya.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"309\" data-file-width=\"5853\" data-file-height=\"8233\" \/><\/a><figcaption>Buste d&rsquo;Alexandre Falgui\u00e8re, 1897,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"MNAC\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/MNAC\">MNAC<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<dl>\n<dt><a title=\"Alg\u00e9rie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alg%C3%A9rie\">Alg\u00e9rie<\/a><\/dt>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Alger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alger\">Alger<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e national des beaux-arts d'Alger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_des_beaux-arts_d%27Alger\">mus\u00e9e national des beaux-arts<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Oran\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oran\">Oran<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national Zabana d'Oran\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_Zabana_d%27Oran\">Mus\u00e9e national Zabana d&rsquo;Oran<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt><a title=\"Cor\u00e9e du Sud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cor%C3%A9e_du_Sud\">Cor\u00e9e du Sud<\/a><\/dt>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"S\u00e9oul\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9oul\">S\u00e9oul<\/a>,\u00a0<a class=\"new\" title=\"Plateau (mus\u00e9e) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Plateau_(mus%C3%A9e)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Plateau<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Plateau (museum)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Plateau_(museum)\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Plateau (museum)\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0(anciennement Rodin Gallery).<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt><a title=\"Espagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Espagne\">Espagne<\/a><\/dt>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Barcelone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barcelone\">Barcelone<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><a title=\"Mus\u00e9e national d'Art de Catalogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_d%27Art_de_Catalogne\">Mus\u00e9e national d&rsquo;Art de Catalogne<\/a>\u00a0: Buste d&rsquo;Alexandre Falgui\u00e8re, 1897\u00a0<sup id=\"cite_ref-173\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-173\">120<\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt><a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a><\/dt>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><a title=\"Philadelphia Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphia_Museum_of_Art\">Philadelphia Museum of Art<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Napol\u00e9on Ier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Napol%C3%A9on_Ier\">Napol\u00e9on Ier<\/a><\/i>, vers 1907 et 1908, buste en marbre, d\u00e9p\u00f4t du\u00a0<a class=\"new\" title=\"M\u00e9morial Hartley Dodge (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=M%C3%A9morial_Hartley_Dodge&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Hartley Dodge Memorial<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Marcellus Hartley Dodge Jr.\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Marcellus_Hartley_Dodge_Jr.\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Marcellus Hartley Dodge Jr.\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><sup id=\"cite_ref-174\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-174\">121<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-175\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-175\">122<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a title=\"Rodin Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rodin_Museum\">Rodin Museum<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Portland (Oregon)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portland_(Oregon)\">Portland<\/a>,\u00a0<a title=\"Portland Art Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portland_Art_Museum\">Portland Art Museum<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Femme accroupie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Femme_accroupie\">Femme accroupie<\/a><\/i><\/li>\n<li><a title=\"Stanford (Californie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stanford_(Californie)\">Stanford<\/a>\u00a0(<a title=\"Californie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Californie\">Californie<\/a>),\u00a0<a title=\"Iris &amp; B. Gerald Cantor Center for Visual Arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iris_%26_B._Gerald_Cantor_Center_for_Visual_Arts\">Iris &amp; B. Gerald Cantor Center for Visual Arts<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art\">mus\u00e9e d&rsquo;art<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 Stanford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Stanford\">Universit\u00e9 Stanford<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dt><a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a><\/dt>\n<\/dl>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Aix-les-Bains\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aix-les-Bains\">Aix-les-Bains<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Faure (Aix-les-Bains)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Faure_(Aix-les-Bains)\">mus\u00e9e Faure<\/a>\u00a0: il conserve la deuxi\u00e8me collection en France d&rsquo;\u0153uvres de Rodin\u00a0: 34 sculptures, 13 aquarelles, 12 lithographies<sup id=\"cite_ref-176\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-176\">Note 54<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Dijon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dijon\">Dijon<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Dijon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Dijon\">mus\u00e9e des beaux-arts.<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Libourne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libourne\">Libourne<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Libourne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Libourne\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>,\u00a0<i>Aesculapius<\/i>, 1903.<\/li>\n<li><a title=\"Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lyon\">Lyon<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Lyon\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0: 23 sculptures, 13 dessins<sup id=\"cite_ref-177\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-177\">123<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a title=\"Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meudon\">Meudon<\/a>, mus\u00e9e Rodin \u00e0 la\u00a0<a title=\"Villa des Brillants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_des_Brillants\">villa des Brillants<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Nancy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nancy\">Nancy<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Nancy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Nancy\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nantes\">Nantes<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e d'arts de Nantes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27arts_de_Nantes\">mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0: sept \u0153uvres en d\u00e9p\u00f4t dont\u00a0<i>Les Trois Ombres<\/i>,\u00a0<i><a title=\"Gustave Geffroy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Geffroy\">Gustave Geffroy<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"Jules Dalou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jules_Dalou\">Jules Dalou<\/a><\/i>.<\/li>\n<li><a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0:\n<ul>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des arts d\u00e9coratifs de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_arts_d%C3%A9coratifs_de_Paris\">mus\u00e9e des arts d\u00e9coratifs<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"H\u00f4tel Biron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_Biron\">h\u00f4tel Biron<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Petit Palais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Petit_Palais\">Petit Palais<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Toulon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toulon\">Toulon<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e d'art de Toulon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_de_Toulon\">mus\u00e9e d&rsquo;art<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Roanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roanne\">Roanne<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts et d'Arch\u00e9ologie Joseph-D\u00e9chelette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_et_d%27Arch%C3%A9ologie_Joseph-D%C3%A9chelette\">mus\u00e9e des Beaux-Arts et d&rsquo;Arch\u00e9ologie Joseph-D\u00e9chelette<\/a>,\u00a0<i>Portrait du sculpteur Eug\u00e8ne Guillaume<\/i>, vers 1903-1904<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Expositions\">Expositions<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1877\u00a0: Bruxelles, \u00ab\u00a0L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain<sup id=\"cite_ref-178\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-178\">Note 55<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1889\u00a0: Paris, galerie Georges Petit, \u00ab\u00a0Monet-Rodin\u00a0\u00bb.<\/li>\n<li>1900\u00a0: pavillon de l\u2019Alma, en marge de l&rsquo;<a title=\"Exposition universelle de 1900\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_universelle_de_1900\">Exposition universelle<\/a>\u00a0\u00e0 Paris.<\/li>\n<li>1902, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1902-05-10\" data-sort-value=\"1902-05-10\">10 mai<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1902-07-15\" data-sort-value=\"1902-07-15\">15 juillet<\/time>\u00a0:\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>.<\/li>\n<li>1907\u00a0: premi\u00e8re grande exposition consacr\u00e9e \u00e0 ses dessins \u00e0 la\u00a0<a title=\"Galerie Bernheim-Jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Bernheim-Jeune\">galerie Bernheim-Jeune<\/a>\u00a0\u00e0 Paris.<\/li>\n<li>1913\u00a0: exposition \u00e0 la\u00a0<a title=\"Facult\u00e9 de m\u00e9decine de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Facult%C3%A9_de_m%C3%A9decine_de_Paris\">facult\u00e9 de m\u00e9decine de Paris<\/a>. Il y montre pour la premi\u00e8re fois sa collection d&rsquo;antiques.<\/li>\n<li>2001\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin en 1900. Le Pavillon de l\u2019Alma\u00a0\u00bb, Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Luxembourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Luxembourg\">mus\u00e9e du Luxembourg<\/a>. Reconstitution de l&rsquo;exposition organis\u00e9e par Rodin en 1900<sup id=\"cite_ref-179\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-179\">Note 56<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>2006, de\u00a0<time datetime=\"2006-01\" data-sort-value=\"2006-01\">janvier<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time datetime=\"2006-02\" data-sort-value=\"2006-02\">f\u00e9vrier<\/time>\u00a0: exposition d&rsquo;une soixantaine de sculptures, bronzes, moulages et dessins originaux de l&rsquo;artiste \u00e0 la\u00a0<a title=\"Galerie Brame &amp; Lorenceau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Brame_%26_Lorenceau\">galerie Brame &amp; Lorenceau<\/a>\u00a0\u00e0 Paris<sup id=\"cite_ref-180\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-180\">124<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>2007, d&rsquo;<time datetime=\"2007-04\" data-sort-value=\"2007-04\">avril<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time datetime=\"2007-06\" data-sort-value=\"2007-06\">juin<\/time>\u00a0: exposition de sculptures, bronzes, moulages et dessins originaux de l\u2019artiste,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Waroux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Waroux\">ch\u00e2teau de Waroux<\/a>\u00a0pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Li\u00e8ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Li%C3%A8ge\">Li\u00e8ge<\/a>, en\u00a0<a title=\"Belgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Belgique\">Belgique<\/a><sup id=\"cite_ref-181\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-181\">125<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>2009 \u00e0 2012, d&rsquo;<time datetime=\"2009-10\" data-sort-value=\"2009-10\">octobre<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time datetime=\"2012-10\" data-sort-value=\"2012-10\">octobre<\/time>\u00a0: exposition de 62 sculptures originales de l&rsquo;artiste au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Rodin Bahia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin_Bahia\">Palais des Arts<\/a>, dans le quartier de Gra\u00e7a, \u00e0 Salvador\/Bahia (<a title=\"Br\u00e9sil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9sil\">Br\u00e9sil<\/a>).<\/li>\n<li>2011\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin. Le plaisir infini du dessin\u00a0\u00bb, mus\u00e9e d\u00e9partemental Matisse,\u00a0<a title=\"Le Cateau-Cambr\u00e9sis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Cateau-Cambr%C3%A9sis\">Le Cateau-Cambr\u00e9sis<\/a>.<\/li>\n<li>2013\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin. La lumi\u00e8re de l&rsquo;antique\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Arles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arles\">Arles<\/a>.<\/li>\n<li>2014\u00a0: \u00ab\u00a0Carrier-Belleuse, le ma\u00eetre de Rodin\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Compi%C3%A8gne\">mus\u00e9e national du palais<\/a>,\u00a0<a title=\"Compi\u00e8gne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compi%C3%A8gne\">Compi\u00e8gne<\/a>.<\/li>\n<li>2015, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-05-30\" data-sort-value=\"2015-05-30\">30 mai<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-10-18\" data-sort-value=\"2015-10-18\">18 octobre<\/time>\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin-M\u00e9tamorphoses\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Montr%C3%A9al\">mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al<\/a>, la plus grande exposition de Rodin au Canada.<\/li>\n<li>2016, 20 octobre au 22 janvier 2017\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin &amp; dance: The essence of movement\u00a0\u00bb,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/courtauld.ac.uk\/gallery\" rel=\"nofollow\">The Courtaul Gallery<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcourtauld.ac.uk%2Fgallery\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0(UK)<\/li>\n<li>2017, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-03-22\" data-sort-value=\"2017-03-22\">22 mars<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-07-31\" data-sort-value=\"2017-07-31\">31 juillet<\/time>\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin. L&rsquo;exposition du centenaire\u00a0\u00bb, Paris,\u00a0<a title=\"Galeries nationales du Grand Palais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galeries_nationales_du_Grand_Palais\">Grand Palais<\/a>.<\/li>\n<li>2017, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-09-15\" data-sort-value=\"2017-09-15\">15 septembre<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-12-22\" data-sort-value=\"2017-12-22\">22 d\u00e9cembre<\/time>\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin, une passion pour Meudon (1893-1917)\u00a0\u00bb,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e d'art et d'histoire de Meudon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_et_d%27histoire_de_Meudon\">mus\u00e9e d&rsquo;art et d&rsquo;histoire de Meudon<\/a>.<\/li>\n<li>2018, du 7 avril au 22 juillet\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin et la danse\u00a0\u00bb, Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">Mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/li>\n<li>2019, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-06-22\" data-sort-value=\"2019-06-22\">22 juin<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-11-03\" data-sort-value=\"2019-11-03\">3 novembre<\/time>\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin-Maillol Face \u00e0 face\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Hyacinthe-Rigaud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Hyacinthe-Rigaud\">Mus\u00e9e Hyacinthe-Rigaud<\/a>,\u00a0<a title=\"Perpignan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perpignan\">Perpignan<\/a>.<\/li>\n<li>2024, du 13 avril au 18 ao\u00fbt\u00a0: \u00ab\u00a0Rodin. Une Renaissance moderne\u00a0\u00bb, Mons,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/musees-expos.mons.be\/nos-lieux\/cap\/cap-musee-des-beaux-arts\" rel=\"nofollow\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmusees-expos.mons.be%2Fnos-lieux%2Fcap%2Fcap-musee-des-beaux-arts\">archive<\/a>]<\/small>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Iconographie\">Iconographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Albert Besnard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Besnard\">Albert Besnard<\/a>\u00a0fit de lui un portrait grav\u00e9 \u00e0 l&rsquo;eau-forte en 1900<sup id=\"cite_ref-182\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-182\">126<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Choix iconographique<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin, par Nadar (1893).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg\/302px-Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg\/453px-Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg\/604px-Auguste_Rodin_1893_Nadar.jpg 2x\" alt=\"Rodin, par Nadar (1893).\" width=\"222\" height=\"220\" data-file-width=\"1610\" data-file-height=\"1600\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin, par\u00a0<a title=\"Nadar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nadar\">Nadar<\/a>\u00a0(1893).<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin, par Alphonse Legros.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Legros_-buste_de_Rodin_(dessin).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bf\/Legros_-buste_de_Rodin_%28dessin%29.jpg\/212px-Legros_-buste_de_Rodin_%28dessin%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bf\/Legros_-buste_de_Rodin_%28dessin%29.jpg\/319px-Legros_-buste_de_Rodin_%28dessin%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/b\/bf\/Legros_-buste_de_Rodin_%28dessin%29.jpg 2x\" alt=\"Rodin, par Alphonse Legros.\" width=\"156\" height=\"220\" data-file-width=\"425\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin, par\u00a0<a title=\"Alphonse Legros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphonse_Legros\">Alphonse Legros<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin, par Edward Steichen (1902).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen,_1902.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen%2C_1902.jpg\/200px-Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen%2C_1902.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen%2C_1902.jpg\/300px-Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen%2C_1902.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen%2C_1902.jpg\/400px-Auguste_Rodin_by_Edward_Steichen%2C_1902.jpg 2x\" alt=\"Rodin, par Edward Steichen (1902).\" width=\"147\" height=\"220\" data-file-width=\"814\" data-file-height=\"1220\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin, par\u00a0<a title=\"Edward Steichen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edward_Steichen\">Edward Steichen<\/a>\u00a0(1902).<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Auguste Rodin, par Gertrude K\u00e4sebier (1905).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier,_1905.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier%2C_1905.jpg\/239px-Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier%2C_1905.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier%2C_1905.jpg\/358px-Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier%2C_1905.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier%2C_1905.jpg\/477px-Auguste_Rodin_by_Gertrude_K%C3%A4sebier%2C_1905.jpg 2x\" alt=\"Auguste Rodin, par Gertrude K\u00e4sebier (1905).