{"id":14516,"date":"2024-10-01T04:58:22","date_gmt":"2024-10-01T02:58:22","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=14516"},"modified":"2024-10-01T22:47:57","modified_gmt":"2024-10-01T20:47:57","slug":"xenophane-et-les-eleates","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/xenophane-et-les-eleates\/","title":{"rendered":"X\u00e9nophane et les El\u00e9ates"},"content":{"rendered":"<form action=\"https:\/\/www.paypal.com\/cgi-bin\/webscr\" method=\"post\" target=\"_top\">\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'book antiqua', palatino, serif;\"><input name=\"cmd\" type=\"hidden\" value=\"_s-xclick\" \/><input name=\"hosted_button_id\" type=\"hidden\" value=\"B9KUAAXX2KE3G\" \/><input alt=\"PayPal, le r\u00e9flexe s\u00e9curit\u00e9 pour payer en ligne\" name=\"submit\" src=\"https:\/\/www.paypalobjects.com\/fr_FR\/FR\/i\/btn\/btn_donateCC_LG.gif\" type=\"image\" \/><\/span><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/MOxou03pmYo\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><br \/>\n<iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/q19c9wKtqGY\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>X\u00e9nophane<\/b>, en\u00a0<a title=\"Grec ancien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec_ancien\">grec ancien<\/a>\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u039e\u03b5\u03bd\u03bf\u03c6\u03ac\u03bd\u03b7\u03c2<\/span>\u00a0(n\u00e9 vers 570 av. J.-C.<sup id=\"cite_ref-Lucien_115_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-Lucien_115-1\">1<\/a><\/sup>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Colophon (ville)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colophon_(ville)\">Colophon<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Ionie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ionie\">Ionie<\/a>, mort vers 475 av. J.-C.<sup id=\"cite_ref-Lucien_115_1-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-Lucien_115-1\">1<\/a><\/sup>) est un\u00a0<a title=\"Philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie\">philosophe<\/a>\u00a0pr\u00e9-socratique,\u00a0<a title=\"Po\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9sie\">po\u00e8te<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">scientifique<\/a>\u00a0<a title=\"Gr\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A8ce\">grec<\/a>. Exil\u00e9 de Colophon tomb\u00e9 sous la domination\u00a0<a title=\"Perse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perse\">perse<\/a>, il semble avoir \u00e9migr\u00e9 en\u00a0<a title=\"Sicile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sicile\">Sicile<\/a>\u00a0et s&rsquo;\u00eatre r\u00e9fugi\u00e9 d&rsquo;abord \u00e0\u00a0<a title=\"Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messine\">Zancle<\/a>\u00a0et \u00e0\u00a0<a title=\"Catane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catane\">Catane<\/a>, avant de se rendre \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9l\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89l%C3%A9e\">\u00c9l\u00e9e<\/a>\u00a0dont il fonde probablement l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole \u00e9l\u00e9atique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_%C3%A9l%C3%A9atique\">\u00e9cole \u00e9ponyme<\/a>. Les donn\u00e9es attest\u00e9es ne permettent pas de d\u00e9terminer s&rsquo;il mourut \u00e0 \u00c9l\u00e9e, ou s&rsquo;il retourna finalement \u00e0\u00a0<a title=\"Colophon (ville)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colophon_(ville)\">Colophon<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-11295\" src=\"http:\/\/cultureetvoyages.fun\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Les-Eleates.jpg\" alt=\"\" width=\"624\" height=\"695\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #ff0000;\">Ecole El\u00e9ate<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il s\u2019oppose fortement \u00e0 l\u2019<a title=\"Anthropomorphisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropomorphisme\">anthropomorphisme<\/a>\u00a0et s\u2019applique \u00e0 d\u00e9montrer l\u2019unicit\u00e9 divine. Ses concepts philosophiques se retrouvent \u00e9galement chez\u00a0<a title=\"Parm\u00e9nide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parm%C3%A9nide\">Parm\u00e9nide<\/a>\u00a0dont il fut le ma\u00eetre ou l\u2019\u00e9l\u00e8ve, cette derni\u00e8re hypoth\u00e8se \u00e9tant favoris\u00e9e par les sp\u00e9cialistes<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-2\">2<\/a><\/sup>. Seuls quelques fragments de ses po\u00e8mes ont subsist\u00e9\u00a0; ils ont \u00e9t\u00e9 recueillis par\u00a0<a title=\"Hermann Diels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hermann_Diels\">Hermann Diels<\/a>\u00a0dans son ouvrage de r\u00e9f\u00e9rence\u00a0<i>Die Fragmente der Vorsokratiker<\/i>\u00a0(1903).<\/p>\n<div id=\"toc\" class=\"toc\" style=\"text-align: justify;\">\n<p><input id=\"toctogglecheckbox\" class=\"toctogglecheckbox\" role=\"button\" type=\"checkbox\" \/><\/p>\n<div class=\"toctitle\" dir=\"ltr\" lang=\"fr\">\n<h2>Sommaire<\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-1\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Biographie_et_%C5%93uvres\"><span class=\"tocnumber\">1<\/span><span class=\"toctext\">Biographie et \u0153uvres<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-2\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Doctrine_philosophique\"><span class=\"tocnumber\">2<\/span><span class=\"toctext\">Doctrine philosophique<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-3\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Sur_la_divinit%C3%A9\"><span class=\"tocnumber\">2.1<\/span><span class=\"toctext\">Sur la divinit\u00e9<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-4\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Sur_l'univers\"><span class=\"tocnumber\">2.2<\/span><span class=\"toctext\">Sur l&rsquo;univers<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-5\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Sur_le_r%C3%A9el_et_les_apparences\"><span class=\"tocnumber\">2.3<\/span><span class=\"toctext\">Sur le r\u00e9el et les apparences<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-6\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Sur_une_nouvelle_conception_de_l%E2%80%99ar%C3%A9t%C3%A9\"><span class=\"tocnumber\">2.4<\/span><span class=\"toctext\">Sur une nouvelle conception de l\u2019<i>ar\u00e9t\u00e9<\/i><\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-7\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Notes_et_r%C3%A9f%C3%A9rences\"><span class=\"tocnumber\">3<\/span><span class=\"toctext\">Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-8\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Notes\"><span class=\"tocnumber\">3.1<\/span><span class=\"toctext\">Notes<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-9\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#R%C3%A9f%C3%A9rences\"><span class=\"tocnumber\">3.2<\/span><span class=\"toctext\">R\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-10\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Bibliographie\"><span class=\"tocnumber\">4<\/span><span class=\"toctext\">Bibliographie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-11\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Articles_connexes\"><span