{"id":14395,"date":"2024-09-30T18:07:32","date_gmt":"2024-09-30T16:07:32","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=14395"},"modified":"2024-09-30T18:09:49","modified_gmt":"2024-09-30T16:09:49","slug":"chine","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/chine\/","title":{"rendered":"Chine"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine\">La Chine<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<b>Chine<\/b>, en forme longue la\u00a0<b>r\u00e9publique populaire de Chine<\/b>\u00a0(<b>RPC<\/b>), \u00e9galement appel\u00e9e\u00a0<b>Chine populaire<\/b>\u00a0et\u00a0<b>Chine communiste<\/b>, est un\u00a0<a title=\"Liste des pays du monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_du_monde\">pays<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Asie de l'Est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie_de_l%27Est\">Asie de l&rsquo;Est<\/a>. Avec plus de\u00a0<a title=\"D\u00e9mographie de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mographie_de_la_Chine\">1,4\u00a0milliard d&rsquo;habitants<\/a>, soit environ un sixi\u00e8me de la population mondiale, elle est le\u00a0<a title=\"Liste des pays par population\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_par_population\">pays le plus peupl\u00e9 du monde<\/a>. Elle compte six agglom\u00e9rations de plus de dix millions d&rsquo;habitants\u00a0: la capitale\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>,\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>,\u00a0<a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a>,\u00a0<a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a>,\u00a0<a title=\"Canton (Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canton_(Chine)\">Canton<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Shenzhen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shenzhen\">Shenzhen<\/a>, ainsi que plus de trente villes d&rsquo;au moins deux millions d&rsquo;habitants. Avec une superficie de 9\u00a0600\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0selon l&rsquo;<a title=\"Organisation des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies\">ONU<\/a><sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-9\">6<\/a><\/sup>\u00a0ou de 9\u00a0596\u00a0960\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0selon\u00a0<i><a title=\"The World Factbook\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_World_Factbook\">The World Factbook<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-cia_10-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-cia-10\">7<\/a><\/sup>, la Chine est \u00e9galement le plus grand pays d&rsquo;Asie orientale et le\u00a0<a title=\"Liste des pays et territoires par superficie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_et_territoires_par_superficie\">troisi\u00e8me ou quatri\u00e8me plus grand pays du monde par la superficie<\/a><sup id=\"cite_ref-superficierang3vs4_11-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-superficierang3vs4-11\">8<\/a><\/sup>. La Chine s&rsquo;\u00e9tend des c\u00f4tes de l&rsquo;<a title=\"Oc\u00e9an Pacifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oc%C3%A9an_Pacifique\">oc\u00e9an Pacifique<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Pamir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pamir\">Pamir<\/a>\u00a0et aux\u00a0<a title=\"Tian Shan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tian_Shan\">Tian Shan<\/a>, et du\u00a0<a title=\"D\u00e9sert de Gobi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9sert_de_Gobi\">d\u00e9sert de Gobi<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Himalaya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Himalaya\">Himalaya<\/a>\u00a0et au nord de la\u00a0<a title=\"Indochine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indochine\">p\u00e9ninsule indochinoise<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-14398\" src=\"http:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/CHN_orthographic.svg_.png\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"330\" srcset=\"https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/CHN_orthographic.svg_.png 330w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/CHN_orthographic.svg_-300x300.png 300w, https:\/\/oraziopuglisi.art\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/CHN_orthographic.svg_-150x150.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 330px) 100vw, 330px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est l&rsquo;un des cinq membres permanents du\u00a0<a title=\"Conseil de s\u00e9curit\u00e9 des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_de_s%C3%A9curit%C3%A9_des_Nations_unies\">Conseil de s\u00e9curit\u00e9 des Nations unies<\/a>\u00a0(<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">r\u00e9publique de Chine<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;en\u00a0<a title=\"1971\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1971\">1971<\/a>\u00a0puis r\u00e9publique populaire de Chine depuis cette date). Elle est le\u00a0<a title=\"Liste des pays par volume d'exportation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_par_volume_d%27exportation\">premier exportateur mondial<\/a>\u00a0et dispose de l&rsquo;<a title=\"Arme nucl\u00e9aire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arme_nucl%C3%A9aire\">arme nucl\u00e9aire<\/a>, de la\u00a0<a title=\"Liste des arm\u00e9es nationales par effectif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_arm%C3%A9es_nationales_par_effectif\">plus grande arm\u00e9e du monde<\/a>\u00a0(en termes d&rsquo;effectifs) et du\u00a0<a title=\"Budgets de la d\u00e9fense dans le monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Budgets_de_la_d%C3%A9fense_dans_le_monde\">deuxi\u00e8me plus grand budget militaire<\/a>. Gouvern\u00e9e par le\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>\u00a0depuis\u00a0<a title=\"1949\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1949\">1949<\/a>, la Chine a adopt\u00e9 une \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9conomie socialiste de march\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_socialiste_de_march%C3%A9\">\u00e9conomie socialiste de march\u00e9<\/a>\u00a0\u00bb o\u00f9\u00a0<a title=\"Capitalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capitalisme\">capitalisme<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Totalitarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Totalitarisme\">contr\u00f4le politique totalitaire<\/a>\u00a0se c\u00f4toient en une formule sp\u00e9cifique. La\u00a0<a title=\"Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine de 1982\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constitution_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine_de_1982\">Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>\u00a0la d\u00e9finit comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un \u00c9tat socialiste de\u00a0<a title=\"D\u00e9mocratie populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mocratie_populaire\">dictature d\u00e9mocratique populaire<\/a>, dirig\u00e9 par la classe ouvri\u00e8re et bas\u00e9 sur l&rsquo;alliance des ouvriers et des paysans\u00a0\u00bb<\/span>. Le pr\u00e9ambule de la Constitution sp\u00e9cifie le r\u00f4le dirigeant du\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>\u00a0et continue de citer officiellement le\u00a0<a title=\"Marxisme-l\u00e9ninisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marxisme-l%C3%A9ninisme\">marxisme-l\u00e9ninisme<\/a>\u00a0comme id\u00e9ologie de r\u00e9f\u00e9rence de l&rsquo;\u00c9tat<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-12\">9<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est l&rsquo;une des plus anciennes\u00a0<a title=\"Civilisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Civilisation\">civilisations<\/a>\u00a0au monde, et est parfois cit\u00e9e comme la plus ancienne civilisation continue<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-13\">10<\/a><\/sup>. Elle trouve son origine dans la vall\u00e9e du\u00a0<a title=\"Fleuve Jaune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleuve_Jaune\">fleuve Jaune<\/a>\u00a0puis s&rsquo;est \u00e9tendue vers le sud (conqu\u00eate des territoires au sud du\u00a0<a title=\"Yangzi Jiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yangzi_Jiang\">Yangzi Jiang<\/a>\u00a0d\u00e8s la\u00a0<a title=\"Dynastie Han\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Han\">dynastie Han<\/a>), vers l&rsquo;ouest (premi\u00e8res incursions en\u00a0<a title=\"Asie centrale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie_centrale\">Asie centrale<\/a>\u00a0sous les Han, extension temporaire jusqu&rsquo;\u00e0 la\u00a0<a title=\"Mer Caspienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mer_Caspienne\">mer Caspienne<\/a>\u00a0sous les\u00a0<a title=\"Dynastie Tang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Tang\">Tang<\/a>, conqu\u00eate du\u00a0<a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>\u00a0sous les\u00a0<a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">Qing<\/a><sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-14\">11<\/a><\/sup>) et vers le nord (la dynastie Qing, d&rsquo;origine\u00a0<a title=\"Mandchou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandchou\">mandchoue<\/a>, apporta \u00e0 la Chine la\u00a0<a title=\"Mandchourie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandchourie\">Mandchourie<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Mongolie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongolie\">Mongolie<\/a>). Au cours de son histoire la Chine a \u00e9t\u00e9 \u00e0 plusieurs reprises divis\u00e9e puis r\u00e9unifi\u00e9e\u00a0; elle a \u00e9t\u00e9 par deux fois enti\u00e8rement conquise par des \u00e9trangers<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-15\">d<\/a><\/sup>\u00a0(par les\u00a0<a title=\"Mongols\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongols\">Mongols<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"XIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xiii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0et par les\u00a0<a title=\"Mandchous\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandchous\">Mandchous<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"XVIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xvii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>), bien que ceux-ci aient fini par adopter les coutumes et le syst\u00e8me administratif chinois pour gouverner l&#8217;empire. La derni\u00e8re\u00a0<a title=\"Chronologie des dynasties chinoises\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chronologie_des_dynasties_chinoises\">dynastie imp\u00e9riale<\/a>, les Qing (la dynastie d&rsquo;origine mandchoue qui r\u00e9gnait sur le pays depuis\u00a0<a title=\"1644\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1644\">1644<\/a>), a connu une p\u00e9riode de d\u00e9clin durant la phase d&rsquo;expansion coloniale des pays occidentaux, menant le pays de d\u00e9faite en d\u00e9faite \u00e0 partir des\u00a0<a title=\"Guerres de l'opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_de_l%27opium\">guerres de l&rsquo;opium<\/a>. Le\u00a0<a title=\"Chine imp\u00e9riale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine_imp%C3%A9riale\">r\u00e9gime imp\u00e9rial chinois<\/a>\u00a0est renvers\u00e9 par la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution chinoise de 1911\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_chinoise_de_1911\">r\u00e9volution chinoise de 1911<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Chine (1912-1949)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Chine_(1912-1949)\">r\u00e9publique de Chine<\/a>\u00a0est proclam\u00e9e par\u00a0<a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>\u00a0d\u00e9but\u00a0<a title=\"1912\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1912\">1912<\/a>. En\u00a0<a title=\"1927\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1927\">1927<\/a>, une\u00a0<a title=\"Guerre civile chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_civile_chinoise\">guerre civile<\/a>\u00a0\u00e9clate avec le\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>, interrompue pendant la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre sino-japonaise (1937-1945)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_sino-japonaise_(1937-1945)\">guerre avec le Japon<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;\u00e0 la\u00a0<a title=\"Actes de capitulation du Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Actes_de_capitulation_du_Japon\">capitulation japonaise en 1945<\/a>. \u00c0 la suite de la victoire militaire du\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>\u00a0sur le\u00a0<a title=\"Kuomintang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kuomintang\">Kuomintang<\/a>\u00a0qui s&rsquo;est exil\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0avec le gouvernement de la r\u00e9publique de Chine, la r\u00e9publique populaire de Chine est proclam\u00e9e le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1949-10-01\" data-sort-value=\"1949-10-01\"><a title=\"1er octobre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_octobre\">1<sup>er<\/sup><\/a>\u00a0<a title=\"Octobre 1949\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Octobre_1949\">octobre<\/a>\u00a0<a title=\"1949\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1949\">1949<\/a><\/time>\u00a0en\u00a0<a title=\"Chine continentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine_continentale\">Chine continentale<\/a>. Elle se pr\u00e9sente comme une \u00ab\u00a0<a title=\"Socialisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Socialisme\">r\u00e9publique socialiste<\/a>\u00a0\u00bb, et exerce depuis\u00a0<a title=\"1997\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1997\">1997<\/a>\u00a0un contr\u00f4le sur vingt-deux\u00a0<a title=\"Provinces de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provinces_de_Chine\">provinces<\/a><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-16\">e<\/a><\/sup>, cinq\u00a0<a title=\"R\u00e9gion autonome (r\u00e9publique populaire de Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_(r%C3%A9publique_populaire_de_Chine)\">r\u00e9gions autonomes<\/a>, quatre\u00a0<a title=\"Municipalit\u00e9 (r\u00e9publique populaire de Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Municipalit%C3%A9_(r%C3%A9publique_populaire_de_Chine)\">municipalit\u00e9s<\/a>\u00a0(dont P\u00e9kin) et deux\u00a0<a title=\"R\u00e9gion administrative sp\u00e9ciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_administrative_sp%C3%A9ciale\">r\u00e9gions administratives sp\u00e9ciales<\/a>\u00a0(<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine a connu une p\u00e9riode n\u00e9olithique et des \u00e2ges des m\u00e9taux plut\u00f4t tardive par rapport \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Anatolie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatolie\">Anatolie<\/a>\u00a0et \u00e0 la\u00a0<a title=\"M\u00e9sopotamie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9sopotamie\">M\u00e9sopotamie<\/a>, mais elle a \u00e9t\u00e9 et reste le foyer de nombreuses innovations dans les domaines des\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">sciences<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">arts<\/a><sup id=\"cite_ref-cia_10-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-cia-10\">7<\/a><\/sup>. Elle est \u00e0 l&rsquo;origine de\u00a0<a title=\"Histoire des sciences et techniques en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_sciences_et_techniques_en_Chine\">nombreuses inventions majeures<\/a>\u00a0telles la\u00a0<a title=\"Boussole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boussole\">boussole<\/a><sup id=\"cite_ref-Temple_2007_162-165_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Temple_2007_162-165-17\">12<\/a><\/sup>, le\u00a0<a title=\"Papier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Papier\">papier<\/a><sup id=\"cite_ref-Temple_2007_92-95_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Temple_2007_92-95-18\">13<\/a><\/sup>, le\u00a0<a title=\"Billet de banque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Billet_de_banque\">billet de banque<\/a><sup id=\"cite_ref-MARCO_19-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-MARCO-19\">14<\/a><\/sup>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Poudre noire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poudre_noire\">poudre noire<\/a><sup id=\"cite_ref-Temple_2007_250-254_20-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Temple_2007_250-254-20\">15<\/a><\/sup>. La civilisation chinoise a fortement impr\u00e9gn\u00e9 toute l&rsquo;<a title=\"Asie de l'Est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie_de_l%27Est\">Asie de l&rsquo;Est<\/a>, notamment aux niveaux religieux (<a title=\"Confucianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confucianisme\">confucianisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Tao\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tao%C3%AFsme\">tao\u00efsme<\/a>\u00a0et d\u00e9veloppement du\u00a0<a title=\"Ch\u00e1n (bouddhisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A1n_(bouddhisme)\">bouddhisme chan<\/a>), linguistique (les\u00a0<a title=\"Caract\u00e8res chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caract%C3%A8res_chinois\">caract\u00e8res chinois<\/a>\u00a0ont \u00e9t\u00e9 utilis\u00e9s dans toute la r\u00e9gion et de nombreux mots\u00a0<a title=\"Langues chinoises\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langues_chinoises\">chinois<\/a>\u00a0sont pr\u00e9sents dans les langues qui y sont parl\u00e9es), ainsi qu&rsquo;artistique (<a title=\"Calligraphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calligraphie\">calligraphie<\/a>,\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>,\u00a0<a title=\"Imprimerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Imprimerie\">imprimerie<\/a>,\u00a0<a title=\"Instrument de musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instrument_de_musique\">instruments de musique<\/a>,\u00a0<a title=\"Art martial\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_martial\">arts martiaux<\/a>).<\/p>\n<div class=\"toc_niveau_3\" style=\"text-align: justify;\">\n<div id=\"toc\" class=\"toc\" role=\"navigation\" aria-labelledby=\"mw-toc-heading\"><input id=\"toctogglecheckbox\" class=\"toctogglecheckbox\" role=\"button\" type=\"checkbox\" \/><\/p>\n<div class=\"toctitle\" dir=\"ltr\" lang=\"fr\">\n<h2 id=\"mw-toc-heading\">Sommaire<\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-1\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Nom\"><span class=\"tocnumber\">1<\/span><span class=\"toctext\">Nom<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-2\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89tymologie\"><span class=\"tocnumber\">2<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9tymologie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-3\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Histoire\"><span class=\"tocnumber\">3<\/span><span class=\"toctext\">Histoire<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-4\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Pr%C3%A9histoire\"><span class=\"tocnumber\">3.1<\/span><span class=\"toctext\">Pr\u00e9histoire<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-5\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Histoire_ancienne\"><span class=\"tocnumber\">3.2<\/span><span class=\"toctext\">Histoire ancienne<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-6\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Invasion_mongole_:_dynastie_Yuan\"><span class=\"tocnumber\">3.2.1<\/span><span class=\"toctext\">Invasion mongole\u00a0: dynastie Yuan<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-7\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Dynastie_Ming_(Han)\"><span class=\"tocnumber\">3.2.2<\/span><span class=\"toctext\">Dynastie Ming (Han)<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-8\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Invasion_mandchoue_:_dynastie_Qing\"><span class=\"tocnumber\">3.2.3<\/span><span class=\"toctext\">Invasion mandchoue\u00a0: dynastie Qing<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-9\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Importance_de_la_langue_%C3%A9crite\"><span class=\"tocnumber\">3.2.4<\/span><span class=\"toctext\">Importance de la langue \u00e9crite<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-10\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Naissance_de_la_Chine_moderne\"><span class=\"tocnumber\">3.3<\/span><span class=\"toctext\">Naissance de la Chine moderne<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-11\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Guerres_de_l'opium_et_trait%C3%A9s_in%C3%A9gaux\"><span class=\"tocnumber\">3.3.1<\/span><span class=\"toctext\">Guerres de l&rsquo;opium et trait\u00e9s in\u00e9gaux<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-12\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#R%C3%A9publique_de_Chine\"><span class=\"tocnumber\">3.3.2<\/span><span class=\"toctext\">R\u00e9publique de Chine<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-13\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Histoire_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\"><span class=\"tocnumber\">3.4<\/span><span class=\"toctext\">Histoire de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-14\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#G%C3%A9ographie_et_environnement\"><span class=\"tocnumber\">4<\/span><span class=\"toctext\">G\u00e9ographie et environnement<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-15\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#G%C3%A9ographie\"><span class=\"tocnumber\">4.1<\/span><span class=\"toctext\">G\u00e9ographie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-16\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#G%C3%A9ologie\"><span class=\"tocnumber\">4.2<\/span><span class=\"toctext\">G\u00e9ologie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-17\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Climat\"><span class=\"tocnumber\">4.3<\/span><span class=\"toctext\">Climat<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-18\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Faune_et_flore\"><span class=\"tocnumber\">4.4<\/span><span class=\"toctext\">Faune et flore<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-19\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Organisation_administrative\"><span class=\"tocnumber\">5<\/span><span class=\"toctext\">Organisation administrative<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-20\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#D%C3%A9mographie\"><span class=\"tocnumber\">6<\/span><span class=\"toctext\">D\u00e9mographie<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-21\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Politique_de_l'enfant_unique\"><span class=\"tocnumber\">6.1<\/span><span class=\"toctext\">Politique de l&rsquo;enfant unique<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-22\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#D%C3%A9s%C3%A9quilibre_entre_les_sexes\"><span class=\"tocnumber\">6.2<\/span><span class=\"toctext\">D\u00e9s\u00e9quilibre entre les sexes<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-23\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Cinquante-six_ethnies\"><span class=\"tocnumber\">6.3<\/span><span class=\"toctext\">Cinquante-six ethnies<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-24\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Ethnie_Han\"><span class=\"tocnumber\">6.3.1<\/span><span class=\"toctext\">Ethnie Han<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-25\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Ethnies_minoritaires\"><span class=\"tocnumber\">6.3.2<\/span><span class=\"toctext\">Ethnies minoritaires<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-26\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89conomie\"><span class=\"tocnumber\">7<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9conomie<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-27\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Histoire_%C3%A9conomique\"><span class=\"tocnumber\">7.1<\/span><span class=\"toctext\">Histoire \u00e9conomique<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-28\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Lib%C3%A9ralisation_de_l'%C3%A9conomie\"><span class=\"tocnumber\">7.2<\/span><span class=\"toctext\">Lib\u00e9ralisation de l&rsquo;\u00e9conomie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-29\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Rattrapage_du_retard_%C3%A9conomique\"><span class=\"tocnumber\">7.3<\/span><span class=\"toctext\">Rattrapage du retard \u00e9conomique<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-30\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89nergie\"><span class=\"tocnumber\">7.4<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9nergie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-31\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Agriculture_et_ruralit%C3%A9\"><span class=\"tocnumber\">7.5<\/span><span class=\"toctext\">Agriculture et ruralit\u00e9<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-32\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Industries_et_mati%C3%A8res_premi%C3%A8res\"><span class=\"tocnumber\">7.6<\/span><span class=\"toctext\">Industries et mati\u00e8res premi\u00e8res<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-33\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Monnaie_chinoise\"><span class=\"tocnumber\">7.7<\/span><span class=\"toctext\">Monnaie chinoise<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-34\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Dette_chinoise\"><span class=\"tocnumber\">7.8<\/span><span class=\"toctext\">Dette chinoise<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-35\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Politique\"><span class=\"tocnumber\">8<\/span><span class=\"toctext\">Politique<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-36\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Institutions\"><span class=\"tocnumber\">8.1<\/span><span class=\"toctext\">Institutions<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-37\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Politique_int%C3%A9rieure\"><span class=\"tocnumber\">8.2<\/span><span class=\"toctext\">Politique int\u00e9rieure<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-38\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Censure\"><span class=\"tocnumber\">8.2.1<\/span><span class=\"toctext\">Censure<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-39\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Partis_politiques\"><span class=\"tocnumber\">8.2.2<\/span><span class=\"toctext\">Partis politiques<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-40\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Surveillance_de_la_population_et_des_entreprises\"><span class=\"tocnumber\">8.2.3<\/span><span class=\"toctext\">Surveillance de la population et des entreprises<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-41\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Sant%C3%A9_publique\"><span class=\"tocnumber\">8.2.4<\/span><span class=\"toctext\">Sant\u00e9 publique<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-42\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#D%C3%A9fense\"><span class=\"tocnumber\">8.2.5<\/span><span class=\"toctext\">D\u00e9fense<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-43\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#D%C3%A9veloppement_spatial\"><span class=\"tocnumber\">8.2.6<\/span><span class=\"toctext\">D\u00e9veloppement spatial<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-44\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Politique_ext%C3%A9rieure_et_affaires_%C3%A9trang%C3%A8res\"><span class=\"tocnumber\">8.3<\/span><span class=\"toctext\">Politique ext\u00e9rieure et affaires \u00e9trang\u00e8res<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-45\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89changes_avec_Ta%C3%AFwan\"><span class=\"tocnumber\">8.3.1<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9changes avec Ta\u00efwan<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-46\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89changes_avec_le_Japon\"><span class=\"tocnumber\">8.3.2<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9changes avec le Japon<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-47\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89changes_avec_l'Union_europ%C3%A9enne\"><span class=\"tocnumber\">8.3.3<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9changes avec l&rsquo;Union europ\u00e9enne<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-50\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89changes_avec_la_Russie\"><span