\" width=\"176\" height=\"220\" data-file-width=\"4316\" data-file-height=\"5423\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Auguste Rodin, par\u00a0<a title=\"Gertrude K\u00e4sebier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gertrude_K%C3%A4sebier\">Gertrude K\u00e4sebier<\/a>\u00a0(1905).<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Auguste Rodin, par Gertrude K\u00e4sebier (1905).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg\/234px-Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg\/351px-Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg\/468px-Auguste_Rodin_Gertrude_Kaesebier.jpg 2x\" alt=\"Auguste Rodin, par Gertrude K\u00e4sebier (1905).\" width=\"182\" height=\"234\" data-file-width=\"780\" data-file-height=\"1000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Auguste Rodin, par\u00a0<a title=\"Gertrude K\u00e4sebier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gertrude_K%C3%A4sebier\">Gertrude K\u00e4sebier<\/a>\u00a0(1905).<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin, par William Rothenstein.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/55\/Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg\/236px-Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/55\/Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg\/354px-Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/55\/Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg\/472px-Auguste_Rodin_par_William_Rothenstein.jpg 2x\" alt=\"Rodin, par William Rothenstein.\" width=\"185\" height=\"234\" data-file-width=\"1296\" data-file-height=\"1648\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin, par\u00a0<a title=\"William Rothenstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/William_Rothenstein\">William Rothenstein<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin, par Antoine Bourdelle.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodin_par_Bourdelle_(mus%C3%A9e_Rodin)_(6215064155).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Rodin_par_Bourdelle_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215064155%29.jpg\/200px-Rodin_par_Bourdelle_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215064155%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Rodin_par_Bourdelle_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215064155%29.jpg\/300px-Rodin_par_Bourdelle_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215064155%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Rodin_par_Bourdelle_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215064155%29.jpg\/400px-Rodin_par_Bourdelle_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%286215064155%29.jpg 2x\" alt=\"Rodin, par Antoine Bourdelle.\" width=\"157\" height=\"234\" data-file-width=\"683\" data-file-height=\"1024\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin, par\u00a0<a title=\"Antoine Bourdelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Bourdelle\">Antoine Bourdelle<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Rodin, par Camille Claudel.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_(mus%C3%A9e_Rodin)_(8026456955).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9e\/Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%288026456955%29.jpg\/225px-Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%288026456955%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9e\/Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%288026456955%29.jpg\/337px-Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%288026456955%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9e\/Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%288026456955%29.jpg\/450px-Auguste_Rodin_par_Camille_Claudel_%28mus%C3%A9e_Rodin%29_%288026456955%29.jpg 2x\" alt=\"Rodin, par Camille Claudel.\" width=\"175\" height=\"234\" data-file-width=\"768\" data-file-height=\"1024\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Rodin, par\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Distinctions\">Distinctions<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a class=\"mw-file-description\" title=\"Grand officier de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Legion_Honneur_GO_ribbon.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/Legion_Honneur_GO_ribbon.svg\/50px-Legion_Honneur_GO_ribbon.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/Legion_Honneur_GO_ribbon.svg\/75px-Legion_Honneur_GO_ribbon.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/Legion_Honneur_GO_ribbon.svg\/100px-Legion_Honneur_GO_ribbon.svg.png 2x\" alt=\"Grand officier de la L\u00e9gion d'honneur\" width=\"50\" height=\"14\" data-file-width=\"218\" data-file-height=\"60\" \/><\/a>\u00a0<a title=\"Ordre national de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d%27honneur\">Grand officier de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>\u00a0(16 mai 1910)<sup id=\"cite_ref-183\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-183\">127<\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd><a class=\"mw-file-description\" title=\"Commandeur de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ef\/Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg\/50px-Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ef\/Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg\/75px-Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ef\/Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg\/100px-Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg.png 2x\" alt=\"Commandeur de la L\u00e9gion d'honneur\" width=\"50\" height=\"14\" data-file-width=\"218\" data-file-height=\"60\" \/><\/a>\u00a0<a title=\"Ordre national de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d%27honneur\">Commandeur de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>\u00a0(20 mai 1903)<\/dd>\n<dd><span class=\"noviewer\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Officier de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg\/50px-Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg\/75px-Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg\/100px-Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg.png 2x\" alt=\"Officier de la L\u00e9gion d'honneur\" width=\"50\" height=\"14\" data-file-width=\"218\" data-file-height=\"60\" \/><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Ordre national de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d%27honneur\">Officier de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>\u00a0(19 juillet 1892)<\/dd>\n<dd><span class=\"noviewer\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Chevalier de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg\/50px-Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg\/75px-Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg\/100px-Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg.png 2x\" alt=\"Chevalier de la L\u00e9gion d'honneur\" width=\"50\" height=\"14\" data-file-width=\"218\" data-file-height=\"60\" \/><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Ordre national de la L\u00e9gion d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d%27honneur\">Chevalier de la L\u00e9gion d&rsquo;honneur<\/a>\u00a0(31 d\u00e9cembre 1889)<\/dd>\n<\/dl>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Post\u00e9rit\u00e9\"><span id=\"Post.C3.A9rit.C3.A9\"><\/span>Post\u00e9rit\u00e9<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Hommages\">Hommages<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Plusieurs villes de France ont\u00a0<a title=\"\u00c9ponymie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ponymie\">donn\u00e9 son nom<\/a>\u00a0\u00e0 une rue de leur commune.<\/li>\n<li>Une avenue porte son nom \u00e0 Bruxelles.<\/li>\n<li>Plusieurs lieux et b\u00e2timents portent le nom du sculpteur \u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, dont la\u00a0<a title=\"Place Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Place_Rodin\">place Rodin<\/a>, dans le\u00a0<a title=\"16e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/16e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Seizi\u00e8me\">16<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement de Paris<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Lyc\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lyc%C3%A9e_Rodin\">lyc\u00e9e Rodin<\/a>, dans le\u00a0<a title=\"13e arrondissement de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/13e_arrondissement_de_Paris\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Treizi\u00e8me\">13<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0arrondissement de Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Rue Corvisart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_Corvisart\">rue Corvisart<\/a>, ainsi que le mus\u00e9e Rodin, situ\u00e9 aussi \u00e0 Paris.<\/li>\n<li>L&rsquo;<a title=\"Ast\u00e9ro\u00efde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ast%C3%A9ro%C3%AFde\">ast\u00e9ro\u00efde<\/a>\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"(6258) Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/(6258)_Rodin\">(6258) Rodin<\/a><\/span>\u00a0porte \u00e9galement son nom.<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>En 1937, vingt ans apr\u00e8s la mort de Rodin,\u00a0<a title=\"La Poste (entreprise fran\u00e7aise)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Poste_(entreprise_fran%C3%A7aise)\">la Poste<\/a>\u00a0fran\u00e7aise \u00e9met un timbre-poste<sup id=\"cite_ref-184\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-184\">128<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>En 2001, un ferry de la compagnie fran\u00e7aise\u00a0<a title=\"MyFerryLink\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/MyFerryLink\">MyFerryLink<\/a>\u00a0(anciennement SeaFrance), est baptis\u00e9 \u00e0 son nom.<\/li>\n<li>En 2017, une pi\u00e8ce de 2\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"euro\">\u20ac<\/abbr>\u00a0\u00e0 son effigie est \u00e9mise par la\u00a0<a title=\"Monnaie de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monnaie_de_Paris\">Monnaie de Paris<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Prix_Auguste-Rodin\">Prix Auguste-Rodin<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le prix Auguste-Rodin est un prix d\u00e9cern\u00e9 par la\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_nationale_des_beaux-arts\">Soci\u00e9t\u00e9 nationale des beaux-arts<\/a>\u00a0r\u00e9compensant des sculpteurs. Il ne faut le confondre ni avec le Grand prix Rodin de sculpture monumentale<sup id=\"cite_ref-185\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-185\">129<\/a><\/sup>, ni avec le prix Rodin de l&rsquo;<a title=\"Acad\u00e9mie fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_fran%C3%A7aise\">Acad\u00e9mie fran\u00e7aise<\/a><sup id=\"cite_ref-186\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-186\">130<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Laur\u00e9ats\"><span id=\"Laur.C3.A9ats\"><\/span>Laur\u00e9ats<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1962\u00a0: Gerasimos Sklavos<\/li>\n<li>1963\u00a0: Nino Cassani<sup id=\"cite_ref-187\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-187\">131<\/a><\/sup><\/li>\n<li>1965\u00a0: Michel Pigeon<sup id=\"cite_ref-188\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-188\">132<\/a><\/sup>\u00a0(1000 francs) pour l\u2019\u0153uvre\u00a0<i>Femme assise<\/i><sup id=\"cite_ref-189\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-189\">133<\/a><\/sup>\u00a0; Theodoros Papadimitriou<sup id=\"cite_ref-190\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-190\">134<\/a><\/sup><\/li>\n<li>1970\u00a0:\u00a0<a title=\"Nissim Merkado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nissim_Merkado\">Nissim Merkado<\/a>\u00a0(m\u00e9daille d&rsquo;or)\u00a0;\u00a0<a title=\"Fran\u00e7oise Naudet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7oise_Naudet\">Fran\u00e7oise Naudet<\/a>\u00a0(m\u00e9daille d&rsquo;argent)<sup id=\"cite_ref-191\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-191\">135<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-192\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-192\">136<\/a><\/sup>\u00a0; Jean-Pierre Malauss\u00e9na (m\u00e9daille de bronze)<sup id=\"cite_ref-193\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-193\">137<\/a><\/sup><\/li>\n<li>1972\u00a0:\u00a0<a title=\"Jean Roulland\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Roulland\">Jean Roulland<\/a><sup id=\"cite_ref-194\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-194\">138<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-195\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-195\">139<\/a><\/sup><\/li>\n<li>1987\u00a0:\u00a0<a title=\"Hubert Yencesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubert_Yencesse\">Hubert Yencesse<\/a><sup id=\"cite_ref-196\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_note-196\">140<\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il y eut d&rsquo;autres laur\u00e9ats comme\u00a0:\u00a0<a title=\"L\u00e9opold Kretz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_Kretz\">L\u00e9opold Kretz<\/a><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Cet article est partiellement ou en totalit\u00e9 issu de l&rsquo;article intitul\u00e9 \u00ab\u00a0<span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Prix_Auguste-Rodin&amp;oldid=cur\">Prix Auguste-Rodin<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(voir\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Prix_Auguste-Rodin&amp;oldid=cur&amp;action=history\">la liste des auteurs<\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"reference-cadre\" style=\"text-align: justify;\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-7\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Son p\u00e8re a deux fr\u00e8res tous deux enseignants. L&rsquo;un, Hyppolite, est directeur d&rsquo;\u00e9tablissement \u00e0 Beauvais et Alexandre est professeur de latin, et une s\u0153ur, Marie-D\u00e9sir\u00e9e qui est mari\u00e9e \u00e0 Jean Stanislas Coltat, qui poss\u00e8de une bijouterie religieuse. Les revenus du m\u00e9nage Rodin sont limit\u00e9s au salaire paternel qui ne s&rsquo;\u00e9l\u00e8ve pas au niveau de la petite bourgeoisie du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (voir Maxime Paz, \u00ab\u00a0L\u2019autobiographie de Rodin\u00a0: une fiction\u00a0?\u00a0\u00bb, in Catherine M\u00e9neux, Emmanuel Pernoud et Pierre Wat (\u00e9d.),\u00a0<i>Actes de la journ\u00e9e d\u2019\u00e9tudes Actualit\u00e9 de la recherche en\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>,\u00a0<span class=\"nowrap\">master 1<\/span>, ann\u00e9es 2012 et 2013, Paris, site de l\u2019HiCSA,\u00a0<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hicsa.univ-paris1.fr\/documents\/file\/5-Paz-Rodin.pdf\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhicsa.univ-paris1.fr%2Fdocuments%2Ffile%2F5-Paz-Rodin.pdf\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-17\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cette d\u00e9dicace est le texte de la pri\u00e8re\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">Laudes ac gratia omni momento, il santissimo e divinissimo Sacramento<\/span><\/i>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"confer (reportez-vous \u00e0\/comparez avec)\">cf.<\/abbr>\u00a0<span id=\"Goldscheider1989\" class=\"ouvrage\"><span id=\"C\u00e9cile_Goldscheider1989\" class=\"ouvrage\">C\u00e9cile Goldscheider,\u00a0<cite class=\"italique\">Auguste Rodin<\/cite>, Wildstein Inst. Bibl. des Arts,\u00a0<time>1989<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a040<\/span><\/span>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-26\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Dessinateur et graveur, Auguste Eug\u00e8ne Beuret \u00e9pouse en 1900 Eug\u00e9nie Dor\u00e9 (1860-1932) (\u00e9pouse Moniez), une Normande (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gw.geneanet.org\/garric?p=auguste+eugene&amp;n=beuret\" rel=\"nofollow\">gw.geneanet.org<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgw.geneanet.org%2Fgarric%3Fp%3Dauguste%2Beugene%26n%3Dbeuret\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-30\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sculpture originale de Rodin.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-31\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">R\u00e9alis\u00e9 par un mouleur.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-32\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">R\u00e9alis\u00e9 par des praticiens comme Bernard, Bourdelle, Desbois, Despiau, Escoula, Peter, Pompon, Soudbidine\u2026 (<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/sites\/musee\/files\/resourceSpace\/3557_1ab178a697ae1b9.pdf\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fsites%2Fmusee%2Ffiles%2FresourceSpace%2F3557_1ab178a697ae1b9.pdf\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-41\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Rodin s\u2019entoure alors de praticiens afin de se constituer un atelier, que Camille Claudel int\u00e8gre vers 1884. L\u2019incertitude demeure quant \u00e0 la nature exactes des travaux dont elle est charg\u00e9e, mais il semble qu\u2019elle ex\u00e9cute surtout des morceaux difficiles, comme les mains et les pieds des figures destin\u00e9es aux sculptures monumentales (en particulier\u00a0<i>La Porte de l\u2019Enfer<\/i>). Il s\u2019agit pour Claudel d\u2019une p\u00e9riode de formation sous la direction de Rodin\u00a0: elle assimile la th\u00e9orie des profils et comprend l\u2019importance de l\u2019expression (<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/ressources\/fiches-educatives\/rencontre-rodin-et-camille-claudel\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fressources%2Ffiches-educatives%2Frencontre-rodin-et-camille-claudel\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-45\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon le journal de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jehan Rictus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jehan_Rictus\">Jehan Rictus<\/a>\u00a0qui tenait l&rsquo;information de Marcelle Dalti, secr\u00e9taire de Rodin\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Rodin a deux enfants avec son \u00e9l\u00e8ve\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Mademoiselle\">M<sup>lle<\/sup><\/abbr>\u00a0Claudel\u00a0; et un enfant avec une boniche appel\u00e9e Rose, enfant qu&rsquo;il ne veut pas voir\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i>Journal quotidien<\/i>, cahier 60,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a059 \u00e0 la date du 22 novembre 1910\u00a0:\u00a0<a class=\"external free\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b530948709\/f64.image\" rel=\"nofollow\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b530948709\/f64.image<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b530948709%2Ff64.image\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-46\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon Reine-Marie Paris, un assistant payait les pensions, in Reine-Marie Paris,\u00a0<i>Camille Claudel<\/i>, Paris, Gallimard, 1984,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a067.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-49\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Devenue depuis 1919 une annexe du mus\u00e9e Rodin de la rue de Varenne.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-53\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le Mus\u00e9e Rodin conserve 900\u00a0lettres d&rsquo;amour de la peintre \u00e0 Rodin.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-55\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-55\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Apr\u00e8s avoir travaill\u00e9 jusqu&rsquo;\u00e0 onze heures avec son secr\u00e9taire dans ses appartements de l&rsquo;h\u00f4tel Bristol, \u00c9douard VII est mont\u00e9 en automobile et s&rsquo;est rendu chez le sculpteur Rodin, \u00e0 Meudon. L&rsquo;ambassadeur d&rsquo;Angleterre l&rsquo;accompagnait. Le roi a visit\u00e9 l&rsquo;atelier du ma\u00eetre et l&rsquo;a interrog\u00e9 sur l&rsquo;\u00e9tat de ses travaux. Il e\u00fbt d\u00e9sir\u00e9 voir le buste d&rsquo;une grande dame anglaise, ex\u00e9cut\u00e9 par Rodin, mais cette pi\u00e8ce \u00e9tait au moulage.