class=\"tocnumber\">5<\/span><span class=\"toctext\">Articles connexes<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Biographie_et_.C5.93uvres\"><\/span><span id=\"Biographie_et_\u0153uvres\" class=\"mw-headline\">Biographie et \u0153uvres<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fils de Dixios ou d\u2019Orthom\u00e8ne de Colophon<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-3\">3<\/a><\/sup>, X\u00e9nophane aurait \u00e9t\u00e9 vendu comme esclave par un riche citoyen, le\u00a0<a title=\"\u00c9cole pythagoricienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_pythagoricienne\">pythagoricien<\/a>\u00a0<a title=\"\u00c9cole pythagoricienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_pythagoricienne\">Parmicos<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"M\u00e9taponte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9taponte\">M\u00e9taponte<\/a>. En raison de l&rsquo;invasion de l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Asie Mineure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie_Mineure\">Asie Mineure<\/a>\u00a0par les\u00a0<a title=\"M\u00e8des\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A8des\">M\u00e8des<\/a>\u00a0qui provoqua la chute de Colophon, X\u00e9nophane passa pr\u00e8s de soixante-dix ans dans le monde grec occidental, visitant de multiples cit\u00e9s sans trouver de foyer, et restant solitaire. Il fut re\u00e7u cependant \u00e0 la table des riches et des grands, comme le montre l&rsquo;anecdote de sa conversation avec le\u00a0<a title=\"Tyran\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tyran\">tyran<\/a>\u00a0<a title=\"Hi\u00e9ron Ier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hi%C3%A9ron_Ier\">Hi\u00e9ron de Syracuse<\/a><sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-4\">4<\/a><\/sup>. Tout en vagabondant \u00e0 travers la Gr\u00e8ce, il r\u00e9citait ses po\u00e8mes, que le public admirait, et on \u00e9coutait ses enseignements avec un int\u00e9r\u00eat passionn\u00e9<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-5\">5<\/a><\/sup>. Employant la langue d&rsquo;<a title=\"Hom\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A8re\">Hom\u00e8re<\/a>\u00a0qui \u00e9tait panhell\u00e9nique \u00e0 cette \u00e9poque, X\u00e9nophane r\u00e9alisait ainsi son v\u0153u que ses po\u00e8mes fussent compris de l&rsquo;ensemble de la Gr\u00e8ce. Il appara\u00eet d&rsquo;ailleurs comme un pionnier par le fait d&rsquo;avoir pr\u00e9sent\u00e9 ses raisonnements philosophiques sous forme de po\u00e8mes<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-6\">6<\/a><\/sup>.<br \/>\nLes dates relatives \u00e0 la p\u00e9riode o\u00f9 il v\u00e9cut restent tr\u00e8s discut\u00e9es<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-7\">Note 1<\/a><\/sup>, et la plupart des ouvrages qu&rsquo;il aurait \u00e9crits ont \u00e9t\u00e9 malheureusement perdus. On doit se contenter de quelques textes pour toute base d&rsquo;\u00e9tudes afin d&rsquo;approcher X\u00e9nophane, dont l\u2019irrempla\u00e7able trait\u00e9 d&rsquo;<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>\u00a0intitul\u00e9\u00a0<i>De M\u00e9lissos, de X\u00e9nophane, et de Gorgias<\/i>, qui se r\u00e9v\u00e8le \u00eatre en la mati\u00e8re l&rsquo;ouvrage le plus complet, le plus important et sans doute m\u00eame le seul en mesure d\u2019exposer clairement l&rsquo;ensemble des doctrines de X\u00e9nophane, et esp\u00e9rer ainsi pouvoir mieux saisir les pens\u00e9es de ce philosophe. Bien que l&rsquo;\u0153uvre et la pens\u00e9e de X\u00e9nophane soient difficiles \u00e0 appr\u00e9hender faute de texte r\u00e9dig\u00e9 par lui-m\u00eame encore en notre possession, X\u00e9nophane ne peut \u00eatre pour autant n\u00e9glig\u00e9 par l&rsquo;histoire de la philosophie, ne serait-ce que parce qu&rsquo;il passe pour le fondateur de l&rsquo;\u00e9cole d&rsquo;\u00c9l\u00e9e (<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>, dans son dialogue\u00a0<i><a title=\"Le Sophiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Sophiste\">Le Sophiste<\/a><\/i>, fait remonter la cr\u00e9ation de l&rsquo;\u00e9cole d&rsquo;\u00c9l\u00e9e bien avant lui) et que\u00a0<a title=\"Parm\u00e9nide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parm%C3%A9nide\">Parm\u00e9nide<\/a>\u00a0fut tr\u00e8s probablement son disciple<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-8\">7<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Th\u00e9ophraste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ophraste\">Th\u00e9ophraste<\/a>\u00a0pr\u00e9cise quant \u00e0 lui, dans son\u00a0<i>Abr\u00e9g\u00e9<\/i>, que\u00a0<a title=\"Parm\u00e9nide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parm%C3%A9nide\">Parm\u00e9nide<\/a>\u00a0fut le disciple d\u2019<a title=\"Anaximandre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anaximandre\">Anaximandre<\/a>, et non pas de X\u00e9nophane<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-9\">Note 2<\/a><\/sup>. Selon le\u00a0<i>Livre de la Vieillesse<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"D\u00e9m\u00e9trios de Phal\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9m%C3%A9trios_de_Phal%C3%A8re\">D\u00e9m\u00e9trios de Phal\u00e8re<\/a>\u00a0et\u00a0<i>Du Calme<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Pan\u00e9tios de Rhodes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pan%C3%A9tios_de_Rhodes\">Pan\u00e9tios de Rhodes<\/a>, il enterra ses enfants de ses propres mains, comme\u00a0<a title=\"Anaxagore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anaxagore\">Anaxagore<\/a>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Doctrine_philosophique\" class=\"mw-headline\">Doctrine philosophique<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">On sait par\u00a0<a title=\"Diog\u00e8ne La\u00ebrce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diog%C3%A8ne_La%C3%ABrce\">Diog\u00e8ne La\u00ebrce<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-10\">Note 3<\/a><\/sup>\u00a0que X\u00e9nophane combattit avec vigueur les doctrines des physiciens\u00a0<a title=\"Ionie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ionie\">ioniens<\/a>, en particulier les syst\u00e8mes d&rsquo;<a title=\"\u00c9pim\u00e9nide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pim%C3%A9nide\">\u00c9pim\u00e9nide<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Thal\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thal%C3%A8s\">Thal\u00e8s<\/a>, ainsi que le syst\u00e8me de\u00a0<a title=\"Pythagore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pythagore\">Pythagore<\/a><sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-11\">8<\/a><\/sup>. Il a attaqu\u00e9 les id\u00e9aux culturels \u00e0 la mode qui se r\u00e9pandaient \u00e0 travers l&rsquo;enseignement des \u0153uvres d&rsquo;<a title=\"Hom\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A8re\">Hom\u00e8re<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"H\u00e9siode\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9siode\">H\u00e9siode<\/a>\u00a0: c&rsquo;est la raison pour laquelle il prit Hom\u00e8re pour cible privil\u00e9gi\u00e9e de ses attaques car\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tous, d\u00e8s l&rsquo;origine, ont appris d&rsquo;<a