class=\"tocnumber\">8.3.4<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9changes avec la Russie<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-51\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89changes_avec_l'Afrique\"><span class=\"tocnumber\">8.3.5<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9changes avec l&rsquo;Afrique<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-52\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89changes_avec_les_%C3%89tats-Unis_d'Am%C3%A9rique\"><span class=\"tocnumber\">8.3.6<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9changes avec les \u00c9tats-Unis d&rsquo;Am\u00e9rique<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-53\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Territoires_controvers%C3%A9s\"><span class=\"tocnumber\">8.3.7<\/span><span class=\"toctext\">Territoires controvers\u00e9s<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-54\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Infrastructure\"><span class=\"tocnumber\">9<\/span><span class=\"toctext\">Infrastructure<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-55\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Eau_potable\"><span class=\"tocnumber\">9.1<\/span><span class=\"toctext\">Eau potable<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-56\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Transports\"><span class=\"tocnumber\">9.2<\/span><span class=\"toctext\">Transports<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-57\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#A%C3%A9rien\"><span class=\"tocnumber\">9.2.1<\/span><span class=\"toctext\">A\u00e9rien<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-58\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#R%C3%A9seau_ferr%C3%A9\"><span class=\"tocnumber\">9.2.2<\/span><span class=\"toctext\">R\u00e9seau ferr\u00e9<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-59\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89ducation\"><span class=\"tocnumber\">10<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9ducation<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-60\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Environnement\"><span class=\"tocnumber\">11<\/span><span class=\"toctext\">Environnement<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-61\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Probl%C3%A8mes_environnementaux_majeurs\"><span class=\"tocnumber\">11.1<\/span><span class=\"toctext\">Probl\u00e8mes environnementaux majeurs<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-62\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Contribution_au_r%C3%A9chauffement_climatique\"><span class=\"tocnumber\">11.2<\/span><span class=\"toctext\">Contribution au r\u00e9chauffement climatique<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-63\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Culture\"><span class=\"tocnumber\">12<\/span><span class=\"toctext\">Culture<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-64\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89tat_ath%C3%A9e,_nation_multiconfessionnelle\"><span class=\"tocnumber\">12.1<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9tat ath\u00e9e, nation multiconfessionnelle<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-65\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Langues\"><span class=\"tocnumber\">12.2<\/span><span class=\"toctext\">Langues<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-66\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Jours_f%C3%A9ri%C3%A9s_et_f%C3%AAtes\"><span class=\"tocnumber\">12.3<\/span><span class=\"toctext\">Jours f\u00e9ri\u00e9s et f\u00eates<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-67\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Sport\"><span class=\"tocnumber\">12.4<\/span><span class=\"toctext\">Sport<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-68\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Cin%C3%A9ma\"><span class=\"tocnumber\">12.5<\/span><span class=\"toctext\">Cin\u00e9ma<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-69\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Codes\"><span class=\"tocnumber\">13<\/span><span class=\"toctext\">Codes<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-70\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Notes_et_r%C3%A9f%C3%A9rences\"><span class=\"tocnumber\">14<\/span><span class=\"toctext\">Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-71\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Notes\"><span class=\"tocnumber\">14.1<\/span><span class=\"toctext\">Notes<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-72\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#R%C3%A9f%C3%A9rences\"><span class=\"tocnumber\">14.2<\/span><span class=\"toctext\">R\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-73\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Annexes\"><span class=\"tocnumber\">15<\/span><span class=\"toctext\">Annexes<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-74\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Infographies_et_dossiers\"><span class=\"tocnumber\">15.1<\/span><span class=\"toctext\">Infographies et dossiers<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-75\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Bibliographie\"><span class=\"tocnumber\">15.2<\/span><span class=\"toctext\">Bibliographie<\/span><\/a>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-76\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Histoire_2\"><span class=\"tocnumber\">15.2.1<\/span><span class=\"toctext\">Histoire<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-77\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Civilisation\"><span class=\"tocnumber\">15.2.2<\/span><span class=\"toctext\">Civilisation<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-3 tocsection-78\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#%C3%89conomie_2\"><span class=\"tocnumber\">15.2.3<\/span><span class=\"toctext\">\u00c9conomie<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-79\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Articles_connexes\"><span class=\"tocnumber\">15.3<\/span><span class=\"toctext\">Articles connexes<\/span><\/a><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-80\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Liens_externes\"><span class=\"tocnumber\">15.4<\/span><span class=\"toctext\">Liens externes<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Nom\" class=\"mw-headline\">Nom<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine est souvent appel\u00e9e \u00ab\u00a0Chine\u00a0\u00bb, bien que la r\u00e9publique de Chine plus couramment appel\u00e9e \u00ab\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0\u00bb revendique \u00e9galement cette appellation dans\u00a0<a title=\"Constitution de la r\u00e9publique de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constitution_de_la_r%C3%A9publique_de_Chine\">sa Constitution<\/a>\u00a0de 1947. La r\u00e9publique populaire de Chine s&rsquo;\u00e9crit aussi \u00ab\u00a0R\u00e9publique populaire de Chine\u00a0\u00bb avec une majuscule<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-23\">f<\/a><\/sup>. On \u00e9crit \u4e2d\u83ef\u4eba\u6c11\u5171\u548c\u570b en\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Chinois traditionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinois_traditionnel\">chinois traditionnel<\/a>, \u4e2d\u534e\u4eba\u6c11\u5171\u548c\u56fd en chinois simplifi\u00e9,\u00a0<i>Zh\u014dnghu\u00e1 R\u00e9nm\u00edn G\u00f2ngh\u00e9gu\u00f3<\/i>\u00a0en\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pinyin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinyin\">pinyin<\/a>, prononc\u00e9\u00a0<span class=\"API nowrap\" title=\"Alphabet phon\u00e9tique international\">\/<a class=\"mw-redirect\" title=\"API t\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_t\"><span title=\"[t] en fran\u00e7ais \u00ab t \u00bb dans \u00ab tous \u00bb ; ailleurs avec la langue un peu plus en arri\u00e8re.\">t<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u0282\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CA%82\">\u0282<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u028a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CA%8A\"><span title=\"[\u028a] en fran\u00e7ais canadien, \u00ab ou \u00bb dans \u00ab foule \u00bb ; en anglais, \u00ab u \u00bb dans \u00ab put \u00bb.\">\u028a<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u014b\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C5%8B\"><span title=\"[\u014b] \u00ab ng \u00bb dans \u00ab parking \u00bb.\">\u014b<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API x\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_x\"><span title=\"[x] proche du \u00ab r \u00bb fran\u00e7ais. En espagnol, \u00ab j \u00bb dans \u00ab Juan \u00bb.\">x<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API u\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_u\"><span title=\"[u] \u00ab ou \u00bb dans \u00ab coup \u00bb.\">u<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_a\"><span title=\"[a] \u00ab a \u00bb dans \u00ab patte \u00bb.\">a<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A7\">\u02e7<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u027b\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C9%BB\">\u027b<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u0259\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C9%99\"><span title=\"[\u0259] \u00ab e \u00bb dans \u00ab refrain \u00bb.\">\u0259<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_n\"><span title=\"[n] en fran\u00e7ais \u00ab n \u00bb dans \u00ab nous \u00bb ; ailleurs avec la langue un peu plus en arri\u00e8re.\">n<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A7\">\u02e7<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API m\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_m\"><span title=\"[m] \u00ab m \u00bb dans \u00ab mou \u00bb.\">m<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u026a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C9%AA\">\u026a<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_n\"><span title=\"[n] en fran\u00e7ais \u00ab n \u00bb dans \u00ab nous \u00bb ; ailleurs avec la langue un peu plus en arri\u00e8re.\">n<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A7\">\u02e7<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API k\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_k\"><span title=\"[k] \u00ab c \u00bb dans \u00ab cabas \u00bb.\">k<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u028a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CA%8A\"><span title=\"[\u028a] en fran\u00e7ais canadien, \u00ab ou \u00bb dans \u00ab foule \u00bb ; en anglais, \u00ab u \u00bb dans \u00ab put \u00bb.\">\u028a<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u014b\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C5%8B\"><span title=\"[\u014b] \u00ab ng \u00bb dans \u00ab parking \u00bb.\">\u014b<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A9\">\u02e9<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API x\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_x\"><span title=\"[x] proche du \u00ab r \u00bb fran\u00e7ais. En espagnol, \u00ab j \u00bb dans \u00ab Juan \u00bb.\">x<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u0259\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C9%99\"><span title=\"[\u0259] \u00ab e \u00bb dans \u00ab refrain \u00bb.\">\u0259<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A7\">\u02e7<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API k\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_k\"><span title=\"[k] \u00ab c \u00bb dans \u00ab cabas \u00bb.\">k<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API u\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_u\"><span title=\"[u] \u00ab ou \u00bb dans \u00ab coup \u00bb.\">u<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u0254\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%C9%94\"><span title=\"[\u0254] \u00ab o \u00bb dans \u00ab sort \u00bb.\">\u0254<\/span><\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A7\">\u02e7<\/a><a class=\"mw-redirect\" title=\"API \u02e5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/API_%CB%A5\">\u02e5<\/a>\/<\/span>\u00a0<sup class=\"prononciation noprint\"><a title=\"Fichier:Zh-Zhonghua renmin gongheguo.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Zh-Zhonghua_renmin_gongheguo.ogg\">\u00c9couter<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89tymologie\"><\/span><span id=\"\u00c9tymologie\" class=\"mw-headline\">\u00c9tymologie<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Noms donn\u00e9s \u00e0 la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noms_donn%C3%A9s_%C3%A0_la_Chine\">Noms donn\u00e9s \u00e0 la Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tout au long de leur histoire, les\u00a0<a title=\"Chinois (nation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinois_(nation)\">Chinois<\/a>\u00a0ont utilis\u00e9 plusieurs noms pour d\u00e9signer leur pays. Aujourd&rsquo;hui, le plus utilis\u00e9 d&rsquo;entre eux est\u00a0<span class=\"lang-zh-hans\" lang=\"zh-hans\">\u4e2d\u56fd<\/span>\u00a0\/\u00a0<span class=\"lang-zh-hant\" lang=\"zh-hant\">\u4e2d\u570b<\/span>,\u00a0<span class=\"lang-zh-latn-pinyin\" lang=\"zh-latn-pinyin\">zh\u014dnggu\u00f3<\/span>\u00a0(prononc\u00e9 \/t\u0282\u028a\u014b\u02e5kw\u0254\u02e7\u02e5\/).<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tradsimpzhongguo.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ab\/Tradsimpzhongguo.png\/220px-Tradsimpzhongguo.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ab\/Tradsimpzhongguo.png\/330px-Tradsimpzhongguo.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ab\/Tradsimpzhongguo.png\/440px-Tradsimpzhongguo.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"157\" data-file-width=\"504\" data-file-height=\"360\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a class=\"extiw\" title=\"wikt:\u4e2d\u570b\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/%E4%B8%AD%E5%9C%8B\">\u4e2d\u570b<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"wikt:\u4e2d\u56fd\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/%E4%B8%AD%E5%9B%BD\">\u4e2d\u56fd<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lorsqu&rsquo;ils envisag\u00e8rent l&rsquo;\u00e9tablissement d&rsquo;une\u00a0<a title=\"R\u00e9publique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique\">r\u00e9publique<\/a>,\u00a0<a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>\u00a0et ses compagnons ne voulurent pas reprendre le terme \u00ab\u00a0<i>zh\u014dnggu\u00f3<\/i>\u00a0\u00bb, pourtant courant, car il \u00e9tait employ\u00e9 par les puissances occidentales\u00a0; ils voulaient encore moins de \u00ab\u00a0<i>Shina<\/i>\u00a0\u00bb (\u652f\u90a3), terme r\u00e9ducteur utilis\u00e9 par les\u00a0<a title=\"Empire du Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_du_Japon\">Japonais<\/a>\u00a0durant les guerres sino-japonaises, impr\u00e9gn\u00e9 de\u00a0<a title=\"Colonialisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colonialisme\">colonialisme<\/a>, qu&rsquo;on retrouve dans la transcription chinoise de\u00a0<i><a title=\"Indochine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indochine\">Indochine<\/a><\/i>\u00a0(\u5370\u5ea6\u652f\u90a3,\u00a0<i>Y\u00ecnd\u00f9 zh\u012bn\u00e0<\/i>). Ils d\u00e9cid\u00e8rent finalement de combiner les caract\u00e8res \u00ab<i>\u00a0zh\u014dng<\/i>\u00a0\u00bb (\u4e2d) et \u00ab\u00a0<i>hu\u00e1<\/i>\u00a0\u00bb (\u83ef chin.trad. \u534e chin.simpl.).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Caract\u00e8res chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caract%C3%A8res_chinois\">sinogramme<\/a>\u00a0\u00ab\u00a0<i>zh\u014dng<\/i>\u00a0\u00bb viendrait de \u00ab\u00a0<i>zh\u014dngyu\u00e1n<\/i>\u00a0\u00bb (\u4e2d\u539f chin.trad. et chin.simpl.) qui signifie\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les plaines du centre\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0en r\u00e9f\u00e9rence au berceau de la premi\u00e8re civilisation chinoise situ\u00e9 quelque part entre le\u00a0<a title=\"Fleuve Jaune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleuve_Jaune\">fleuve Jaune<\/a>\u00a0(le Huang he) et le\u00a0<a title=\"Yangzi Jiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yangzi_Jiang\">Yangzi<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quant au\u00a0<a title=\"Caract\u00e8res chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caract%C3%A8res_chinois\">sinogramme<\/a>\u00a0<i>hu\u00e1<\/i>, qui peut prendre aujourd&rsquo;hui le sens de \u00ab\u00a0en fleur\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0magnifique\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0illustre\u00a0\u00bb, c&rsquo;est l&rsquo;un des \u00e9l\u00e9ments de\u00a0<a title=\"Huaxia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Huaxia\">hu\u00e1xi\u00e0<\/a>, terme qui d\u00e9signe dans les \u00e9crits des\u00a0<a title=\"P\u00e9riode des Royaumes combattants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_des_Royaumes_combattants\">Royaumes combattants<\/a>\u00a0les premiers Chinois, \u00ab\u00a0les tribus de\u00a0<a title=\"Hu\u00e1ngd\u00ec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hu%C3%A1ngd%C3%AC\">Hu\u00e1ngd\u00ec<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Yandi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yandi\">Yandi<\/a>\u00a0\u00bb.\u00a0<a class=\"new\" title=\"Ch'ien Mu (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ch%27ien_Mu&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Qi\u00e1n M\u00f9<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Ch'ien Mu\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ch%27ien_Mu\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Ch'ien Mu\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>\u00a0(\u9322\u7a46), historien chinois, consid\u00e8re qu&rsquo;il s&rsquo;agit du nom de leur territoire,\u00a0<i>Hua<\/i>\u00a0\u00e9tant une montagne du\u00a0<a title=\"Henan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henan\">Henan<\/a>\u00a0<i>et Xia<\/i>\u00a0l&rsquo;ancien nom de la rivi\u00e8re Han (\u6f22\u6c34,\u00a0<i>H\u00e0n shu\u01d0<\/i>). D&rsquo;autres historiens pensent que l&rsquo;ethnie\u00a0<a title=\"Dynastie Xia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Xia\">Xia<\/a>, qui aurait donn\u00e9 son nom \u00e0 la\u00a0<a title=\"Dynastie Xia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Xia\">premi\u00e8re dynastie<\/a>\u00a0de l&rsquo;histoire chinoise, \u00e9tait qualifi\u00e9e de\u00a0<i>hua<\/i>, dont un des sens est \u00ab\u00a0peint\u00a0\u00bb, du fait que ses membres se tatouaient.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ainsi, le terme\u00a0<i>zh\u014dnghu\u00e1<\/i>\u00a0fut mentionn\u00e9 pour la premi\u00e8re fois en 1894 par\u00a0<a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion d&rsquo;un discours prononc\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Hawa\u00ef\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hawa%C3%AF\">Hawa\u00ef<\/a>. Ce terme est aujourd&rsquo;hui inclus dans les appellations de la r\u00e9publique de Chine (<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>) (<i>Zh\u014dnghu\u00e1 M\u00edngu\u00f3<\/i>\u00a0; \u4e2d\u83ef\u6c11\u570b \/ \u4e2d\u534e\u6c11\u56fd) et de la r\u00e9publique populaire de Chine (<i>Zh\u014dnghu\u00e1 R\u00e9nm\u00edn G\u00f2ngh\u00e9gu\u00f3<\/i>\u00a0; \u4e2d\u83ef\u4eba\u6c11\u5171\u548c\u570b \/ \u4e2d\u534e\u4eba\u6c11\u5171\u548c\u56fd).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le mot \u00ab\u00a0<i>zh\u014dnggu\u00f3<\/i>\u00a0\u00bb (Chine), ayant \u00e0 l&rsquo;origine un nombre de sens restreints, a par la suite pris un sens plus large et d\u00e9signe d\u00e9sormais l&rsquo;ensemble du territoire chinois. Aujourd&rsquo;hui, ce mot fait g\u00e9n\u00e9ralement r\u00e9f\u00e9rence \u00e0 la\u00a0<a title=\"Chine continentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine_continentale\">Chine continentale<\/a>\u00a0(\u4e2d\u570b\u5927\u9678,\u00a0<i>zh\u014dnggu\u00f3 d\u00e0l\u00f9<\/i>) ou \u00e0 la r\u00e9publique populaire de Chine (<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>\u00a0inclus), plus rarement \u00e0 l&rsquo;ensemble form\u00e9 de la r\u00e9publique populaire de Chine et de\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>, ce qui correspond alors \u00e0 une zone \u00e9conomique aussi appel\u00e9e la \u00ab\u00a0Grande Chine\u00a0\u00bb (<i>D\u00e0 Zh\u014dnghu\u00e1 D\u00ecq\u016b<\/i>\u00a0; \u5927\u4e2d\u83ef\u5730\u5340\/\u5927\u4e2d\u534e\u5730\u533a).<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Histoire\" class=\"mw-headline\">Histoire<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Histoire de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_Chine\">Histoire de la Chine<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Chronologie du monde chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chronologie_du_monde_chinois\">Chronologie du monde chinois<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<table class=\"wikitable centre\">\n<tbody>\n<tr>\n<th scope=\"col\">D\u00e9but<\/th>\n<th scope=\"col\">Fin<\/th>\n<th scope=\"col\">P\u00e9riode<\/th>\n<th scope=\"col\">Origine<\/th>\n<th scope=\"col\">\u00c9v\u00e9nements remarquables<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Xia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Xia\">Dynastie Xia<\/a><\/td>\n<td>(\u00e9crits l\u00e9gendaires)<\/td>\n<td>(l\u00e9gendes sur la grande inondation)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xvi<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr><\/td>\n<td>\u22121046<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Shang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Shang\">Dynastie Shang<\/a><\/td>\n<td>(\u00e9crits l\u00e9gendaires)<\/td>\n<td>\u00e9criture oss\u00e9caille<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u22121046<\/td>\n<td>\u2212256<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Zhou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Zhou\">Dynastie Zhou<\/a><\/td>\n<td>fief sous Shang<\/td>\n<td>introduction du f\u00e9odalisme et de l&rsquo;\u00e9tiquette<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u2212770<\/td>\n<td>\u2212476<\/td>\n<td><a title=\"P\u00e9riode des Printemps et Automnes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_des_Printemps_et_Automnes\">P\u00e9riode des Printemps et Automnes<\/a><\/td>\n<td>\u00ab\u00a0Annales des Printemps et Automnes\u00a0\u00bb<\/td>\n<td>cent \u00e9coles de pens\u00e9e (Confucius, etc)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u2212475<\/td>\n<td>\u2212221<\/td>\n<td><a title=\"P\u00e9riode des Royaumes combattants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_des_Royaumes_combattants\">P\u00e9riode des Royaumes combattants<\/a><\/td>\n<td>\u00ab\u00a0Stratag\u00e8mes des Royaumes combattants\u00a0\u00bb<\/td>\n<td>chute de la dynastie Zhou, route de la soie par le bassin du Tarim (r\u00e9cits assez fiables)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u2212221<\/td>\n<td>\u2212206<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Qin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qin\">Dynastie Qin<\/a><\/td>\n<td>duch\u00e9 sous Zhou<\/td>\n<td>premi\u00e8re unification, d\u00e9but de construction de la Grande Muraille<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u2212206<\/td>\n<td>220<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Han\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Han\">Dynastie Han<\/a><\/td>\n<td>r\u00e9volte des paysans<\/td>\n<td>premi\u00e8re conqu\u00eate du Nord-Ouest (bassin du Tarim)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>220<\/td>\n<td>280<\/td>\n<td><a title=\"Trois Royaumes de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trois_Royaumes_de_Chine\">Trois Royaumes<\/a><\/td>\n<td>royalistes et nobles de la dynastie Han<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>266<\/td>\n<td>420<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Jin (265-420)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Jin_(265-420)\">Dynastie Jin<\/a><\/td>\n<td>coup de la cour<\/td>\n<td>invention de la poudre, propagation du bouddhisme<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>420<\/td>\n<td>589<\/td>\n<td><a title=\"Dynasties du Sud et du Nord\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynasties_du_Sud_et_du_Nord\">Dynasties du Sud et du Nord<\/a><\/td>\n<td>divers<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>581<\/td>\n<td>618<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Sui\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Sui\">Dynastie Sui<\/a><\/td>\n<td>duch\u00e9 sous les dynasties du Nord<\/td>\n<td>cr\u00e9ation des examens imp\u00e9riaux, Grand Canal<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>618<\/td>\n<td>907<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Tang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Tang\">Dynastie Tang<\/a><\/td>\n<td>duch\u00e9 sous Sui<\/td>\n<td>bataille de Talas avec les Arabes<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>907<\/td>\n<td>979<\/td>\n<td><a title=\"P\u00e9riode des Cinq Dynasties et des Dix Royaumes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_des_Cinq_Dynasties_et_des_Dix_Royaumes\">P\u00e9riode des Cinq Dynasties et les Dix Royaumes<\/a><\/td>\n<td>divers<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>960<\/td>\n<td>1279<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Song\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Song\">Dynastie Song<\/a><\/td>\n<td>coup militaire<\/td>\n<td>invention de l&rsquo;imprimerie, du compas, et du billet d&rsquo;argent<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1279<\/td>\n<td>1368<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Yuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Yuan\">Dynastie Yuan<\/a>\u00a0(empire mongol)<\/td>\n<td>conqu\u00eate mongole de la Chine<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1368<\/td>\n<td>1644<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Ming\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Ming\">Dynastie Ming<\/a><\/td>\n<td>r\u00e9volte des paysans<\/td>\n<td>explorations de Zheng He sur oc\u00e9ans Indien et Pacifique, invasions japonaises de la Cor\u00e9e<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1644<\/td>\n<td>1911<\/td>\n<td><a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">Dynastie Qing<\/a><\/td>\n<td>conqu\u00eate mandchoue de la Chine<\/td>\n<td>conqu\u00eate du Tibet, premi\u00e8re guerre sino-japonaise<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1911<\/td>\n<td>1949<\/td>\n<td><a title=\"R\u00e9publique de Chine (1912-1949)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Chine_(1912-1949)\">R\u00e9publique de Chine<\/a><\/td>\n<td>r\u00e9volution<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1949<\/td>\n<td>&#8211;<\/td>\n<td>R\u00e9publique populaire de Chine<\/td>\n<td>guerre civile entre communistes et nationalistes<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Territories_of_Dynasties_in_China.gif?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Territories_of_Dynasties_in_China.gif\/220px-Territories_of_Dynasties_in_China.gif\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Territories_of_Dynasties_in_China.gif\/330px-Territories_of_Dynasties_in_China.gif 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Territories_of_Dynasties_in_China.gif\/440px-Territories_of_Dynasties_in_China.gif 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"212\" data-file-width=\"556\" data-file-height=\"537\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>\u00c9volution territoriale de la Chine.