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u2014 \u00ab\u00a0Edouard VII chez M. Falli\u00e8res\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Petit Parisien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Petit_Parisien\">Le Petit Parisien<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a011452, 7 mars 1908,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a02.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-56\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Actuel\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-67\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-67\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le fondeur Ferdinand Barbedienne avait un contrat d&rsquo;\u00e9dition du\u00a0<i>Baiser<\/i>\u00a0en petite dimension. Dossier documentaire\u00a0<i>Rodin. La chair, le marbre<\/i>, mus\u00e9e Rodin.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-69\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Bronze, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-70\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-70\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Bronze, 1880, Paris, mus\u00e9e Rodin.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-76\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-76\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Elles ont \u00e9t\u00e9 publi\u00e9es en\u00a0<a title=\"1988 en photographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1988_en_photographie\">1988<\/a>\u00a0par les \u00c9ditions Pont Royal, \u00e0\u00a0<a title=\"Lausanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lausanne\">Lausanne<\/a>, dans un livre intitul\u00e9\u00a0<i>Rodin, \u201cLa Porte de l&rsquo;enfer\u201d<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-85\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-85\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Pour l&rsquo;organisation de l&rsquo;atelier on se reportera \u00e0\u00a0: Colin Lemoine et V\u00e9ronique Mattiussi,\u00a0<i>Rodin-Bourdelle. Correspondance (1893-1912)<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>, qui d\u00e9crit de mani\u00e8re pr\u00e9cise le r\u00f4le de chacun, les d\u00e9cisions concernant l&rsquo;organisation et la r\u00e9partition des t\u00e2ches et du travail y compris le recrutement de nouveaux sculpteurs ou ouvriers.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-100\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-100\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">N\u00e9 en 1845, Jacques Barth\u00e9lemy, \u00e9migra en 1892 pour les \u00c9tats-Unis, in David Karel,\u00a0<i>Dictionnaire des artistes de langue fran\u00e7aise en Am\u00e9rique du Nord\u00a0: peintres\u2026<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a043.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-101\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-101\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il travaille pour Rodin \u00e0 partir de 1871 (voir Ruth Butler,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a070), il est le praticien marbrier de\u00a0<i>La Petite Mousquetaire<\/i>\u00a0(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/fr\/museum\/rodin?materiauxUtilises%5B0%5D=marbre&amp;auteur%5B0%5D=BERNARD\" rel=\"nofollow\">collections.musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fmuseum%2Frodin%3FmateriauxUtilises%255B0%255D%3Dmarbre%26auteur%255B0%255D%3DBERNARD\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-102\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-102\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Dessinateur et graveur.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-103\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-103\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Bourdelle fut l&rsquo;assistant de Rodin pendant quinze ans, de 1893 \u00e0 1912. Il fut en particulier le metteur au point de la sculpture\u00a0<i>\u00c8ve<\/i>\u00a0de Rodin, qu&rsquo;il sculpte sur pierre, et du portrait de Rose Beuret. Colin Lemoine et V\u00e9ronique Mattiussi<i>, Rodin-Bourdelle. Correspondance (1893-1912)<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-105\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-105\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9l\u00e8ve, mod\u00e8le, praticienne, modelage pour les mains de\u00a0<i>Pierre de Wissant<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-106\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-106\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre du\u00a0<i>Buste de Madame Vicuhna<\/i>, 1888, Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsay\">mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-107\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-107\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Anne Rivi\u00e8re, Bruno Godichon et Danielle Ghanassia,\u00a0<i>Camille Claudel. Bibliographie. Catalogue raisonn\u00e9<\/i>, Paris, Adam Biro, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0215.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-108\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-108\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il entre dans l&rsquo;atelier de Rodin en 1908, puis apr\u00e8s le mort de Rodin devient chef-mouleur du mus\u00e9e Rodin jusqu&rsquo;en 1940. C&rsquo;est \u00e0 lui que l&rsquo;on doit le moule et la version d\u00e9finitive de la porte de l&rsquo;Enfer.(<a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/www.rodin100.org\/fr\/actualit%C3%A9s\/auguste-rodin-et-son-mouleur-paul-cruet\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.rodin100.org%2Ffr%2Factualit%25C3%25A9s%2Fauguste-rodin-et-son-mouleur-paul-cruet\">archive<\/a>]<\/small>). Sa collection personnelle est donn\u00e9e \u00e0 la Ville d&rsquo;Issy-les-Moulineaux en 1966 apr\u00e8s sa mort. On lui doit \u00ab\u00a0Moulage de la main d&rsquo;Auguste Rodin tenant un torse f\u00e9minin\u00a0\u00bb (1917) dans la collection du mus\u00e9e Rodin (<a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/fr\/museum\/rodin\/moulage-de-la-main-d-auguste-rodin-tenant-un-torse-feminin\/S.00839?materiauxUtilises%5B0%5D=pl%C3%A2tre&amp;auteur%5B0%5D=Paul+Cruet&amp;position=0\" rel=\"nofollow\">[2]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fmuseum%2Frodin%2Fmoulage-de-la-main-d-auguste-rodin-tenant-un-torse-feminin%2FS.00839%3FmateriauxUtilises%255B0%255D%3Dpl%25C3%25A2tre%26auteur%255B0%255D%3DPaul%2BCruet%26position%3D0\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-109\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-109\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il r\u00e9alisa pour Rodin le\u00a0<i>Monument \u00e0 Claude Lorrain<\/i>.\u00a0<i>Rodin-Bourdelle. Correspondance (1893-1912)<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-110\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-110\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Emmanuel Dolivet r\u00e9alisa, en 1902, la troisi\u00e8me version en marbre du\u00a0<i>Baiser<\/i>, pr\u00e9sent\u00e9 \u00e0 la Ny Carlsberg Glyptotek de Copenhague.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-111\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-111\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre de\u00a0<i>La Dana\u00efde<\/i>\u00a0(1909), de la premi\u00e8re version en marbre des\u00a0<i>B\u00e9n\u00e9dictions<\/i>\u00a0(1900), du\u00a0<i>Buste de Madame Vincuhna<\/i>\u00a0(1888).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-112\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-112\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre de\u00a0<i>L&rsquo;Homme au nez cass\u00e9<\/i>\u00a0(1875) d&rsquo;apr\u00e8s la sculpture \u00e9ponyme de 1864.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-113\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-113\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Metteur aux points, permet la reproduction \u00e0 diff\u00e9rentes \u00e9chelles.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-114\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-114\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sculpteur du marbre de\u00a0<i>Obsession<\/i>\u00a0(1907) (?).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-115\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-115\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Collaborateur de Rodin \u00e0 partir de 1894.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-116\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-116\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9l\u00e8ve, praticienne, modelage des robes des\u00a0<i>Bourgeois de Calais<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-117\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-117\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticienne de\u00a0<i>Nabuchodonosor<\/i>\u00a0en 1900.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-118\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-118\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sculpteur modeleur de\u00a0<i>La Main de Dieu ou la Cr\u00e9ation<\/i>\u00a0(catalogue\u00a0<i>Rodin, la chair et le marbre<\/i>, Paris, Mus\u00e9e Rodin, 2012,\u00a0<span class=\"nowrap\">232\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-119\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-119\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien de la troisi\u00e8me version du marbre des\u00a0<i>B\u00e9n\u00e9dictions<\/i>\u00a0(1912).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-120\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-120\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre de\u00a0<i>La Convalescente<\/i>\u00a0(1914) (?).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-121\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-121\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre de\u00a0<i>La Convalescente<\/i>\u00a0(1907) (?).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-122\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-122\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien pour \u00ab\u00a0Eve\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0Balzac\u00a0\u00bb<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-123\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-123\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien de la seconde version du marbre des\u00a0<i>B\u00e9n\u00e9dictions<\/i>\u00a0(1911).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-124\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-124\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre de\u00a0<i>La Pleureuse<\/i>\u00a0(1893).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-125\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-125\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9l\u00e8ve et mod\u00e8le.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-126\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-126\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il r\u00e9alise pour Rodin la seconde version en marbre du\u00a0<i>Baiser<\/i>, aujourd&rsquo;hui \u00e0 la\u00a0<a title=\"Tate Modern\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tate_Modern\">Tate Modern<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.tate.org.uk\/art\/artworks\/rodin-the-kiss-n06228\/text-illustrated-companion\" rel=\"nofollow\">tate.org.uk<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.tate.org.uk%2Fart%2Fartworks%2Frodin-the-kiss-n06228%2Ftext-illustrated-companion\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-127\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-127\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien du marbre de\u00a0<i>Clemenceau<\/i>\u00a0(1914).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-128\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-128\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien des marbres d\u2019<i><a title=\"Adam et \u00c8ve (Rodin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adam_et_%C3%88ve_(Rodin)\">Adam et \u00c8ve<\/a><\/i>\u00a0(1905). et La Source.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-129\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-129\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien modeleur Balzac<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-130\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-130\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Praticien de\u00a0<i>La Main de Dieu ou la Cr\u00e9ation<\/i>\u00a0(1905).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-131\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-131\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il r\u00e9alise pour Rodin la premi\u00e8re version en marbre du\u00a0<i>Baiser<\/i>\u00a0(Paris, mus\u00e9e Rodin).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-136\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-136\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Auteure de\u00a0<i>Rodin intime ou L&rsquo;envers d&rsquo;une gloire<\/i>, \u00c9ditions du Nouveau Monde, 1923, avec une pr\u00e9face du fils de Rodin, Auguste Beuret\u00a0; elle y d\u00e9fend Rose Beuret.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-139\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-139\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9l\u00e8ve \u00e9cossaise de Rodin, qui a laiss\u00e9 des lettres et des souvenirs.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-145\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-145\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;\u00e9volution des techniques du bronze \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle est d\u00e9crite par Urbain Le Verrier dans\u00a0<i>La M\u00e9tallurgie en France<\/i>, Paris, J.-B. Bailli\u00e8re et fils, 1895,\u00a0<span class=\"nowrap\">333\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-158\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-158\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En particulier\u00a0<a title=\"Fonderie Rudier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonderie_Rudier\">Eug\u00e8ne Rudier<\/a>\u00a0(B\u00e9atrice De Rochebouet,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>, 9 avril 2015.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-176\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-176\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">F\u00e9d\u00e9ration nationale des offices du tourisme et syndicats d&rsquo;initiative,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.tourisme.fr\/office-de-tourisme\/aix-les-bains.htm\" rel=\"nofollow\">Aix-les-Bains<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.tourisme.fr%2Foffice-de-tourisme%2Faix-les-bains.htm\">archive<\/a>]<\/small>, office du tourisme.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-178\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-178\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">C&rsquo;est \u00e0 la suite de cette exposition que Rodin fut accus\u00e9, \u00e0 tort, d&rsquo;avoir effectu\u00e9 un moulage sur nature.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-179\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-179\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Site de la R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux\u00a0<small>[<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/rmn.fr\/francais\/les-musees-et-leurs-expositions\/autres-a-paris\/expositions-149\/Rodin-en-1900\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Frmn.fr%2Ffrancais%2Fles-musees-et-leurs-expositions%2Fautres-a-paris%2Fexpositions-149%2FRodin-en-1900\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"reference-cadre\" style=\"text-align: justify;\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-wikidata-cadef8235b1953a2926e0187578d447197a8b551-1\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-wikidata-cadef8235b1953a2926e0187578d447197a8b551_1-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/discovery.nationalarchives.gov.uk\/details\/a\/A13530954\" rel=\"nofollow\"><cite>http:\/\/discovery.nationalarchives.gov.uk\/details\/a\/A13530954<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdiscovery.nationalarchives.gov.uk%2Fdetails%2Fa%2FA13530954\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-wikidata-11c9e9b888fd316376476b50af3b343dd51fd42e-2\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-wikidata-11c9e9b888fd316376476b50af3b343dd51fd42e_2-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.musee-rodin.fr\/\" rel=\"nofollow\"><cite>https:\/\/www.musee-rodin.fr\/<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-3\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1917\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k4606285w\" rel=\"nofollow\"><cite>Excelsior\u00a0: journal illustr\u00e9 quotidien\u00a0: informations, litt\u00e9rature, sciences, arts, sports, th\u00e9\u00e2tre, \u00e9l\u00e9gances<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k4606285w\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Gallica<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1917-11-18\" data-sort-value=\"1917-11-18\">18 novembre 1917<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-12-24\" data-sort-value=\"2019-12-24\">24 d\u00e9cembre 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-4\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1976\" class=\"ouvrage\"><cite>\u00ab\u00a0Rodin\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite class=\"italique\">Grand Larousse Encyclop\u00e9die<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a017, Paris,\u00a0<time>1976<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-03-000900-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-03-000900-8\"><span class=\"nowrap\">2-03-000900-8<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a010489<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-5\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/le-musee-rodin\/respect-du-droit-moral\" rel=\"nofollow\"><cite>Respect du droit moral \/ Mus\u00e9e Rodin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fle-musee-rodin%2Frespect-du-droit-moral\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">musee-rodin.