title=\"Hom\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A8re\">Hom\u00e8re<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>, \u00e9crit-il<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-12\">9<\/a><\/sup>. Il s&rsquo;est ainsi efforc\u00e9 de cr\u00e9er une culture nouvelle<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-13\">10<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Werner_Jaeger1988210WJ_14-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-Werner_Jaeger1988210WJ-14\">11<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sur_la_divinit.C3.A9\"><\/span><span id=\"Sur_la_divinit\u00e9\" class=\"mw-headline\">Sur la divinit\u00e9<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">X\u00e9nophane pr\u00f4ne l&rsquo;abandon du polyth\u00e9isme et de la conception anthropomorphique des dieux, auxquels on a attribu\u00e9 tous les actes honteux<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-15\">12<\/a><\/sup>. Dans des satires d&rsquo;un genre nouveau appel\u00e9es \u00ab\u00a0silles\u00a0\u00bb (en\u00a0<a title=\"Grec ancien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec_ancien\">grec ancien<\/a>\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03c3\u03af\u03bb\u03bb\u03bf\u03b9<\/span>), X\u00e9nophane se livre \u00e0 une fine critique des croyances polyth\u00e9istes des po\u00e8tes grecs anciens et de ses contemporains. On voit, \u00e0 travers\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment d'Alexandrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_d%27Alexandrie\">Cl\u00e9ment d&rsquo;Alexandrie<\/a>\u00a0qui cite X\u00e9nophane, combien il raille l&rsquo;<a title=\"Anthropomorphisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropomorphisme\">anthropomorphisme<\/a>\u00a0na\u00eff dans la conception des dieux<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-16\">13<\/a><\/sup>\u00a0: Si les b\u0153ufs et les lions avaient des mains et pouvaient peindre comme le font les hommes, ils donneraient aux dieux qu&rsquo;ils dessineraient des corps tout pareils aux leurs, les chevaux les mettant sous la figure de chevaux, les b\u0153ufs sous la figure de b\u0153ufs. Ces critiques contre les r\u00e9cits traditionnels sur les dieux \u00e9taient destin\u00e9es \u00e0 \u00eatre r\u00e9cit\u00e9es dans les banquets, preuve que le\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Symposium (Gr\u00e8ce)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symposium_(Gr%C3%A8ce)\">symposion<\/a><\/i>\u00a0grec primitif avait des tendances \u00e9ducatives<sup id=\"cite_ref-j212_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-j212-17\">14<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>, profond\u00e9ment influenc\u00e9 par X\u00e9nophane, reprend cette attaque contre la th\u00e9ologie hom\u00e9rique dans les livres II et III de\u00a0<i><a title=\"La R\u00e9publique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9publique\">La R\u00e9publique<\/a><\/i>. X\u00e9nophane va jusqu\u2019\u00e0 recommander de substituer \u00e0 ce polyth\u00e9isme une divinit\u00e9 unique, non humaine, principe de l&rsquo;union de tous les ph\u00e9nom\u00e8nes dans l&rsquo;univers\u00a0; ce dieu unique dirige tout l&rsquo;univers par l&rsquo;effet de sa seule pens\u00e9e, tout en demeurant parfaitement immobile<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-18\">15<\/a><\/sup>. Il loue ensuite le philosophe d&rsquo;avoir fait les dieux incorporels et d&rsquo;avoir dit qu&rsquo;unique et tout puissant, souverain des plus forts, un dieu ne ressemble \u00e0 nous ni d&rsquo;esprit ni de corps\u00a0; que les humains, en faisant les dieux \u00e0 leur image, leur pr\u00eatent leurs pens\u00e9es, leurs voix et leurs visages<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-19\">16<\/a><\/sup>. Avec des id\u00e9es si hautes et si justes sur le dieu, X\u00e9nophane s\u2019irritait contre les po\u00e8tes, qui selon lui abaissent la majest\u00e9 divine, et qui, comme Hom\u00e8re et H\u00e9siode, n&rsquo;h\u00e9sitent pas \u00e0 attribuer aux dieux tout ce qui est d\u00e9shonorant parmi les hommes\u00a0: le vol, l&rsquo;adult\u00e8re<sup id=\"cite_ref-ABC_p22_20-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-ABC_p22-20\">17<\/a><\/sup>, le mensonge, la trahison<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-21\">18<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-22\">19<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-23\">20<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>\u00a0parle des\u00a0<a title=\"Opinion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Opinion\">opinions<\/a>\u00a0de X\u00e9nophane\u00a0; dans sa\u00a0<i><a title=\"Po\u00e9tique (Aristote)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9tique_(Aristote)\">Po\u00e9tique<\/a><\/i>, il rappelle que le philosophe bl\u00e2mait les id\u00e9es que le vulgaire se faisait des dieux<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-24\">21<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-25\">22<\/a><\/sup>. X\u00e9nophane affirmait donc l&rsquo;existence d&rsquo;un dieu unique, sph\u00e9rique, immobile. En m\u00eame temps, il rappelle que cette r\u00e9alit\u00e9 ultime ne peut pas \u00eatre connue avec certitude par les \u00eatres humains dont la connaissance de la r\u00e9alit\u00e9 se limite aux conjectures ou opinions.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sur_l.27univers\"><\/span><span id=\"Sur_l'univers\" class=\"mw-headline\">Sur l&rsquo;univers<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">X\u00e9nophane, comme les autres penseurs grecs, proposa une conception du monde, une cosmologie, des explications des ph\u00e9nom\u00e8nes de la nature. Concernant l&rsquo;univers, X\u00e9nophane semble avoir suivi, ou \u00e0 tout le moins \u00e9cout\u00e9, l&rsquo;enseignement d&rsquo;<a title=\"Anaximandre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anaximandre\">Anaximandre<\/a>\u00a0et para\u00eet \u00eatre instruit de la cosmologie des\u00a0<a title=\"Milet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milet\">Mil\u00e9siens<\/a>. Selon X\u00e9nophane, en effet, tous les \u00e9v\u00e9nements qui surviennent dans l&rsquo;univers, arc-en-ciel, vents, pluies, nuages, sont dus \u00e0 des causes naturelles<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-26\">23<\/a><\/sup>. Dans leur ensemble, les \u00eatres vivants ont pour origine les deux \u00e9l\u00e9ments primordiaux\u00a0: \u00ab\u00a0Tous nous provenons de la terre et de l&rsquo;eau\u00a0\u00bb, et tout retourne en d\u00e9finitive \u00e0 la terre<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-27\">24<\/a><\/sup>. L&rsquo;opinion, pour \u00eatre d\u00e9j\u00e0 dans les propos de\u00a0<a title=\"M\u00e9n\u00e9las\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9n%C3%A9las\">M\u00e9n\u00e9las<\/a>, est ancienne<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-28\">25<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-29\">26<\/a><\/sup>\u00a0: c&rsquo;est \u00e0 partir d&rsquo;eau et de terre que\u00a0<a title=\"Prom\u00e9th\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prom%C3%A9th%C3%A9e\">Prom\u00e9th\u00e9e<\/a>\u00a0a fa\u00e7onn\u00e9 l&rsquo;homme, d&rsquo;apr\u00e8s la\u00a0<i><a title=\"Th\u00e9ogonie (H\u00e9siode)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ogonie_(H%C3%A9siode)\">Th\u00e9ogonie<\/a><\/i>\u00a0d&rsquo;<a