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Pr.C3.A9histoire\"><\/span><span id=\"Pr\u00e9histoire\" class=\"mw-headline\">Pr\u00e9histoire<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s le\u00a0<a title=\"N\u00e9olithique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9olithique\">N\u00e9olithique<\/a>\u00a0existaient en Chine des soci\u00e9t\u00e9s organis\u00e9es s\u00e9dentaires qui pratiquaient l&rsquo;agriculture et l&rsquo;\u00e9levage. La culture du riz appara\u00eet vers\u00a0<span class=\"nowrap\">5000\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr><\/span>\u00a0Bien que des objets de bronze aient \u00e9t\u00e9 trouv\u00e9s sur le site de la\u00a0<a title=\"Culture de Majiayao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culture_de_Majiayao\">culture de Majiayao<\/a>\u00a0(entre 2700 et 2300\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>), il est g\u00e9n\u00e9ralement admis que l&rsquo;\u00e2ge du bronze en Chine a commenc\u00e9 aux alentours de 2100\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>, durant la dynastie des\u00a0<a title=\"Dynastie Xia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Xia\">Xia<\/a><sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-24\">18<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-25\">19<\/a><\/sup>. Mais c&rsquo;est sous la dynastie des\u00a0<a title=\"Dynastie Shang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Shang\">Shang<\/a>\u00a0(de 1766 \u00e0 1122\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>) que le travail du bronze atteint tout son d\u00e9veloppement<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-26\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Histoire_ancienne\" class=\"mw-headline\">Histoire ancienne<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s les premi\u00e8res dynasties, telles que celles des\u00a0<a title=\"Dynastie Xia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Xia\">Xia<\/a>, des\u00a0<a title=\"Dynastie Shang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Shang\">Shang<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Dynastie Zhou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Zhou\">Zhou<\/a>, qui n&rsquo;occupent que la partie la plus centrale du pays, le grand unificateur de la Chine est l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Qin Shi Huang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Qin_Shi_Huang\">Qin Shi Huang<\/a>, fondateur de la\u00a0<a title=\"Dynastie Qin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qin\">dynastie Qin<\/a>\u00a0(qui a donn\u00e9 son nom \u00e0 la Chine) en 221\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>, ainsi que de la\u00a0<a title=\"Grande Muraille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_Muraille\">Grande Muraille<\/a>\u00a0de Chine<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-27\">g<\/a><\/sup>. Elle est alors devenue une vaste zone relativement unifi\u00e9e politiquement et linguistiquement, avec une culture avanc\u00e9e, devan\u00e7ant le reste du monde dans de nombreux domaines tels que les\u00a0<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">arts<\/a>, la\u00a0<a title=\"M\u00e9decine traditionnelle chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9decine_traditionnelle_chinoise\">m\u00e9decine<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technique\">techniques<\/a>. L&rsquo;arm\u00e9e enterr\u00e9e qui garde encore aujourd&rsquo;hui son\u00a0<a title=\"Mausol\u00e9e de l'empereur Qin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mausol%C3%A9e_de_l%27empereur_Qin\">mausol\u00e9e<\/a>\u00a0\u00e0 c\u00f4t\u00e9 de\u00a0<a title=\"Xi'an\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xi%27an\">Xi&rsquo;an<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9e en 1974.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6f\/The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg\/220px-The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6f\/The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg\/330px-The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6f\/The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg\/440px-The_Great_Wall_of_China_at_Jinshanling.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"146\" data-file-width=\"4288\" data-file-height=\"2848\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>La\u00a0<a title=\"Grande Muraille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_Muraille\">Grande Muraille<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sous les\u00a0<a title=\"Dynastie Han\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Han\">Han<\/a>\u00a0(de 206\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>\u00a0\u00e0 220\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"apr\u00e8s J\u00e9sus-Christ\">apr. J.-C.<\/abbr><\/span>), les\u00a0<a title=\"Dynastie Tang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Tang\">Tang<\/a>\u00a0(de 618 \u00e0 907), puis les\u00a0<a title=\"Dynastie Song\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Song\">Song<\/a>\u00a0(de 960 \u00e0 1279), le pays connait de longues p\u00e9riodes de paix, pendant lesquelles la Chine peut \u00eatre compt\u00e9e au premier rang des nations les plus importantes du monde, par sa population, sensiblement \u00e9gale \u00e0 celle de l&rsquo;Europe, mais aussi par ses\u00a0<a title=\"Histoire des sciences et techniques en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_sciences_et_techniques_en_Chine\">innovations<\/a>, sous les Tang et sous les Song en particulier.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre ces brillantes dynasties cependant, la Chine connait des p\u00e9riodes troubl\u00e9es, avec des p\u00e9riodes de guerres civiles pendant lesquelles elle perd son unit\u00e9. C&rsquo;est notamment le cas de la p\u00e9riode s\u00e9parant la chute des Han, en 220\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"apr\u00e8s J\u00e9sus-Christ\">apr. J.-C.<\/abbr><\/span>\u00a0avec l&rsquo;apparition des\u00a0<a title=\"Trois Royaumes de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trois_Royaumes_de_Chine\">Trois Royaumes<\/a>, jusqu&rsquo;en 581, date \u00e0 laquelle la\u00a0<a title=\"Dynastie Sui\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Sui\">dynastie Sui<\/a>\u00a0r\u00e9unifie la Chine, pr\u00e9parant ainsi l&rsquo;av\u00e8nement des\u00a0<a title=\"Dynastie Tang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Tang\">Tang<\/a>. De m\u00eame, une p\u00e9riode de troubles, les\u00a0<a title=\"P\u00e9riode des Cinq Dynasties et des Dix Royaumes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_des_Cinq_Dynasties_et_des_Dix_Royaumes\">Cinq dynasties et les dix royaumes<\/a>, s\u00e9pare les Tang de la\u00a0<a title=\"Dynastie Song\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Song\">dynastie Song<\/a>, pendant laquelle s&rsquo;\u00e9panouit la culture chinoise \u00e0 son apog\u00e9e.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Invasion_mongole_:_dynastie_Yuan\" class=\"mw-headline\">Invasion mongole\u00a0: dynastie Yuan<\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s le traumatisme de l&rsquo;invasion mongole op\u00e9r\u00e9e par les h\u00e9ritiers de\u00a0<a title=\"Gengis Khan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gengis_Khan\">Gengis Khan<\/a>, la\u00a0<a title=\"Dynastie Yuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Yuan\">dynastie Yuan<\/a>, celle-ci prend le pouvoir dans le Nord de la Chine \u00e0 partir de\u00a0<a title=\"1234\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1234\">1234<\/a>, et proclame sa souverainet\u00e9 sur la Chine en\u00a0<a title=\"1271\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1271\">1271<\/a>, en d\u00e9pit de la r\u00e9sistance acharn\u00e9e de la dynastie des Song dans le Sud de la Chine jusqu&rsquo;en\u00a0<a title=\"1279\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1279\">1279<\/a>. En\u00a0<a title=\"1274\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1274\">1274<\/a>, l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Kubilai Khan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kubilai_Khan\">Kubila\u00ef<\/a>\u00a0constitua une flotte imposante pour s&#8217;emparer du Japon, mais elle fut en partie d\u00e9truite par un typhon\u00a0; en\u00a0<a title=\"1281\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1281\">1281<\/a>, il renouvela cette tentative qui fut contrari\u00e9e par un nouveau typhon, baptis\u00e9\u00a0<i>kamikaze<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0vent des dieux\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-:0_28-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-:0-28\">21<\/a><\/sup>. Jusqu&rsquo;\u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xiii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;Europe connaissait tr\u00e8s peu de chose de la Chine avec qui elle \u00e9tait indirectement reli\u00e9e par les\u00a0<a title=\"Route de la soie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Route_de_la_soie\">routes de la soie<\/a>, au long desquelles de multiples interm\u00e9diaires et marchands se succ\u00e9daient gardant secr\u00e8te leur connaissance parcellaire du parcours<sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-29\">22<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Dynastie_Ming_.28Han.29\"><\/span><span id=\"Dynastie_Ming_(Han)\" class=\"mw-headline\">Dynastie Ming (Han)<\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une nouvelle dynastie d&rsquo;ethnie\u00a0<a title=\"Han (ethnie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Han_(ethnie)\">Han<\/a>\u00a0reconquiert le pouvoir en\u00a0<a title=\"1368\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1368\">1368<\/a>\u00a0; c&rsquo;est la\u00a0<a title=\"Dynastie Ming\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Ming\">dynastie Ming<\/a>, qui s&rsquo;efforcera de retrouver la gloire du pass\u00e9, sans toutefois en retrouver le dynamisme. En\u00a0<a title=\"1405\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1405\">1405<\/a>, la Chine se pr\u00e9pare avec la construction de la \u00ab\u00a0Grande Flotte\u00a0\u00bb \u00e0 l&rsquo;une des plus grandes aventures d&rsquo;exploration maritime de l\u2019\u00e9poque du\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>\u00a0qui la m\u00e8nera au cours de sept exp\u00e9ditions sous la direction de l&rsquo;amiral\u00a0<a title=\"Zheng He\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zheng_He\">Zheng He<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;\u00e0 Java, Ceylan puis l&rsquo;est de l&rsquo;Afrique<sup id=\"cite_ref-:0_28-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-:0-28\">21<\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Une source est souhait\u00e9e pour ce passage.\">On retrouve notamment des traces de leurs ADN dans les populations modernes.<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[<abbr class=\"abbr\" title=\"r\u00e9f\u00e9rence\">r\u00e9f.<\/abbr>\u00a0souhait\u00e9e]<\/a><\/sup><\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg\/220px-Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg\/330px-Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b3\/Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg\/440px-Regaining_the_Provincial_Capital_of_Ruizhou.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"96\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"877\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>La\u00a0<a title=\"R\u00e9volte des Taiping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volte_des_Taiping\">r\u00e9volte des Taiping<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Invasion_mandchoue_:_dynastie_Qing\" class=\"mw-headline\">Invasion mandchoue\u00a0: dynastie Qing<\/span><\/h4>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Qing_Empire_circa_1820_EN.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Qing_Empire_circa_1820_EN.svg\/220px-Qing_Empire_circa_1820_EN.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Qing_Empire_circa_1820_EN.svg\/330px-Qing_Empire_circa_1820_EN.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Qing_Empire_circa_1820_EN.svg\/440px-Qing_Empire_circa_1820_EN.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"192\" data-file-width=\"849\" data-file-height=\"742\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>La Chine en 1820.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1644, une nouvelle dynastie \u00ab\u00a0non-Han\u00a0\u00bb, mandchoue cette fois, descendant de tribus qui nomadisaient en Sib\u00e9rie orientale ayant s\u00e9dentaris\u00e9 au nord de P\u00e9kin (r\u00e9gion de Gehol), s&#8217;empare du tr\u00f4ne de Chine et fonde la\u00a0<a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">dynastie Qing<\/a>, aboutissement de l&rsquo;\u0153uvre de\u00a0<a title=\"Nurhachi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nurhachi\">Nurhachi<\/a>, le v\u00e9ritable fondateur de cette lign\u00e9e. Elle s&rsquo;ach\u00e8vera apr\u00e8s la R\u00e9volution de 1911 qui d\u00e9bouchera sur la proclamation de la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Chine (1912-1949)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Chine_(1912-1949)\">r\u00e9publique de Chine<\/a>\u00a0par le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Docteur\">D<sup>r<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1912-01-01\" data-sort-value=\"1912-01-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0janvier 1912<\/time>\u00a0et l&rsquo;abdication de l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Puyi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puyi\">Puyi<\/a>, \u00ab\u00a0<a title=\"Le Dernier Empereur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Dernier_Empereur\">le dernier empereur<\/a>\u00a0\u00bb en f\u00e9vrier de la m\u00eame ann\u00e9e<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-30\">23<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Importance_de_la_langue_.C3.A9crite\"><\/span><span id=\"Importance_de_la_langue_\u00e9crite\" class=\"mw-headline\">Importance de la langue \u00e9crite<\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00eame pendant les p\u00e9riodes d&rsquo;unit\u00e9, la culture chinoise a toujours consist\u00e9 en un tissu tr\u00e8s composite, et la vari\u00e9t\u00e9 des cuisines, des dialectes, des habitudes et des modes de vie ne doit pas \u00eatre \u00e9clips\u00e9e par l&rsquo;\u00e9tonnante unit\u00e9 culturelle, administrative et politique de ce pays \u00e0 l&rsquo;\u00e9chelle d&rsquo;un continent. Cette unit\u00e9 et continuit\u00e9 ne sont pas sans rapport avec l&#8217;emploi d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Caract\u00e8res chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caract%C3%A8res_chinois\">\u00e9criture<\/a>\u00a0relativement d\u00e9tach\u00e9e de la phon\u00e9tique, qui permet de noter de la m\u00eame fa\u00e7on des langues et des dialectes tr\u00e8s diff\u00e9rents.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Naissance_de_la_Chine_moderne\" class=\"mw-headline\">Naissance de la Chine moderne<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re guerre de l'opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_guerre_de_l%27opium\">Premi\u00e8re guerre de l&rsquo;opium<\/a>,\u00a0<a title=\"Seconde guerre de l'opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_guerre_de_l%27opium\">Seconde guerre de l&rsquo;opium<\/a>,\u00a0<a title=\"R\u00e9volte des Taiping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volte_des_Taiping\">R\u00e9volte des Taiping<\/a>,\u00a0<a title=\"R\u00e9volte des Boxers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volte_des_Boxers\">R\u00e9volte des Boxers<\/a>,\u00a0<a title=\"R\u00e9volution chinoise de 1911\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_chinoise_de_1911\">R\u00e9volution chinoise de 1911<\/a>,\u00a0<a title=\"Histoire de la r\u00e9publique de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_r%C3%A9publique_de_Chine\">Histoire de la r\u00e9publique de Chine<\/a>,\u00a0<a title=\"Guerre civile chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_civile_chinoise\">Guerre civile chinoise<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre sino-japonaise (1937-1945)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_sino-japonaise_(1937-1945)\">Guerre sino-japonaise (1937-1945)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Guerres_de_l.27opium_et_trait.C3.A9s_in.C3.A9gaux\"><\/span><span id=\"Guerres_de_l'opium_et_trait\u00e9s_in\u00e9gaux\" class=\"mw-headline\">Guerres de l&rsquo;opium et trait\u00e9s in\u00e9gaux<\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lors de la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution industrielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_industrielle\">r\u00e9volution industrielle<\/a>\u00a0inaugur\u00e9e au\u00a0<a title=\"Royaume-Uni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume-Uni\">Royaume-Uni<\/a>, la Chine des\u00a0<a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">Qing<\/a>\u00a0se ferma aux influences \u00e9trang\u00e8res\u00a0: cela contribua sans doute, dans un contexte d&rsquo;internationalisation des \u00e9changes et d&rsquo;imp\u00e9rialisme colonial, \u00e0 son d\u00e9clin \u00e9conomique et technique<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Wikip\u00e9dia:Neutralit\u00e9 de point de vue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wikip%C3%A9dia:Neutralit%C3%A9_de_point_de_vue\">[non neutre]<\/a><\/sup>. \u00c0 la suite des\u00a0<a title=\"Guerres de l'opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_de_l%27opium\">guerres de l&rsquo;opium<\/a>, les\u00a0<a title=\"Trait\u00e9s in\u00e9gaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9s_in%C3%A9gaux\">Trait\u00e9s in\u00e9gaux<\/a>\u00a0forc\u00e8rent l&#8217;empire Qing \u00e0 diviser son territoire en zones d&rsquo;influence attribu\u00e9es aux\u00a0<i>Huit arm\u00e9es \u00e9trang\u00e8res alli\u00e9es<\/i>, ouvertes sans conditions au commerce \u00e9tranger\u00a0: l&rsquo;Allemagne, par exemple, dominait le\u00a0<a title=\"Shandong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shandong\">Shandong<\/a>, la France le\u00a0<a title=\"Yunnan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yunnan\">Yunnan<\/a>. L&rsquo;\u00e9conomie du pays, ax\u00e9e sur le commerce de l&rsquo;opium, fut ruin\u00e9e, son autonomie politique abolie\u00a0<i>de facto<\/i>.<\/p>\n<div class=\"thumb tleft\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1e\/CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg\/220px-CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1e\/CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg\/330px-CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1e\/CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg\/440px-CousinMontaubanCampaignOf1860.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"163\" data-file-width=\"1400\" data-file-height=\"1035\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Charles Cousin-Montauban\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Cousin-Montauban\">Charles Cousin-Montauban<\/a>\u00a0dirigeant les forces fran\u00e7aises durant l&rsquo;<a title=\"Seconde guerre de l'opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_guerre_de_l%27opium\">exp\u00e9dition\u00a0<span class=\"nowrap\">de 1860<\/span><\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1851\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1851\">1851<\/a>\u00a0commen\u00e7a la\u00a0<a title=\"R\u00e9volte des Taiping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volte_des_Taiping\">r\u00e9volte des Taiping<\/a>, aliment\u00e9e par les croyances des soci\u00e9t\u00e9s secr\u00e8tes de Chine m\u00e9ridionale, et pr\u00f4nant un mouvement de r\u00e9formes radicales. Mal organis\u00e9e, l&rsquo;arm\u00e9e des Taiping fut d\u00e9faite en\u00a0<a title=\"1864\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1864\">1864<\/a>, avec l&rsquo;appui des troupes franco-britanniques.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lors de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre sino-japonaise (1894-1895)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_sino-japonaise_(1894-1895)\">premi\u00e8re guerre sino-japonaise<\/a>\u00a0(<a title=\"1894\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1894\">1894<\/a>&#8211;<a title=\"1895\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1895\">1895<\/a>), le\u00a0<a title=\"Empire du Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_du_Japon\">Japon<\/a>\u00a0vainquit les troupes imp\u00e9riales, et obtint l&rsquo;\u00eele de Ta\u00efwan et les \u00eeles Penghu \u00e0 travers le\u00a0<a title=\"Trait\u00e9 de Shimonoseki\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_de_Shimonoseki\">trait\u00e9 de Shimonoseki<\/a>. En 1898, le Royaume-Uni obtint une concession de 99\u00a0ans sur les Nouveaux Territoires (y compris New Kowloon et Lantau). Le Royaume-Uni, la Russie, le Japon, la France, l&rsquo;Allemagne et la Belgique tir\u00e8rent parti de l&rsquo;\u00e9tat de d\u00e9r\u00e9liction croissante du pays pour \u00e9largir chacun leur sph\u00e8re d&rsquo;influence.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre 1861 et 1895, les\u00a0<a title=\"Mouvement d'auto-renforcement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_d%27auto-renforcement\">tentatives de la Chine<\/a>\u00a0pour se moderniser s&rsquo;av\u00e8rent insuffisantes, la\u00a0<a title=\"R\u00e9forme des Cent Jours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_des_Cent_Jours\">r\u00e9forme des Cent Jours<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"1898\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1898\">1898<\/a>\u00a0est un \u00e9chec. Le mouvement nationaliste de la\u00a0<a title=\"R\u00e9volte des Boxers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volte_des_Boxers\">r\u00e9volte des Boxers<\/a>, en\u00a0<a title=\"1899\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1899\">1899<\/a>&#8211;<a title=\"1901\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1901\">1901<\/a>, dont l&#8217;empire tente de tirer parti pour r\u00e9sister \u00e0 l&rsquo;influence des puissances \u00e9trang\u00e8res, d\u00e9bouche sur une intervention internationale et sur un\u00a0<a title=\"Protocole de paix Boxer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protocole_de_paix_Boxer\">protocole de paix<\/a>\u00a0humiliant pour la Chine, renfor\u00e7ant le discr\u00e9dit des\u00a0<a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">Qing<\/a>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"R.C3.A9publique_de_Chine\"><\/span><span id=\"R\u00e9publique_de_Chine\" class=\"mw-headline\">R\u00e9publique de Chine<\/span><\/h4>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sun_Yat-sen_2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Sun_Yat-sen_2.jpg\/170px-Sun_Yat-sen_2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Sun_Yat-sen_2.jpg\/255px-Sun_Yat-sen_2.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Sun_Yat-sen_2.jpg\/340px-Sun_Yat-sen_2.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"232\" data-file-width=\"2304\" data-file-height=\"3147\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>, le p\u00e8re de la Chine moderne.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"R\u00e9volution chinoise de 1911\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_chinoise_de_1911\">r\u00e9volution \u00e9clate en 1911<\/a>. Sous la pression d&rsquo;intellectuels et hommes politiques progressistes, le choix d&rsquo;un r\u00e9gime r\u00e9publicain est d\u00e9cid\u00e9 et la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Chine (1912-1949)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Chine_(1912-1949)\">r\u00e9publique de Chine<\/a>\u00a0est proclam\u00e9e en\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1912-02\" data-sort-value=\"1912-02\"><a title=\"F\u00e9vrier 1912\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9vrier_1912\">f\u00e9vrier<\/a>\u00a0<a title=\"1912\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1912\">1912<\/a><\/time>\u00a0par\u00a0<a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>, chef du parti nationaliste\u00a0<a title=\"Kuomintang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kuomintang\">Kuomintang<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Puyi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Puyi\">Puyi<\/a>, \u00e2g\u00e9 de 6\u00a0ans, abdique, le pouvoir ayant \u00e9t\u00e9 essentiellement dans les mains de l&rsquo;imp\u00e9ratrice douairi\u00e8re\u00a0<a title=\"Cixi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cixi\">Cixi<\/a><sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-31\">24<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Yuan Shikai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yuan_Shikai\">Yuan Shikai<\/a>, devenu pr\u00e9sident,\u00a0<a title=\"Restauration imp\u00e9riale chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Restauration_imp%C3%A9riale_chinoise\">tente de r\u00e9tablir l&#8217;empire \u00e0 son profit<\/a>\u00a0en 1915. Sa mort, en 1916, contribue au chaos \u00e9conomique et politique du pays\u00a0: la conf\u00e9rence de Paris, en 1919, attribue le Shandong, revendiqu\u00e9 par l&rsquo;Allemagne r\u00e9cemment d\u00e9faite, au Japon. Le\u00a0<a title=\"Mouvement du 4 Mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_du_4_Mai\">mouvement du 4 Mai<\/a>\u00a01919 \u00e9clate en signe de protestation.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1921, le\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>\u00a0est cr\u00e9\u00e9 \u00e0 Shanghai. Entre-temps, Sun Yat-sen a multipli\u00e9 les contacts et demandes d&rsquo;assistance aupr\u00e8s de la jeune\u00a0<a title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\">Union sovi\u00e9tique<\/a>. En 1923, il fonde \u00e0 Canton l&rsquo;<a title=\"Acad\u00e9mie de Huangpu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_de_Huangpu\">acad\u00e9mie militaire de Huangpu<\/a>, destin\u00e9e \u00e0 former une arm\u00e9e chinoise moderne\u00a0:\u00a0<a title=\"Tchang Ka\u00ef-chek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tchang_Ka%C3%AF-chek\">Tchang Ka\u00ef-chek<\/a>\u00a0en prend la direction. \u00c0 la mort de\u00a0<a title=\"Sun Yat-sen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sun_Yat-sen\">Sun Yat-sen<\/a>\u00a0en 1925, Tchang Ka\u00ef-chek m\u00e8ne avec succ\u00e8s l&rsquo;<a title=\"Exp\u00e9dition du Nord\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9dition_du_Nord\">Exp\u00e9dition du Nord<\/a>, reprenant aux\u00a0<a title=\"Seigneurs de la guerre chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seigneurs_de_la_guerre_chinois\">seigneurs de guerre<\/a>\u00a0la moiti\u00e9 nord du pays. En avril 1927, il proclame l&rsquo;\u00e9tablissement de la capitale \u00e0\u00a0<a title=\"Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nankin\">Nankin<\/a>, instaurant la p\u00e9riode dite de la\u00a0<a title=\"D\u00e9cennie de Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cennie_de_Nankin\">d\u00e9cennie de Nankin<\/a>. Dans le m\u00eame temps, il rompt avec ses alli\u00e9s communistes et entame cette rupture avec le\u00a0<a title=\"Massacre de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Massacre_de_Shanghai\">massacre de Shanghai<\/a>, marquant le d\u00e9but de la\u00a0<a title=\"Guerre civile chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_civile_chinoise\">guerre civile chinoise<\/a>. La capitale communiste,\u00a0<a title=\"Wuhan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wuhan\">Wuhan<\/a>, est reprise en 1928 par l&rsquo;<a title=\"Arm\u00e9e nationale r\u00e9volutionnaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arm%C3%A9e_nationale_r%C3%A9volutionnaire\">Arm\u00e9e nationale r\u00e9volutionnaire<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Kuomintang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kuomintang\">Kuomintang<\/a>\u00a0: le Kuomintang a le contr\u00f4le nominal de l&rsquo;ensemble du pays et obtient une reconnaissance internationale.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mao1939.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Mao1939.jpg\/180px-Mao1939.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Mao1939.jpg\/270px-Mao1939.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Mao1939.jpg\/360px-Mao1939.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"231\" data-file-width=\"1124\" data-file-height=\"1440\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>\u00a0pronon\u00e7ant un discours en 1939.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fin 1931,\u00a0<a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>\u00a0proclame la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique sovi\u00e9tique chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_sovi%C3%A9tique_chinoise\">R\u00e9publique sovi\u00e9tique chinoise<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Ruijin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ruijin\">Ruijin<\/a>. Fin 1934, chass\u00e9 par l&rsquo;arm\u00e9e de Tchang Ka\u00ef-chek, il entame la\u00a0<a title=\"Longue Marche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Longue_Marche\">Longue Marche<\/a>\u00a0(12\u00a0500\u00a0kilom\u00e8tres), fuyant vers le Nord avec 100\u00a0000\u00a0hommes, dont 86\u00a0000\u00a0soldats de l&rsquo;Arm\u00e9e rouge. Fin 1935, il se fixe avec les quelques dizaines de milliers de survivants \u00e0\u00a0<a title=\"Yan'an\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yan%27an\">Yan&rsquo;an<\/a>. En 1932, le royaume fantoche de\u00a0<a title=\"Mandchoukouo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandchoukouo\">Mandchoukouo<\/a>\u00a0dont Pu Yi \u00e9tait le souverain nominal avait \u00e9t\u00e9 \u00e9tabli par les Japonais en Mandchourie, r\u00e9duisant consid\u00e9rablement le support industriel du Kuomintang. \u00c0 l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1937, l&rsquo;invasion massive de la partie orientale de la Chine par le Japon d\u00e9clencha la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre sino-japonaise (1937-1945)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_sino-japonaise_(1937-1945)\">deuxi\u00e8me guerre sino-japonaise<\/a>. Menac\u00e9 par l&rsquo;occupation japonaise et les mutineries de ses troupes, le parti nationaliste s&rsquo;allia aux communistes contre l&rsquo;envahisseur. Exacerb\u00e9e par le\u00a0<a title=\"Massacre de Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Massacre_de_Nankin\">massacre de Nankin<\/a>\u00a0en d\u00e9cembre 1937 et les\u00a0<a title=\"Crimes de guerre du Japon Sh\u014dwa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crimes_de_guerre_du_Japon_Sh%C5%8Dwa\">multiples exactions contre les civils<\/a>, la lutte anti-japonaise fortifia cette alliance jusqu&rsquo;en 1940, o\u00f9 des conflits entre communistes et nationalistes reprirent \u00e9pisodiquement.