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-10-03\" data-sort-value=\"2021-10-03\">3 octobre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-6\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En effet, gr\u00e2ce aux moules r\u00e9alis\u00e9s par l&rsquo;artiste, ses \u0153uvres sont infiniment reproductibles<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>. La loi fran\u00e7aise, d\u00e9tenant l&rsquo;h\u00e9ritage de Rodin, autorise cette reproduction. Le mod\u00e8le, issu du moule, est identique, simplement la date va diff\u00e9rer. Le bronze permet cet h\u00e9ritage encore anim\u00e9 aujourd&rsquo;hui. Cependant, l&rsquo;\u0153uvre doit porter la mention de l&rsquo;Atelier de Rodin, ainsi que la date \u00e0 laquelle elle a \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9e. Le mot \u00ab\u00a0reproduction\u00a0\u00bb doit para\u00eetre sur la sculpture reproduite en question. \u00e0 lire\u00a0<span id=\"G\u00e9rard2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Serge_G\u00e9rard2004\" class=\"ouvrage\">Serge G\u00e9rard,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin, l&rsquo;homme d&rsquo;airain<\/cite>, Cheminements,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-06\" data-sort-value=\"2004-06\">juin 2004<\/time>, 120\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=z0xMtBVK1EkC&amp;pg=PA19&amp;dq=rodin+reproduction\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3Dz0xMtBVK1EkC%26pg%3DPA19%26dq%3Drodin%2Breproduction\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a010<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-8\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/rodin\/chronologie-dauguste-rodin\/jeunesse-et-formation\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Auguste Rodin. Jeunesse et formation\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Frodin%2Fchronologie-dauguste-rodin%2Fjeunesse-et-formation\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Rodin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Rodin\">mus\u00e9e Rodin<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Fayard2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jeanne_Fayard2014\" class=\"ouvrage\">Jeanne Fayard,\u00a0<cite class=\"italique\">Auguste Rodin\u00a0: naissance d&rsquo;une vocation<\/cite>, Paris, \u00c9ditions Riveneuve,\u00a0<time>2014<\/time>, 108\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-36013-239-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-36013-239-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-36013-239-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-10\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Laurent1989\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Monique_Laurent1989\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Monique Laurent,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Rodin<\/cite>, Barrie &amp; Jenkins,\u00a0<time>1989<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a026<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-11\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"KuthyCladel1985\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sandor_KuthyJudith_Cladel1985\" class=\"ouvrage\">Sandor Kuthy et Judith Cladel,\u00a0<cite class=\"italique\">Camille Claudel, Auguste Rodin<\/cite>, Office du Livre,\u00a0<time>1985<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a050<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-12\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">in Alain Garric,\u00a0<i>Essai de g\u00e9n\u00e9alogie<\/i>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gw.geneanet.org\/garric?lang=fr&amp;p=auguste&amp;n=rodin\" rel=\"nofollow\">gw.geneanet.org<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgw.geneanet.org%2Fgarric%3Flang%3Dfr%26p%3Dauguste%26n%3Drodin\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-13\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gw.geneanet.org\/arnac?lang=fr&amp;pz=jacques+gerard+yves&amp;nz=chanis+1&amp;ocz=0&amp;p=jean+baptiste&amp;n=rodin\" rel=\"nofollow\">geneanet.org<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgw.geneanet.org%2Farnac%3Flang%3Dfr%26pz%3Djacques%2Bgerard%2Byves%26nz%3Dchanis%2B1%26ocz%3D0%26p%3Djean%2Bbaptiste%26n%3Drodin\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-14\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Laurent1989\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Monique_Laurent1989\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Monique Laurent,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Rodin<\/cite>, Barrie &amp; Jenkins,\u00a0<time>1989<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a07<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Goldscheider1962\" class=\"ouvrage\"><span id=\"C\u00e9cile_Goldscheider1962\" class=\"ouvrage\">C\u00e9cile Goldscheider,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin<\/cite>, Productions de Paris,\u00a0<time>1962<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a010<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-16\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Jean-Paul Morel, \u00ab\u00a0Vie d&rsquo;Auguste Rodin\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>Auguste Rodin. Faire avec ses mains<\/i>, Paris , \u00c9d. Mille et une nuit, Fayard, 2011\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-75550-463-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-75550-463-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-75550-463-7<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-18\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">H\u00e9l\u00e8ne Pinet,\u00a0<i>Rodin. Les mains du g\u00e9nie<\/i>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0D\u00e9couvertes Gallimard. Arts\u00a0\u00bb, 2009,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a017.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-19\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/rodin\/chronologie-dauguste-rodin\/jeunesse-et-formation\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Jeunesse et formation\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Frodin%2Fchronologie-dauguste-rodin%2Fjeunesse-et-formation\">archive<\/a>]<\/small>, sur musee-rodin.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-20\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Gustave Coquiot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Coquiot\">Gustave Coquiot<\/a>,\u00a0<i>Rodin \u00e0 l&rsquo;H\u00f4tel de Biron et \u00e0 Meudon<\/i>, Ollendorff, Paris, 1917,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0109\u00a0<small>[<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/stream\/rodinlhteldebi00coquuoft#page\/n181\/mode\/2up\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fstream%2Frodinlhteldebi00coquuoft%23page%2Fn181%2Fmode%2F2up\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-21\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Monery,_Nadine_Lehni,_Ma\u00e9va_Abillard2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Paul_Monery,_Nadine_Lehni,_Ma\u00e9va_Abillard2010\" class=\"ouvrage\">Jean-Paul Monery, Nadine Lehni, Ma\u00e9va Abillard,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin et la couleur<\/cite>, Snoeck,\u00a0<time>2010<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a067<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-22\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/en\/museum\/rodin\/rose-beuret\/S.00994?auteur%5B0%5D=Jean+CROS&amp;position=0\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Rose Beuret\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Fen%2Fmuseum%2Frodin%2Frose-beuret%2FS.00994%3Fauteur%255B0%255D%3DJean%2BCROS%26position%3D0\">archive<\/a>]<\/small>, notice sur collections.musee-rodin.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-23\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">suivant de nombreux t\u00e9moignages, plus ou moins affectueux, Rose Beuret est analphab\u00e8te, ne sait ni lire ni \u00e9crire in Ruth Butler, Rodin, The shape of a genius, Yale University Press, 1993,p51<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Deveaux2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Deveaux2012\" class=\"ouvrage\">Michel Deveaux,\u00a0<cite class=\"italique\">Camille Claudel \u00e0 Montdevergues<\/cite>, \u00c9ditions L&rsquo;Harmattan,\u00a0<time>2012<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a076<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-25\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"RodinP\u00e9nicaut1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Auguste_RodinVal\u00e9rie_P\u00e9nicaut1993\" class=\"ouvrage\">Auguste Rodin et Val\u00e9rie P\u00e9nicaut,\u00a0<cite class=\"italique\">Auguste Rodin. Les \u00e9rotiques<\/cite>, \u00c9ditions Sauret,\u00a0<time>1993<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0113<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-27\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/collections.musee-rodin.fr\/fr\/museum\/rodin\/l-homme-au-nez-casse\/S.00974?materiauxUtilises%5B0%5D=marbre&amp;auteur%5B0%5D=L%C3%A9on+FOURQUET&amp;position=0\" rel=\"nofollow\">[3]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fmuseum%2Frodin%2Fl-homme-au-nez-casse%2FS.00974%3FmateriauxUtilises%255B0%255D%3Dmarbre%26auteur%255B0%255D%3DL%25C3%25A9on%2BFOURQUET%26position%3D0\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-28\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ruth Butler,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Shape of a Genius<\/span><\/i>, Michigan, Gerrald Cantor Foundation, 1993,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a083.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-29\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ruth Butler,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">85-87<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-33\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/sites\/musee\/files\/resourceSpace\/3557_1ab178a697ae1b9.pdf\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fsites%2Fmusee%2Ffiles%2FresourceSpace%2F3557_1ab178a697ae1b9.pdf\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-34\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">in Cat Kiefer Rodin, Gallimard, Paris 2017\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0267.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-35\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/collections.heritage.brussels\/fr\/objects\/42756\" rel=\"nofollow\"><cite>L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;airain \/ Commune de Saint-Gilles \u2013 Inventaire du patrimoine mobilier<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcollections.heritage.brussels%2Ffr%2Fobjects%2F42756\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">collections.heritage.brussels<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-03-12\" data-sort-value=\"2024-03-12\">12 mars 2024<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-36\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/sites\/musee\/files\/resourceSpace\/3557_1ab178a697ae1b9.pdf\" rel=\"nofollow\">Dossier p\u00e9dagogique<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fsites%2Fmusee%2Ffiles%2FresourceSpace%2F3557_1ab178a697ae1b9.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur musee-rodin.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-37\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">C&rsquo;est le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"La D\u00e9fense de Paris (Barrias)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9fense_de_Paris_(Barrias)\">projet<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Louis-Ernest Barrias\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis-Ernest_Barrias\">Louis-Ernest Barrias<\/a>\u00a0qui fut retenu.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-38\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.commune1871.org\/?Les-amis-communards-de-Rodin\" rel=\"nofollow\"><cite>Les Amis communards de Rodin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.commune1871.org%2F%3FLes-amis-communards-de-Rodin\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">commune1871.org<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-39\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Mathias Morhardt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mathias_Morhardt\">Mathias Morhardt<\/a>, \u00ab\u00a0Rodin \u00e9b\u00e9niste\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"L'Art et les Artistes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Art_et_les_Artistes\">L&rsquo;Art et les Artistes<\/a><\/i>, nouvelle s\u00e9rie, t. I, 1920,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0348-349 (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k6108672g\/f373\" rel=\"nofollow\">consultable en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k6108672g%2Ff373\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur\u00a0<a title=\"Gallica\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gallica\">Gallica<\/a>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-40\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.musee-rodin.fr\/musee\/collections\/oeuvres\/porte-de-lenfer\" rel=\"nofollow\"><cite>La Porte de l&rsquo;Enfer | Mus\u00e9e Rodin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fmusee%2Fcollections%2Foeuvres%2Fporte-de-lenfer\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">musee-rodin.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-05-07\" data-sort-value=\"2023-05-07\">7 mai 2023<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-42\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Anne Rivi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anne_Rivi%C3%A8re\">Anne Rivi\u00e8re<\/a>, Bruno Gaudichon et Danielle Ghanassia,\u00a0<i>Camille Claudel. Bibliographie, catalogue raisonn\u00e9<\/i>, Paris, Adam Biro, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0200.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-43\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Anne Rivi\u00e8re, Bruno Gaudichon et Danielle Ghanassia, Camille Claudel,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0201.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-44\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">D\u00e8s 1895,\u00a0<a title=\"Henrik Ibsen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henrik_Ibsen\">Henrik Ibsen<\/a>\u00a0en fait une pi\u00e8ce de th\u00e9\u00e2tre, puis un livre en 1982. Un film de\u00a0<a title=\"Bruno Nuytten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruno_Nuytten\">Bruno Nuytten<\/a>\u00a0(1987) la fera conna\u00eetre du grand public.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-47\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Duran\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Carolus_Duran\" class=\"ouvrage\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Carolus Duran\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carolus_Duran\">Carolus Duran<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Des amiti\u00e9s modernes<\/cite><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-48\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/sites\/musee\/files\/resourceSpace\/3557_1ab178a697ae1b9.pdf\" rel=\"nofollow\">Dossier p\u00e9dagogique<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fsites%2Fmusee%2Ffiles%2FresourceSpace%2F3557_1ab178a697ae1b9.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0du mus\u00e9e Rodin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a017.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-50\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>La Polonaise de Rodin<\/i>, Paris, France-Empire, 1986, 294 p.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2704805040\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2704805040\"><span class=\"nowrap\">2704805040<\/span><\/a>)<\/small>. Biographie de Sophie Postolska (1868-1942), aristocrate polonaise, \u00e9l\u00e8ve et ma\u00eetresse d&rsquo;Auguste Rodin dans la p\u00e9riode 1898-1905, d&rsquo;apr\u00e8s son journal intime, des papiers de famille et des lettres \u00e9chang\u00e9es avec Rodin. Ces documents ont \u00e9t\u00e9 trouv\u00e9s apr\u00e8s la mort de Sophie Postolska par Jean Dorizon, fils de sa s\u0153ur cadette Casimira et de son beau-fr\u00e8re Louis Dorizon, qui les mit dans un tiroir. Fran\u00e7ois Dorizon, fils de Jean, les retrouva en 1970 et demanda en 1985 \u00e0 Marc Toledano d&rsquo;en tirer un ouvrage. Ruth Butler,\u00a0<i>Rodin: The Shape of Genius<\/i>, Yale University Press, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0346 et 544 (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=J1ssfGqvdysC&amp;pg=PA544\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DJ1ssfGqvdysC%26pg%3DPA544\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-51\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-51\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1902\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k96401155?rk=21459;2\" rel=\"nofollow\"><cite>Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 astronomique de France<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k96401155%3Frk%3D21459%3B2\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">BnF Gallica<\/span>,\u00a0<time>1902<\/time><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0493<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-52\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1902\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k96401155?rk=21459;2\" rel=\"nofollow\"><cite>Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 astronomique de France<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k96401155%3Frk%3D21459%3B2\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Biblioth\u00e8que nationale de France, Gallica<\/span>,\u00a0<time>1902<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-54\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/en\/museum\/rodin\/masque-de-hanako-type-e\/S.00454?q=Jean+Cros&amp;position=0\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Masque de Hanako, type E\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Fen%2Fmuseum%2Frodin%2Fmasque-de-hanako-type-e%2FS.00454%3Fq%3DJean%2BCros%26position%3D0\">archive<\/a>]<\/small>, notice sur collections.musee-rodin.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-57\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr\/ui\/notice\/325804\" rel=\"nofollow\"><cite>Cote LH\/2779\/35<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr%2Fui%2Fnotice%2F325804\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Base L\u00e9onore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Base_L%C3%A9onore\">base L\u00e9onore<\/a>,\u00a0<a title=\"Minist\u00e8re de la Culture (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minist%C3%A8re_de_la_Culture_(France)\">minist\u00e8re fran\u00e7ais de la Culture<\/a><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-58\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1911\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k7654448p\" rel=\"nofollow\"><cite>Comoedia \/ r\u00e9dacteur en chef\u00a0: Gaston de Pawlowski<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k7654448p\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Gallica<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1911-12-05\" data-sort-value=\"1911-12-05\">5 d\u00e9cembre 1911<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04-13\" data-sort-value=\"2021-04-13\">13 avril 2021<\/time>)<\/small><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a03<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-59\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Albert Besnard,\u00a0<i>Sous le ciel de Rome<\/i>, Paris, \u00c9ditions de France, 1925.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-60\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Gilles N\u00e9ret,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a092.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-61\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Marcelle Tirel,\u00a0<i>Rodin intime ou L&rsquo;envers d&rsquo;une gloire<\/i>, lettre-pr\u00e9face de A\u2026, Paris, 1923.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-62\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-62\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cladel1936\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Judith_Cladel1936\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Judith Cladel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_Cladel\">Judith Cladel<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin, sa vie glorieuse, sa vie inconnue<\/cite>, Paris, \u00c9ditions Bernard Grasset,\u00a0<time>1936<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-63\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-63\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Gilles N\u00e9ret,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-64\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-64\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/consultation.archives.hauts-de-seine.net\/mdr\/index.php\/docnumViewer\/calculHierarchieDocNum\/700980\/367506:396213:411599:411601:700980\/864\/1536\" rel=\"nofollow\">Archives des Hauts-de-Seine, commune de Meudon, acte de mariage\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a010, ann\u00e9e 1917 (pages 12 et 13 \/ 86)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fconsultation.archives.hauts-de-seine.net%2Fmdr%2Findex.php%2FdocnumViewer%2FcalculHierarchieDocNum%2F700980%2F367506%3A396213%3A411599%3A411601%3A700980%2F864%2F1536\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-65\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-65\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/consultation.archives.hauts-de-seine.net\/mdr\/index.php\/docnumViewer\/calculHierarchieDocNum\/700986\/367506:396213:411599:411602:700986\/864\/1536\" rel=\"nofollow\">Archives des Hauts-de-Seine, commune de Meudon, acte de d\u00e9c\u00e8s\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0262, ann\u00e9e 1917 (page 117\/140)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fconsultation.archives.hauts-de-seine.net%2Fmdr%2Findex.php%2FdocnumViewer%2FcalculHierarchieDocNum%2F700986%2F367506%3A396213%3A411599%3A411602%3A700986%2F864%2F1536\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-66\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-66\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Les collections du Mus\u00e9e Rodin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">musee-rodin.