title=\"H\u00e9siode\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9siode\">H\u00e9siode<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour X\u00e9nophane, la Terre plate \u00e9tait infinie et ne flottait ni sur l\u2019eau comme le pr\u00e9tendait\u00a0<a title=\"Thal\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thal%C3%A8s\">Thal\u00e8s<\/a>, ni dans le vide comme le voulait\u00a0<a title=\"Anaximandre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anaximandre\">Anaximandre<\/a>, elle n&rsquo;avait pas de limites, ni sur les c\u00f4t\u00e9s, ni en dessous et s&rsquo;\u00e9tendait dans toutes les directions. Les astres, soleil,\u00a0<a title=\"Com\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Com%C3%A8te\">com\u00e8tes<\/a>,\u00a0<a title=\"Plan\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plan%C3%A8te\">plan\u00e8tes<\/a>\u00a0\u00e9taient des nu\u00e9es incandescentes. Le mouvement des astres \u00e9tait rectiligne, donc les astres que l\u2019on voyait n\u2019\u00e9taient jamais les m\u00eames. Chaque soir, ils s&rsquo;\u00e9teignaient dans la mer ou le d\u00e9sert et il y avait, par le fait m\u00eame, une infinit\u00e9 de soleils diff\u00e9rents. Selon lui, le monde \u00e9tait issu de la terre et retournerait un jour \u00e0 la terre. Pour l\u2019instant, il \u00e9tait fait d\u2019un m\u00e9lange de terre et d\u2019eau avec des \u00e9tats interm\u00e9diaires constitu\u00e9s de boue. Pour prouver les imbrications d\u2019un de ces \u00e9l\u00e9ments dans l\u2019autre, il eut l\u2019id\u00e9e de faire r\u00e9f\u00e9rence aux\u00a0<a title=\"Fossile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fossile\">fossiles<\/a>\u00a0de plantes, coquillages et poissons trouv\u00e9s pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Syracuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syracuse\">Syracuse<\/a>.\u00a0<a title=\"Cic\u00e9ron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cic%C3%A9ron\">Cic\u00e9ron<\/a>\u00a0parle des opinions de X\u00e9nophane<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-30\">27<\/a><\/sup>\u00a0; il dit que X\u00e9nophane soutient que tout ce qui existe ne forme qu&rsquo;un seul \u00eatre, que cet \u00eatre est immuable, qu&rsquo;il est divin, qu&rsquo;il n&rsquo;a point commenc\u00e9, qu&rsquo;il est \u00e9ternel et de forme sph\u00e9rique. Ces consid\u00e9rations ne doivent pas \u00eatre envisag\u00e9es sous le seul angle de leur valeur scientifique, ce qui est important, ici, c&rsquo;est plus la nature du probl\u00e8me que X\u00e9nophane s&rsquo;est pos\u00e9 que les explications qu&rsquo;il propose en guise de r\u00e9ponse. X\u00e9nophane attribuait la pr\u00e9sence des coquilles p\u00e9trifi\u00e9es que l&rsquo;on trouve loin de la mer et des empreintes de poissons des carri\u00e8res de Sicile \u00e0 ce que la mer avait recouvert autrefois les continents. Selon\u00a0<a title=\"Cic\u00e9ron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cic%C3%A9ron\">Cic\u00e9ron<\/a>, X\u00e9nophane affirme qu&rsquo;il y a des habitants sur la\u00a0<a title=\"Lune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lune\">Lune<\/a>\u00a0et que c&rsquo;est une terre couverte de villes et de montagnes<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-31\">28<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u2019apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>, tout comme X\u00e9nophane,\u00a0<a title=\"Socrate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Socrate\">Socrate<\/a>\u00a0rejetait les mythes qui faisaient de\u00a0<a title=\"Zeus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zeus\">Zeus<\/a>\u00a0et des autres dieux des personnages immoraux et d\u00e9vergond\u00e9s.\u00a0<a title=\"Th\u00e9ophraste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ophraste\">Th\u00e9ophraste<\/a>\u00a0affirme dans\u00a0<i>Opinions des Philosophes<\/i>\u00a0(<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03a6\u03c5\u03c3\u03b9\u03ba\u03ce\u03bd \u0394\u03cc\u03be\u03b1\u03b9<\/span>) que X\u00e9nophane disait le Soleil form\u00e9 par la r\u00e9union d&rsquo;\u00e9tincelles provenant des exhalaisons humides.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Concernant le savoir humain et la civilisation, X\u00e9nophane proclame le g\u00e9nie cr\u00e9ateur de l&rsquo;homme\u00a0: \u00e0 l&rsquo;origine de la civilisation, il y a l\u2019homme et lui seul, et non pas un don accord\u00e9 par les dieux<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-32\">29<\/a><\/sup>. Il affirme qu&rsquo;il est possible de se rapprocher graduellement de la v\u00e9rit\u00e9\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les dieux n\u2019ont pas r\u00e9v\u00e9l\u00e9 aux mortels les choses cach\u00e9es d\u00e8s le commencement, mais en cherchant, ceux-ci avec le temps trouvent le meilleur.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-33\">30<\/a><\/sup>. Il introduit ainsi la distinction \u00e9pist\u00e9mologique fondamentale entre le monde de l&rsquo;apparence et le r\u00e9el, distinction reprise et accentu\u00e9e notamment par Parm\u00e9nide.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sur_le_r.C3.A9el_et_les_apparences\"><\/span><span id=\"Sur_le_r\u00e9el_et_les_apparences\" class=\"mw-headline\">Sur le r\u00e9el et les apparences<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">X\u00e9nophane a ouvert par ailleurs un nouveau th\u00e8me de r\u00e9flexion tr\u00e8s important en constatant que \u00ab\u00a0si dieu n\u2019avait pas cr\u00e9\u00e9 le miel, les hommes trouveraient les figues bien plus sucr\u00e9es.\u00a0\u00bb Il posait ainsi par cette phrase un doute sur ce que nous voyons et ce que nous entendons\u00a0; il disait, de cette fa\u00e7on imag\u00e9e, que nos sensations varient selon le moment, selon que nous avons go\u00fbt\u00e9 du miel auparavant ou non, et enfin qu&rsquo;elles varient \u00e9galement d\u2019un observateur \u00e0 l\u2019autre, l\u2019un trouvant chaude une eau qu\u2019un autre qui a de la fi\u00e8vre, trouvera froide. Il semble donc que pour X\u00e9nophane il y ait en chacune de nos sensations une part de relatif qui invite l&rsquo;homme \u00e0 distinguer la chose en elle-m\u00eame du sentiment qu&rsquo;on en a\u00a0; au-del\u00e0 de cette r\u00e9flexion, il pose la question de savoir si le monde que je per\u00e7ois et qui m&rsquo;entoure est bien tel que mes sens me le d\u00e9crivent, question qui sera \u00e0 l&rsquo;origine de nombreux d\u00e9bats philosophiques ult\u00e9rieurs. X\u00e9nophane est profond\u00e9ment pessimiste quant \u00e0 la capacit\u00e9 de l&rsquo;esprit humain \u00e0 conna\u00eetre le r\u00e9el v\u00e9ritable et donc \u00e0 op\u00e9rer une n\u00e9cessaire distinction entre la science et l&rsquo;opinion, en grec\u00a0<i>doxa<\/i>, terme qu&rsquo;il est le premier \u00e0 employer, et qui sera repris plus tard par\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0La v\u00e9rit\u00e9 certaine, aucun homme ne l&rsquo;a vue, et il n&rsquo;y en aura jamais qui connaisse les dieux et tout ce dont je parle\u00a0; car m\u00eame s&rsquo;il r\u00e9ussissait pleinement \u00e0 dire ce qui est vrai, il ne le saurait pas lui-m\u00eame\u00a0; car sur toutes choses, c&rsquo;est l&rsquo;opinion [<i>doxa<\/i>] qui s&rsquo;exerce\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-34\">31<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb D\u2019apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>, tout comme X\u00e9nophane,\u00a0<a title=\"Socrate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Socrate\">Socrate<\/a>\u00a0rejetait les mythes qui faisaient de Zeus et des autres dieux des personnages immoraux et d\u00e9vergond\u00e9s.