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De 1940 \u00e0 1945, un\u00a0<a title=\"Gouvernement national r\u00e9organis\u00e9 de la r\u00e9publique de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gouvernement_national_r%C3%A9organis%C3%A9_de_la_r%C3%A9publique_de_Chine\">Gouvernement national r\u00e9organis\u00e9 de la r\u00e9publique de Chine<\/a>, instaur\u00e9 par\u00a0<a title=\"Wang Jingwei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wang_Jingwei\">Wang Jingwei<\/a>, ancien rival de\u00a0<a title=\"Tchang Ka\u00ef-chek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tchang_Ka%C3%AF-chek\">Tchang Ka\u00ef-chek<\/a>\u00a0au sein du\u00a0<a title=\"Kuomintang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kuomintang\">Kuomintang<\/a>\u00a0et ancien chef du gouvernement de la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Chine (1912-1949)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Chine_(1912-1949)\">R\u00e9publique de Chine<\/a>\u00a0de 1932 \u00e0 1935, collabore avec l&rsquo;occupant japonais.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant la\u00a0<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">Seconde Guerre mondiale<\/a>, les \u00c9tats-Unis accord\u00e8rent une aide financi\u00e8re massive au Kuomintang dans le cadre de l&rsquo;effort de guerre anti-japonais\u00a0; les trait\u00e9s in\u00e9gaux furent abolis par les Am\u00e9ricains et les Britanniques en 1943. En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1945-02\" data-sort-value=\"1945-02\">f\u00e9vrier 1945<\/time>, la\u00a0<a title=\"Conf\u00e9rence de Yalta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conf%C3%A9rence_de_Yalta\">conf\u00e9rence de Yalta<\/a>\u00a0autorisa l&rsquo;Union sovi\u00e9tique, avec l&rsquo;accord tacite du Parti communiste chinois, \u00e0 chasser l&rsquo;arm\u00e9e japonaise de Mandchourie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1947, l&rsquo;aide am\u00e9ricaine, s&rsquo;av\u00e9rant inefficace, prit fin. En 1948, les troupes du Kuomintang \u00e9taient d\u00e9moralis\u00e9es, \u00e9puis\u00e9es par la guerre antijaponaise et la corruption du parti nationaliste. D\u00e8s la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique sovi\u00e9tique chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_sovi%C3%A9tique_chinoise\">R\u00e9publique sovi\u00e9tique chinoise du Jiangxi<\/a>\u00a0et surtout apr\u00e8s son installation \u00e0 Yan&rsquo;an, Mao Zedong avait rompu avec les principes marxistes-l\u00e9ninistes traditionnels, fond\u00e9s sur les r\u00e9volutions urbaines \u00e0 base ouvri\u00e8re. Dans les territoires qu&rsquo;il occupait, il poussait une r\u00e9forme agraire, menant une\u00a0<a title=\"Gu\u00e9rilla\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gu%C3%A9rilla\">gu\u00e9rilla<\/a>\u00a0paysanne et ralliant les masses rurales. En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1949-01\" data-sort-value=\"1949-01\">janvier 1949<\/time>, son mouvement avait ralli\u00e9 la majorit\u00e9 du pays et P\u00e9kin fut prise sans combat par l&rsquo;Arm\u00e9e populaire de lib\u00e9ration\u00a0; elle redevint capitale de la Chine sous l&rsquo;appellation internationale de Beijing. Entre avril et novembre, la plupart des autres villes tomb\u00e8rent sans grande r\u00e9sistance aux mains des communistes.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1949, les\u00a0<a title=\"Communisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communisme\">Communistes<\/a>\u00a0ach\u00e8vent de prendre le contr\u00f4le de la Chine continentale (achevant en 1950 leur conqu\u00eate par celle de l&rsquo;\u00eele de\u00a0<a title=\"Hainan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hainan\">Hainan<\/a>). Les partisans du Kuomintang se replient sur l&rsquo;\u00eele de\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>, et quelques \u00eeles du\u00a0<a title=\"Fujian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fujian\">Fujian<\/a>. Ils y maintiennent le\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">gouvernement sous le nom de la r\u00e9publique de Chine<\/a>. Ce gouvernement bas\u00e9 \u00e0 Ta\u00efwan est initialement le seul \u00c9tat chinois reconnu par les pays occidentaux, et conserve le si\u00e8ge de la Chine \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Organisation des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies\">ONU<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;en 1971, date \u00e0 laquelle la r\u00e9publique populaire de Chine la remplace.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Histoire_de_la_r.C3.A9publique_populaire_de_Chine\"><\/span><span id=\"Histoire_de_la_r\u00e9publique_populaire_de_Chine\" class=\"mw-headline\">Histoire de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Histoire de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Histoire de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tleft\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:PRCFounding.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3e\/PRCFounding.jpg\/220px-PRCFounding.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3e\/PRCFounding.jpg\/330px-PRCFounding.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3e\/PRCFounding.jpg\/440px-PRCFounding.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"1200\" data-file-height=\"800\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>\u00a0proclamant la r\u00e9publique populaire de Chine (photographie de\u00a0<a title=\"Hou Bo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hou_Bo\">Hou Bo<\/a>).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"1er octobre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_octobre\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0octobre<\/a>\u00a01949,\u00a0<a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>\u00a0proclame sur la\u00a0<a title=\"Place Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Place_Tian%27anmen\">place Tian&rsquo;anmen<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>, la fondation de la r\u00e9publique populaire de Chine, qui succ\u00e8de \u00e0 la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Chine (1912-1949)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Chine_(1912-1949)\">r\u00e9publique de Chine<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le nouveau pouvoir veut mettre en place un nouvel ordre \u00e9conomique et social \u00e0 la fois inspir\u00e9 de l&rsquo;exemple\u00a0<a title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\">sovi\u00e9tique<\/a>\u00a0et adapt\u00e9 aux r\u00e9alit\u00e9s chinoises. Dans un premier temps, cherchant d&rsquo;abord \u00e0 reconstruire un pays ravag\u00e9, il se contente de r\u00e9formes relativement mod\u00e9r\u00e9es, inspir\u00e9es de celles d\u00e9j\u00e0 mises en place dans ses anciens bastions du temps de la guerre civile. Le rythme des r\u00e9formes s&rsquo;acc\u00e9l\u00e8re pourtant rapidement, et de nombreuses personnes, soup\u00e7onn\u00e9es de ne pas collaborer avec le r\u00e9gime, sont ex\u00e9cut\u00e9es<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-32\">25<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1950, la Chine\u00a0<a title=\"Intervention militaire chinoise au Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intervention_militaire_chinoise_au_Tibet\">attaque militairement le Tibet<\/a><sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-33\">26<\/a><\/sup>. En octobre\u00a0<a title=\"1950\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1950\">1950<\/a>, elle soutient activement la Cor\u00e9e du Nord dans le\u00a0<a title=\"Guerre de Cor\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_Cor%C3%A9e\">conflit<\/a>\u00a0qui l&rsquo;oppose \u00e0 la Cor\u00e9e du Sud, en envoyant 1\u00a0700\u00a0000\u00a0\u00ab\u00a0volontaires\u00a0\u00bb combattre les forces am\u00e9ricaines et internationales des Nations-Unies. En 1957, prenant acte des insuffisances du r\u00e9gime, Mao lance la\u00a0<a title=\"Campagne des Cent Fleurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Campagne_des_Cent_Fleurs\">campagne des Cent Fleurs<\/a>\u00a0: il invite la population \u00e0 un d\u00e9bat critique. Les critiques formul\u00e9es par les intellectuels sont parfois tr\u00e8s violentes et inqui\u00e8tent le parti. Celui-ci r\u00e9plique par une \u00ab\u00a0campagne antidroite\u00a0\u00bb et lance en 1958 le\u00a0<a title=\"Grand Bond en avant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Bond_en_avant\">Grand Bond en avant<\/a>, vaste mobilisation pour la modernisation \u00e9conomique qui se solde par une\u00a0<a title=\"Famine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famine\">famine<\/a>\u00a0responsable de 15 \u00e0 30\u00a0millions de morts. \u00c0 partir de ce moment, Mao, tr\u00e8s contest\u00e9 par certains des responsables les plus \u00e9minents du parti, perd de son autorit\u00e9. De nouvelles politiques \u00e9conomiques sont mises en place sous la pr\u00e9sidence de\u00a0<a title=\"Liu Shaoqi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liu_Shaoqi\">Liu Shaoqi<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1966, Mao lance la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution culturelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_culturelle\">R\u00e9volution culturelle<\/a>, qui lui permet de revenir au pouvoir en s&rsquo;appuyant sur la jeunesse du pays contre les \u00e9lites du parti en poste alors. Une p\u00e9riode de chaos s&rsquo;ensuit<sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-34\">27<\/a><\/sup>. La situation est progressivement reprise en main par\u00a0<a title=\"Zhou Enlai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zhou_Enlai\">Zhou Enlai<\/a>. Peu apr\u00e8s la mort de Mao,\u00a0<a title=\"Deng Xiaoping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deng_Xiaoping\">Deng Xiaoping<\/a>, consid\u00e9r\u00e9 comme le leader des\u00a0<a title=\"R\u00e9formisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9formisme\">r\u00e9formistes<\/a>, parvint \u00e0 se hisser au pouvoir. \u00c0 la suite de cela, la veuve de Mao,\u00a0<a title=\"Jiang Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jiang_Qing\">Jiang Qing<\/a>, et ses associ\u00e9s, la\u00a0<a title=\"Bande des Quatre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bande_des_Quatre\">Bande des Quatre<\/a>, sont arr\u00eat\u00e9s et jug\u00e9s et le gouvernement engage des r\u00e9formes \u00e9conomiques.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"R\u00e9forme \u00e9conomique chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_%C3%A9conomique_chinoise\">R\u00e9forme \u00e9conomique chinoise<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Carter_DengXiaoping.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/70\/Carter_DengXiaoping.jpg\/220px-Carter_DengXiaoping.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/70\/Carter_DengXiaoping.jpg\/330px-Carter_DengXiaoping.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/70\/Carter_DengXiaoping.jpg\/440px-Carter_DengXiaoping.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"149\" data-file-width=\"2946\" data-file-height=\"1998\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Deng Xiaoping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deng_Xiaoping\">Deng Xiaoping<\/a>\u00a0(avec le pr\u00e9sident am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Jimmy Carter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jimmy_Carter\">Jimmy Carter<\/a>).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En d\u00e9cembre 1978, lors du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Onzi\u00e8me\">XI<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0Comit\u00e9 central du Parti communiste chinois, les dirigeants chinois annoncent qu&rsquo;ils encourageront les coop\u00e9rations \u00e9conomiques avec les autres pays et chercheront \u00e0 obtenir les techniques et \u00e9quipements les plus avanc\u00e9s du monde. Ce revirement politique marque le d\u00e9but de la politique d&rsquo;ouverture de la Chine, avec le nouveau concept d&rsquo;\u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9conomie socialiste de march\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_socialiste_de_march%C3%A9\">\u00e9conomie socialiste de march\u00e9<\/a>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-35\">28<\/a><\/sup>.\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence.\">Le\u00a0<a title=\"Leitmotiv\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leitmotiv\">leitmotiv<\/a>\u00a0des partisans de la r\u00e9forme \u00e9conomique est l&rsquo;ouverture progressive du march\u00e9 chinois, pour parvenir \u00e0 la constitution d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Classe moyenne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Classe_moyenne\">classe moyenne<\/a>\u00a0urbaine (15\u00a0% de la population actuelle) et \u00e0 l&rsquo;am\u00e9lioration du niveau de vie<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup>\u00a0(qui s&rsquo;est v\u00e9rifi\u00e9 par une augmentation spectaculaire du revenu annuel, du niveau de\u00a0<a title=\"Consommation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Consommation\">consommation<\/a>, de l&rsquo;<a title=\"Esp\u00e9rance de vie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esp%C3%A9rance_de_vie_humaine\">esp\u00e9rance de vie<\/a>, de l&rsquo;<a title=\"Alphab\u00e9tisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphab%C3%A9tisation\">alphab\u00e9tisation<\/a>). Les critiques adress\u00e9es \u00e0 ces r\u00e9formes \u00e9conomiques, \u00e9manant g\u00e9n\u00e9ralement des paysans les plus pauvres, des observateurs \u00e9trangers et des dissidents politiques, notent que ces r\u00e9formes ont cr\u00e9\u00e9 de grandes disparit\u00e9s au sein du pays, une importante\u00a0<a title=\"Pollution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pollution\">pollution<\/a>, une\u00a0<a title=\"Corruption\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corruption\">corruption<\/a>\u00a0rampante, un\u00a0<a title=\"Ch\u00f4mage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%B4mage\">ch\u00f4mage<\/a>\u00a0croissant et une mauvaise gestion des entreprises d&rsquo;\u00c9tat. Certains acteurs de la vie politique chinoise, journalistes et magistrats, critiquent \u00e9galement le manque de r\u00e9formes politiques vers plus de d\u00e9mocratie<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-36\">29<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le pays adopte progressivement une\u00a0<a title=\"\u00c9conomie de march\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_de_march%C3%A9\">\u00e9conomie de march\u00e9<\/a>\u00a0et s&rsquo;ins\u00e8re de plus en plus dans le syst\u00e8me \u00e9conomique lib\u00e9ral mondial. En 2001, il adh\u00e8re \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Organisation mondiale du commerce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_du_commerce\">Organisation mondiale du commerce<\/a>. Toutefois, le Parti communiste chinois en conserve le contr\u00f4le politique exclusif et maintient sa politique ferme vis-\u00e0-vis de groupes mena\u00e7ant son h\u00e9g\u00e9monie. Ces opposants sont majoritairement des personnes issues de certaines minorit\u00e9s (notamment du\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>),\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence.\">certains\u00a0<a title=\"Han (ethnie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Han_(ethnie)\">Hans<\/a>\u00a0issus de la classe urbaine<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup>\u00a0ou des dissidents vivant \u00e0 l&rsquo;\u00e9tranger. La question des\u00a0<a title=\"Droits de l'homme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droits_de_l%27homme\">droits de l&rsquo;homme<\/a>\u00a0reste un des sujets les plus sensibles concernant la r\u00e9publique populaire de Chine dans l&rsquo;opinion\u00a0<a title=\"Occident\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Occident\">occidentale<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Stigmatisant les violations des droits de l&rsquo;homme, la r\u00e9pression des\u00a0<a title=\"Manifestations de la place Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manifestations_de_la_place_Tian%27anmen\">manifestations de la place Tian&rsquo;anmen<\/a>, le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1989-06-04\" data-sort-value=\"1989-06-04\"><a title=\"4 juin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/4_juin\">4<\/a>\u00a0<a title=\"Juin 1989\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juin_1989\">juin<\/a>\u00a0<a title=\"1989\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1989\">1989<\/a><\/time>, a entra\u00een\u00e9 un\u00a0<a title=\"Embargo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Embargo\">embargo<\/a>\u00a0sur les ventes d&rsquo;armes \u00e0 la Chine. L&rsquo;<a title=\"Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_europ%C3%A9enne\">Union europ\u00e9enne<\/a>\u00a0souhaitait en 2005 lever cet embargo<sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-37\">30<\/a><\/sup>. La r\u00e9publique populaire de Chine est de plus en plus influente politiquement \u00e0 travers le monde. Depuis 2010, c&rsquo;est la deuxi\u00e8me puissance \u00e9conomique du monde, derri\u00e8re les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0(et l&rsquo;<a title=\"Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_europ%C3%A9enne\">Union europ\u00e9enne<\/a>).<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"G.C3.A9ographie_et_environnement\"><\/span><span id=\"G\u00e9ographie_et_environnement\" class=\"mw-headline\">G\u00e9ographie et environnement<\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"G.C3.A9ographie\"><\/span><span id=\"G\u00e9ographie\" class=\"mw-headline\">G\u00e9ographie<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tmulti tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<div class=\"tsingle\">\n<div class=\"thumbimage\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:China_100.78713E_35.63718N.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ef\/China_100.78713E_35.63718N.jpg\/180px-China_100.78713E_35.63718N.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ef\/China_100.78713E_35.63718N.jpg\/270px-China_100.78713E_35.63718N.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ef\/China_100.78713E_35.63718N.jpg\/360px-China_100.78713E_35.63718N.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"135\" data-file-width=\"1280\" data-file-height=\"958\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"thumbcaption\">Topographie de la Chine.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"tsingle\">\n<div class=\"thumbimage\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Longji_terrace_-_03.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Longji_terrace_-_03.JPG\/180px-Longji_terrace_-_03.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Longji_terrace_-_03.JPG\/270px-Longji_terrace_-_03.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8d\/Longji_terrace_-_03.JPG\/360px-Longji_terrace_-_03.JPG 2x\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"135\" data-file-width=\"2048\" data-file-height=\"1536\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"thumbcaption\">Rizi\u00e8re du Longsheng.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"G\u00e9ographie de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ographie_de_la_Chine\">G\u00e9ographie de la Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tmulti tleft\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<div class=\"tsingle\">\n<div class=\"thumbimage\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg\/180px-Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg\/270px-Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg\/360px-Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"120\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1333\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"thumbcaption\">Mont\u00a0<a title=\"Everest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Everest\">Everest<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"R\u00e9gion autonome du Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_du_Tibet\">Tibet<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"tsingle\">\n<div class=\"thumbimage\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg\/180px-Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg\/270px-Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg\/360px-Sanya_Sun_Photo_by_Dale_Preston.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"120\" data-file-width=\"2500\" data-file-height=\"1667\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"thumbcaption\">Plage de\u00a0<a title=\"Sanya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sanya\">Sanya<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"tsingle\">\n<div class=\"thumbimage\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Carte_de_Chine02.PNG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Carte_de_Chine02.PNG\/180px-Carte_de_Chine02.PNG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Carte_de_Chine02.PNG\/270px-Carte_de_Chine02.PNG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Carte_de_Chine02.PNG\/360px-Carte_de_Chine02.PNG 2x\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"139\" data-file-width=\"400\" data-file-height=\"309\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"thumbcaption\">Carte g\u00e9n\u00e9rale de la r\u00e9publique populaire de Chine.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0ou\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Liste des pays et territoires par superficie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_et_territoires_par_superficie\">pays le plus grand du monde<\/a>\u00a0apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russie\">Russie<\/a>, le\u00a0<a title=\"Canada\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canada\">Canada<\/a>\u00a0et, selon la m\u00e9thode de calcul utilis\u00e9e, les \u00c9tats-Unis (incluant l&rsquo;Alaska)<sup id=\"cite_ref-superficierang3vs4_11-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-superficierang3vs4-11\">8<\/a><\/sup>. Si l&rsquo;on prend en compte seulement la superficie terrestre (sans les lacs et rivi\u00e8res), la Chine est le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0pays le plus grand apr\u00e8s la Russie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est situ\u00e9e au centre de l&rsquo;<a title=\"Asie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie\">Asie<\/a>\u00a0et poss\u00e8de\u00a0<span class=\"nowrap\">14 pays<\/span>\u00a0voisins, ce qui en fait, \u00e0 \u00e9galit\u00e9 avec la Russie, l&rsquo;\u00c9tat avec le plus de voisins<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-38\">h<\/a><\/sup>\u00a0au monde. Ses voisins sont\u00a0: le\u00a0<a title=\"Vi\u00eat Nam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vi%C3%AAt_Nam\">Vi\u00eat Nam<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Laos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laos\">Laos<\/a>\u00a0au sud, la\u00a0<a title=\"Birmanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Birmanie\">Birmanie<\/a>\u00a0au sud-sud-ouest, le\u00a0<a title=\"Bhoutan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bhoutan\">Bhoutan<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"N\u00e9pal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9pal\">N\u00e9pal<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;ouest-sud-ouest, l&rsquo;<a title=\"Inde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inde\">Inde<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;ouest-sud-ouest et \u00e0 l&rsquo;ouest, le\u00a0<a title=\"Pakistan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pakistan\">Pakistan<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Afghanistan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a>, le\u00a0<a title=\"Tadjikistan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tadjikistan\">Tadjikistan<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Kirghizistan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kirghizistan\">Kirghizistan<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;ouest-nord-ouest, le\u00a0<a title=\"Kazakhstan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kazakhstan\">Kazakhstan<\/a>\u00a0au nord-ouest, la\u00a0<a title=\"Mongolie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongolie\">Mongolie<\/a>\u00a0au nord, la\u00a0<a title=\"Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russie\">Russie<\/a>\u00a0au nord-est et la\u00a0<a title=\"Cor\u00e9e du Nord\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cor%C3%A9e_du_Nord\">Cor\u00e9e du Nord<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;est-nord-est. La Chine a une fronti\u00e8re terrestre totale de 22\u00a0117\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>, la plus grande au monde. La Chine poss\u00e8de \u00e9galement des fronti\u00e8res maritimes avec la\u00a0<a title=\"Cor\u00e9e du Sud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cor%C3%A9e_du_Sud\">Cor\u00e9e du Sud<\/a>, le\u00a0<a title=\"Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Japon\">Japon<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Philippines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le territoire chinois comprend une tr\u00e8s grande diversit\u00e9 de paysages, du fait de la taille du pays. \u00c0 l&rsquo;est, on retrouve de grandes plaines tr\u00e8s peupl\u00e9es. Au nord, en\u00a0<a title=\"Mongolie-Int\u00e9rieure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongolie-Int%C3%A9rieure\">Mongolie-Int\u00e9rieure<\/a>, le climat est semi-d\u00e9sertique, avec la pr\u00e9sence du\u00a0<a title=\"D\u00e9sert de Gobi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9sert_de_Gobi\">d\u00e9sert de Gobi<\/a>. La Chine du Sud est domin\u00e9e par des paysages tr\u00e8s vallonn\u00e9s (collines et petites cha\u00eenes de montagne) et un\u00a0<a title=\"Climat tropical\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Climat_tropical\">climat tropical<\/a>. \u00c0 l&rsquo;ouest du pays se situe le\u00a0<a title=\"D\u00e9sert du Taklamakan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9sert_du_Taklamakan\">d\u00e9sert du Taklamakan<\/a>\u00a0(l&rsquo;un des d\u00e9serts les plus arides) et le plus haut plateau du monde, le\u00a0<a title=\"Plateau tib\u00e9tain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plateau_tib%C3%A9tain\">plateau tib\u00e9tain<\/a>. C&rsquo;est sur ce plateau que se situe le mont\u00a0<a title=\"Everest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Everest\">Everest<\/a>, la plus haute montagne du monde (8\u00a0849\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre\">m<\/abbr>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les fleuves principaux coulent d&rsquo;ouest en est, dont le\u00a0<a title=\"Yangzi Jiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yangzi_Jiang\">Yangzi Jiang<\/a>\u00a0(ou Chang Jiang, \u00ab\u00a0long fleuve\u00a0\u00bb), le\u00a0<a title=\"Fleuve Jaune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleuve_Jaune\">fleuve Jaune<\/a>\u00a0(centre-est), l&rsquo;<a title=\"Amour (fleuve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_(fleuve)\">Amour<\/a>\u00a0(nord-est)\u00a0; certains coulent vers le sud (rivi\u00e8re des Perles,\u00a0<a title=\"M\u00e9kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9kong\">M\u00e9kong<\/a>,\u00a0<a title=\"Brahmapoutre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Brahmapoutre\">Brahmapoutre<\/a>). La plupart de ces fleuves se jettent dans la\u00a0<a title=\"Mer de Chine m\u00e9ridionale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mer_de_Chine_m%C3%A9ridionale\">mer de Chine m\u00e9ridionale<\/a>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Mer de Chine orientale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mer_de_Chine_orientale\">mer de Chine orientale<\/a>. Une grande partie des terres arables chinoises se situent autour des deux fleuves principaux, le Yangzi Jiang et le fleuve Jaune, qui sont aussi les foyers principaux des anciennes civilisations chinoises. Le plus grand lac de Chine est le\u00a0<a title=\"Lac Qinghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lac_Qinghai\">lac Qinghai<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"G.C3.A9ologie\"><\/span><span id=\"G\u00e9ologie\" class=\"mw-headline\">G\u00e9ologie<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css incomplet\">Cette section est vide, insuffisamment d\u00e9taill\u00e9e ou incompl\u00e8te.