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-10-03\" data-sort-value=\"2021-10-03\">3 octobre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-68\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-68\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"paj-mag2020\" class=\"ouvrage\">paj-mag, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.paj-mag.fr\/2020\/07\/29\/haute-savoie-evian-villa-la-sapiniere-au-rendez-vous-des-artistes\/\" rel=\"nofollow\"><cite>La Villa Sapini\u00e8re<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.paj-mag.fr%2F2020%2F07%2F29%2Fhaute-savoie-evian-villa-la-sapiniere-au-rendez-vous-des-artistes%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.paj-mag.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-07-29\" data-sort-value=\"2020-07-29\">29 juillet 2020<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-71\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-71\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">H\u00e9l\u00e8ne Pinet,\u00a0<i>Rodin et ses mod\u00e8les<\/i>, Paris, mus\u00e9e Rodin, 1990,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">50-51<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-72\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-72\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Jean-Louis Prat, notice\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a030 (de l&rsquo;\u0153uvre\u00a0<i>L&rsquo;Orage<\/i>, de Germaine Richier) du catalogue de la r\u00e9trospective\u00a0<i>Germaine Richier<\/i>, organis\u00e9e par la fondation Maeght,\u00a0<a title=\"Saint-Paul-de-Vence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Paul-de-Vence\">Saint-Paul-de-Vence<\/a>, avril-juin 1996\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-900923-13-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-900923-13-1\"><span class=\"nowrap\">2-900923-13-1<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-73\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">H\u00e9l\u00e8ne Pinet,\u00a0<i>Rodin. Les mains du g\u00e9nie<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Meudon-74\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-Meudon_74-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Musee Rodin Meudon,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.meudon.musee-rodin.fr\/musee\/collections\/oeuvres\/tour-du-travail\" rel=\"nofollow\">La tour du travail<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.meudon.musee-rodin.fr%2Fmusee%2Fcollections%2Foeuvres%2Ftour-du-travail\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-75\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-75\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.centrepompidou.fr\/cpv\/ressource.action?param.id=FR_R-893eb22b96eb7f5692978178bdd44ee3&amp;param.idSource=FR_O-c22a4489dc0ee4a55873ae01c4ac275\" rel=\"nofollow\">Carol-Marc Lavrillier, photographie de la\u00a0<i>Porte de l&rsquo;enfer<\/i>, de Rodin, 1958<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.centrepompidou.fr%2Fcpv%2Fressource.action%3Fparam.id%3DFR_R-893eb22b96eb7f5692978178bdd44ee3%26param.idSource%3DFR_O-c22a4489dc0ee4a55873ae01c4ac275\">archive<\/a>]<\/small>, centrepompidou.fr, consult\u00e9 en janvier 2014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-77\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jaegl\u00e92017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yves_Jaegl\u00e92017\" class=\"ouvrage\">Yves Jaegl\u00e9, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.leparisien.fr\/culture-loisirs\/un-rodin-retrouve-dans-une-maison-de-retraite-29-03-2017-6806325.php?ts=1719255366185\" rel=\"nofollow\"><cite>Un Rodin retrouv\u00e9 dans une maison de retraite<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Fculture-loisirs%2Fun-rodin-retrouve-dans-une-maison-de-retraite-29-03-2017-6806325.php%3Fts%3D1719255366185\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Parisien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Parisien\">Le Parisien<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-03-29\" data-sort-value=\"2017-03-29\">29 mars 2017<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-06-24\" data-sort-value=\"2024-06-24\">24 juin 2024<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-78\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Sur les traces de Rodin dans la capitale\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaroscope\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaroscope\">Le Figaroscope<\/a><\/i>, semaine du 22 au 28 mars 2018, p. 14.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-test-79\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-test_79-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lintermede.com\/exposition-rodin-le-plaisir-infini-du-dessin-musee-matisse-cateau-cambresis.php\" rel=\"nofollow\">Exposition Rodin \u00ab\u00a0Le plaisir infini du dessin\u00a0\u00bb, au mus\u00e9e Matisse, au Cateau-Cambr\u00e9sis<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lintermede.com%2Fexposition-rodin-le-plaisir-infini-du-dessin-musee-matisse-cateau-cambresis.php\">archive<\/a>]<\/small>, analyse de l&rsquo;exposition sur\u00a0<i>Lintermede.com<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-80\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-80\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0130 au catalogue Godefroy de l\u2019\u0153uvre grav\u00e9 d&rsquo;Albert Besnard.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-81\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-81\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/le-musee-rodin\/2015-le-nouveau-musee\/le-nouveau-parcours\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Le nouveau parcours\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fle-musee-rodin%2F2015-le-nouveau-musee%2Fle-nouveau-parcours\">archive<\/a>]<\/small>, mus\u00e9e Rodin.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:z-82\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-:z_82-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-:z_82-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Colin Lemoine et V\u00e9ronique Mattiussi,\u00a0<i>Rodin-Bourdelle. Correspondance (1893-1912)<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-83\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-83\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/ressources\/fiches-educatives\/theme-rodin-et-la-photographie\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fressources%2Ffiches-educatives%2Ftheme-rodin-et-la-photographie\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-84\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/ressources\/fiches-educatives\/rencontre-rodin-et-rilke\" rel=\"nofollow\"><cite>Rainer Maria Rilke \/ Mus\u00e9e Rodin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fressources%2Ffiches-educatives%2Frencontre-rodin-et-rilke\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">musee-rodin.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-10-03\" data-sort-value=\"2021-10-03\">3 octobre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-86\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-86\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.mbaq.fr\/fileadmin\/user_upload\/Activites\/dossierprofsRodin%20version%20web.pdf\" rel=\"nofollow\">mbaq.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.mbaq.fr%2Ffileadmin%2Fuser_upload%2FActivites%2FdossierprofsRodin%2520version%2520web.pdf\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-87\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-87\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Mus\u00e9e national des beaux-arts du Qu\u00e9bec, Detroit Institute of Art,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fondation Pierre Gianadda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fondation_Pierre_Gianadda\">Fondation Pierre Gianadda<\/a>, Martigny, 2005-2006<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Lettres_Rodin_Beuret-88\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-Lettres_Rodin_Beuret_88-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-Lettres_Rodin_Beuret_88-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Deux lettres de Rodin \u00e0 Rose Beuret cit\u00e9es par Monique Laurent Rodin, \u00c9d. Ch\u00eane, Paris, 1998,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0116.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-89\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-89\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ruth Butler,\u00a0<i>Rodin: The Shape of Genius<\/i>, Yale University Press, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0346 et 544 (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=J1ssfGqvdysC&amp;pg=PA346\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DJ1ssfGqvdysC%26pg%3DPA346\">archive<\/a>]<\/small>).\u00a0<a title=\"Marc Toledano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marc_Toledano\">Marc Toledano<\/a>,\u00a0<i>La Polonaise de Rodin<\/i>, Paris, France-Empire, 1986,\u00a0<span class=\"nowrap\">294\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2704805040\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2704805040\"><span class=\"nowrap\">2704805040<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:0-90\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-:0_90-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-:0_90-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Grunfeld2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Frederic_V._Grunfeld2019\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Frederic V.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Grunfeld<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Rodin: A Biography<\/cite>, Plunkett Lake Press,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-08-15\" data-sort-value=\"2019-08-15\">15 ao\u00fbt 2019<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.co.uk\/books?id=eGGpDwAAQBAJ&amp;pg=PT564&amp;dq=hilda+flodin+rodin&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjH9LL1hePqAhVAgnIEHX81BCkQ6AEwAHoECAQQAg#v=onepage&amp;q=hilda%20flodin%20rodin&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.co.uk%2Fbooks%3Fid%3DeGGpDwAAQBAJ%26pg%3DPT564%26dq%3Dhilda%2Bflodin%2Brodin%26hl%3Dfr%26sa%3DX%26ved%3D2ahUKEwjH9LL1hePqAhVAgnIEHX81BCkQ6AEwAHoECAQQAg%23v%3Donepage%26q%3Dhilda%2520flodin%2520rodin%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-91\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-91\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Rodin et ses mod\u00e8les. Le portrait photographi\u00e9<\/i>, mus\u00e9e Rodin, 1990.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-92\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-92\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/scuenf2.htm\" rel=\"nofollow\">Mus\u00e9e Rodin, Josef Ma\u0159atka<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fscuenf2.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-93\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-93\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-orsay.fr\/fr\/espace-professionnels\/professionnels\/chercheurs\/rech-rec-art-home\/notice-artiste.html?no_cache=1&amp;nnumid=11951&amp;retouroeuvre=%252Ffr%252Fcollections%252Fcatalogue-des-oeuvres%252Fnotice.html%253Fno_cache%253D1%2526nnumid%253D133966%2526cHash%253Dd35f8fae9e\" rel=\"nofollow\">Site du mus\u00e9e d&rsquo;Orsay<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-orsay.fr%2Ffr%2Fespace-professionnels%2Fprofessionnels%2Fchercheurs%2Frech-rec-art-home%2Fnotice-artiste.html%3Fno_cache%3D1%26nnumid%3D11951%26retouroeuvre%3D%25252Ffr%25252Fcollections%25252Fcatalogue-des-oeuvres%25252Fnotice.html%25253Fno_cache%25253D1%252526nnumid%25253D133966%252526cHash%25253Dd35f8fae9e\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-94\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-94\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Dossier documentaire \u00ab\u00a0Rodin. La chair, le marbre\u00a0\u00bb, mus\u00e9e Rodin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a035, (<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/sites\/musee\/files\/editeur\/REDUIT_121124_MR_DD_LA%20CHAIR,%20LE%20MARBRE-BD.pdf\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Fsites%2Fmusee%2Ffiles%2Fediteur%2FREDUIT_121124_MR_DD_LA%2520CHAIR%2C%2520LE%2520MARBRE-BD.pdf\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-95\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-95\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9lisabeth Lebon,\u00a0<i>Dictionnaire des fondeurs de bronze d&rsquo;art. France, 1890-1950<\/i>, Perth, Marjon \u00c9ditions, 2003.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-96\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-96\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Isabelle Bissi\u00e8re, dossier documentaire, \u00ab\u00a0Rodin. La chair, le marbre\u00a0\u00bb, 2013 (<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.museerodin.fr\/sites\/musee\/files\/editeur\/REDUIT_121124_MR_DD_LA%20CHAIR,%20LE%20MARBRE-BD.pdf\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.museerodin.fr%2Fsites%2Fmusee%2Ffiles%2Fediteur%2FREDUIT_121124_MR_DD_LA%2520CHAIR%2C%2520LE%2520MARBRE-BD.pdf\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-97\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-97\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.clg-pmcurie.ac-besancon.fr\/sites\/www.clg-pmcurie\/IMG\/pdf\/sculpture_pierre.pdf?541\/7ac470afbf64869fb9f97dc5b61a990c8c580c38\" rel=\"nofollow\">clg-pmcurie.ac-besancon.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.clg-pmcurie.ac-besancon.fr%2Fsites%2Fwww.clg-pmcurie%2FIMG%2Fpdf%2Fsculpture_pierre.pdf%3F541%2F7ac470afbf64869fb9f97dc5b61a990c8c580c38\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-98\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-98\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/en\/museum\/rodin\/pierre-puvis-de-chavannes\/S.01705?q=t%C3%AAte+puvis+chavanne&amp;position=5\" rel=\"nofollow\">http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/en\/museum\/rodin\/pierre-puvis-de-chavannes\/S.01705?q=t%C3%AAte+puvis+chavanne&amp;position=5<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Fen%2Fmuseum%2Frodin%2Fpierre-puvis-de-chavannes%2FS.01705%3Fq%3Dt%25C3%25AAte%2Bpuvis%2Bchavanne%26position%3D5\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00ab\u00a0Pierre Puvis de Chavannes\u00a0\u00bb, notice sur collections.musee-rodin.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-99\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-99\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/en\/museum\/rodin\/tete-de-camille-claudel-au-bonnet\/S.00463?q=camille+claudel+pate+de+verre&amp;position=0\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0T\u00eate de Camille Claudel au bonnet\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Fen%2Fmuseum%2Frodin%2Ftete-de-camille-claudel-au-bonnet%2FS.00463%3Fq%3Dcamille%2Bclaudel%2Bpate%2Bde%2Bverre%26position%3D0\">archive<\/a>]<\/small>, notice sur collections.musee-rodin.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-104\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-104\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sculpteur suisse (1879-1968), qui apr\u00e8s avoir \u00e9t\u00e9 l&rsquo;assistant et l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve de Bourdelle, devient assistant de Rodin, de 1904 \u00e0 1908.\u00a0<i>Rodin-Bourdelle. Correspondance 1893-1912<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-132\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-132\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Rene Cheruy of Windsor, Rodin&rsquo;s Secretary, Tells of Life With Famous Sculptor, Hartford Courant, March 21, 1926.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-133\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-133\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">in\u00a0<a class=\"external free\" href=\"https:\/\/moderne.video.blog\/2018\/12\/04\/coquiot-se-venge-enfin\/\" rel=\"nofollow\">https:\/\/moderne.video.blog\/2018\/12\/04\/coquiot-se-venge-enfin\/<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmoderne.video.blog%2F2018%2F12%2F04%2Fcoquiot-se-venge-enfin%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-134\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-134\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Un graveur genevois chez les symbolistes, par Philippe M. Monnier\u00a0\u00bb [critique d&rsquo;ouvrage], in: Bulletin de la Soci\u00e9t\u00e9 d&rsquo;histoire et d&rsquo;arch\u00e9ologie de Gen\u00e8ve, tome XVII-3, 1982,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0410.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-135\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-135\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">voir fiche BNF,\u00a0<a class=\"external free\" href=\"https:\/\/data.bnf.fr\/fr\/11495426\/marcelle_tirel\/\" rel=\"nofollow\">https:\/\/data.bnf.fr\/fr\/11495426\/marcelle_tirel\/<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fdata.bnf.fr%2Ffr%2F11495426%2Fmarcelle_tirel%2F\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-137\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-137\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cit\u00e9 in Si\u00e2n Reynolds,\u00a0<i>Comment peut-on \u00eatre femme sculpteur en 1900\u00a0? Autour de quelques \u00e9l\u00e8ves de Rodin<\/i>\u00a0[article] sem-link,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a017 (<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.persee.fr\/doc\/mcm_1146-1225_1998_num_16_1_1181\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fmcm_1146-1225_1998_num_16_1_1181\">archive<\/a>]<\/small>).\/.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-138\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-138\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ir\u00e8ne Laksine, \u00ab\u00a0David Laksine, dit \u201cLaxine\u201d (1888-1911)\u00a0\u00bb, dans Martine et Bertrand Willot,\u00a0<i>Alphonse Quizet et ses amis<\/i>, La Vie d&rsquo;artiste,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a086,\u00a0<i>Dictionnaire des peintres de Montmartre<\/i>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2913639058\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2913639058\"><span class=\"nowrap\">978-2913639058<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-140\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-140\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/actualites\/le-musee-rodin-meudon-vous-accueille-toute-lannee\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Factualites%2Fle-musee-rodin-meudon-vous-accueille-toute-lannee\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-141\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-141\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/ressources\/fiches-educatives\/theme-sculpture-et-architecture\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fressources%2Ffiches-educatives%2Ftheme-sculpture-et-architecture\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-142\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-142\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/collections\/sculptures\/le-sommeil\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fcollections%2Fsculptures%2Fle-sommeil\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-143\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-143\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.echosciences-grenoble.fr\/articles\/quand-la-lumiere-synchrotron-contribue-a-la-restauration-d-oeuvres-de-rodin\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0La lumi\u00e8re synchrotron au service d&rsquo;\u0153uvres de Rodin\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.echosciences-grenoble.fr%2Farticles%2Fquand-la-lumiere-synchrotron-contribue-a-la-restauration-d-oeuvres-de-rodin\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<i>echosciences-grenoble.fr<\/i>, 5 mars 2016.