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sur_une_nouvelle_conception_de_l.E2.80.99ar.C3.A9t.C3.A9\"><\/span><span id=\"Sur_une_nouvelle_conception_de_l\u2019ar\u00e9t\u00e9\" class=\"mw-headline\">Sur une nouvelle conception de l\u2019<i>ar\u00e9t\u00e9<\/i><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le grand po\u00e8me du\u00a0<i>Banquet<\/i>\u00a0qui nous a \u00e9t\u00e9 conserv\u00e9 dans le fragment 1 de ses \u0153uvres, X\u00e9nophane d\u00e9crit un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Symposium (Gr\u00e8ce)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symposium_(Gr%C3%A8ce)\">symposion<\/a>\u00a0\u00e0 la fa\u00e7on antique, au cours duquel il souhaite que s\u2019exprime un profond sentiment religieux empreint de respect envers la divinit\u00e9\u00a0: il recommande la propret\u00e9, la puret\u00e9 et la simplicit\u00e9 dans tous les aspects mat\u00e9riels de la c\u00e9r\u00e9monie, et pr\u00f4ne pour l\u2019hymne \u00e0 la divinit\u00e9 \u00ab\u00a0des paroles empreintes de r\u00e9v\u00e9rence et un discours pur\u00a0\u00bb, puis des sermons sur la vertu ou sur des actes nobles et justes et non pas le r\u00e9cit des combats des\u00a0<a title=\"G\u00e9ant (mythologie grecque)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ant_(mythologie_grecque)\">G\u00e9ants<\/a>, des\u00a0<a title=\"Titan (mythologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titan_(mythologie)\">Titans<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Centaure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centaure\">Centaures<\/a>\u00a0; loin de la th\u00e9ologie hom\u00e9rique de la\u00a0<i><a title=\"Th\u00e9ogonie (H\u00e9siode)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ogonie_(H%C3%A9siode)\">Th\u00e9ogonie<\/a><\/i>\u00a0ou de l\u2019<i><a title=\"Iliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iliade\">Iliade<\/a><\/i>, la pi\u00e9t\u00e9 propos\u00e9e par X\u00e9nophane se fonde d&rsquo;une fa\u00e7on plus pure sur la conscience des lois \u00e9ternelles de l\u2019univers. Durant ce\u00a0<i>symposium<\/i>, des exemples ancestraux de courage viril \u00e9taient mis \u00e0 l&rsquo;honneur, or, pour X\u00e9nophane, la v\u00e9rit\u00e9 philosophique pourrait devenir elle aussi le moyen de d\u00e9velopper une v\u00e9ritable\u00a0<i><a title=\"Ar\u00e9t\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ar%C3%A9t%C3%A9\">ar\u00e9t\u00e9<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-j212_17-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-j212-17\">14<\/a><\/sup>.<br \/>\nDe m\u00eame, dans un autre po\u00e8me<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-35\">32<\/a><\/sup>, X\u00e9nophane s\u2019\u00e9l\u00e8ve contre l\u2019ancienne culture aristocratique qui pla\u00e7ait l\u2019<i>ar\u00e9t\u00e9<\/i>\u00a0dans l\u2019excellence de l\u2019id\u00e9al athl\u00e9tique, concr\u00e9tis\u00e9 dans les victoires olympiques\u00a0; alors que la cit\u00e9 rendait de vibrants honneurs au vainqueur de ces \u00e9preuves sportives, X\u00e9nophane s\u2019insurge\u00a0:<\/p>\n<blockquote><p>\u00ab\u00a0Et pourtant, il ne l&rsquo;a pas servi [sa patrie] comme je l\u2019ai fait\u00a0; car notre sagesse est pr\u00e9f\u00e9rable \u00e0 la force des hommes et \u00e0 celle des chevaux\u00a0! C&rsquo;est donc l\u00e0 une mauvaise coutume\u00a0: il n\u2019est pas juste de pr\u00e9f\u00e9rer la force \u00e0 la sagesse. Car m\u00eame si une cit\u00e9 compte parmi ses citoyens un bon boxeur ou un vainqueur \u00e0 la lutte ou au\u00a0<a title=\"Pentathlon antique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pentathlon_antique\">pentathle<\/a>, elle ne conna\u00eetra pas pour cela un ordre meilleur (<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03b5\u1f50\u03bd\u03bf\u03bc\u03af\u03b7<\/span>)\u00a0; et une victoire \u00e0\u00a0<a title=\"Olympie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olympie\">Olympie<\/a>\u00a0ne procure \u00e0 la cit\u00e9 qu\u2019une mince joie, car elle ne lui remplit pas ses greniers<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-36\">33<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/p><\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour X\u00e9nophane, ce sont la sagesse,\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03c3\u03bf\u03c6\u03af\u03b1<\/span>, et la connaissance philosophique propos\u00e9es comme \u00ab\u00a0vertus intellectuelles\u00a0\u00bb \u00e0 la place de l\u2019id\u00e9al traditionnel de virilit\u00e9 nagu\u00e8re chant\u00e9 par\u00a0<a title=\"Tyrt\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tyrt%C3%A9e\">Tyrt\u00e9e<\/a>, qui fondent le nouvel id\u00e9al supr\u00eame, pour le b\u00e9n\u00e9fice de toute la cit\u00e9\u00a0: Platon, \u00e0 son tour, retiendra cette vertu de sagesse,\u00a0<span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\">\u03c3\u03bf\u03c6\u03af\u03b1<\/span>, comme l&rsquo;essence m\u00eame de la plus haute\u00a0<i>ar\u00e9t\u00e9<\/i>\u00a0civique<sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_note-37\">34<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span><span id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\" class=\"mw-headline\">Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Notes\" class=\"mw-headline\">Notes<\/span><\/h3>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-7\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;histoire ne dispose d&rsquo;aucune source valable permettant de trancher en faveur d&rsquo;une date plus que d&rsquo;une autre.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-9\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ils sont contemporains.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-10\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Au sujet de Diog\u00e8ne La\u00ebrce, il convient de rappeler que sa vie est inconnue, qu&rsquo;il est impossible de savoir avec pr\u00e9cision durant quelle p\u00e9riode il v\u00e9cut, ni quelles furent avec pr\u00e9cision les sources dont il se servit pour son ouvrage\u00a0<i><a title=\"Vies, doctrines et sentences des philosophes illustres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vies,_doctrines_et_sentences_des_philosophes_illustres\">Vies, doctrines et sentences des philosophes illustres<\/a><\/i>. Ce livre qui fait pourtant r\u00e9f\u00e9rence en la mati\u00e8re pour sa coh\u00e9rence et sa pertinence, ne peut pr\u00e9tendre combler ou remplacer l&rsquo;absence d&rsquo;ouvrage r\u00e9dig\u00e9 en l&rsquo;occurrence par X\u00e9nophane.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span><span id=\"R\u00e9f\u00e9rences\" class=\"mw-headline\">R\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/h3>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Lucien_115-1\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-Lucien_115_1-0\">a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-Lucien_115_1-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Lucien_de_Samosate2015\">Lucien de Samosate 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0115.