\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Chine\">Votre aide<\/a>\u00a0est la bienvenue\u00a0!\u00a0<a title=\"Aide:Comment modifier une page\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Comment_modifier_une_page\">Comment faire\u00a0?<\/a><\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les formations pal\u00e9ozo\u00efques de Chine sont pour la plupart marines\u00a0; les d\u00e9p\u00f4ts du m\u00e9sozo\u00efque et du tertiaire proviennent d&rsquo;estuaires et d&rsquo;eaux douces, ou de terres. Des groupes volcaniques composent certaines parties des grandes plaines du Nord. Dans les p\u00e9ninsules du Liaodong et du Shandong se trouvent des plateaux basaltiques.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Climat\" class=\"mw-headline\">Climat<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Average_annual_precipitation_in_China(English).png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Average_annual_precipitation_in_China%28English%29.png\/220px-Average_annual_precipitation_in_China%28English%29.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Average_annual_precipitation_in_China%28English%29.png\/330px-Average_annual_precipitation_in_China%28English%29.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Average_annual_precipitation_in_China%28English%29.png\/440px-Average_annual_precipitation_in_China%28English%29.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"194\" data-file-width=\"900\" data-file-height=\"794\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>R\u00e9partition des pr\u00e9cipitations en Chine.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Climat de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Climat_de_la_Chine\">Climat de la Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le climat change beaucoup d&rsquo;une r\u00e9gion \u00e0 l&rsquo;autre du fait de la grande taille du pays et de sa\u00a0<a title=\"Topographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Topographie\">topographie<\/a>\u00a0complexe\u00a0: au nord, un\u00a0<a title=\"Climat continental\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Climat_continental\">climat sec avec de rudes hivers<\/a>\u00a0; au centre, un\u00a0<a title=\"Climat temp\u00e9r\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Climat_temp%C3%A9r%C3%A9\">climat plus temp\u00e9r\u00e9<\/a>\u00a0; au sud, un\u00a0<a title=\"Climat subtropical humide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Climat_subtropical_humide\">climat subtropical humide<\/a>, marqu\u00e9 par la\u00a0<a title=\"Mousson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mousson\">mousson<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Faune_et_flore\" class=\"mw-headline\">Faune et flore<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"D\u00e9forestation en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9forestation_en_Chine\">D\u00e9forestation en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La v\u00e9g\u00e9tation de la Chine est tr\u00e8s diversifi\u00e9e et d\u00e9velopp\u00e9e. Le pays compte plus de 7\u00a0000\u00a0esp\u00e8ces de plantes ligneuses, dont 2\u00a0800\u00a0arbres de futaie (for\u00eat compos\u00e9e d&rsquo;arbres adultes). Dans les for\u00eats tropicales et dans la vall\u00e9e du Xi Jiang, on retrouve des arbres pouvant mesurer jusqu&rsquo;\u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">50 m\u00e8tres<\/span>\u00a0de haut. Au nord de la Chine, on retrouve une vaste zone de flore compos\u00e9e de ch\u00eanes verts, des ginkgos bilobas qui \u00ab\u00a0sont la seule esp\u00e8ce vivante de ce genre et une des plus anciennes esp\u00e8ces d&rsquo;arbres connues\u00a0\u00bb, des bambous et des azal\u00e9es, ginkgo, \u00e9pic\u00e9a, pin du Yunnan, teck, palissandre, santal rouge, camphrier, \u00e9b\u00e9nier, azal\u00e9e, cam\u00e9lia. On peut \u00e9galement y voir des for\u00eats enti\u00e8rement recouvertes de magnolia, de lauriers, des petits buissons et du bambou. En haute altitude le type de v\u00e9g\u00e9tation est diff\u00e9rent. En effet, vers l&rsquo;Himalaya, les pins ainsi que les sapins sont tr\u00e8s pr\u00e9sents.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreuses\u00a0<a title=\"Esp\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esp%C3%A8ce\">esp\u00e8ces<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Plante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plante\">plantes<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"Animal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animal\">animaux<\/a>\u00a0ne sont pr\u00e9sentes qu&rsquo;en Chine \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat sauvage. Nombre d&rsquo;entre elles ont re\u00e7u l&rsquo;<a title=\"\u00c9pith\u00e8te sp\u00e9cifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pith%C3%A8te_sp%C3%A9cifique\">\u00e9pith\u00e8te sp\u00e9cifique<\/a>\u00a0ou le\u00a0<a title=\"Nom trinominal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nom_trinominal\">nom subsp\u00e9cifique<\/a>\u00a0<span class=\"page_h\" title=\"Ce lien renvoie vers une page d'homonymie\"><a class=\"mw-disambig\" title=\"Chinensis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinensis\"><i>chinensis<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>chinense<\/i><\/a><\/span><small>\u00a0<a title=\"Chinensis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinensis\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/15px-Logo_disambig.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/23px-Logo_disambig.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/30px-Logo_disambig.svg.png 2x\" alt=\"Ce lien renvoie vers une page d'homonymie\" width=\"15\" height=\"11\" data-file-width=\"255\" data-file-height=\"187\" \/><\/a><\/small>,\u00a0<span class=\"page_h\" title=\"Ce lien renvoie vers une page d'homonymie\"><a class=\"mw-disambig\" title=\"Sinensis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinensis\"><i>sinensis<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>sinense<\/i><\/a><\/span><small>\u00a0<a title=\"Sinensis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinensis\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/15px-Logo_disambig.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/23px-Logo_disambig.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/30px-Logo_disambig.svg.png 2x\" alt=\"Ce lien renvoie vers une page d'homonymie\" width=\"15\" height=\"11\" data-file-width=\"255\" data-file-height=\"187\" \/><\/a><\/small>, ou plus rarement\u00a0<span class=\"page_h\" title=\"Ce lien renvoie vers une page d'homonymie\"><a class=\"mw-disambig\" title=\"Sinicus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinicus\"><i>sinicus<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>sinica<\/i><\/a><\/span><small>\u00a0<a title=\"Sinicus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinicus\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/15px-Logo_disambig.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/23px-Logo_disambig.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a9\/Logo_disambig.svg\/30px-Logo_disambig.svg.png 2x\" alt=\"Ce lien renvoie vers une page d'homonymie\" width=\"15\" height=\"11\" data-file-width=\"255\" data-file-height=\"187\" \/><\/a><\/small>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les palmiers et les singes sont pr\u00e9sents en grande quantit\u00e9 dans la r\u00e9gion du Sud puisque le climat est chaud et humide. Les pr\u00e9dateurs tels que le tigre et l&rsquo;ours, tout comme certains types de plantes, se d\u00e9veloppent dans des milieux humides, isol\u00e9s des autres. Les steppes herbeuses s&rsquo;\u00e9tendent sur les plateaux du Shaanxi, du Ningxia et de l&rsquo;Ordos, et dans le Qinghai. Cette v\u00e9g\u00e9tation a \u00e9t\u00e9 en grande partie an\u00e9antie par les troupeaux (moutons, chevaux et autres esp\u00e8ces animales) mais aussi par l&rsquo;\u00e9rosion des sols. Les prairies occupent 400\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0du territoire chinois et sont situ\u00e9es en altitude. En Chine, pr\u00e8s de 10\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0de for\u00eats sont d\u00e9bois\u00e9s chaque ann\u00e9e. Dans le sud du pays, les for\u00eats sont assaillies par des pluies acides qui sont caus\u00e9es par la pollution industrielle. Les d\u00e9serts couvrent une superficie de 1\u00a0300\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0et ils progressent de 2\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0chaque ann\u00e9e. C&rsquo;est en 1978 que le gouvernement lance un programme appel\u00e9 \u00ab\u00a0Grande Muraille verte\u00a0\u00bb pour stopper la progression du d\u00e9sert. Ce programme visait \u00e0 planter des plantes\u00a0<a title=\"X\u00e9rophile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/X%C3%A9rophile\">x\u00e9rophiles<\/a>\u00a0(qui r\u00e9sistent \u00e0 la s\u00e9cheresse et servent de coupe-vent) sur une bande de 7\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0de long.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Organisation_administrative\" class=\"mw-headline\">Organisation administrative<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Administration territoriale de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Administration_territoriale_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Administration territoriale de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>,\u00a0<a title=\"Liste de villes de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_villes_de_Chine\">Liste de villes de Chine<\/a>,\u00a0<a title=\"Liste des villes de Chine par nombre d'habitants\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_villes_de_Chine_par_nombre_d%27habitants\">Liste des villes de Chine par nombre d&rsquo;habitants<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Provinces de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provinces_de_Chine\">Provinces de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine comprend\u00a0<span class=\"nowrap\">22\u00a0<a title=\"Provinces de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provinces_de_Chine\">provinces<\/a><\/span>\u00a0(\u7701, sh\u011bng)\u00a0; l&rsquo;\u00eele de\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0constituant selon les dirigeants de\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>\u00a0la\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Vingt-troisi\u00e8me\">23<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0province chinoise. En outre,\u00a0<a title=\"R\u00e9gion autonome (r\u00e9publique populaire de Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_(r%C3%A9publique_populaire_de_Chine)\"><span class=\"nowrap\">5 r\u00e9gions<\/span>\u00a0autonomes<\/a>\u00a0(\u81ea\u6cbb\u533a, z\u00eczh\u00ecq\u016b) o\u00f9 vivent de nombreuses minorit\u00e9s ethniques ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9finies\u00a0: le\u00a0<a title=\"Guangxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangxi\">Guangxi<\/a>, la\u00a0<a title=\"Mongolie-Int\u00e9rieure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongolie-Int%C3%A9rieure\">Mongolie-Int\u00e9rieure<\/a>, le\u00a0<a title=\"R\u00e9gion autonome du N\u00edngxi\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_du_N%C3%ADngxi%C3%A0\">N\u00edngxi\u00e0<\/a>, le\u00a0<a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"R\u00e9gion autonome du Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_du_Tibet\">Tibet<\/a>. La Chine compte \u00e9galement\u00a0<span class=\"nowrap\">4\u00a0<a title=\"Municipalit\u00e9 (r\u00e9publique populaire de Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Municipalit%C3%A9_(r%C3%A9publique_populaire_de_Chine)\">municipalit\u00e9s<\/a><\/span>\u00a0(\u76f4\u8f96\u5e02, zh\u00edxi\u00e1sh\u00ec) que sont\u00a0<a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a>,\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>,\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a>\u00a0et enfin 2\u00a0<a title=\"R\u00e9gion administrative sp\u00e9ciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_administrative_sp%C3%A9ciale\">r\u00e9gions administratives sp\u00e9ciales<\/a>\u00a0(RAS) (\u7279\u522b\u884c\u653f\u533a, t\u00e8bi\u00e9 x\u00edngzh\u00e8ngq\u016b)\u00a0:\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>.<\/p>\n<table class=\"navbox centre\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"5\" scope=\"col\" align=\"center\">Provinces (\u7701)<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<ul>\n<li><a title=\"Anhui\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anhui\">Anhui<\/a>\u00a0(\u5b89\u5fbd\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Fujian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fujian\">Fujian<\/a>\u00a0(\u798f\u5efa\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Gansu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gansu\">Gansu<\/a>\u00a0(\u7518\u8083\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a>\u00a0(\u5e7f\u4e1c\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Guizhou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guizhou\">Guizhou<\/a>\u00a0(\u8d35\u5dde\u7701)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td>\n<ul>\n<li><a title=\"Hainan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hainan\">Hainan<\/a>\u00a0(\u6d77\u5357\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Hebei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hebei\">Hebei<\/a>\u00a0(\u6cb3\u5317\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Heilongjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heilongjiang\">Heilongjiang<\/a>\u00a0(\u9ed1\u9f99\u6c5f\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Henan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henan\">Henan<\/a>\u00a0(\u6cb3\u5357\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Hubei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubei\">Hubei<\/a>\u00a0(\u6e56\u5317\u7701)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td>\n<ul>\n<li><a title=\"Hunan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hunan\">Hunan<\/a>\u00a0(\u6e56\u5357\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Jiangsu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jiangsu\">Jiangsu<\/a>\u00a0(\u6c5f\u82cf\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Jiangxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jiangxi\">Jiangxi<\/a>\u00a0(\u6c5f\u897f\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Jilin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jilin\">Jilin<\/a>\u00a0(\u5409\u6797\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Liaoning\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liaoning\">Liaoning<\/a>\u00a0(\u8fbd\u5b81\u7701)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td>\n<ul>\n<li><a title=\"Qinghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Qinghai\">Qinghai<\/a>\u00a0(\u9752\u6d77\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Shaanxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shaanxi\">Shaanxi<\/a>\u00a0(\u9655\u897f\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Shandong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shandong\">Shandong<\/a>\u00a0(\u5c71\u4e1c\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Shanxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanxi\">Shanxi<\/a>\u00a0(\u5c71\u897f\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Sichuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sichuan\">Sichuan<\/a>\u00a0(\u56db\u5ddd\u7701)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td valign=\"top\">\n<ul>\n<li><a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0(\u53f0\u6e7e\u7701)<sup>\u2020<\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Yunnan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yunnan\">Yunnan<\/a>\u00a0(\u4e91\u5357\u7701)<\/li>\n<li><a title=\"Zhejiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zhejiang\">Zhejiang<\/a>\u00a0(\u6d59\u6c5f\u7701)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"6\"><sup>\u2020<\/sup><i>Ta\u00efwan est gouvern\u00e9 par la\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">r\u00e9publique de Chine<\/a><\/i><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\" scope=\"col\" align=\"center\"><b>R\u00e9gions autonomes<\/b>\u00a0(\u81ea\u6cbb\u533a)<\/th>\n<th colspan=\"2\" scope=\"col\" align=\"center\"><b>Municipalit\u00e9s<\/b>\u00a0(\u76f4\u8f96\u5e02)<\/th>\n<th colspan=\"2\" scope=\"col\" align=\"center\"><b>R\u00e9gions administratives sp\u00e9ciales<\/b>\u00a0(\u7279\u522b\u884c\u653f\u533a)<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<ul>\n<li><a title=\"Guangxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangxi\">Guangxi<\/a>\u00a0(\u5e7f\u897f\u58ee\u65cf\u81ea\u6cbb\u533a)<\/li>\n<li><a title=\"Mongolie-Int\u00e9rieure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongolie-Int%C3%A9rieure\">Mongolie-Int\u00e9rieure<\/a>\u00a0\/\u00a0<i>Nei Mongol<\/i>\u00a0(\u5185\u8499\u53e4\u81ea\u6cbb\u533a)<\/li>\n<li><a title=\"R\u00e9gion autonome du N\u00edngxi\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_du_N%C3%ADngxi%C3%A0\">N\u00edngxi\u00e0<\/a>\u00a0(\u5b81\u590f\u56de\u65cf\u81ea\u6cbb\u533a)<\/li>\n<li><a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>\u00a0(\u65b0\u7586\u7ef4\u543e\u5c14\u81ea\u6cbb\u533a)<\/li>\n<li><a title=\"R\u00e9gion autonome du Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_du_Tibet\">Tibet<\/a>\u00a0\/\u00a0<i>Xizang<\/i>\u00a0(\u897f\u85cf\u81ea\u6cbb\u533a)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td colspan=\"2\" valign=\"top\">\n<ul>\n<li><a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>\u00a0\/\u00a0<i>Beijing<\/i>\u00a0(\u5317\u4eac\u5e02)<\/li>\n<li><a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a>\u00a0(\u91cd\u5e86\u5e02)<\/li>\n<li><a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>\u00a0(\u4e0a\u6d77\u5e02)<\/li>\n<li><a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a>\u00a0(\u5929\u6d25\u5e02)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td colspan=\"2\" valign=\"top\">\n<ul>\n<li><a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0\/\u00a0<i>Xianggang<\/i>\u00a0(\u9999\u6e2f\u7279\u522b\u884c\u653f\u533a)<\/li>\n<li><a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>\u00a0\/\u00a0<i>Aomen<\/i>\u00a0(\u6fb3\u95e8\u7279\u522b\u884c\u653f\u533a)<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<table class=\"wikitable centre\">\n<caption>Plus grandes villes de Chine (chiffres actualis\u00e9s en 2008)<\/caption>\n<tbody>\n<tr>\n<th rowspan=\"23\" scope=\"col\"><a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Shanghai.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pano6.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Pano6.jpg\/135px-Pano6.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Pano6.jpg\/203px-Pano6.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Pano6.jpg\/270px-Pano6.jpg 2x\" alt=\"Shanghai.\" width=\"135\" height=\"63\" data-file-width=\"3015\" data-file-height=\"1400\" \/><\/a><br \/>\n<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Hong Kong.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\/135px-Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\/203px-Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\/270px-Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg 2x\" alt=\"Hong Kong.\" width=\"135\" height=\"59\" data-file-width=\"4250\" data-file-height=\"1844\" \/><\/a><br \/>\n<a title=\"Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nankin\">Nankin<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Nankin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Nanjing_skyline.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Nanjing_skyline.jpg\/135px-Nanjing_skyline.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Nanjing_skyline.jpg\/203px-Nanjing_skyline.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Nanjing_skyline.jpg\/270px-Nanjing_skyline.jpg 2x\" alt=\"Nankin.\" width=\"135\" height=\"101\" data-file-width=\"571\" data-file-height=\"428\" \/><\/a><br \/>\n<a title=\"Dalian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dalian\">Dalian<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Dalian.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Aerial_view_of_Dalian,_China.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Aerial_view_of_Dalian%2C_China.JPG\/135px-Aerial_view_of_Dalian%2C_China.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Aerial_view_of_Dalian%2C_China.JPG\/203px-Aerial_view_of_Dalian%2C_China.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Aerial_view_of_Dalian%2C_China.JPG\/270px-Aerial_view_of_Dalian%2C_China.JPG 2x\" alt=\"Dalian.\" width=\"135\" height=\"88\" data-file-width=\"1600\" data-file-height=\"1046\" \/><\/a><\/th>\n<th scope=\"col\">Rang<\/th>\n<th scope=\"col\">Ville<\/th>\n<th scope=\"col\">Division<\/th>\n<th scope=\"col\">Population<\/th>\n<th scope=\"col\">Rang aggl.<\/th>\n<th scope=\"col\">Population aggl.<\/th>\n<th scope=\"col\">R\u00e9gion<\/th>\n<th rowspan=\"23\" scope=\"col\"><a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"P\u00e9kin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:View_from_Beijing_TV_Tower_3(2007-07)(_small).JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/View_from_Beijing_TV_Tower_3%282007-07%29%28_small%29.JPG\/135px-View_from_Beijing_TV_Tower_3%282007-07%29%28_small%29.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/View_from_Beijing_TV_Tower_3%282007-07%29%28_small%29.JPG\/203px-View_from_Beijing_TV_Tower_3%282007-07%29%28_small%29.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/56\/View_from_Beijing_TV_Tower_3%282007-07%29%28_small%29.JPG\/270px-View_from_Beijing_TV_Tower_3%282007-07%29%28_small%29.JPG 2x\" alt=\"P\u00e9kin.\" width=\"135\" height=\"28\" data-file-width=\"10689\" data-file-height=\"2239\" \/><\/a><br \/>\n<a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Tianjin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tianjin-chengli.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Tianjin-chengli.JPG\/135px-Tianjin-chengli.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Tianjin-chengli.JPG\/203px-Tianjin-chengli.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Tianjin-chengli.JPG\/270px-Tianjin-chengli.JPG 2x\" alt=\"Tianjin.\" width=\"135\" height=\"101\" data-file-width=\"1024\" data-file-height=\"768\" \/><\/a><br \/>\n<a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Chongqing.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CHONGQING.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/CHONGQING.jpg\/135px-CHONGQING.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/CHONGQING.jpg\/203px-CHONGQING.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/CHONGQING.jpg\/270px-CHONGQING.jpg 2x\" alt=\"Chongqing.\" width=\"135\" height=\"101\" data-file-width=\"3072\" data-file-height=\"2304\" \/><\/a><br \/>\n<a title=\"Wuhan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wuhan\">Wuhan<\/a><br \/>\n<a class=\"image\" title=\"Wuhan.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Morning_view_of_Wuhan_City.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Morning_view_of_Wuhan_City.JPG\/135px-Morning_view_of_Wuhan_City.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Morning_view_of_Wuhan_City.JPG\/203px-Morning_view_of_Wuhan_City.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Morning_view_of_Wuhan_City.JPG\/270px-Morning_view_of_Wuhan_City.JPG 2x\" alt=\"Wuhan.\" width=\"135\" height=\"101\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"2448\" \/><\/a><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">1<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\"><a title=\"Municipalit\u00e9 (r\u00e9publique populaire de Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Municipalit%C3%A9_(r%C3%A9publique_populaire_de_Chine)\">Municipalit\u00e9<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a><\/td>\n<td>23\u00a0019\u00a0148<\/td>\n<td>1<\/td>\n<td>52\u00a0756\u00a0900<\/td>\n<td align=\"left\">Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">2<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Municipalit\u00e9 de\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a><\/td>\n<td>20\u00a0693\u00a0000<\/td>\n<td>2<\/td>\n<td>33\u00a0560\u00a0300<\/td>\n<td align=\"left\">Nord<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">3<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Canton (Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canton_(Chine)\">Canton<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\"><a title=\"Provinces de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provinces_de_Chine\">Province<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a><\/td>\n<td>11\u00a0810\u00a0000<\/td>\n<td>4<\/td>\n<td>15\u00a0720\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Sud<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">4<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Shenzhen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shenzhen\">Shenzhen<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a><\/td>\n<td>11\u00a0710\u00a0000<\/td>\n<td>5<\/td>\n<td>13\u00a0300\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Sud<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">5<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Dongguan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dongguan\">Dongguan<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a><\/td>\n<td>7\u00a0650\u00a0000<\/td>\n<td>19<\/td>\n<td>7\u00a0950\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Sud<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">6<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Municipalit\u00e9 de\u00a0<a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a><\/td>\n<td>7\u00a0200\u00a0000<\/td>\n<td>6<\/td>\n<td>12\u00a0800\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">7<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\"><a title=\"R\u00e9gion administrative sp\u00e9ciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_administrative_sp%C3%A9ciale\">R\u00e9gion administrative sp\u00e9ciale<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a><\/td>\n<td>7\u00a0587\u00a0600<\/td>\n<td>20<\/td>\n<td>7\u00a0587\u00a0600<\/td>\n<td align=\"left\">Sud<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">8<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Wuhan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wuhan\">Wuhan<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Hubei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubei\">Hubei<\/a><\/td>\n<td>5\u00a0240\u00a0000<\/td>\n<td>15<\/td>\n<td>9\u00a0400\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Centre<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">9<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Shenyang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shenyang\">Shenyang<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Liaoning\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liaoning\">Liaoning<\/a><\/td>\n<td>4\u00a0560\u00a0000<\/td>\n<td>22<\/td>\n<td>7\u00a0500\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord-Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">10<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nankin\">Nankin<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Jiangsu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jiangsu\">Jiangsu<\/a><\/td>\n<td>4\u00a0150\u00a0000<\/td>\n<td>27<\/td>\n<td>7\u00a0100\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">11<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Municipalit\u00e9 de\u00a0<a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a><\/td>\n<td>4\u00a0150\u00a0000<\/td>\n<td>3<\/td>\n<td>31\u00a0442\u00a0300<\/td>\n<td align=\"left\">Sud-Ouest<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">12<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Chengdu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chengdu\">Chengdu<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Sichuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sichuan\">Sichuan<\/a><\/td>\n<td>3\u00a0860\u00a0000<\/td>\n<td>8<\/td>\n<td>11\u00a0300\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Sud-Ouest<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">13<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Hangzhou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hangzhou\">Hangzhou<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Zhejiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zhejiang\">Zhejiang<\/a><\/td>\n<td>3\u00a0410\u00a0000<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>7\u00a0000\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">14<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Xi'an\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xi%27an\">Xi&rsquo;an<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Shaanxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shaanxi\">Shaanxi<\/a><\/td>\n<td>3\u00a0340\u00a0000<\/td>\n<td>11<\/td>\n<td>10\u00a0500\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord-Ouest<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">15<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Qingdao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Qingdao\">Qingdao<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Shandong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shandong\">Shandong<\/a><\/td>\n<td>3\u00a0330\u00a0000<\/td>\n<td>18<\/td>\n<td>8\u00a0000\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">16<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Harbin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Harbin\">Harbin<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Heilongjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heilongjiang\">Heilongjiang<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0980\u00a0000<\/td>\n<td>12<\/td>\n<td>8\u00a0499\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord-Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">17<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Changchun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Changchun\">Changchun<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Jilin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jilin\">Jilin<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0440\u00a0000<\/td>\n<td>25<\/td>\n<td>7\u00a0400\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord-Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">18<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Changsha\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Changsha\">Changsha<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Hunan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hunan\">Hunan<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0390\u00a0000<\/td>\n<td>38<\/td>\n<td>6\u00a0103\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Centre<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">19<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Nanchang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nanchang\">Nanchang<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Jiangxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jiangxi\">Jiangxi<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0310\u00a0000<\/td>\n<td>50<\/td>\n<td>4\u00a0507\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td rowspan=\"2\" align=\"center\">20<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Shijiazhuang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shijiazhuang\">Shijiazhuang<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Hebei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hebei\">Hebei<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0270\u00a0000<\/td>\n<td>14<\/td>\n<td>9\u00a0500\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Dalian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dalian\">Dalian<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Liaoning\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liaoning\">Liaoning<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0270\u00a0000<\/td>\n<td>36<\/td>\n<td>6\u00a0200\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Nord-Est<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">22<\/td>\n<td align=\"left\"><b><a title=\"Jinan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jinan\">Jinan<\/a><\/b><\/td>\n<td align=\"left\">Province du\u00a0<a title=\"Shandong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shandong\">Shandong<\/a><\/td>\n<td>2\u00a0230\u00a0000<\/td>\n<td>35<\/td>\n<td>6\u00a0300\u00a0000<\/td>\n<td align=\"left\">Est<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"D.C3.A9mographie\"><\/span><span id=\"D\u00e9mographie\" class=\"mw-headline\">D\u00e9mographie<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"D\u00e9mographie de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mographie_de_la_Chine\">D\u00e9mographie de la Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:RP_Chine_administrative.