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-144\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-144\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lejdd.fr\/Societe\/Sciences\/Tout-tout-tout-vous-saurez-tout-sur-Auguste-Rodin-776157\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Tout, tout, tout vous saurez tout sur Auguste Rodin\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2FSociete%2FSciences%2FTout-tout-tout-vous-saurez-tout-sur-Auguste-Rodin-776157\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Journal du dimanche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Journal_du_dimanche\">Journal du dimanche<\/a><\/i>, 6 mars 2016.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-146\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-146\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.futura-sciences.com\/planete\/dossiers\/geologie-cuivre-premier-metal-travaille-homme-779\/page\/7\/\" rel=\"nofollow\">futura-sciences.com<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.futura-sciences.com%2Fplanete%2Fdossiers%2Fgeologie-cuivre-premier-metal-travaille-homme-779%2Fpage%2F7%2F\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-147\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-147\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Serge G\u00e9rard,\u00a0<i>Rodin. L&rsquo;Homme d&rsquo;airain<\/i>, \u00c9d. Cheminement, 2004,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a019\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2844783127\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2844783127\"><span class=\"nowrap\">978-2844783127<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-148\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-148\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.gillesperrault.com\/lexpertise-des-bronzes-dart\/\" rel=\"nofollow\">gillesperrault.com<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.gillesperrault.com%2Flexpertise-des-bronzes-dart%2F\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-149\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-149\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.museedubronze.com\/ancien\/francais\/techniqu.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Les techniques de fonderie\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.museedubronze.com%2Fancien%2Ffrancais%2Ftechniqu.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur le site\u00a0<i>museedubronze.com<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-150\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-150\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">In Thierry Borel, \u00ab\u00a0La radiographie des objets d&rsquo;art\u00a0: la r\u00e9volution de l&rsquo;image\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Pers\u00e9e<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02, Paris, 1995,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">153-156<\/span>, dans (<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF)\">[PDF]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/c2rmf.fr\/sites\/c2rmf.fr\/files\/imagerie-techne-radio.pdf\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fc2rmf.fr%2Fsites%2Fc2rmf.fr%2Ffiles%2Fimagerie-techne-radio.pdf\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-151\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-151\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00c9douard Houssaye, \u00ab\u00a0La Chronique des arts et de la curiosit\u00e9\u00a0\u00bb, suppl\u00e9ment \u00e0 la\u00a0<i>Gazette des beaux-arts<\/i>, Paris, ao\u00fbt 1919,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0230 (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k6344158t\/f10.image.r=faux%20bronze%20rodin?rk=21459;2\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k6344158t%2Ff10.image.r%3Dfaux%2520bronze%2520rodin%3Frk%3D21459%3B2\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-152\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-152\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Fran\u00e7ois Blancheti\u00e8re, conservateur du patrimoine au mus\u00e9e Rodin, Paris et Meudon, \u00ab\u00a0Reproduire pour diffuser\u00a0\u00bb, 12 novembre 2012 (<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/tablesdetravail.hypotheses.org\/189\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ftablesdetravail.hypotheses.org%2F189\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-153\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-153\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/fr\/museum\/rodin\/faux-rodin-nu-feminin-penche-sur-le-sol\/S.03220?auteur%5B0%5D=Fonderie+Montagutelli+Fr%C3%A8res&amp;position=2\" rel=\"nofollow\">collections.musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fmuseum%2Frodin%2Ffaux-rodin-nu-feminin-penche-sur-le-sol%2FS.03220%3Fauteur%255B0%255D%3DFonderie%2BMontagutelli%2BFr%25C3%25A8res%26position%3D2\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-154\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-154\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Acte de donation du mus\u00e9e \u00e0 l&rsquo;\u00c9tat, cit\u00e9 in Serge G\u00e9rard,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a019.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-155\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-155\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Marcel Capy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcel_Capy\">Marcel Capy<\/a>, \u00ab\u00a0Le vrai Rodin\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"La Ba\u00efonnette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Ba%C3%AFonnette\">La Ba\u00efonnette<\/a><\/i>, 10 avril 1919,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0228 (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k65811913\/f4.image.r=La%20Ba%C3%8Fonnette%20Rodin%201919\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k65811913%2Ff4.image.r%3DLa%2520Ba%25C3%258Fonnette%2520Rodin%25201919\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-156\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-156\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Henri de P\u00e8ne, \u00ab\u00a0Les faux Rodin. Ils se multiplient\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Gaulois (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Gaulois_(France)\">Le Gaulois<\/a><\/i>, janvier 1919 (<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k5378653\/f2.image.r=faux%20bronze%20rodin?rk=64378;0\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k5378653%2Ff2.image.r%3Dfaux%2520bronze%2520rodin%3Frk%3D64378%3B0\">archive<\/a>]<\/small>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-157\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-157\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Durig et Rodin\u00a0\u00bb,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/arteryartery.blogspot.fr\/2005\/12\/durig-and-rodin.html\" rel=\"nofollow\">arteryartery.blogspot.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Farteryartery.blogspot.fr%2F2005%2F12%2Fdurig-and-rodin.html\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rochebouet-159\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-Rochebouet_159-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-Rochebouet_159-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-Rochebouet_159-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">B\u00e9atrice de Rochebouet, \u00ab\u00a0Rodin ne laisse pas le march\u00e9 de marbre\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>, 9 avril 2015\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u201cOn recense donc au moins 26 exemplaires en bronze du petit mod\u00e8le de\u00a0<i>La Dana\u00efde<\/i>, toutes versions confondues\u201d, explique l&rsquo;expert J\u00e9r\u00f4me Le Blay, directeur du Comit\u00e9 Rodin, cr\u00e9\u00e9 en 2005. [\u2026] \u201cC&rsquo;est un puits sans fond\u201d, avoue ce conseiller qui affronte des successions difficiles o\u00f9 des h\u00e9ritiers ont pr\u00e9f\u00e9r\u00e9 il y a trois g\u00e9n\u00e9rations, leur Rodin \u00e0 leur maison. Alors que celui-ci est identifi\u00e9 comme faux. \u201cComment jeter la pierre \u00e0 ceux qui ont vendu et achet\u00e9 ces tirages illicites alors m\u00eame que le mus\u00e9e Rodin a manqu\u00e9 de vigilance jusque dans les ann\u00e9es 1980, en particulier avec la fonderie Rudier\u00a0?\u201d conclut l&rsquo;expert. Le particulier paye aujourd&rsquo;hui cet aveuglement.\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-160\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-160\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musee-rodin.fr\/fr\/le-musee-rodin\/respect-du-droit-moral\" rel=\"nofollow\">musee-rodin.fr<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fle-musee-rodin%2Frespect-du-droit-moral\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-161\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-161\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/query.nytimes.com\/gst\/fullpage.html?res=9403E4DB1538F933A15756C0A9649C8B63\" rel=\"nofollow\"><i>Rodin Work From Trade Center Survived, and Vanished<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fquery.nytimes.com%2Fgst%2Ffullpage.html%3Fres%3D9403E4DB1538F933A15756C0A9649C8B63\">archive<\/a>]<\/small>, 20 mai 2002.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-162\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-162\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Barry_and_William_K._Rashbaum2022\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dan_Barry_and_William_K._Rashbaum2022\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Dan Barry and William K. Rashbaum, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2002\/05\/20\/nyregion\/born-hell-lost-after-inferno-rodin-work-trade-center-survived-vanished.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Born of Hell, Lost After Inferno; Rodin Work From Trade Center Survived, and Vanished<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2002%2F05%2F20%2Fnyregion%2Fborn-hell-lost-after-inferno-rodin-work-trade-center-survived-vanished.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">New York Times<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-05-20\" data-sort-value=\"2022-05-20\">20 mai 2022<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-06-16\" data-sort-value=\"2024-06-16\">16 juin 2024<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-163\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-163\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Le_Normand-Romain2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antoinette_Le_Normand-Romain2012\" class=\"ouvrage\">Antoinette\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Le Normand-Romain<\/span>, \u00ab\u00a0<cite>Les Rodin du mus\u00e9e. L&rsquo;avis du sp\u00e9cialiste<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Revue M du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Montr%C3%A9al\">Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012\" data-sort-value=\"2012\">hiver 2012<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a026\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\">ISSN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/portal.issn.org\/resource\/issn\/1715-4820\" rel=\"nofollow\">1715-4820<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-164\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-164\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.mba-lyon.fr\/mba\/sections\/fr\/mobile\/collections\/chefs-doeuvre\/auguste-rodin\/\" rel=\"nofollow\">MBA-Lyon<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.mba-lyon.fr%2Fmba%2Fsections%2Ffr%2Fmobile%2Fcollections%2Fchefs-doeuvre%2Fauguste-rodin%2F\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le 14 d\u00e9cembre 2016.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-165\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-165\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/rodinmuseum.org\/collection\/object\/63327\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The American Athlete<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Frodinmuseum.org%2Fcollection%2Fobject%2F63327\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">rodinmuseum.org<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-03-12\" data-sort-value=\"2024-03-12\">12 mars 2024<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-166\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-166\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.kreegermuseum.org\/about-us\/collection\/sculpture\/Auguste-Rodin_The-Athlete\" rel=\"nofollow\"><cite>Permanent Collection | The Kreeger Museum\u00a0: The Athlete &#8211; A. Rodin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.kreegermuseum.org%2Fabout-us%2Fcollection%2Fsculpture%2FAuguste-Rodin_The-Athlete\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.kreegermuseum.org<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-03-12\" data-sort-value=\"2024-03-12\">12 mars 2024<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-167\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-167\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">F\u00e9lix F\u00e9n\u00e9on,\u00a0<i>Nouvelles en trois lignes\u00a0<\/i>, \u00e9diteur Libella, collection Libretto, 162 pages, Paris, 2019\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-36914-446-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-36914-446-5\"><span class=\"nowrap\">978-2-36914-446-5<\/span><\/a>)<\/small>, p. 112.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-168\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-168\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/e-monumen.net\/patrimoine-monumental\/monument-a-claude-gellee-dit-le-lorrain-parc-de-la-pepiniere-nancy\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Monument \u00e0 Claude Gell\u00e9e dit Le Lorrain. Parc de la P\u00e9pini\u00e8re. Nancy\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fe-monumen.net%2Fpatrimoine-monumental%2Fmonument-a-claude-gellee-dit-le-lorrain-parc-de-la-pepiniere-nancy%2F\">archive<\/a>]<\/small>, notice sur\u00a0<i>e-monumen.net<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-169\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-169\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/collections.musee-rodin.fr\/fr\/museum\/rodin\/buste-de-victor-henry-rochefort-tete-droite\/S.00073?materiauxUtilises%5B0%5D=Pl%C3%A2tre+teint%C3%A9&amp;position=5\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Buste de Victor Henry (<i>sic<\/i>) Rochefort, t\u00eate droite\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcollections.musee-rodin.fr%2Ffr%2Fmuseum%2Frodin%2Fbuste-de-victor-henry-rochefort-tete-droite%2FS.00073%3FmateriauxUtilises%255B0%255D%3DPl%25C3%25A2tre%2Bteint%25C3%25A9%26position%3D5\">archive<\/a>]<\/small>, notice sur\u00a0<i>collections.musee-rodin.fr<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-170\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-170\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.metmuseum.org\/art\/collection\/search\/207559\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.metmuseum.org\/art\/collection\/search\/207559<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.metmuseum.org%2Fart%2Fcollection%2Fsearch%2F207559\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-171\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-171\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.inha.fr\/spip.php?article2526\" rel=\"nofollow\">INHA<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.inha.fr%2Fspip.php%3Farticle2526\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-172\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-172\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/bbf.enssib.fr\/consulter\/bbf-1960-06-0169-002\" rel=\"nofollow\">BBF Auguste Clot<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fbbf.enssib.fr%2Fconsulter%2Fbbf-1960-06-0169-002\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-173\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-173\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.museunacional.cat\/es\/colleccio\/retrato-del-escultor-alexandre-falguiere\/auguste-rodin\/011141-000\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.museunacional.cat\/es\/colleccio\/retrato-del-escultor-alexandre-falguiere\/auguste-rodin\/011141-000<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.museunacional.cat%2Fes%2Fcolleccio%2Fretrato-del-escultor-alexandre-falguiere%2Fauguste-rodin%2F011141-000\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-174\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-174\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ce buste a \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9 par hasard en 2014 lors d&rsquo;un inventaire r\u00e9alis\u00e9 dans la salle du conseil municipal de la ville de\u00a0<a title=\"Madison (New Jersey)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madison_(New_Jersey)\">Madison<\/a>\u00a0(<a class=\"mw-redirect\" title=\"New-Jersey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New-Jersey\">New-Jersey<\/a>). L&rsquo;expert parisien J\u00e9r\u00f4me Le Blay, auteur du catalogue raisonn\u00e9 de Rodin, s&rsquo;est rendu \u00e0 Madison en septembre 2015 pour l&rsquo;authentifier. De plus, dans le fonds documentaire du Comit\u00e9 Auguste Rodin, une photographie montre le sculpteur posant avec le buste de Napol\u00e9on, que l&rsquo;on croyait perdu. Il a \u00e9t\u00e9 probablement r\u00e9alis\u00e9 entre 1907 et 1908, puis achet\u00e9 en 1909, par un am\u00e9ricain. Compte tenu de sa valeur (entre 4 et 12\u00a0millions de dollars), la ville, tout en r\u00e9v\u00e9lant officiellement la d\u00e9couverte, indique que la fondation propri\u00e9taire de la sculpture, le\u00a0<a class=\"new\" title=\"M\u00e9morial Hartley Dodge (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=M%C3%A9morial_Hartley_Dodge&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Hartley Dodge Memorial<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Marcellus Hartley Dodge Jr.\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Marcellus_Hartley_Dodge_Jr.\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Marcellus Hartley Dodge Jr.\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0de Madison, vient de la confier au\u00a0<a title=\"Philadelphia Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphia_Museum_of_Art\">Philadelphia Museum of Art<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Philadelphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philadelphie\">Philadelphie<\/a>\u00a0(cf.\u00a0<span id=\"2017\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.huffingtonpost.fr\/2017\/10\/24\/apres-avoir-pris-la-poussiere-pendant-80-ans-une-oeuvre-de-rodin-vient-detre-retrouvee-par-hasard_a_23253719\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Apr\u00e8s avoir pris la poussi\u00e8re pendant 80 ans, une \u0153uvre de Rodin vient d&rsquo;\u00eatre retrouv\u00e9e par hasard<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.huffingtonpost.fr%2F2017%2F10%2F24%2Fapres-avoir-pris-la-poussiere-pendant-80-ans-une-oeuvre-de-rodin-vient-detre-retrouvee-par-hasard_a_23253719%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le HuffPost\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_HuffPost\">huffingtonpost.fr<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-10-24\" data-sort-value=\"2017-10-24\">24 octobre 2017<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-10-25\" data-sort-value=\"2017-10-25\">25 octobre 2017<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-175\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-175\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2017\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.philly.com\/philly\/entertainment\/arts\/philadelphia-museum-of-art-commemorates-rodin-centennial-and-shows-off-that-bust-that-turned-up-in-n-j-town-hall-20171116.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Philadelphia Museum of Art commemorates Rodin death centennial (and shows off that bust that turned up in N.J. town hall)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.philly.com%2Fphilly%2Fentertainment%2Farts%2Fphiladelphia-museum-of-art-commemorates-rodin-centennial-and-shows-off-that-bust-that-turned-up-in-n-j-town-hall-20171116.