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-2\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Dictionnaire de philosophie<\/i>, Christian Godin, \u00e9ditions Fayard, 2004.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-3\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon\u00a0<a title=\"Apollodore d'Ath\u00e8nes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apollodore_d%27Ath%C3%A8nes\">Apollodore<\/a><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence non conforme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_non_conforme\">[r\u00e9f.\u00a0non\u00a0conforme]<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-4\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, A 1, (Diels).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-5\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#WJ\">Werner Jaeger 1988<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0213.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-6\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#WJ\">Werner Jaeger 1988<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0210.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-8\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>,\u00a0<i><a title=\"M\u00e9taphysique (Aristote)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9taphysique_(Aristote)\">M\u00e9taphysique<\/a><\/i>, I, 5, 986 b 22.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-11\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, A, 22, 25.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-12\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 10 (Diels).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-13\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, A 1 (Diog\u00e8ne La\u00ebrce, IX, 18) et A 22.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Werner_Jaeger1988210WJ-14\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-Werner_Jaeger1988210WJ_14-0\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#WJ\">Werner Jaeger 1988<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0210.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-15\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 11 et 12 (Diels).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-16\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 14, 15 et 16.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-j212-17\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-j212_17-0\">a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-j212_17-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#WJ\">Werner Jaeger 1988<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0212.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-18\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 23, 24, 25 et 26.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-19\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"d'Alexandrie\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Cl\u00e9ment_d'Alexandrie\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment d'Alexandrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_d%27Alexandrie\">Cl\u00e9ment d&rsquo;Alexandrie<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Stromates<\/cite>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ccel.org\/ccel\/schaff\/anf02.toc.html#TopOfPage\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"http:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ccel.org%2Fccel%2Fschaff%2Fanf02.toc.html%23TopOfPage\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><span id=\"COinS_18382\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Stromates&amp;rft.aulast=d%27Alexandrie&amp;rft.aufirst=Cl%C3%A9ment&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span><\/span>, V, p. 601.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ABC_p22-20\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-ABC_p22_20-0\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#ABC\">Fran\u00e7oise Frontisi-Ducroux<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a022<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-21\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Sextus Empiricus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sextus_Empiricus\">Sextus Empiricus<\/a>,\u00a0<i>Pyrrhon. Hypotyp<\/i>. Liv. I, ch. 33, page 99, \u00e9dit. de 1842.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-22\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Adversus Mathem. Physicos<\/i>, Liv. IX, page 612.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-23\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Grammaticos<\/i>, Liv. I, page 112.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-24\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Po\u00e9tique (Aristote)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9tique_(Aristote)\">Po\u00e9tique<\/a><\/i>, 1460 b.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-25\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#Arist\">Aristote 2014<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a02794<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-26\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 32 et 30.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-27\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 33, 29 et 27.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-28\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Hom\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A8re\">Hom\u00e8re<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Iliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iliade\">Iliade<\/a><\/i>\u00a0<small>[<a title=\"R\u00e9f\u00e9rence:Iliade (Hom\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9f%C3%A9rence:Iliade_(Hom%C3%A8re)\">d\u00e9tail des \u00e9ditions<\/a>]<\/small>\u00a0<small>[<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Iliade_(trad._Leconte_de_Lisle)\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"http:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ffr.wikisource.org%2Fwiki%2FIliade_(trad._Leconte_de_Lisle)\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>, Chant VII, v. 99-100\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Redevenez tous ici, terre et eau.\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-29\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Notes de\u00a0<a title=\"Robert Flaceli\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Flaceli%C3%A8re\">Robert Flaceli\u00e8re<\/a>\u00a0dans l\u2019<i><a title=\"Iliade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iliade\">Iliade<\/a><\/i>, Collect. de La Pl\u00e9iade,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0911<\/span>\u00a0de l&rsquo;\u00e9dition de 1993.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-30\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Cic\u00e9ron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cic%C3%A9ron\">Cic\u00e9ron<\/a>,\u00a0<i>De la nature des dieux<\/i>, I, 28\u00a0;\u00a0<i>De la divination<\/i>, I, 5\u00a0;\u00a0<i>Acad\u00e9miques<\/i>, II, 118.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-31\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cic\u00e9ron,\u00a0<i><a title=\"Acad\u00e9miques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9miques\">Acad\u00e9miques<\/a><\/i>, Livre II, XXXIX, 122, et note.