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/RP_Chine_administrative.svg\/240px-RP_Chine_administrative.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/RP_Chine_administrative.svg\/360px-RP_Chine_administrative.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/RP_Chine_administrative.svg\/480px-RP_Chine_administrative.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"196\" data-file-width=\"857\" data-file-height=\"699\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Carte administrative de la Chine.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa population est la plus grande du monde, d\u00e9passant les\u00a0<span class=\"nowrap\">1,39 milliard<\/span>\u00a0d&rsquo;individus (2019), soit un peu moins de 20\u00a0% des\u00a0<span class=\"nowrap\">7,64 milliards<\/span>\u00a0d&rsquo;individus (2019) vivant dans le monde d&rsquo;apr\u00e8s les estimations de l&rsquo;<a title=\"Organisation mondiale de la sant\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_de_la_sant%C3%A9\">OMS<\/a>. Les chiffres officiels sont n\u00e9anmoins jug\u00e9s peu fiables. Selon certaines interpr\u00e9tations, le pays compterait bien davantage d&rsquo;habitants (la\u00a0<a title=\"Politique de l'enfant unique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_de_l%27enfant_unique\">politique de l&rsquo;enfant unique<\/a>\u00a0ayant conduit \u00e0 dissimuler beaucoup de naissances)<sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-39\">31<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-02-28\" data-sort-value=\"2006-02-28\">28 f\u00e9vrier 2006<\/time>, le Bureau d&rsquo;\u00c9tat des statistiques (BES) chinois a annonc\u00e9 que la population de la r\u00e9publique populaire de Chine avait augment\u00e9 de 7,68\u00a0millions de personnes en 2005, soit une croissance naturelle de\u00a0<span class=\"nowrap\">5,89 \u2030<\/span>, contre\u00a0<span class=\"nowrap\">5,87 \u2030<\/span>\u00a0en 2004. L&rsquo;<a title=\"Esp\u00e9rance de vie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esp%C3%A9rance_de_vie_humaine\">esp\u00e9rance de vie<\/a>\u00a0est pass\u00e9e de\u00a0<span class=\"nowrap\">41 ans<\/span>\u00a0en 1952 \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">62 ans<\/span>\u00a0en 1970<sup id=\"cite_ref-defi_40-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-defi-40\">32<\/a><\/sup>\u00a0et est estim\u00e9e \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">75,7 ans<\/span>\u00a0en 2010<sup id=\"cite_ref-defi_40-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-defi-40\">32<\/a><\/sup>\u00a0ou\u00a0<span class=\"nowrap\">73 ans<\/span>\u00a0en 2011<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[<abbr class=\"abbr\" title=\"r\u00e9f\u00e9rence\">r\u00e9f.<\/abbr>\u00a0souhait\u00e9e]<\/a><\/sup>. Au\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"2005-12-31\" data-sort-value=\"2005-12-31\"><a title=\"31 d\u00e9cembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/31_d%C3%A9cembre\">31<\/a>\u00a0<a title=\"D\u00e9cembre 2005\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cembre_2005\">d\u00e9cembre<\/a>\u00a0<a title=\"2005\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2005\">2005<\/a><\/time>,\u00a0<span class=\"nowrap\">562 millions<\/span>\u00a0de personnes vivent en ville et\u00a0<span class=\"nowrap\">745 millions<\/span>\u00a0dans les r\u00e9gions rurales. Sur ce chiffre total, on compte\u00a0<span class=\"nowrap\">674 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;hommes (soit 51,5\u00a0%) et\u00a0<span class=\"nowrap\">634 millions<\/span>\u00a0de femmes (soit 48,5\u00a0%). En 2005, la RPC a enregistr\u00e9 plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">16 millions<\/span>\u00a0de naissances et environ\u00a0<span class=\"nowrap\">8,49 millions<\/span>\u00a0de d\u00e9c\u00e8s.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2006, on estime que cent trente millions de Chinois vivent avec moins d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Euro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Euro\">euro<\/a>\u00a0par jour<sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-41\">33<\/a><\/sup>, soit pr\u00e8s de 9\u00a0% de la population totale. Ceux-ci vivent principalement dans les r\u00e9gions des minorit\u00e9s non chinoises ou non &lsquo;Han&rsquo;, en majorit\u00e9 dans les provinces montagnardes et int\u00e9rieures, \u00e9loign\u00e9es des grandes villes et centres urbains.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En revanche, le nombre de millionnaires en dollars am\u00e9ricains est pass\u00e9 de moins de 100\u00a0000 en 1999 \u00e0 plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">7 millions<\/span>\u00a0aujourd&rsquo;hui, en faisant de la Chine, devant l&rsquo;Inde, le premier pays de millionnaires au monde. L&rsquo;immense majorit\u00e9 d&rsquo;entre eux est concentr\u00e9e dans les m\u00e9galopoles et les r\u00e9gions les plus d\u00e9velopp\u00e9es\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>le\u00a0<a title=\"Delta de la Rivi\u00e8re des Perles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Delta_de_la_Rivi%C3%A8re_des_Perles\">delta de la Rivi\u00e8re des Perles<\/a>, ou la\u00a0<a title=\"Grande Baie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_Baie\">Grande Baie<\/a>\u00a0<a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a>&#8211;<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>&#8211;<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>, au sud, avec\u00a0<span class=\"nowrap\">62 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;habitants, soit pr\u00e8s de\u00a0<span class=\"nowrap\">70 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;habitants en ajoutant Hong Kong, et une croissance moyenne de 16\u00a0% par an, tir\u00e9e par les investissements conjugu\u00e9s de Hong Kong, de Ta\u00efwan, du Japon, de la Cor\u00e9e, des \u00c9tats-Unis et de l&rsquo;Europe\u00a0;<\/li>\n<li>le\u00a0<a title=\"Delta du Yangzi Jiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Delta_du_Yangzi_Jiang\">delta du fleuve Yangzi<\/a>, \u00e0 l&rsquo;est (comprenant\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>, le\u00a0<a title=\"Zhejiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zhejiang\">Zhejiang<\/a>, le\u00a0<a title=\"Jiangsu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jiangsu\">Jiangsu<\/a>), rassemblant plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">125 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;habitants dans plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">17 villes<\/span>\u00a0millionnaires en habitants\u00a0;<\/li>\n<li>la r\u00e9gion capitale\u00a0<a title=\"Jing-Jin-Ji\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jing-Jin-Ji\">Jing-Jin-Ji<\/a>, au nord (comprenant\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>,\u00a0<a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a>, le\u00a0<a title=\"Hebei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hebei\">Hebei<\/a>), avec pr\u00e8s de\u00a0<span class=\"nowrap\">55 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;habitants\u00a0;<\/li>\n<li>Les m\u00e9tropoles centrales (comprenant\u00a0<a title=\"Xi'an\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xi%27an\">Xi&rsquo;an<\/a>,\u00a0<a title=\"Wuhan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wuhan\">Wuhan<\/a>,\u00a0<a title=\"Changsha\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Changsha\">Changsha<\/a>) et le long du\u00a0<a title=\"Yangzi Jiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yangzi_Jiang\">fleuve Yangzi<\/a>\u00a0(fleuve Bleu) avec plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">60 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;habitants dont plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">45 millions<\/span>\u00a0rien qu&rsquo;\u00e0\u00a0<a title=\"Chongqing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chongqing\">Chongqing<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Chengdu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chengdu\">Chengdu<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Politique_de_l.27enfant_unique\"><\/span><span id=\"Politique_de_l'enfant_unique\" class=\"mw-headline\">Politique de l&rsquo;enfant unique<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Politique de l'enfant unique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_de_l%27enfant_unique\">Politique de l&rsquo;enfant unique<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jusqu&rsquo;au d\u00e9but des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1970\">ann\u00e9es 1970<\/a>, la Chine connaissait une tr\u00e8s forte\u00a0<a title=\"Croissance d\u00e9mographique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croissance_d%C3%A9mographique\">croissance d\u00e9mographique<\/a>. Afin de limiter la croissance de sa population, elle a adopt\u00e9 une r\u00e9glementation limitant la taille des familles urbaines (\u00e0 l&rsquo;exception des cinquante-cinq\u00a0<a title=\"Groupes ethniques de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupes_ethniques_de_Chine\">ethnies minoritaires<\/a>) \u00e0 un enfant et \u00e0 deux enfants pour les familles rurales. Le taux de natalit\u00e9 est ainsi tomb\u00e9 de 21\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pour mille\"><a title=\"Pour mille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pour_mille\">\u2030<\/a><\/abbr>\u00a0en 1990 \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">12,4 \u2030<\/span>\u00a0en 2003. L&rsquo;accroissement d\u00e9mographique est quant \u00e0 lui de 0,6\u00a0% en 2009 contre 1,44\u00a0% en 1990<sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-42\">34<\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s les estimations officielles, environ quatre cents millions de naissances ont \u00e9t\u00e9 \u00e9vit\u00e9es du fait de la politique de l&rsquo;enfant unique<sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-43\">35<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certaines familles privil\u00e9gi\u00e9es (notamment dirigeants) pr\u00e9f\u00e8rent aussi payer les amendes dont le montant n&rsquo;a pas \u00e9t\u00e9 r\u00e9actualis\u00e9 r\u00e9cemment. La violation de cette politique par des personnes ais\u00e9es, des c\u00e9l\u00e9brit\u00e9s et des membres du parti communiste chinois a \u00e9t\u00e9 plus fr\u00e9quemment r\u00e9prim\u00e9e dans les ann\u00e9es 2000<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-44\">36<\/a><\/sup>. Les\u00a0<a title=\"Enfant noir en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enfant_noir_en_Chine\">enfants noirs<\/a>\u00a0ou\u00a0<i>Heihaizi<\/i>\u00a0d\u00e9signent des enfants n\u00e9s \u00e0 l&rsquo;ext\u00e9rieur de la politique de l&rsquo;enfant unique.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine compte\u00a0<span class=\"nowrap\">320 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;enfants de moins de quatorze ans. La nouvelle structure par \u00e2ge de la population a accru consid\u00e9rablement le taux d&#8217;emploi qui est aujourd&rsquo;hui un des plus \u00e9lev\u00e9s du monde, ce qui contribue \u00e0 expliquer les forts taux d&rsquo;investissement, d&rsquo;\u00e9pargne et de croissance \u00e9conomique observ\u00e9s depuis 1980. Mais cette politique de l&rsquo;enfant unique n&rsquo;est pas sans poser des probl\u00e8mes sociologiques et des probl\u00e8mes futurs avec un vieillissement acc\u00e9l\u00e9r\u00e9 de population pr\u00e9vu d\u00e8s 2030. Du fait du vieillissement de la population et des enjeux \u00e9conomiques, le gouvernement chinois a d\u00e9cid\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-11-16\" data-sort-value=\"2013-11-16\">16 novembre 2013<\/time>\u00a0un assouplissement de la politique de l&rsquo;enfant unique et au moins quatre cas o\u00f9 un deuxi\u00e8me enfant est autoris\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La politique de l&rsquo;enfant unique prend fin en 2015. Elle est d\u2019abord remplac\u00e9e par une limitation \u00e0 deux du nombre d&rsquo;enfants par famille, puis \u00e0 trois en mai 2021,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0pour faire face \u00e0 la forte baisse du taux de natalit\u00e9 et au vieillissement de la population dans le pays\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-45\">37<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-46\">38<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"D.C3.A9s.C3.A9quilibre_entre_les_sexes\"><\/span><span id=\"D\u00e9s\u00e9quilibre_entre_les_sexes\" class=\"mw-headline\">D\u00e9s\u00e9quilibre entre les sexes<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le ratio des naissances est de 123 gar\u00e7ons pour\u00a0<span class=\"nowrap\">100 filles<\/span>, en 2005<sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-47\">39<\/a><\/sup>. C&rsquo;est en grande partie une cons\u00e9quence de la limitation des naissances. En effet, les gar\u00e7ons sont consid\u00e9r\u00e9s comme plus avantageux \u00e9conomiquement dans les zones rurales, du fait du paiement de dots. Et par ailleurs, la tradition veut que les parents soient \u00e0 la charge de leur fils une fois vieux, tandis que la fille s&rsquo;occupe surtout des parents de son mari. D\u00e8s lors, avoir au moins un gar\u00e7on est tr\u00e8s important. Ceci a entrain\u00e9 de nombreux abandons et infanticides de filles<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-48\">40<\/a><\/sup>, et plus r\u00e9cemment le recours \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Interruption volontaire de grossesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Interruption_volontaire_de_grossesse\">avortement<\/a>\u00a0s\u00e9lectif, interdit en th\u00e9orie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il existe de nombreux\u00a0<a title=\"Orphelinat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orphelinat\">orphelinats<\/a>\u00a0pour les enfants abandonn\u00e9s,\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence.\">mais seuls 2\u00a0% d&rsquo;entre eux ne trouvent pas de parents\u00a0<a title=\"Adoption\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adoption\">adoptifs<\/a>, et restent \u00e0 l&rsquo;orphelinat jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;\u00e2ge adulte<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup>. La r\u00e9publique populaire de Chine a institu\u00e9 un programme permettant les adoptions internationales, mais celui-ci n&rsquo;a qu&rsquo;une faible incidence sur le nombre d&rsquo;adoptions actuellement.\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence.\">De plus, il a \u00e9t\u00e9 fortement limit\u00e9 en d\u00e9cembre 2006.<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2010, la politique de contr\u00f4le des naissances a eu pour cons\u00e9quence observable un ratio de\u00a0<span class=\"nowrap\">119 gar\u00e7ons<\/span>\u00a0n\u00e9s pour\u00a0<span class=\"nowrap\">100 filles<\/span>, largement au-dessus de la\u00a0<a title=\"Sex-ratio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sex-ratio\">moyenne naturelle<\/a>\u00a0(103 \u00e0 107 pour 100)<sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-49\">41<\/a><\/sup>. Ce d\u00e9s\u00e9quilibre entre les sexes a pour cons\u00e9quence la mise en place de trafic humain dans le cadre de la\u00a0<a title=\"Prostitution en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prostitution_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">prostitution en Chine<\/a>. Dans la province du\u00a0<a title=\"Yunnan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yunnan\">Yunnan<\/a>\u00a0des dizaines de femmes ont pu \u00eatre lib\u00e9r\u00e9es avant d&rsquo;\u00eatre vendues \u00e0 des r\u00e9seaux mafieux de la prostitution. Elles \u00e9taient destin\u00e9es \u00e0 alimenter les lieux de prostitution comme esclaves sexuelles dans les centres urbains de l&rsquo;Asie du Sud-Est. D&rsquo;autres femmes devaient rejoindre\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0afin de s&rsquo;y\u00a0<i>marier<\/i><sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-50\">42<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le chef adjoint des services d&rsquo;enqu\u00eates sur les crimes indique qu&rsquo;entre 30\u00a0000 et 60\u00a0000\u00a0enfants disparaissent chaque ann\u00e9e en Chine sans pouvoir indiquer toutefois le pourcentage attribu\u00e9 au trafic humain. En ao\u00fbt 2009, le minist\u00e8re chinois de la S\u00e9curit\u00e9 publique a mis en place un programme pilote destin\u00e9 \u00e0 informer les populations migrantes de ce trafic<sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-51\">43<\/a><\/sup>. Le gouvernement de la r\u00e9publique populaire de Chine tente de r\u00e9duire le probl\u00e8me \u00e0 travers des campagnes de sensibilisation via le\u00a0<a title=\"Planification familiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Planification_familiale\">planning familial<\/a>, mettant en valeur le r\u00f4le des filles, mais \u00e9galement en interdisant le diagnostic de sexe pr\u00e9natal.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Cinquante-six_ethnies\" class=\"mw-headline\">Cinquante-six ethnies<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Groupes ethniques de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupes_ethniques_de_Chine\">Groupes ethniques de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine est un \u00c9tat\u00a0<a title=\"Multiethnique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Multiethnique\">multiethnique<\/a>, compos\u00e9e officiellement de cinquante-six ethnies (d\u00e9finissant une identit\u00e9 ethnique et\/ou culturelle) dont l&rsquo;ensemble forme la \u00ab\u00a0<a title=\"Chinois (nation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chinois_(nation)\">Nation chinoise<\/a>\u00a0\u00bb (\u4e2d\u534e\u6c11\u65cf,\u00a0<i>zh\u014dnghu\u00e1 m\u00ednz\u00fa<\/i>). L&rsquo;\u00e9galit\u00e9 en devoirs et en droits de toutes ces ethnies est inscrite dans le\u00a0<a title=\"Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine de 1982\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constitution_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine_de_1982\">droit constitutionnel de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a><sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-52\">44<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-53\">45<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Ethnie_Han\" class=\"mw-headline\">Ethnie Han<\/span><\/h4>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hanfu_yueyao.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Hanfu_yueyao.jpg\/170px-Hanfu_yueyao.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Hanfu_yueyao.jpg\/255px-Hanfu_yueyao.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Hanfu_yueyao.jpg\/340px-Hanfu_yueyao.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"227\" data-file-width=\"444\" data-file-height=\"592\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Deux jeunes hommes hans habill\u00e9s en\u00a0<i><a title=\"Hanfu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hanfu\">hanfu<\/a><\/i>, costume traditionnel des Hans.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"Han (ethnie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Han_(ethnie)\">Hans<\/a>, largement majoritaire (92\u00a0% de la population) est elle-m\u00eame relativement h\u00e9t\u00e9rog\u00e8ne, et peut \u00eatre \u00e9galement appr\u00e9hend\u00e9e comme un vaste ensemble de coutumes partageant des caract\u00e9ristiques culturelles et linguistiques proches, en particulier la\u00a0<a title=\"Grammaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grammaire\">grammaire<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Caract\u00e8res chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caract%C3%A8res_chinois\">\u00e9criture<\/a>, bas\u00e9es sur les\u00a0<i>hanzi<\/i>\u00a0(\u6c49\u5b57, \u00ab\u00a0caract\u00e8res han\u00a0\u00bb). Les diff\u00e9rences entre les langues parl\u00e9es, comme le\u00a0<a title=\"Mandarin (langue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandarin_(langue)\">mandarin<\/a>, le\u00a0<a title=\"Hakka\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hakka\">hakka<\/a>, le\u00a0<a title=\"Cantonais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cantonais\">cantonais<\/a>\u00a0ou le\u00a0<a title=\"Shangha\u00efen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shangha%C3%AFen\">shangha\u00efen<\/a>, sont cependant tr\u00e8s fortes.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Ethnies_minoritaires\" class=\"mw-headline\">Ethnies minoritaires<\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine reconna\u00eet l&rsquo;existence de\u00a0<a title=\"Groupes ethniques de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupes_ethniques_de_Chine\">cinquante-cinq ethnies<\/a>\u00a0en plus des Hans au sein de la nation chinoise.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Elles sont constitu\u00e9es de citoyens chinois ayant une langue maternelle ou une culture non-han<sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-54\">46<\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s l&rsquo;article quatre de la\u00a0<a title=\"Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine de 1982\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constitution_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine_de_1982\">Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les personnes de toutes les ethnies sont libres d&rsquo;utiliser et de d\u00e9velopper leur propre langue parl\u00e9e et \u00e9crite ainsi que de pr\u00e9server ou r\u00e9former leurs propres us et coutumes.\u00a0\u00bb<\/span>. L&rsquo;article 23 de la loi sur l&rsquo;autonomie des r\u00e9gions ethniques dispose que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0lors du recrutement des cadres ou des ouvriers dans les entreprises ou dans les \u00e9tablissements d&rsquo;une r\u00e9gion autonome, les personnes des minorit\u00e9s nationales sont choisies en priorit\u00e9. Le personnel peut m\u00eame \u00eatre recrut\u00e9 parmi les minorit\u00e9s nationales de la campagne ou des r\u00e9gions de p\u00e2turages, mais l&rsquo;autorisation du gouvernement populaire de la province ou de la r\u00e9gion est n\u00e9cessaire.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En outre, la\u00a0<a title=\"Politique de l'enfant unique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_de_l%27enfant_unique\">loi sur le contr\u00f4le des naissances<\/a>\u00a0ne s&rsquo;applique pas aux ethnies minoritaires, notamment au\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>\u00a0et dans les r\u00e9gions peu peupl\u00e9es de l&rsquo;Ouest, pouvant avoir plus d&rsquo;un enfant par couple, contrairement aux Hans qui n&rsquo;avaient droit qu&rsquo;\u00e0 un seul enfant<sup id=\"cite_ref-55\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-55\">47<\/a><\/sup>. Cependant, certaines minorit\u00e9s se plaignent des diff\u00e9rences qu&rsquo;elles ressentent entre ce que pr\u00e9voit la loi et son application sur le terrain. Des Occidentaux d\u00e9noncent en effet des mesures discriminatoires, notamment des atteintes \u00e0 la\u00a0<a title=\"Libert\u00e9 de religion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libert%C3%A9_de_religion\">libert\u00e9 de culte<\/a>, une\u00a0<a title=\"Sinisation du Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinisation_du_Tibet\">marginalisation culturelle<\/a>\u00a0entra\u00eenant une marginalisation \u00e9conomique, ou la loi autoritaire sur le\u00a0<a title=\"Politique de l'enfant unique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_de_l%27enfant_unique\">contr\u00f4le des naissances<\/a>\u00a0(malgr\u00e9 les am\u00e9nagements sp\u00e9cifiques)<sup id=\"cite_ref-unchr_r\u00e9solution_8_56-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-unchr_r%C3%A9solution_8-56\">48<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-groupe_s\u00e9nat_57-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-groupe_s%C3%A9nat-57\">49<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Uyghur_Meshrep.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Uyghur_Meshrep.jpg\/220px-Uyghur_Meshrep.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Uyghur_Meshrep.jpg\/330px-Uyghur_Meshrep.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Uyghur_Meshrep.jpg\/440px-Uyghur_Meshrep.