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">philly.com<\/span>,\u00a0<i><a title=\"The Philadelphia Inquirer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Philadelphia_Inquirer\">The Philadelphia Inquirer<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-11-16\" data-sort-value=\"2017-11-16\">16 novembre 2017<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-11-19\" data-sort-value=\"2017-11-19\">19 novembre 2017<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-177\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-177\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.20minutes.fr\/lyon\/49349-20050331-lyon-les-croquis-de-rodin-exposes-aux-beaux-arts\" rel=\"nofollow\"><cite>Les croquis de Rodin expos\u00e9s aux Beaux-Arts<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Flyon%2F49349-20050331-lyon-les-croquis-de-rodin-exposes-aux-beaux-arts\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">20minutes.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-11-11\" data-sort-value=\"2018-11-11\">11 novembre 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-180\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-180\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"http:\/\/www.culture.gouv.fr\/public\/mistral\/doclvr_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_98=MATR&amp;VALUE_98=%27Rodin%20Auguste%27&amp;DOM=All\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.culture.gouv.fr\/public\/mistral\/doclvr_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_98=MATR&amp;VALUE_98=%27Rodin%20Auguste%27&amp;DOM=All<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.culture.gouv.fr%2Fpublic%2Fmistral%2Fdoclvr_fr%3FACTION%3DCHERCHER%26FIELD_98%3DMATR%26VALUE_98%3D%2527Rodin%2520Auguste%2527%26DOM%3DAll\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-181\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-181\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/video.rtc.be\/163832.wmv\" rel=\"nofollow\">Vid\u00e9o de RTC Li\u00e8ge<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fvideo.rtc.be%2F163832.wmv\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-182\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-182\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0130 du catalogue de Louis Godefroy de l&rsquo;\u0153uvre grav\u00e9 du peintre, Paris, 1926.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-183\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-183\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Voir base L\u00e9onore en liens externes.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-184\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-184\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.wikitimbres.fr\/timbres\/4434\/pour-les-chomeurs-intellectuels-auguste-rodin\" rel=\"nofollow\">Notice<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.wikitimbres.fr%2Ftimbres%2F4434%2Fpour-les-chomeurs-intellectuels-auguste-rodin\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur wikitimbres.fr.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-185\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-185\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pontoizeau1992\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre-Antoine_Pontoizeau1992\" class=\"ouvrage\">Pierre-Antoine Pontoizeau,\u00a0<cite class=\"italique\">La communication culturelle<\/cite>, Paris,\u00a0<time>1992<\/time>, 201\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a081<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-186\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-186\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1905\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>\u00e7\u00e0 et l\u00e0<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>La Croix<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1905-06-24\" data-sort-value=\"1905-06-24\">24 juin 1905<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-187\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-187\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.rmfonline.it\/?p=6110\" rel=\"nofollow\"><cite>LO SCULTORE DELLA PIETRA<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.rmfonline.it%2F%3Fp%3D6110\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">rmfonline.it<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-05-22\" data-sort-value=\"2022-05-22\">22 mai 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-188\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-188\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.art-richelieu.fr\/en\/lot\/1849\/474458\" rel=\"nofollow\"><cite>PIGEON Michel<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.art-richelieu.fr%2Fen%2Flot%2F1849%2F474458\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Art Richelieu<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-05-22\" data-sort-value=\"2022-05-22\">22 mai 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-189\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-189\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1965\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Spectacles\/Vari\u00e9t\u00e9s<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Combat<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1965-01-20\" data-sort-value=\"1965-01-20\">20 janvier 1965<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a09<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-190\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-190\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.nikias.gr\/fr\/product\/Papadimitriou-Theodoros\" rel=\"nofollow\"><cite>Papadimitriou Theodoros<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.nikias.gr%2Ffr%2Fproduct%2FPapadimitriou-Theodoros\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">nikias.gr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-05-22\" data-sort-value=\"2022-05-22\">22 mai 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-191\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-191\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/inatheque.ina.fr\/doc\/TV-RADIO\/DA_CAF06039929\/journal-de-paris-emission-du-31-janvier-1970?rang=1\" rel=\"nofollow\"><cite>Journal de Paris\u00a0: \u00e9mission du 31 janvier 1970<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Finatheque.ina.fr%2Fdoc%2FTV-RADIO%2FDA_CAF06039929%2Fjournal-de-paris-emission-du-31-janvier-1970%3Frang%3D1\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">inatheque.ina.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-05-22\" data-sort-value=\"2022-05-22\">22 mai 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-192\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-192\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2011\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Naudet, Fran\u00e7oise<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Benezit<\/i>,\u200e\u00a0<time>2011<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-193\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-193\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2011\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Malaussena, Jean Pierre<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Benezit<\/i>,\u200e\u00a0<time>2011<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-194\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-194\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2021\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.connaissancedesarts.com\/depeches-art\/deces\/deces-du-sculpteur-jean-roulland-figure-de-proue-du-groupe-de-roubaix-11153216\/\" rel=\"nofollow\"><cite>D\u00e9c\u00e8s du sculpteur Jean Roulland, figure de proue du Groupe de Roubaix<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.connaissancedesarts.com%2Fdepeches-art%2Fdeces%2Fdeces-du-sculpteur-jean-roulland-figure-de-proue-du-groupe-de-roubaix-11153216%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Connaissance des Arts<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-02-18\" data-sort-value=\"2021-02-18\">18 f\u00e9vrier 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-05-22\" data-sort-value=\"2022-05-22\">22 mai 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-195\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-195\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2011\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Roulland, Jean<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Benezit<\/i>,\u200e\u00a0<time>2011<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-196\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Rodin#cite_ref-196\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/unpourcentlycees.normandie.fr\/public\/artistes\/YENCESSE_Hubert2.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite>YENCESSE Hubert<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Funpourcentlycees.normandie.fr%2Fpublic%2Fartistes%2FYENCESSE_Hubert2.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">unpourcentlycees.normandie.fr<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Annexes\">Annexes<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"Barbier1987\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nicole_Barbier1987\" class=\"ouvrage\">Nicole Barbier,\u00a0<cite class=\"italique\">Marbres de Rodin, collection du mus\u00e9e<\/cite>, Paris, mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time>1987<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Beausire1988\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_Beausire1988\" class=\"ouvrage\">Alain Beausire,\u00a0<cite class=\"italique\">Quand Rodin exposait<\/cite>, Paris, mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time>1988<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Buley-Uribe2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Christina_Buley-Uribe2013\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Christina Buley-Uribe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christina_Buley-Uribe\">Christina Buley-Uribe<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Mes s\u0153urs divines. Rodin et 99 femmes de son entourage<\/cite>, \u00e9d. du Relief,\u00a0<time>2013<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Butler1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ruth_Butler1998\" class=\"ouvrage\">Ruth Butler,\u00a0<cite class=\"italique\">La Solitude du g\u00e9nie<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<time>1998<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Cladel1936\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Judith_Cladel1936\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Judith Cladel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_Cladel\">Judith Cladel<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin, sa vie glorieuse, sa vie inconnue<\/cite>, Paris, \u00c9ditions Bernard Grasset,\u00a0<time>1936<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Grunfeld1988\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Frede_*_Chapitre_artistique_de_la_Butte_Montmartre,_Prix_des_quatre_saisons,_sculpture,_Auguste_Rodin,_1965,_24_p.ric_V._Grunfeld1988\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Frede<\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"artistique_de_la_Butte_Montmartre1965\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Chapitre_artistique_de_la_Butte_Montmartre1965\" class=\"ouvrage\">Chapitre artistique de la Butte Montmartre,\u00a0<cite class=\"italique\">Prix des quatre saisons, sculpture, Auguste Rodin<\/cite>,\u00a0<time>1965<\/time>, 24\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span><\/span>ric V.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Grunfeld<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Rodin<\/cite>, Paris, Fayard,\u00a0<time>1988<\/time>, 760\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-213-02256-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-213-02256-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-213-02256-7<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Coquiot1913\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gustave_Coquiot1913\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Gustave Coquiot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Coquiot\">Gustave Coquiot<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Vrai Rodin<\/cite>,\u00a0<time>1913<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Coquiot1917\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gustave_Coquiot1917\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Gustave Coquiot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Coquiot\">Gustave Coquiot<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin \u00e0 l&rsquo;h\u00f4tel de Biron et \u00e0 Meudon<\/cite>, Paris, Ollendorff,\u00a0<time>1917<\/time><\/span><\/span>.<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/archive.org\/stream\/rodinlhteldebi00coquuoft#page\/n181\/mode\/2up\" rel=\"nofollow\">(en ligne)<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Farchive.org%2Fstream%2Frodinlhteldebi00coquuoft%23page%2Fn181%2Fmode%2F2up\">archive<\/a>]<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Desbiolles2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maryline_Desbiolles2017\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Maryline Desbiolles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maryline_Desbiolles\">Maryline Desbiolles<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Avec Rodin<\/cite>, Fayard,\u00a0<time>2017<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li>Henri Dujardin-Beaumetz,\u00a0<i>Entretiens avec Rodin<\/i>, Paris, Paul Dupont, 1913, r\u00e9\u00e9dition, Paris, mus\u00e9e Rodin, 1992.<\/li>\n<li><span id=\"Geffroy1900\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gustave_Geffroy1900\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Gustave Geffroy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Geffroy\">Gustave Geffroy<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Rodin<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Art &amp; D\u00e9coration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_%26_D%C3%A9coration\">Art &amp; D\u00e9coration<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a0VIII,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1900\" data-sort-value=\"1900\">juin-d\u00e9cembre 1900<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a097-110\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k54013417\/f119.item\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k54013417%2Ff119.item\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Jarrass\u00e92001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dominique_Jarrass\u00e92001\" class=\"ouvrage\">Dominique Jarrass\u00e9,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin. La passion du mouvement<\/cite>, \u00c9ditions Pierre Terrail,\u00a0<time>2001<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Judrin2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Claudie_Judrin2002\" class=\"ouvrage\">Claudie Judrin,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;Enfer et le Paradis<\/cite>, Paris, mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time>2002<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"HerpinBuley-UribeDelclauxMarraud\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Hugues_HerpinChristina_Buley-UribeMarie-Pierre_DelclauxH\u00e9l\u00e8ne_Marraud\" class=\"ouvrage\">Hugues Herpin,\u00a0<a title=\"Christina Buley-Uribe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christina_Buley-Uribe\">Christina Buley-Uribe<\/a>, Marie-Pierre Delclaux et H\u00e9l\u00e8ne Marraud,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;ABCdaire de Rodin<\/cite>, \u00c9ditions Flammarion, 119\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-010822-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-010822-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-08-010822-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Krauss1997\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rosalind_Krauss1997\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Rosalind Krauss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rosalind_Krauss\">Rosalind Krauss<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Passages. Une histoire de la sculpture de Rodin \u00e0 Smithson<\/cite>, Paris, Macula,\u00a0<time>1997<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><a title=\"Carol-Marc Lavrillier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carol-Marc_Lavrillier\">Carol-Marc Lavrillier<\/a>,\u00a0<i>Rodin. \u00ab\u00a0La Porte de l&rsquo;enfer\u00a0\u00bb<\/i>, textes de\u00a0<a title=\"Yann Le Pichon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yann_Le_Pichon\">Yann Le Pichon<\/a>,\u00a0<a title=\"Lausanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lausanne\">Lausanne<\/a>, \u00c9ditions Pont Royal\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-88260-005-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-88260-005-4\"><span class=\"nowrap\">2-88260-005-4<\/span><\/a>)<\/small>\u00a0; diffusion\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Robert Laffont\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Robert_Laffont\">\u00c9ditions Robert Laffont<\/a>.<\/li>\n<li><span id=\"Lehni2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nadine_Lehni2017\" class=\"ouvrage\">Nadine Lehni (<abbr class=\"abbr\" title=\"pr\u00e9face\">pr\u00e9f.<\/abbr>\u00a0Catherine Chevillot),\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin, son mus\u00e9e secret<\/cite>, Paris, Albin Michel,\u00a0<time>2017<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><a title=\"Antoinette Le Normand-Romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antoinette_Le_Normand-Romain\">Antoinette Le Normand-Romain<\/a>,\u00a0<i>Rodin et le bronze<\/i>, 2 tomes, Paris, \u00e9ditions du mus\u00e9e Rodin, R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux, 2007.\n<div>Catalogue des \u0153uvres conserv\u00e9es au mus\u00e9e Rodin.<\/div>\n<\/li>\n<li><span id=\"Le_Normand-Romain1997\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antoinette_Le_Normand-Romain1997\" class=\"ouvrage\">Antoinette Le Normand-Romain,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin<\/cite>, Paris, Flammarion,\u00a0<time>1997<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Le_Normand-Romain1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antoinette_Le_Normand-Romain1999\" class=\"ouvrage\">Antoinette Le Normand-Romain,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin, la porte de l&rsquo;Enfer<\/cite>, Paris, mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time>1999<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Le_Normand-RomainBuley-Uribe2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antoinette_Le_Normand-RomainChristina_Buley-Uribe2006\" class=\"ouvrage\">Antoinette Le Normand-Romain et\u00a0<a title=\"Christina Buley-Uribe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christina_Buley-Uribe\">Christina Buley-Uribe<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dessins et aquarelles<\/cite>, Paris, Hazan,\u00a0<time>2006<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"MassonMattiussiVillain2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rapha\u00ebl_MassonV\u00e9ronique_MattiussiJacques_Villain2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Rapha\u00ebl Masson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_Masson\">Rapha\u00ebl Masson<\/a>, V\u00e9ronique Mattiussi et\u00a0<a title=\"Jacques Villain (physicien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Villain_(physicien)\">Jacques Villain<\/a>\u00a0(pr\u00e9face),\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin<\/cite>, Paris, Flammarion,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Monographies\u00a0\u00bb,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-09\" data-sort-value=\"2016-09\">septembre 2016<\/time>, 247\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-137032-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-137032-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-08-137032-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"N\u00e9ret2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gilles_N\u00e9ret2006\" class=\"ouvrage\">Gilles\u00a0<span class=\"nom_auteur\">N\u00e9ret<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Auguste Rodin, 1840-1917. Sculptures et dessins<\/cite>, Cologne, Taschen,\u00a0<time>2006<\/time>, 92\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-8228-8743-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-8228-8743-1\"><span class=\"nowrap\">978-3-8228-8743-1<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3822887431\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3822887431\"><span class=\"nowrap\">978-3822887431<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Pinet2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"H\u00e9l\u00e8ne_Pinet2009\" class=\"ouvrage\">H\u00e9l\u00e8ne\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Pinet<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin. Les mains du g\u00e9nie<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a title=\"D\u00e9couvertes Gallimard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9couvertes_Gallimard\">D\u00e9couvertes Gallimard<\/a>\u00a0\/ Arts\u00a0\u00bb (<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Liste des volumes de \u00ab D\u00e9couvertes Gallimard \u00bb (1re partie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_volumes_de_%C2%AB_D%C3%A9couvertes_Gallimard_%C2%BB_(1re_partie)\">44<\/a>),\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-11-26\" data-sort-value=\"2009-11-26\">26 novembre 2009<\/time>, 127\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-034877-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-034877-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-034877-0<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2070348770\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2070348770\"><span class=\"nowrap\">978-2070348770<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><a title=\"Rainer Maria Rilke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rainer_Maria_Rilke\">Rainer Maria Rilke<\/a>,\u00a0<i>Auguste Rodin<\/i>, Paris, \u00c9mile Paul Fr\u00e8res, 1928\u00a0; Paris, La Part Commune, 2007.