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-32\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#WJ\">Werner Jaeger 1988<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0211.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-33\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 18.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-34\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">John Dillon,\u00a0<i>L\u2019\u00eatre et les r\u00e9gions de l&rsquo;\u00eatre<\/i>, dans\u00a0<i>Le Savoir grec. Dictionnaire critique<\/i>,\u00a0<a title=\"Jacques Brunschwig\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Brunschwig\">Jacques Brunschwig<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Geoffrey Lloyd\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geoffrey_Lloyd\">Geoffrey Lloyd<\/a>, Flammarion, 1996,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a092.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-35\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 2.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-36\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">X\u00e9nophane, frag. 2, vers 11 \u00e0 22.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"noprint renvois_vers_le_texte\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#cite_ref-37\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9nophane#WJ\">Werner Jaeger 1988<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0213-214.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Bibliographie\" class=\"mw-headline\">Bibliographie<\/span><\/h2>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"ABC\" class=\"ouvrage\">Aristote (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Odette Bellevenue et\u00a0<a title=\"S\u00e9verine Auffret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9verine_Auffret\">S\u00e9verine Auffret<\/a>),\u00a0<cite class=\"italique\">Po\u00e9tique<\/cite>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9ditions Mille et une nuits\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Mille_et_une_nuits\">Mille et une nuits<\/a>,\u00a0<time>2006<\/time>, 95\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-842-051174\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-842-051174\"><span class=\"nowrap\">978-2-842-051174<\/span><\/a>)<\/small><span id=\"COinS_20315\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Po%C3%A9tique&amp;rft.pub=Mille+et+une+nuits&amp;rft.au=Aristote&amp;rft.date=2006&amp;rft.tpages=95&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/30px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Arist\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Pierre Destr\u00e9e),\u00a0<cite>\u00ab\u00a0<a title=\"Po\u00e9tique (Aristote)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9tique_(Aristote)\">Po\u00e9tique<\/a>\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite class=\"italique\">\u0152uvres compl\u00e8tes<\/cite>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9ditions Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Flammarion\">\u00c9ditions Flammarion<\/a>,\u00a0<time>2014<\/time>, 2923\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2081273160\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2081273160\"><span class=\"nowrap\">978-2081273160<\/span><\/a>)<\/small><span id=\"COinS_24460\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=%C5%92uvres+compl%C3%A8tes&amp;rft.atitle=Po%C3%A9tique&amp;rft.pub=%C3%89ditions+Flammarion&amp;rft.au=Aristote&amp;rft.date=2014&amp;rft.tpages=2923&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Lucien\" class=\"ouvrage\">\u00c9mile Chambry, \u00c9meline Marquis, Alain Billault et Dominique Goust (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0\u00c9mile Chambry),\u00a0<cite class=\"italique\"><a title=\"Lucien de Samosate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucien_de_Samosate\">Lucien de Samosate<\/a>\u00a0: \u0152uvres compl\u00e8tes<\/cite>,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Robert Laffont\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Robert_Laffont\">\u00c9ditions Robert Laffont<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Robert Laffont\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Robert_Laffont#Bouquins\">Bouquins<\/a>\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2015<\/time>, 1248\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782221109021\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782221109021\"><span class=\"nowrap\">9782221109021<\/span><\/a>)<\/small><span id=\"COinS_33932\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Lucien+de+Samosate&amp;rft.pub=%C3%89ditions+Robert+Laffont&amp;rft.stitle=%C5%92uvres+compl%C3%A8tes&amp;rft.au=%C3%89mile+Chambry&amp;rft.au=%C3%89meline+Marquis&amp;rft.au=Alain+Billault&amp;rft.au=Dominique+Goust&amp;rft.date=2015&amp;rft.tpages=1248&amp;rft.isbn=9782221109021&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/30px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Pellegrin_&amp;_Jaulin\" class=\"ouvrage\"><cite>\u00ab\u00a0<a title=\"M\u00e9taphysique (Aristote)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9taphysique_(Aristote)\">M\u00e9taphysique<\/a>\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite class=\"italique\">Aristote, \u0152uvres compl\u00e8tes<\/cite>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Annick Jaulin),\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9ditions Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Flammarion\">\u00c9ditions Flammarion<\/a>,\u00a0<time>2014<\/time>, 2923\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2081273160\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2081273160\"><span class=\"nowrap\">978-2081273160<\/span><\/a>)<\/small><span id=\"COinS_26029\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Aristote%2C+%C5%92uvres+compl%C3%A8tes&amp;rft.atitle=M%C3%A9taphysique&amp;rft.pub=%C3%89ditions+Flammarion&amp;rft.date=2014&amp;rft.tpages=2923&amp;rft.isbn=978-2081273160&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/30px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Reibaud2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Laetitia_Reibaud2012\" class=\"ouvrage\">Laetitia\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Reibaud<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">\u0152uvre po\u00e9tique\u00a0: X\u00e9nophane de Colophon<\/cite>, Les Belles Lettres,\u00a0<time>2012<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-251-74214-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-251-74214-4\"><span class=\"nowrap\">978-2-251-74214-4<\/span><\/a>)<\/small><span id=\"COinS_25642\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=%C5%92uvre+po%C3%A9tique&amp;rft.pub=Les+Belles+Lettres&amp;rft.stitle=X%C3%A9nophane+de+Colophon&amp;rft.aulast=Reibaud&amp;rft.aufirst=Laetitia&amp;rft.date=2012&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li><a title=\"Eduard Zeller\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eduard_Zeller\">Eduard Zeller<\/a>,\u00a0<i>La Philosophie des Grecs<\/i>\u00a0(1844-1852), vol. I et II, trad. \u00c9mile Boutroux, Paris, 1882\u00a0<small><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k779388\" rel=\"nofollow\">Lire