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"3768\" data-file-height=\"2512\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Des\u00a0<a title=\"Ou\u00efghours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ou%C3%AFghours\">Ou\u00efghours<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le cas le plus m\u00e9diatis\u00e9 est celui du\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>. Le\u00a0<a title=\"Administration centrale tib\u00e9taine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Administration_centrale_tib%C3%A9taine\">gouvernement tib\u00e9tain en exil<\/a>\u00a0et ses sympathisants en Occident y d\u00e9noncent un\u00a0<a title=\"G\u00e9nocide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nocide\">g\u00e9nocide<\/a>\u00a0et des mesures discriminatoires, notamment des atteintes \u00e0 la\u00a0<a title=\"Libert\u00e9 de religion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libert%C3%A9_de_religion\">libert\u00e9 de religion<\/a>, une\u00a0<a title=\"Sinisation du Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinisation_du_Tibet\">marginalisation culturelle<\/a>\u00a0entra\u00eenant une marginalisation \u00e9conomique, ou la loi autoritaire sur le\u00a0<a title=\"Politique de l'enfant unique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_de_l%27enfant_unique\">contr\u00f4le des naissances<\/a>\u00a0malgr\u00e9 les am\u00e9nagements sp\u00e9cifiques<sup id=\"cite_ref-unchr_r\u00e9solution_8_56-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-unchr_r%C3%A9solution_8-56\">48<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-groupe_s\u00e9nat_57-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-groupe_s%C3%A9nat-57\">49<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quoique moins m\u00e9diatis\u00e9, un sentiment \u00e9quivalent existerait chez les\u00a0<a title=\"Ou\u00efghours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ou%C3%AFghours\">Ou\u00efghours<\/a>\u00a0<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">musulmans<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>, consid\u00e9r\u00e9s comme victimes d&rsquo;une domination han<sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-58\">50<\/a><\/sup>, des atteintes \u00e0 la libert\u00e9 religieuse et culturelle, et la politique de peuplement vers l&rsquo;Ouest qu&rsquo;ils consid\u00e8rent comme une\u00a0<a title=\"Colonisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colonisation\">colonisation<\/a>\u00a0han<sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-59\">51<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;apr\u00e8s le gouvernement de la r\u00e9publique populaire de Chine, ce type d&rsquo;affirmations est le fait de mouvements qu&rsquo;il qualifie de \u00ab\u00a0<a title=\"S\u00e9paratisme (politique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9paratisme_(politique)\">s\u00e9paratistes<\/a>\u00a0\u00bb. Il d\u00e9nonce le\u00a0<a title=\"Administration centrale tib\u00e9taine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Administration_centrale_tib%C3%A9taine\">gouvernement tib\u00e9tain en exil<\/a>\u00a0dirig\u00e9 par le\u00a0<a title=\"Tenzin Gyatso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tenzin_Gyatso\">quatorzi\u00e8me dala\u00ef-lama<\/a><sup id=\"cite_ref-60\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-60\">52<\/a><\/sup>. Il s&rsquo;oppose aussi au\u00a0<a title=\"Mouvement d'ind\u00e9pendance du Turkestan oriental\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_d%27ind%C3%A9pendance_du_Turkestan_oriental\">mouvement d&rsquo;ind\u00e9pendance du Turkestan oriental<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Parti islamique du Turkestan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_islamique_du_Turkestan\">Parti islamique du Turkestan<\/a>\u00a0est accus\u00e9 d&rsquo;avoir fait usage de moyens\u00a0<a title=\"Terrorisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terrorisme\">terroristes<\/a>\u00a0et violents<sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-61\">53<\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00c9tat les accuse de fournir les Chinois qui s&rsquo;entra\u00eenaient dans les camps d&rsquo;<a title=\"Al-Qa\u00efda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Al-Qa%C3%AFda\">Al-Qa\u00efda<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Afghanistan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a>\u00a0entre autres en vue de participer \u00e0 un\u00a0<a title=\"Djihad\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Djihad\">Djihad<\/a><sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-62\">54<\/a><\/sup>. Cette accusation est d\u00e9mentie par le mouvement<sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-63\">55<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a title=\"Camps d'internement du Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camps_d%27internement_du_Xinjiang\">Camps d&rsquo;internement du Xinjiang<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"G\u00e9nocide des Ou\u00efghours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nocide_des_Ou%C3%AFghours\">G\u00e9nocide des Ou\u00efghours<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 2010\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_2010\">ann\u00e9es 2010<\/a>, des centaines de milliers de musulmans pratiquants\u00a0<a title=\"Ou\u00efghours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ou%C3%AFghours\">ou\u00efghours<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Kazakhs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kazakhs\">kazakhs<\/a>\u00a0passent par des\u00a0<a title=\"Camps d'internement du Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Camps_d%27internement_du_Xinjiang\">camp de r\u00e9\u00e9ducation<\/a>\u00a0chinois. En 2018, le nombre des d\u00e9tenus est estim\u00e9 \u00e0 un million par\u00a0<a title=\"Amnesty International\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amnesty_International\">Amnesty International<\/a><sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-64\">56<\/a><\/sup>. L&rsquo;id\u00e9ologie communiste est inculqu\u00e9e aux d\u00e9tenus qui d&rsquo;apr\u00e8s les t\u00e9moignages y subissent des tortures et sont forc\u00e9s \u00e0 manger du porc et \u00e0 boire de l&rsquo;alcool<sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-65\">57<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-66\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-66\">58<\/a><\/sup>. La Chine reconnait officiellement l&rsquo;existence de ces camps le 9 octobre 2018<sup id=\"cite_ref-67\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-67\">59<\/a><\/sup>, appel\u00e9s officiellement \u00ab\u00a0centres de formation professionnelle\u00a0\u00bb.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89conomie\"><\/span><span id=\"\u00c9conomie\" class=\"mw-headline\">\u00c9conomie<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"\u00c9conomie de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">\u00c9conomie de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Histoire_.C3.A9conomique\"><\/span><span id=\"Histoire_\u00e9conomique\" class=\"mw-headline\">Histoire \u00e9conomique<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">On estime que la Chine a \u00e9t\u00e9 la premi\u00e8re puissance \u00e9conomique mondiale durant la majeure partie des vingt derniers si\u00e8cles<sup id=\"cite_ref-Nalapat_68-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Nalapat-68\">60<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-69\">61<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Dellios_70-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Dellios-70\">62<\/a><\/sup>\u00a0de l&rsquo;histoire. Jusqu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xviii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution industrielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_industrielle\">r\u00e9volution industrielle<\/a>, c&rsquo;est \u00e9galement en Chine qu&rsquo;on trouvait le niveau de vie le plus \u00e9lev\u00e9 de la plan\u00e8te<sup id=\"cite_ref-71\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-71\">63<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine, premi\u00e8re civilisation \u00e0 utiliser le\u00a0<a title=\"Billet de banque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Billet_de_banque\">papier monnaie<\/a>, a une longue histoire de relations \u00e9conomiques internationales. On retiendra quelques points de rep\u00e8res utiles\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>La\u00a0<a title=\"Dynastie Yuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Yuan\">dynastie des Yuan<\/a>\u00a0a organis\u00e9 un syst\u00e8me de routes et de poste efficaces, contribuant \u00e0 la modernisation de l&rsquo;\u00e9conomie chinoise.<\/li>\n<li>Au d\u00e9but de\u00a0<a title=\"Dynastie Ming\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Ming\">l&rsquo;\u00e8re Ming<\/a>, les flottes de l&rsquo;amiral\u00a0<a title=\"Zheng He\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zheng_He\">Zheng He<\/a>\u00a0ont renforc\u00e9 les liens existant d\u00e9j\u00e0 sur la route des \u00e9pices, entre l&rsquo;Inde, la c\u00f4te africaine orientale, l&rsquo;<a title=\"Indon\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indon%C3%A9sie\">Indon\u00e9sie<\/a>\u00a0et suppos\u00e9ment l&rsquo;Australie ainsi que les Am\u00e9riques (avant les Europ\u00e9ens,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"confer (reportez-vous \u00e0\/comparez avec)\">cf.<\/abbr>\u00a0cartes de l&rsquo;Amiral de cette \u00e9poque).<\/li>\n<li>\u00c0 la suite d&rsquo;une p\u00e9riode de repli sous les\u00a0<a title=\"Dynastie Ming\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Ming\">Ming<\/a>, la\u00a0<a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">dynastie Qing<\/a>\u00a0a vu son d\u00e9ficit \u00e9conomique s&rsquo;accro\u00eetre avec l&rsquo;arriv\u00e9e des colonisateurs occidentaux. Au milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xix<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;\u00e9conomie chinoise a \u00e9t\u00e9 dans sa plus grande partie asservie au commerce de l&rsquo;<a title=\"Opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Opium\">opium<\/a>\u00a0pour les int\u00e9r\u00eats des colonisateurs, pr\u00e9cipitant le pays dans un chaos \u00e9conomique et politique.<\/li>\n<li>Le r\u00e8gne de\u00a0<a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 synonyme d&rsquo;une nouvelle p\u00e9riode de quasi-autarcie \u00e9conomique, en dehors de certains \u00e9changes avec les pays de la sph\u00e8re communiste.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hongxing_Road.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2d\/Hongxing_Road.jpg\/220px-Hongxing_Road.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2d\/Hongxing_Road.jpg\/330px-Hongxing_Road.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2d\/Hongxing_Road.jpg\/440px-Hongxing_Road.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"2048\" data-file-height=\"1536\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Compte tenu de la\u00a0<a title=\"Modernisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Modernisation\">modernisation<\/a>\u00a0du pays, la soci\u00e9t\u00e9 civile chinoise \u00e9volue \u00e0 grande vitesse et adopte les nouveaux modes de consommation \u00e0 l&rsquo;instar des\u00a0<a title=\"Pays d\u00e9velopp\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays_d%C3%A9velopp%C3%A9\">pays d\u00e9velopp\u00e9s<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Lib.C3.A9ralisation_de_l.27.C3.A9conomie\"><\/span><span id=\"Lib\u00e9ralisation_de_l'\u00e9conomie\" class=\"mw-headline\">Lib\u00e9ralisation de l&rsquo;\u00e9conomie<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>\u00a0d\u00e9finit l&rsquo;\u00e9conomie de la Chine comme une \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9conomie socialiste de march\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_socialiste_de_march%C3%A9\">\u00e9conomie socialiste de march\u00e9<\/a>\u00a0\u00bb, une forme de \u00ab\u00a0socialisme aux caract\u00e9ristiques chinoises\u00a0\u00bb. De 1978 \u00e0 1989, le gouvernement chinois a men\u00e9 une politique de\u00a0<a title=\"R\u00e9forme \u00e9conomique chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_%C3%A9conomique_chinoise\">r\u00e9formes \u00e9conomiques importantes<\/a>, faisant passer la Chine d&rsquo;une\u00a0<a title=\"\u00c9conomie planifi\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_planifi%C3%A9e\">\u00e9conomie planifi\u00e9e<\/a>\u00a0de type\u00a0<a title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\">sovi\u00e9tique<\/a>\u00a0\u00e0 un \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9conomie socialiste de march\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_socialiste_de_march%C3%A9\">socialisme de march\u00e9<\/a>\u00a0\u00bb, conservant la structure rigide de contr\u00f4le par le Parti communiste chinois, ce qui l&rsquo;a fait appeler \u00ab\u00a0l&rsquo;atelier du monde\u00a0\u00bb. Dans ce but, la\u00a0<a title=\"Collectivisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Collectivisation\">collectivisation<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Agriculture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agriculture\">agriculture<\/a>\u00a0a laiss\u00e9 place \u00e0 un syst\u00e8me de responsabilisation individuelle des terres. Les cadres locaux ont acquis plus de marge de man\u0153uvre, des g\u00e9rants ont \u00e9t\u00e9 introduits dans les secteurs industriels, permettant l&rsquo;essor de nombreuses petites\u00a0<a title=\"Entreprise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Entreprise\">entreprises<\/a>, alors nomm\u00e9es\u00a0<i>getihu<\/i>\u00a0(\u4e2a\u4f53\u6237). Cette politique a permis d&rsquo;attirer de nombreux commer\u00e7ants et\u00a0<a title=\"Investisseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Investisseur\">investisseurs<\/a>\u00a0\u00e9trangers. Le contr\u00f4le des\u00a0<a title=\"Prix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prix\">prix<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 rel\u00e2ch\u00e9, \u00e0 l&rsquo;exception notable de produits de premi\u00e8re n\u00e9cessit\u00e9 pour les\u00a0<a title=\"Paysan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paysan\">paysans<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1992, l&rsquo;appellation officielle du syst\u00e8me devient \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9conomie de march\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_de_march%C3%A9\">\u00e9conomie de march\u00e9<\/a>\u00a0<a title=\"Socialisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Socialisme\">socialiste<\/a>\u00a0\u00bb et le changement d&rsquo;adjectifs marque le d\u00e9but du changement de nature de classe de l&rsquo;\u00c9tat. Le\u00a0<a title=\"Secteur public\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Secteur_public\">secteur public<\/a>\u00a0commence \u00e0 se noyer dans l&rsquo;oc\u00e9an de l&rsquo;\u00e9conomie marchande et passe de 73\u00a0% de la\u00a0<a title=\"Productique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Productique\">production industrielle<\/a>\u00a0en 1988 \u00e0 35\u00a0% en 1992. Cela a permis le passage d&rsquo;une \u00e9conomie planifi\u00e9e \u00e0 une\u00a0<a title=\"\u00c9conomie mixte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_mixte\">\u00e9conomie mixte<\/a>\u00a0et la red\u00e9couverte des fondements du\u00a0<a title=\"Lib\u00e9ralisme \u00e9conomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lib%C3%A9ralisme_%C3%A9conomique\">lib\u00e9ralisme \u00e9conomique<\/a>, tout en sauvegardant le\u00a0<a title=\"Communisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communisme\">communisme<\/a>\u00a0officiel du r\u00e9gime. Dans ce nouveau syst\u00e8me \u00e9conomique, les\u00a0<a title=\"Entreprise publique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Entreprise_publique\">entreprises publiques<\/a>\u00a0ou\u00a0<i><a title=\"Danwei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Danwei\">danwei<\/a><\/i>\u00a0ont du mal \u00e0 trouver leur place et rencontrent de plus en plus de difficult\u00e9s. Leurs\u00a0<a title=\"R\u00e9sultat net\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9sultat_net\">pertes<\/a>\u00a0ont atteint le chiffre record de 102,6\u00a0milliards de\u00a0<a title=\"Yuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yuan\">yuans<\/a>\u00a0(12,75\u00a0milliards de\u00a0<a title=\"Dollar am\u00e9ricain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dollar_am%C3%A9ricain\">dollars am\u00e9ricains<\/a>) en 2005, soit une augmentation de 56,7\u00a0% en base annuelle, selon les chiffres du Bureau d&rsquo;\u00c9tat des\u00a0<a title=\"Statistique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Statistique\">statistiques<\/a>\u00a0(BES). Sur les deux premiers mois de\u00a0<a title=\"2006\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2006\">2006<\/a>, les pertes des entreprises publiques ou contr\u00f4l\u00e9es par l&rsquo;<a title=\"\u00c9tat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tat\">\u00c9tat<\/a>\u00a0atteignent d\u00e9j\u00e0 26,2\u00a0milliards de yuans, soit 3,25\u00a0milliards de dollars am\u00e9ricains. L&rsquo;augmentation des\u00a0<a title=\"Co\u00fbt de production\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Co%C3%BBt_de_production\">co\u00fbts de production<\/a>, un syst\u00e8me de fixation des prix inefficace, la surcapacit\u00e9 et d&rsquo;importantes lacunes d&rsquo;ordre technologique sont les principales causes de cette situation, selon Jiang Yuan, statisticien au Bureau d&rsquo;\u00c9tat des statistiques<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\/220px-Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\/330px-Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg\/440px-Hong_Kong_Skyline_Restitch_-_Dec_2007.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"95\" data-file-width=\"4250\" data-file-height=\"1844\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>En 2020,\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0poss\u00e8de la seconde \u00e9conomie la plus\u00a0<a title=\"Indice de libert\u00e9 \u00e9conomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indice_de_libert%C3%A9_%C3%A9conomique\">lib\u00e9rale<\/a>\u00a0du monde selon la\u00a0<a title=\"Heritage Foundation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Heritage_Foundation\">Heritage Foundation<\/a><sup id=\"cite_ref-72\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-72\">64<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le gouvernement met r\u00e9solument entre parenth\u00e8ses l&rsquo;<a title=\"\u00c9galit\u00e9 sociale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89galit%C3%A9_sociale\">\u00e9galit\u00e9 des classes<\/a>\u00a0durant cette p\u00e9riode, men\u00e9e par le mot d&rsquo;ordre de\u00a0<a title=\"Deng Xiaoping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deng_Xiaoping\">Deng Xiaoping<\/a>\u00a0: \u00ab\u00a0Enrichissez-vous\u00a0!\u00a0\u00bb L&rsquo;enrichissement personnel (<a title=\"Individualisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Individualisme\">individualisme<\/a>) et la\u00a0<a title=\"Consommation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Consommation\">consommation<\/a>\u00a0(soutenue par des politiques\u00a0<a title=\"N\u00e9okeyn\u00e9sianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9okeyn%C3%A9sianisme\">n\u00e9okeyn\u00e9siennes<\/a>\u00a0d\u00e8s\u00a0<a title=\"1997\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1997\">1997<\/a>) sont devenus de nouveaux moteurs \u00e9conomiques, accompagn\u00e9s par une professionnalisation progressive des techniques de\u00a0<a title=\"Management\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Management\">gestion<\/a>, destin\u00e9es \u00e0 am\u00e9liorer la\u00a0<a title=\"Productivit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Productivit%C3%A9\">productivit\u00e9<\/a>\u00a0(<a title=\"Division du travail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Division_du_travail\">division du travail<\/a>). Le gouvernement a \u00e9galement \u0153uvr\u00e9 pour attirer des\u00a0<a title=\"Capital financier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capital_financier\">capitaux<\/a>\u00a0\u00e9trangers, sources cruciales de\u00a0<a title=\"D\u00e9veloppement \u00e9conomique et social\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9veloppement_%C3%A9conomique_et_social\">d\u00e9veloppement \u00e9conomique<\/a>\u00a0: les\u00a0<a title=\"Zone \u00e9conomique sp\u00e9ciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_%C3%A9conomique_sp%C3%A9ciale\">zones \u00e9conomiques sp\u00e9ciales<\/a>\u00a0(ZES), exemptes de\u00a0<a title=\"Taxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taxe\">taxes<\/a>, ont \u00e9t\u00e9 cr\u00e9\u00e9es \u00e0 cet effet, \u00e9tendues peu \u00e0 peu \u00e0 tout le littoral. Gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;introduction du\u00a0<a title=\"Libre-\u00e9change\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libre-%C3%A9change\">libre-\u00e9change<\/a>, on observe qu&rsquo;un quadruplement du\u00a0<a title=\"Produit int\u00e9rieur brut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Produit_int%C3%A9rieur_brut\">produit int\u00e9rieur brut<\/a>\u00a0(PIB) s&rsquo;est produit depuis\u00a0<a title=\"1978\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1978\">1978<\/a>. Les incitations par taxes pr\u00e9f\u00e9rentielles sont \u00e9galement \u00e0 l&rsquo;origine d&rsquo;<a title=\"Fiscalit\u00e9 incitative\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fiscalit%C3%A9_incitative\">incitations fiscales<\/a>\u00a0\u00e0 produire en Chine, que ce soit pour l&rsquo;<a title=\"Exportation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exportation\">export<\/a>\u00a0ou pour le march\u00e9 int\u00e9rieur d&rsquo;un milliard trois cents millions d&rsquo;individus. La r\u00e9publique populaire de Chine tente d&rsquo;harmoniser le syst\u00e8me de taxes et r\u00e8glements pratiqu\u00e9s sur les entreprises, aussi bien chinoises qu&rsquo;\u00e9trang\u00e8res. Ainsi, les taxes pr\u00e9f\u00e9rentielles dont b\u00e9n\u00e9ficient les exportateurs dans les zones \u00e9conomiques sp\u00e9ciales et les villes c\u00f4ti\u00e8res sont l&rsquo;objet d&rsquo;une r\u00e9vision. Les exportations chinoises vers les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0repr\u00e9sentaient 125\u00a0milliards de dollars am\u00e9ricains en 2002, tandis que les\u00a0<a title=\"Importation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Importation\">importations<\/a>\u00a0am\u00e9ricaines atteignaient 19\u00a0milliards. Ce d\u00e9s\u00e9quilibre est attribu\u00e9 de fa\u00e7on r\u00e9currente par les \u00c9tats-Unis \u00e0 un\u00a0<a title=\"Taux de change\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taux_de_change\">taux de change<\/a>\u00a0jug\u00e9 d\u00e9favorable entre le\u00a0<a title=\"Yuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yuan\">yuan<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Dollar am\u00e9ricain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dollar_am%C3%A9ricain\">dollar am\u00e9ricain<\/a>. En revanche, pour la Chine, une r\u00e9\u00e9valuation du yuan telle que la souhaitent les \u00c9tats-Unis cr\u00e9erait une\u00a0<a title=\"Inflation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inflation\">inflation<\/a>\u00a0tr\u00e8s importante, elle-m\u00eame g\u00e9n\u00e9ratrice de tensions sociales internes. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-07-21\" data-sort-value=\"2005-07-21\">21 juillet 2005<\/time>, la\u00a0<a title=\"Banque populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_populaire_de_Chine\">Banque populaire de Chine<\/a>\u00a0annonce qu&rsquo;elle met en \u0153uvre un syst\u00e8me de fluctuation du yuan dans les limites de 0,3\u00a0% par jour par rapport au dollar am\u00e9ricain, contre 3\u00a0% maximum par rapport \u00e0 un panier de\u00a0<a title=\"Devise (monnaie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Devise_(monnaie)\">devises<\/a>\u00a0\u00e9trang\u00e8res, dont le\u00a0<a title=\"Yen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yen\">yen<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Euro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Euro\">euro<\/a>\u00a0(voir\u00a0<a title=\"R\u00e9gime de change chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gime_de_change_chinois\">R\u00e9gime de change chinois<\/a>).<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Rattrapage_du_retard_.C3.A9conomique\"><\/span><span id=\"Rattrapage_du_retard_\u00e9conomique\" class=\"mw-headline\">Rattrapage du retard \u00e9conomique<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_Chine_treemap_fr.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/La_Chine_treemap_fr.png\/220px-La_Chine_treemap_fr.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/La_Chine_treemap_fr.png\/330px-La_Chine_treemap_fr.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a0\/La_Chine_treemap_fr.png\/440px-La_Chine_treemap_fr.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"172\" data-file-width=\"1105\" data-file-height=\"863\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Repr\u00e9sentation graphique des exportations en provenance de Chine dans\u00a0<span class=\"nowrap\">28 cat\u00e9gories<\/span>\u00a0de couleurs.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:President_Xi_Jinping.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/President_Xi_Jinping.jpg\/220px-President_Xi_Jinping.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/President_Xi_Jinping.jpg\/330px-President_Xi_Jinping.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/President_Xi_Jinping.jpg\/440px-President_Xi_Jinping.