<\/li>\n<li><span id=\"Salbert1963\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Janine_Salbert1963\" class=\"ouvrage\">Janine Salbert, \u00ab\u00a0<cite>Gustave Geffroy et Rodin<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annales_de_Bretagne_et_des_pays_de_l%27Ouest\">Annales de Bretagne et des pays de l&rsquo;Ouest<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a070,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01,\u200e\u00a0<time>1963<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0105-121\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/abpo_0003-391x_1963_num_70_1_2177\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fabpo_0003-391x_1963_num_70_1_2177\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Steinberg1991\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Leo_Steinberg1991\" class=\"ouvrage\">Leo\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Steinberg<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Retour de Rodin<\/cite>, Paris, Macula,\u00a0<time>1991<\/time>, 93\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-86589-029-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-86589-029-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-86589-029-3<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2865890293\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2865890293\"><span class=\"nowrap\">978-2865890293<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Tol\u00e9dano1986\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Marc_Tol\u00e9dano1986\" class=\"ouvrage\">Marc\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Tol\u00e9dano<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">La Polonaise de Rodin<\/cite>, Paris, \u00c9ditions France-Empire,\u00a0<time>1986<\/time>, 294\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7048-0504-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7048-0504-4\"><span class=\"nowrap\">978-2-7048-0504-4<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2704805044\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2704805044\"><span class=\"nowrap\">978-2704805044<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Vi\u00e9villeMagnien2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dominique_Vi\u00e9villeAline_Magnien2009\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Dominique\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Vi\u00e9ville<\/span>\u00a0et Aline\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Magnien<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Guide des collections du Mus\u00e9e Rodin<\/cite>, Paris, \u00c9d. du Mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-07\" data-sort-value=\"2009-07\">juillet 2009<\/time>, 255\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-35377-008-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-35377-008-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-35377-008-3<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0256<\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Vignot2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Edwart_Vignot2016\" class=\"ouvrage\">Edwart Vignot (<abbr class=\"abbr\" title=\"pr\u00e9face\">pr\u00e9f.<\/abbr>\u00a0Catherine Chevillot),\u00a0<cite class=\"italique\">Une pens\u00e9e pour Rodin. D&rsquo;hier \u00e0 aujourd&rsquo;hui, ses admirateurs lui rendent hommage<\/cite>, Paris, Place des Victoires,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Livres d&rsquo;Art\u00a0\u00bb,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-11\" data-sort-value=\"2016-11\">novembre 2016<\/time>, 214\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-8099-1350-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-8099-1350-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-8099-1350-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><a title=\"Eddy Simon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eddy_Simon\">Eddy Simon<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jo\u00ebl Alessandra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jo%C3%ABl_Alessandra\">Jo\u00ebl Alessandra<\/a>,\u00a0<i>Rodin, fugit amor &#8211; Portait intime<\/i>, \u00e9ditions 21g (en partenariat avec le mus\u00e9e Rodin), bande dessin\u00e9e, mai 2017\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/979-1093111308\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/979-1093111308\"><span class=\"nowrap\">979-1093111308<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/1093111305\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/1093111305\"><span class=\"nowrap\">1093111305<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Tancock1976\" class=\"ouvrage\"><span id=\"John_L._Tancock1976\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0John L. Tancock,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Sculpture of Auguste Rodin<\/cite>, Philadelphie, David R. Godine\/Philadelphia Museum of Art,\u00a0<time>1976<\/time><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Publication_jeunesse\">Publication jeunesse<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"SellierPinet1996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Marie_SellierH\u00e9l\u00e8ne_Pinet1996\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Marie Sellier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_Sellier\">Marie Sellier<\/a>\u00a0et H\u00e9l\u00e8ne Pinet,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin, sculpteur<\/cite>, \u00e9d.\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9union_des_mus%C3%A9es_nationaux\">R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0L&rsquo;Enfance de l&rsquo;art\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1996<\/time>, 59\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782711833696\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782711833696\"><span class=\"nowrap\">9782711833696<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Catalogues_d'expositions\"><span id=\"Catalogues_d.27expositions\"><\/span>Catalogues d&rsquo;expositions<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>H\u00e9l\u00e8ne Pinet,\u00a0<i>Rodin et ses mod\u00e8les, le portrait photographi\u00e9<\/i>, Paris, mus\u00e9e Rodin, 1990.<\/li>\n<li>Nicole Barbier,\u00a0<i>Rodin sculpteur, \u0153uvres m\u00e9connues<\/i>, Paris, Mus\u00e9e Rodin, 1992.<\/li>\n<li><i>Rodin en 1900, l&rsquo;exposition de l&rsquo;Alma<\/i>, mus\u00e9e du Luxembourg, \u00c9ditions de la R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux, mus\u00e9e Rodin, 2001.<\/li>\n<li><a title=\"Christina Buley-Uribe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christina_Buley-Uribe\">Christina Buley-Uribe<\/a>,\u00a0<i>Auguste Rodin. Eug\u00e8ne Carri\u00e8re<\/i>,\u00a0<a title=\"Groupe Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Flammarion\">Flammarion<\/a>, 2006.<\/li>\n<li><span id=\"Fran\u00e7ois_Blancheti\u00e8reB\u00e9n\u00e9dicte_Garnier2007\" class=\"ouvrage\"><span class=\"nom_auteur\">Fran\u00e7ois Blancheti\u00e8re<\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"nom_auteur\">B\u00e9n\u00e9dicte Garnier<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin. Le r\u00eave japonais<\/cite>, Paris, \u00c9ditions du mus\u00e9e Rodin\/Flammarion,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Catalogues d&rsquo;ex\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2007<\/time>, 239\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-120514-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-120514-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-08-120514-7<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2081205147\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2081205147\"><span class=\"nowrap\">978-2081205147<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Pinet2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"H\u00e9l\u00e8ne_Pinet2007\" class=\"ouvrage\">H\u00e9l\u00e8ne\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Pinet<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin et la photographie\u00a0: [exposition, Paris, Mus\u00e9e Rodin, 14 novembre 2007-2 mars 2008]<\/cite>, Paris, Gallimard Mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time>2007<\/time>, 223\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-011909-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-011909-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-011909-7<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2070119092\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2070119092\"><span class=\"nowrap\">2070119092<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"MagnienFernandez2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Aline_MagnienMaria_Lopez_Fernandez2008\" class=\"ouvrage\">Aline\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Magnien<\/span>\u00a0et Maria Lopez\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Fernandez<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Camille Claudel, 1864-1943\u00a0: Madrid, Fundaci\u00f3n Mapfre, 7\/XI\/2007-13\/I\/2008\u00a0; Paris, mus\u00e9e Rodin, 15\/IV\/2008-20\/VII\/2008<\/cite>, Paris Madrid, Gallimard Mus\u00e9e Rodin Fundaci\u00f3n Mapfre,\u00a0<time>2008<\/time>, 417\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-012041-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-012041-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-012041-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Magnien2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Aline_Magnien2009\" class=\"ouvrage\">Aline\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Magnien<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin. La fabrique du portrait<\/cite>, Paris, Skira\/Flammarion\/Mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-05-05\" data-sort-value=\"2009-05-05\">5 mai 2009<\/time>, 167\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-122457-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-122457-5\"><span class=\"nowrap\">978-2-08-122457-5<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Blancheti\u00e8reSaad\u00e92009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Fran\u00e7ois_Blancheti\u00e8reWilliam_Saad\u00e92009\" class=\"ouvrage\">Fran\u00e7ois\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Blancheti\u00e8re<\/span>\u00a0et William\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Saad\u00e9<\/span>\u00a0(directeur),\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin. Les arts d\u00e9coratifs<\/cite>, Paris, \u00c9ditions du mus\u00e9e Rodin, Alternatives,\u00a0<time>2009<\/time>, 272\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-86227-599-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-86227-599-4\"><span class=\"nowrap\">978-2-86227-599-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Filmographie\">Filmographie<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Ceux de chez nous (film, 1915)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ceux_de_chez_nous_(film,_1915)\">Ceux de chez nous<\/a><\/i>, 1915-1952, film documentaire en noir et blanc de\u00a0<a title=\"Sacha Guitry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sacha_Guitry\">Sacha Guitry<\/a>, dont 22\u00a0minutes sont tourn\u00e9es en 1915, dans lesquelles apparaissent successivement\u00a0<a title=\"Auguste Renoir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Renoir\">Auguste Renoir<\/a>,\u00a0<a title=\"Claude Monet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Monet\">Claude Monet<\/a>, Auguste Rodin,\u00a0<a title=\"Edmond Rostand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edmond_Rostand\">Edmond Rostand<\/a>,\u00a0<a title=\"Edgar Degas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edgar_Degas\">Edgar Degas<\/a>,\u00a0<a title=\"Camille Saint-Sa\u00ebns\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Saint-Sa%C3%ABns\">Camille Saint-Sa\u00ebns<\/a>,\u00a0<a title=\"Sarah Bernhardt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sarah_Bernhardt\">Sarah Bernhardt<\/a>,\u00a0<a title=\"Andr\u00e9 Antoine (homme de th\u00e9\u00e2tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Antoine_(homme_de_th%C3%A9%C3%A2tre)\">Andr\u00e9 Antoine<\/a>, etc. La premi\u00e8re sonorisation date de 1939, et la version finale, remani\u00e9e en 1952, dure 44\u00a0minutes.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Enfer de Rodin<\/i>, 1958, film documentaire en noir et blanc, d&rsquo;<a title=\"Henri Alekan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Alekan\">Henri Alekan<\/a>, sur une musique originale de Jacques Lasry (voir en ligne\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ina.fr\/video\/CPF08008583\" rel=\"nofollow\">Interview d&rsquo;Henri Alekan \u00e0 propos de son film,\u00a0<i>L&rsquo;Enfer de Rodin<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ina.fr%2Fvideo%2FCPF08008583\">archive<\/a>]<\/small>).<\/li>\n<li><i><a title=\"Camille Claudel (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel_(film)\">Camille Claudel<\/a><\/i>, 1988, de\u00a0<a title=\"Bruno Nuytten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruno_Nuytten\">Bruno Nuytten<\/a>, avec\u00a0<a title=\"G\u00e9rard Depardieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9rard_Depardieu\">G\u00e9rard Depardieu<\/a>\u00a0dans le r\u00f4le de Rodin et\u00a0<a title=\"Isabelle Adjani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_Adjani\">Isabelle Adjani<\/a>\u00a0dans celui de\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>.<\/li>\n<li>Documentaire\u00a0<i>La Turbulence Rodin<\/i>\u00a0de Claire Duguet, diffus\u00e9 sur\u00a0<a title=\"Arte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arte\">Arte<\/a>\u00a0en 2017<\/li>\n<li><i><a title=\"Rodin (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rodin_(film)\">Rodin<\/a><\/i>, 2017, film de\u00a0<a title=\"Jacques Doillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Doillon\">Jacques Doillon<\/a>, avec\u00a0<a title=\"Vincent Lindon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_Lindon\">Vincent Lindon<\/a>\u00a0dans le r\u00f4le de Rodin,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Izia Higelin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Izia_Higelin\">Izia Higelin<\/a>\u00a0dans celui de\u00a0<a title=\"Camille Claudel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camille_Claudel\">Camille Claudel<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"S\u00e9verine Caneele\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9verine_Caneele\">S\u00e9verine Caneele<\/a>\u00a0dans le r\u00f4le de Rose Beuret.<\/li>\n<li><i>L&rsquo;amour fou d&rsquo;Auguste Rodin et Camille Claudel<\/i>\u00a0\u00e9pisode de\u00a0<a title=\"Saison 17 de Secrets d'histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saison_17_de_Secrets_d%27histoire\">Secrets d&rsquo;histoire<\/a>\u00a0diffus\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-02-15\" data-sort-value=\"2023-02-15\">15 f\u00e9vrier 2023<\/time>\u00a0sur France 3 dans le r\u00f4le de Rodin Louis Bernard dans celui de Camille Claudel, Lou Gala<\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.arte.tv\/fr\/videos\/107397-005-A\/duels-d-histoire\/\" rel=\"nofollow\"><i>Duels d&rsquo;Histoire\u00a0: Camille Claudel vs Auguste Rodin<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.arte.tv%2Ffr%2Fvideos%2F107397-005-A%2Fduels-d-histoire%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0[Production de t\u00e9l\u00e9vision], Olivier Carpentier (\u00e9criture et r\u00e9alisation), Nicolas Br\u00e9n\u00e9ol (\u00e9criture et montage), No\u00e9mie Orphelin (narration)\u00a0sur\u00a0<a title=\"Arte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arte\">Arte<\/a>\u00a0(<time>2022<\/time>, 11 min\u00a0minutes), consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2024-06-15\" data-sort-value=\"2024-06-15\">15 juin 2024<\/time><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Dialogue_esth\u00e9tique\"><span id=\"Dialogue_esth.C3.A9tique\"><\/span>Dialogue esth\u00e9tique<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Le_Normand-Romain2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antoinette_Le_Normand-Romain2014\" class=\"ouvrage\">Antoinette Le Normand-Romain,\u00a0<cite class=\"italique\">Camille Claudel &amp; Rodin\u00a0: Le temps remettra tout en place<\/cite>, Paris, Hermann Mus\u00e9e Rodin,\u00a0<time>2014<\/time>, 125\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-901428-78-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-901428-78-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-901428-78-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Paraire2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Micha\u00ebl_Paraire2017\" class=\"ouvrage\">Micha\u00ebl Paraire (<abbr class=\"abbr\" title=\"illustrations\">ill.<\/abbr>\u00a0C\u00e9cilia Paraire),\u00a0<cite class=\"italique\">Rodin &amp; Maillol\u00a0: Le sublime et le beau<\/cite>, Perpignan, \u00c9ditions de l\u2019\u00c9pervier,\u00a0<time>2017<\/time>, 87\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-36194-031-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-36194-031-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-36194-031-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Auguste Rodin Auguste Rodin\u00a0(Ren\u00e9 Fran\u00e7ois Auguste Rodin), n\u00e9 \u00e0\u00a0Paris\u00a0le\u00a012\u00a0novembre\u00a01840\u00a0et mort \u00e0\u00a0Meudon\u00a0le\u00a017\u00a0novembre\u00a019173, est l&rsquo;un des plus importants\u00a0sculpteurs\u00a0fran\u00e7ais\u00a0de la seconde moiti\u00e9 du\u00a0XIXe\u00a0si\u00e8cle, consid\u00e9r\u00e9 comme un des p\u00e8res de la sculpture moderne. H\u00e9ritier des si\u00e8cles de l&rsquo;humanisme, l&rsquo;art r\u00e9aliste\u00a0de Rodin est un aboutissement, croisement de\u00a0romantisme\u00a0et d&rsquo;impressionnisme\u00a0dont la\u00a0sculpture\u00a0est model\u00e9e par la lutte entre la forme et la lumi\u00e8re. La\u00a0virilit\u00e9\u00a0de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15182,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-15177","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15177"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15184,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15177\/revisions\/15184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15182"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}