en ligne le tome 2 sur Gallica<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"http:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k779388\">archive<\/a>]<\/small><\/small><\/li>\n<li><span id=\"WJ\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Werner Jaeger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Werner_Jaeger\">Werner\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Jaeger<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Paideia\u00a0: La Formation de l&rsquo;homme grec<\/cite>, Gallimard,\u00a0<time>1988<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2070712311\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2070712311\"><span class=\"nowrap\">978-2070712311<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0209 \u00e0 214\u00a0:\u00a0<i>La sp\u00e9culation philosophique\u00a0: la d\u00e9couverte de l&rsquo;ordre universel<\/i><span id=\"COinS_33261\" class=\"Z3988\" title=\"ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Paideia&amp;rft.pub=Gallimard&amp;rft.stitle=La+Formation+de+l%27homme+grec&amp;rft.aulast=Jaeger&amp;rft.aufirst=Werner&amp;rft.date=1988&amp;rft.pages=209+%C3%A0+214+%3A+%27%27La+sp%C3%A9culation+philosophique+%3A+la+d%C3%A9couverte+de+l%27ordre+universel%27%27&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AX%C3%A9nophane\"><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/30px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li>Traduction\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.noctes-gallicanae.fr\/Yves%20Gerhard\/xenophane.htm\" rel=\"nofollow\">www.noctes-gallicanae.fr\/Yves%20Gerhard\/xenophane.htm<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"http:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.noctes-gallicanae.fr%2FYves%2520Gerhard%2Fxenophane.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><span class=\"need_ref\" title=\"Un compl\u00e9ment est souhait\u00e9 pour cette r\u00e9f\u00e9rence.\"><i>Les Pr\u00e9socratiques<\/i>, Gallimard, coll. \u00ab\u00a0La Pl\u00e9iade\u00a0\u00bb, Paris, 1988.<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence non conforme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_non_conforme\">[r\u00e9f.\u00a0non\u00a0conforme]<\/a><\/sup><\/li>\n<li>\n<div class=\"liste-horizontale\">\n<p><span class=\"wd_identifiers\"><a title=\"Autorit\u00e9 (sciences de l'information)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autorit%C3%A9_(sciences_de_l%27information)\">Notices d&rsquo;autorit\u00e9<\/a><span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q131671?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:<\/p>\n<ul>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/viaf.org\/viaf\/100175475\" rel=\"nofollow\">Fichier d\u2019autorit\u00e9 international virtuel<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/isni.org\/isni\/0000000117950895\" rel=\"nofollow\">International Standard Name Identifier<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb12309917b\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale de France<\/a><\/span>\u00a0(<span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb12309917b\" rel=\"nofollow\">donn\u00e9es<\/a><\/span>)<\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.idref.fr\/031983855\" rel=\"nofollow\">Syst\u00e8me universitaire de documentation<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/id.loc.gov\/authorities\/n82105600\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/d-nb.info\/gnd\/118635794\" rel=\"nofollow\">Gemeinsame Normdatei<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/id.sbn.it\/af\/IT\/ICCU\/BVEV\/010306\" rel=\"nofollow\">Service biblioth\u00e9caire national<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/catalogo.bne.es\/uhtbin\/authoritybrowse.cgi?action=display&amp;authority_id=XX826406\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale d\u2019Espagne<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.bibliotheken.nl\/id\/thes\/p069840865\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que royale des Pays-Bas<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/aleph.nli.org.il\/F\/?func=find-b&amp;local_base=NNL10&amp;find_code=SYS&amp;con_lng=eng&amp;request=000143774\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale d\u2019Isra\u00ebl<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/viaf.org\/processed\/NUKAT%7Cn97063843\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que universitaire de Pologne<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/cantic.bnc.cat\/registres\/CUCId\/a10179793\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale de Catalogne<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.worldcat.org\/identities\/lccn-n82-105600\" rel=\"nofollow\">WorldCat<\/a><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Articles_connexes\" class=\"mw-headline\">Articles connexes<\/span><\/h2>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"wikisource\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Auteur:X\u00e9nophane de Colophon\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Auteur:X%C3%A9nophane_de_Colophon\">X\u00e9nophane<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikisource<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikiquote\"><a class=\"extiw\" title=\"q:X\u00e9nophane\" href=\"https:\/\/fr.wikiquote.org\/wiki\/X%C3%A9nophane\">X\u00e9nophane<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikiquote<\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"\u00c9cole \u00e9l\u00e9atique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_%C3%A9l%C3%A9atique\">\u00c9cole \u00e9l\u00e9atique<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Parm\u00e9nide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parm%C3%A9nide\">Parm\u00e9nide<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Histoire de la philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_philosophie\">Histoire de la philosophie<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Xenophanes (crat\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xenophanes_(crat%C3%A8re)\">Crat\u00e8re lunaire X\u00e9nophane<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/form>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>X\u00e9nophane, en\u00a0grec ancien\u00a0\u039e\u03b5\u03bd\u03bf\u03c6\u03ac\u03bd\u03b7\u03c2\u00a0(n\u00e9 vers 570 av. J.-C.1\u00a0\u00e0\u00a0Colophon\u00a0en\u00a0Ionie, mort vers 475 av. J.-C.1) est un\u00a0philosophe\u00a0pr\u00e9-socratique,\u00a0po\u00e8te\u00a0et\u00a0scientifique\u00a0grec. Exil\u00e9 de Colophon tomb\u00e9 sous la domination\u00a0perse, il semble avoir \u00e9migr\u00e9 en\u00a0Sicile\u00a0et s&rsquo;\u00eatre r\u00e9fugi\u00e9 d&rsquo;abord \u00e0\u00a0Zancle\u00a0et \u00e0\u00a0Catane, avant de se rendre \u00e0\u00a0\u00c9l\u00e9e\u00a0dont il fonde probablement l&rsquo;\u00e9cole \u00e9ponyme. Les donn\u00e9es attest\u00e9es ne permettent pas de d\u00e9terminer s&rsquo;il mourut \u00e0 \u00c9l\u00e9e, ou s&rsquo;il [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14516","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14516"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14662,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14516\/revisions\/14662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}