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"2362\" data-file-height=\"1575\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Officiels chinois men\u00e9s par\u00a0<a title=\"Xi Jinping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xi_Jinping\">Xi Jinping<\/a>\u00a0face \u00e0 une d\u00e9l\u00e9gation \u00e9conomique n\u00e9erlandaise conduite par\u00a0<a title=\"Mark Rutte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mark_Rutte\">Mark Rutte<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">On estime que la Chine a \u00e9t\u00e9 la premi\u00e8re puissance \u00e9conomique mondiale durant la majeure partie des vingt derniers si\u00e8cles<sup id=\"cite_ref-Nalapat_68-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Nalapat-68\">60<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-73\">65<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Dellios_70-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Dellios-70\">62<\/a><\/sup>. Jusqu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xviii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution industrielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_industrielle\">r\u00e9volution industrielle<\/a>, c&rsquo;est \u00e9galement en Chine que l&rsquo;on trouvait le niveau de vie le plus \u00e9lev\u00e9 de la plan\u00e8te<sup id=\"cite_ref-74\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-74\">66<\/a><\/sup>. C&rsquo;est sous la\u00a0<a title=\"Dynastie Qing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Qing\">dynastie Qing<\/a>\u00a0que le d\u00e9veloppement \u00e9conomique de la Chine commen\u00e7a \u00e0 ralentir, alors que les pays occidentaux passaient lentement d&rsquo;une soci\u00e9t\u00e9 \u00e0 dominante agraire \u00e0 une soci\u00e9t\u00e9 industrielle. En\u00a0<a title=\"1820\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1820\">1820<\/a>, la Chine comptait pour 33\u00a0% du\u00a0<a title=\"Produit int\u00e9rieur brut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Produit_int%C3%A9rieur_brut\">PIB<\/a>\u00a0mondial<sup id=\"cite_ref-75\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-75\">67<\/a><\/sup>. Cette part \u00e9tait de 3,6\u00a0% en 2000 et de 17,8\u00a0% en 2019 selon le\u00a0<a class=\"new\" title=\"Center for Business and Economic Research (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Center_for_Business_and_Economic_Research&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Center for Business and Economic Research<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Center for Business and Economic Research\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Center_for_Business_and_Economic_Research\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Center for Business and Economic Research\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><sup id=\"cite_ref-76\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-76\">68<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2010, la Chine est devenue la deuxi\u00e8me puissance mondiale\u00a0: le\u00a0<a title=\"Produit int\u00e9rieur brut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Produit_int%C3%A9rieur_brut\">PIB<\/a>\u00a0de la Chine s&rsquo;est \u00e9lev\u00e9 \u00e0 5\u00a0878,6\u00a0milliards de dollars en 2010, contre 5\u00a0472\u00a0milliards au\u00a0<a title=\"Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Japon\">Japon<\/a><sup id=\"cite_ref-77\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-77\">69<\/a><\/sup>. Ce d\u00e9veloppement effr\u00e9n\u00e9 des activit\u00e9s \u00e9conomiques est davantage d\u00fb aux investissements et aux exportations qu&rsquo;\u00e0 la consommation int\u00e9rieure<sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-78\">70<\/a><\/sup>. En d\u00e9cembre 2014, le\u00a0<a title=\"Fonds mon\u00e9taire international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonds_mon%C3%A9taire_international\">Fonds mon\u00e9taire international<\/a>\u00a0(FMI) annonce que le PIB de la r\u00e9publique populaire de Chine sera cette ann\u00e9e-l\u00e0 le plus \u00e9lev\u00e9 du monde en\u00a0<a title=\"Parit\u00e9 de pouvoir d'achat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parit%C3%A9_de_pouvoir_d%27achat\">parit\u00e9 de pouvoir d&rsquo;achat<\/a>\u00a0(PPA)<sup id=\"cite_ref-79\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-79\">71<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Lib\u00e9_80-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Lib%C3%A9-80\">72<\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s les donn\u00e9es du FMI d&rsquo;avril 2021, le PIB PPA de la Chine n&rsquo;a toutefois d\u00e9pass\u00e9 celui des \u00c9tats-Unis qu&rsquo;en 2017<sup id=\"cite_ref-81\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-81\">73<\/a><\/sup>. En 2018, elle n\u2019est cependant qu\u2019au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatre-vingt-cinqui\u00e8me (huitante-cinqui\u00e8me \/ octante-cinqui\u00e8me)\">85<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0rang mondial pour le\u00a0<span class=\"nowrap\">PIB (PPA)\/hab<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le d\u00e9veloppement \u00e9conomique actuel de la Chine est l&rsquo;un des plus rapides du monde, puisque l&rsquo;on y enregistre une\u00a0<a title=\"Croissance \u00e9conomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croissance_%C3%A9conomique\">croissance<\/a>\u00a0dont la moyenne, en 25\u00a0ans, est de 9,8\u00a0% par an. Entre 1980 et 2007, le\u00a0<a title=\"Produit int\u00e9rieur brut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Produit_int%C3%A9rieur_brut\">PIB<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 multipli\u00e9 par 12,7<sup id=\"cite_ref-82\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-82\">74<\/a><\/sup>. En 2013, la croissance en Chine a atteint 7,7\u00a0%<sup id=\"cite_ref-83\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-83\">75<\/a><\/sup>. La r\u00e9publique populaire de Chine est membre de l&rsquo;<a title=\"Organisation mondiale du commerce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_du_commerce\">Organisation mondiale du commerce<\/a>\u00a0(OMC) depuis le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2001-12-11\" data-sort-value=\"2001-12-11\">11 d\u00e9cembre 2001<\/time><sup id=\"cite_ref-84\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-84\">76<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-85\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-85\">77<\/a><\/sup>. La croissance de la Chine est essentiellement tir\u00e9e par les exportations. Leur montant a plus que doubl\u00e9 en quatre ans, pour atteindre plus de 1\u00a0000\u00a0milliards de dollars am\u00e9ricains en 2009, ce qui fait de la Chine le premier exportateur mondial. L&rsquo;essentiel de ce commerce se fait avec l&rsquo;<a title=\"Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_europ%C3%A9enne\">Union europ\u00e9enne<\/a>\u00a0(20,4\u00a0%), les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0(17,7\u00a0%),\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0(13,4\u00a0%) et le\u00a0<a title=\"Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Japon\">Japon<\/a>\u00a0(8,1\u00a0%). La\u00a0<a title=\"Balance commerciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Balance_commerciale\">balance commerciale<\/a>\u00a0de la Chine est exc\u00e9dentaire avec un grand nombre de pays. Les points forts des exportations chinoises sont le\u00a0<a title=\"Textile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Textile\">textile<\/a>, les\u00a0<a title=\"Tracteur agricole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tracteur_agricole\">tracteurs<\/a>, les\u00a0<a title=\"Montre (horlogerie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montre_(horlogerie)\">montres<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Jouet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jouet\">jouets<\/a>\u00a0(85\u00a0% du march\u00e9 mondial), les\u00a0<a title=\"Appareil photographique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Appareil_photographique\">appareils photographiques<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Ordinateur portable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordinateur_portable\">ordinateurs portables<\/a>\u00a0(55\u00a0% du march\u00e9), les\u00a0<a title=\"T\u00e9l\u00e9viseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9l%C3%A9viseur\">t\u00e9l\u00e9viseurs<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Lave-linge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lave-linge\">machines \u00e0 laver<\/a>\u00a0(30\u00a0%), 15\u00a0% pour l&rsquo;<a title=\"Acier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acier\">acier<\/a><sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-86\">78<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"thumb tleft\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/da\/Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg\/220px-Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/da\/Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg\/330px-Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/da\/Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg\/440px-Shanghai_-_Nanjing_Road.jpeg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"162\" data-file-width=\"1566\" data-file-height=\"1152\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>, grande\u00a0<a title=\"Ville mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ville_mondiale\">ville mondiale<\/a>, dynamique et moderne.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La pr\u00e9sence des entreprises \u00e9trang\u00e8res sur le sol chinois est en grande partie \u00e0 l&rsquo;origine de la forte acc\u00e9l\u00e9ration de la croissance des exportations. Elles ont attir\u00e9 la\u00a0<a title=\"Main-d'\u0153uvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Main-d%27%C5%93uvre\">main-d&rsquo;\u0153uvre<\/a>\u00a0qualifi\u00e9e dans les zones c\u00f4ti\u00e8res o\u00f9 elles se sont implant\u00e9es. Seulement 41\u00a0% des exportations chinoises proviennent d&rsquo;entreprises int\u00e9gralement chinoises. Aujourd&rsquo;hui, 39\u00a0% des exportations en provenance de Chine sont r\u00e9alis\u00e9es par des entreprises dont le\u00a0<a title=\"Capitaux propres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capitaux_propres\">capital<\/a>\u00a0est \u00e0 cent pour cent \u00e9tranger et 20\u00a0% sont le fait de partenariat entre les soci\u00e9t\u00e9s \u00e9trang\u00e8res et les soci\u00e9t\u00e9s chinoises<sup id=\"cite_ref-87\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-87\">79<\/a><\/sup>. La Chine continentale entretient son attractivit\u00e9 pour les entreprises avec une main-d&rsquo;\u0153uvre bon march\u00e9 et non\u00a0<a title=\"Syndicat professionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syndicat_professionnel\">syndiqu\u00e9e<\/a>. Cependant le prix de la main-d&rsquo;\u0153uvre cro\u00eet rapidement, en 2010, il a progress\u00e9 de 24\u00a0%<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De plus, il faut ajouter que le pays poss\u00e8de la plus grande force de travail au monde avec 813,5\u00a0millions de travailleurs disponibles<sup id=\"cite_ref-cia_10-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-cia-10\">7<\/a><\/sup>. La non-organisation des ouvriers chinois repr\u00e9sente un b\u00e9n\u00e9fice substantiel pour les\u00a0<a title=\"Employeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Employeur\">employeurs<\/a>, qui y trouvent une\u00a0<a title=\"Flexibilit\u00e9 du travail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Flexibilit%C3%A9_du_travail\">flexibilit\u00e9 d&#8217;emploi<\/a>\u00a0impossible \u00e0 mettre en \u0153uvre dans les\u00a0<a title=\"D\u00e9mocratie lib\u00e9rale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9mocratie_lib%C3%A9rale\">d\u00e9mocraties lib\u00e9rales<\/a>. Un autre aspect de l&rsquo;\u00e9conomie chinoise \u00e0 relever\u00a0: les bas prix d&rsquo;\u00e9l\u00e9ments non issus de la force de travail. Cela est d\u00fb en partie \u00e0 l&rsquo;existence du contr\u00f4le des prix et de la garantie des sources d&rsquo;approvisionnement h\u00e9rit\u00e9s de la pr\u00e9c\u00e9dente \u00e9conomie de type\u00a0<a title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\">sovi\u00e9tique<\/a>\u00a0: les entreprises d&rsquo;\u00c9tat continuant \u00e0 \u00eatre d\u00e9mantel\u00e9es et leurs ouvriers renvoy\u00e9s dans des secteurs de comp\u00e9titivit\u00e9 accrus, l&rsquo;effet\u00a0<a title=\"D\u00e9flation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9flation\">d\u00e9flationniste<\/a>\u00a0induit continue \u00e0 mettre la pression sur les prix pratiqu\u00e9s au sein de l&rsquo;\u00e9conomie<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les cons\u00e9quences de cette croissance \u00e9conomique sont nombreuses. Le\u00a0<a title=\"Revenu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Revenu\">revenu<\/a>\u00a0moyen annuel d&rsquo;un ouvrier chinois est de mille trois cents dollars am\u00e9ricains. Les\u00a0<a title=\"Salaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salaire\">salaires<\/a>\u00a0augmentent r\u00e9guli\u00e8rement sur le littoral\u00a0<a title=\"Oc\u00e9an Pacifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oc%C3%A9an_Pacifique\">pacifique<\/a>. La Chine a accumul\u00e9 la plus confortable r\u00e9serve de\u00a0<a title=\"Devise (monnaie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Devise_(monnaie)\">devises<\/a>\u00a0du monde moderne, \u00e0 hauteur de 2\u00a0200\u00a0milliards d&rsquo;euros selon la\u00a0<a title=\"Banque populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_populaire_de_Chine\">Banque populaire de Chine<\/a>. Cela place le pays dans une situation de\u00a0<i><a title=\"Dollar trap\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dollar_trap\">dollar trap<\/a><\/i>\u00a0vis-\u00e0-vis des \u00c9tats-Unis<sup id=\"cite_ref-88\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-88\">80<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2014, la Chine fonde la\u00a0<a title=\"Banque asiatique d'investissement pour les infrastructures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_asiatique_d%27investissement_pour_les_infrastructures\">Banque asiatique d&rsquo;investissement pour les infrastructures<\/a>\u00a0(AIIB) pour contrebalancer le poids des institutions financi\u00e8res issues du monde occidental (et ce alors que plusieurs pays occidentaux acceptent toutefois d&rsquo;en devenir membre). Dot\u00e9e de dizaines de milliards de dollars, elle a pour but d&rsquo;asseoir la nouvelle diplomatie \u00e9conomique chinoise afin de financer les besoins massifs en infrastructure en Asie (autoroutes, chemins de fer, t\u00e9l\u00e9communications, etc.), \u00e0 partir de r\u00e9seaux financiers convergeant vers la Chine<sup id=\"cite_ref-89\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-89\">81<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89nergie\"><\/span><span id=\"\u00c9nergie\" class=\"mw-headline\">\u00c9nergie<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"\u00c9nergie en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89nergie_en_Chine\">\u00c9nergie en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg\/220px-Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg\/330px-Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg\/440px-Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"533\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Le\u00a0<a title=\"Barrage des Trois-Gorges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barrage_des_Trois-Gorges\">barrage des Trois-Gorges<\/a>, dans la province du\u00a0<a title=\"Hubei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubei\">Hubei<\/a>, est le plus grand\u00a0<a title=\"Barrage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barrage\">barrage<\/a>\u00a0ainsi que le plus grand\u00a0<a title=\"G\u00e9n\u00e9rateur \u00e9lectrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9n%C3%A9rateur_%C3%A9lectrique\">g\u00e9n\u00e9rateur d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9<\/a>\u00a0au monde<sup id=\"cite_ref-90\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-90\">82<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est devenue la troisi\u00e8me consommatrice d&rsquo;<a title=\"\u00c9lectricit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectricit%C3%A9\">\u00e9lectricit\u00e9<\/a>\u00a0apr\u00e8s les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_europ%C3%A9enne\">Union europ\u00e9enne<\/a>. La consommation par habitant, de l&rsquo;ordre de 3\u00a0400\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilowatt-heure\">kWh<\/abbr>\u00a0par an (contre plus de 13\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilowatt-heure par habitant an\">kWh\/hab\/an<\/abbr>\u00a0aux \u00c9tats-Unis), cro\u00eet de fa\u00e7on tr\u00e8s rapide. Les coupures d&rsquo;<a title=\"\u00c9lectricit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectricit%C3%A9\">\u00e9lectricit\u00e9<\/a>\u00a0ou le rationnement sont fr\u00e9quents dans le pays<sup id=\"cite_ref-91\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-91\">83<\/a><\/sup>. Pourtant, 76\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\"><a title=\"Watt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Watt\">GW<\/a><\/abbr>\u00a0(180\u00a0% de ce que produit le\u00a0<a title=\"Royaume-Uni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume-Uni\">Royaume-Uni<\/a>) ont \u00e9t\u00e9 ajout\u00e9s au parc \u00e9lectrique en 2011 et 2012. La production d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 a plus que tripl\u00e9 de 1990 \u00e0 2004. L&rsquo;<a title=\"Agence internationale de l'\u00e9nergie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agence_internationale_de_l%27%C3%A9nergie\">Agence internationale de l&rsquo;\u00e9nergie<\/a>\u00a0(AIE) pr\u00e9voit que cette production doublera dans les dix prochaines ann\u00e9es. Environ 75\u00a0% de cette \u00e9lectricit\u00e9 est produite par des centrales au charbon\u00a0<a title=\"Centrale thermique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centrale_thermique#Impacts_environnementaux_et_sanitaires\">tr\u00e8s nocives<\/a>\u00a0(\u00e9mission de CO<sub>2<\/sub>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Particules en suspension\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Particules_en_suspension\">particules en suspension<\/a>). Le charbon devrait continuer \u00e0 dominer le secteur \u00e9lectrique chinois. Selon le\u00a0<a title=\"Massachusetts Institute of Technology\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Massachusetts_Institute_of_Technology\">MIT<\/a>, la Chine construirait chaque semaine l&rsquo;\u00e9quivalent de deux nouvelles centrales au charbon, d&rsquo;une capacit\u00e9 de 500\u00a0m\u00e9gawatts \u00e9lectriques chacune. En 2019, les capacit\u00e9s des centrales \u00e0 charbon chinoises atteignent pr\u00e8s de 1\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\">GW<\/abbr>\u00a0(contre un peu plus de 500\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\">GW<\/abbr>\u00a0en 2005)<sup id=\"cite_ref-92\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-92\">84<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-93\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-93\">85<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pourtant, en 2009, la Chine devient le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0producteur mondial d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 \u00e9olienne avec une capacit\u00e9 install\u00e9e de 20\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\">GW<\/abbr>, derri\u00e8re les \u00c9tats-Unis et l&rsquo;Allemagne. Elle devient num\u00e9ro un mondial en 2013 avec plus de 36\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\">GW<\/abbr>\u00a0install\u00e9s. Pour 2020, P\u00e9kin souhaite que les \u00e9nergies vertes repr\u00e9sentent 15\u00a0% de son\u00a0<a title=\"Mix \u00e9nerg\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mix_%C3%A9nerg%C3%A9tique\">mix \u00e9nerg\u00e9tique<\/a><sup id=\"cite_ref-94\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-94\">86<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine s&rsquo;oriente \u00e9galement vers un d\u00e9veloppement de l&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 nucl\u00e9aire. En 2010, six centrales nucl\u00e9aires \u00e9taient construites dans les r\u00e9gions c\u00f4ti\u00e8res et dix autres en construction. La capacit\u00e9 nucl\u00e9aire install\u00e9e \u00e9tait alors de 10\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\">GW<\/abbr>, elle est de 45,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"gigawatt\">GW<\/abbr>\u00a0en 2019, soit 4,9\u00a0% de la production nationale d\u2019\u00e9lectricit\u00e9<sup id=\"cite_ref-95\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-95\">87<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-96\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-96\">88<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avec une consommation qui a doubl\u00e9 entre 2000 et 2006 (<span title=\"50\u00a0241\u00a0600\u00a0000 GJ\">1\u00a0200<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e9gatonne \u00e9quivalent p\u00e9trole\">Mtep<\/abbr>\u00a0en 2006), la Chine consomme plus de charbon que les \u00c9tats-Unis, l&rsquo;Europe et le Japon r\u00e9unis, absorbant plus de 38\u00a0% du charbon consomm\u00e9 dans le monde. La part du charbon dans la consommation chinoise d&rsquo;\u00e9nergie primaire est de 70\u00a0%\u00a0; alors qu&rsquo;elle avait tendance \u00e0 r\u00e9gresser durant les ann\u00e9es 1990 (passant de 76\u00a0% \u00e0 67,4\u00a0%), elle est repartie \u00e0 la hausse depuis 2003. Le charbon joue donc un r\u00f4le-cl\u00e9 pour soutenir la croissance \u00e9conomique chinoise, dont les besoins \u00e9nerg\u00e9tiques sont \u00e9normes. Deux facteurs permettent d&rsquo;expliquer la domination du charbon\u00a0: les r\u00e9serves sont abondantes (les r\u00e9serves prouv\u00e9es sont \u00e9valu\u00e9es \u00e0 114\u00a0milliards de tonnes, soit le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0rang mondial derri\u00e8re les \u00c9tats-Unis et la Russie\u00a0; les r\u00e9serves totales sont estim\u00e9es quant \u00e0 elles \u00e0 5\u00a0570\u00a0milliards de tonnes par le China&rsquo;s General Geological Bureau) ce qui garantit l&rsquo;ind\u00e9pendance \u00e9nerg\u00e9tique, et c&rsquo;est une \u00e9nergie bon march\u00e9 (notamment en raison du faible co\u00fbt de la main-d&rsquo;\u0153uvre). Selon l&rsquo;AIE, la croissance de la consommation de charbon devrait augmenter de 5,5\u00a0% par an jusqu&rsquo;en 2015, puis de 1,7\u00a0% par an jusqu&rsquo;en 2030.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La pr\u00e9vision pour 2030 est de\u00a0<span title=\"100\u00a0441\u00a0332\u00a0000 GJ\">2\u00a0399<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e9gatonne \u00e9quivalent p\u00e9trole\">Mtep<\/abbr>\u00a0de charbon consomm\u00e9es annuellement, soit une augmentation de 119\u00a0% par rapport \u00e0 2005. En 2007, la Chine \u00e9tait le premier producteur de charbon, avec 2,35\u00a0milliards de tonnes, ce qui repr\u00e9sente 44\u00a0% de la production mondiale<sup id=\"cite_ref-97\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-97\">89<\/a><\/sup>. Les centrales thermiques au charbon causent de graves pr\u00e9judices environnementaux, contribuant \u00e0 faire de la Chine le plus important pollueur mondial<sup id=\"cite_ref-98\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-98\">90<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-99\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-99\">91<\/a><\/sup>. La part du nucl\u00e9aire ne repr\u00e9sente que 0,5\u00a0% de la production \u00e9nerg\u00e9tique du pays. La Chine est le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0producteur mondial de p\u00e9trole, pourtant, la production nationale ne suffit plus. L&rsquo;implantation de derricks en mer dans la zone c\u00f4ti\u00e8re du Vietnam fin 2013 a d&rsquo;ailleurs provoqu\u00e9 de fortes tensions entre les deux pays. En 2005, en raison de sa forte croissance, la Chine a \u00e9t\u00e9 contrainte d&rsquo;importer 30\u00a0% de sa consommation de p\u00e9trole. Si cette croissance se maintient \u00e0 ce rythme, en 2025, le pays importera 82\u00a0% de ses besoins en p\u00e9trole<sup id=\"cite_ref-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee_100-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee-100\">92<\/a><\/sup>. Engag\u00e9e dans de tels besoins p\u00e9troliers et gaziers, la Chine cherche \u00e0 s\u00e9curiser ses approvisionnements en\u00a0<a title=\"P\u00e9trole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9trole\">p\u00e9trole<\/a>\u00a0: la\u00a0<a title=\"Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Russie\">Russie<\/a>, certains pays\u00a0<a title=\"Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique\">africains<\/a>, les pays du\u00a0<a title=\"Golfe Persique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Golfe_Persique\">Golfe<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Iran\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iran\">Iran<\/a>\u00a0sont ses fournisseurs. Par exemple, la Chine est en train d&rsquo;investir pr\u00e8s de quinze milliards d&rsquo;euros pour construire un\u00a0<a title=\"Ol\u00e9oduc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ol%C3%A9oduc\">ol\u00e9oduc<\/a>\u00a0et un\u00a0<a title=\"Gazoduc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gazoduc\">gazoduc<\/a>\u00a0(de 2\u00a0380 et 2\u00a0800\u00a0kilom\u00e8tres de long) afin d&rsquo;acheminer le p\u00e9trole et le gaz du\u00a0<a title=\"Golfe du Bengale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Golfe_du_Bengale\">golfe du Bengale<\/a>, jusqu&rsquo;\u00e0\u00a0<a title=\"Kunming\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunming\">Kunming<\/a>\u00a0dans le\u00a0<a title=\"Yunnan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yunnan\">Yunnan<\/a>, via le port de\u00a0<a title=\"Kyaukpyu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kyaukpyu\">Kyaukpyu<\/a><sup id=\"cite_ref-101\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-101\">93<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;exploitation de nouveaux champs p\u00e9trolif\u00e8res dans le sud du pays ne suffira pas pour r\u00e9pondre \u00e0 la demande et la ma\u00eetrise de l&rsquo;exploitation en\u00a0<a title=\"Mer de Chine m\u00e9ridionale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mer_de_Chine_m%C3%A9ridionale\">mer de Chine m\u00e9ridionale<\/a>\u00a0devient un enjeu strat\u00e9gique. Par ailleurs, l&rsquo;efficacit\u00e9 \u00e9conomique de l&rsquo;\u00e9nergie consomm\u00e9e est l&rsquo;une des plus faibles au monde avec un ratio PIB\/tonne \u00e9quivalent p\u00e9trole des plus faibles<sup id=\"cite_ref-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee_100-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee-100\">92<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Agriculture_et_ruralit.C3.A9\"><\/span><span id=\"Agriculture_et_ruralit\u00e9\" class=\"mw-headline\">Agriculture et ruralit\u00e9<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Agriculture en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agriculture_en_Chine\">Agriculture en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon les estimations de l&rsquo;<a title=\"Organisation de coop\u00e9ration et de d\u00e9veloppement \u00e9conomiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_de_coop%C3%A9ration_et_de_d%C3%A9veloppement_%C3%A9conomiques\">Organisation de coop\u00e9ration et de d\u00e9veloppement \u00e9conomiques<\/a>, le secteur\u00a0<a title=\"Agriculture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agriculture\">agricole<\/a>\u00a0repr\u00e9sente encore aujourd&rsquo;hui 15\u00a0% du\u00a0<a title=\"Produit int\u00e9rieur brut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Produit_int%C3%A9rieur_brut\">produit int\u00e9rieur brut<\/a>\u00a0de la Chine et assure 40\u00a0% de l&rsquo;ensemble des\u00a0<a title=\"Emploi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emploi\">emplois<\/a>. Une part qui s&rsquo;\u00e9levait \u00e0 71\u00a0% \u00e0 la fin des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1970\">ann\u00e9es 1970<\/a><sup id=\"cite_ref-102\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-102\">94<\/a><\/sup>. Ce secteur constitue donc, malgr\u00e9 le d\u00e9veloppement\u00a0<a title=\"Industrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Industrie\">industriel<\/a>\u00a0r\u00e9cent, une part importante de l&rsquo;<a title=\"\u00c9conomie de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">\u00e9conomie chinoise<\/a>. Plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">700 millions<\/span>\u00a0de personnes vivent dans les zones rurales, avec de tr\u00e8s fortes migrations vers les villes. \u00c0 titre d&rsquo;exemple, le Guangdong est pass\u00e9 de\u00a0<span class=\"nowrap\">35 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;habitants en 1987 \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">105 millions<\/span>\u00a0en 2013, soit un triplement.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;agriculture, qui occupe la majeure partie de la population active (<span class=\"nowrap\">307 millions<\/span>\u00a0d&rsquo;actifs ruraux), reste un secteur fondamental de l&rsquo;\u00e9conomie chinoise. Les\u00a0<a title=\"Exploitation agricole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exploitation_agricole\">exploitations<\/a>\u00a0sont d\u00e9tenues par les collectivit\u00e9s villageoises qui les louent \u00e0 des agriculteurs, souvent avec des\u00a0<a title=\"Contrat de bail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contrat_de_bail\">baux<\/a>\u00a0de trente ans.<\/p>\n<div class=\"thumb tleft\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Farmer_in_Tibet.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Farmer_in_Tibet.jpg\/220px-Farmer_in_Tibet.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Farmer_in_Tibet.jpg\/330px-Farmer_in_Tibet.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d0\/Farmer_in_Tibet.jpg\/440px-Farmer_in_Tibet.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"131\" data-file-width=\"3839\" data-file-height=\"2279\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Fermiers tib\u00e9tains.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette semi-<a title=\"Privatisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Privatisation\">privatisation<\/a>\u00a0s&rsquo;est accompagn\u00e9e d&rsquo;un boom de la\u00a0<a title=\"Productivit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Productivit%C3%A9\">productivit\u00e9<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Production\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Production\">production<\/a>. Depuis 5\u00a0000\u00a0ans, le\u00a0<a title=\"Riz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Riz\">riz<\/a>\u00a0domine l&rsquo;activit\u00e9 rurale de la Chine et constitue l&rsquo;aliment de base de la majorit\u00e9 de ses habitants. L&rsquo;agriculture chinoise est p\u00e9nalis\u00e9e par le peu de\u00a0<a title=\"Terre arable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre_arable\">zones cultivables<\/a>. En outre, elle dispose de seulement 10\u00a0% de la superficie cultivable mondiale et doit nourrir 22\u00a0% de la population mondiale. L&rsquo;agriculture chinoise est \u00e9galement handicap\u00e9e par son morcellement, avec\u00a0<span class=\"nowrap\">200 millions<\/span>\u00a0de foyers exploitant chacun, en moyenne, une superficie de\u00a0<span class=\"nowrap\">65\u00a0<a title=\"Are\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Are\">ares<\/a><\/span>. De plus, du fait de l&rsquo;<a title=\"Urbanisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Urbanisation\">urbanisation<\/a>\u00a0croissante, de la\u00a0<a title=\"Pollution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pollution\">pollution<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"D\u00e9sertification\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9sertification\">d\u00e9sertification<\/a>,\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence.\">on estime que la surface cultivable diminue d&rsquo;environ 2\u00a0500\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0par an.<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup>\u00a0Pourtant, entre\u00a0<a title=\"1990\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1990\">1990<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"2003\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2003\">2003<\/a>, la production agricole a augment\u00e9 de 90\u00a0%. Bien que le\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">parti communiste<\/a>, sous l&rsquo;impulsion de\u00a0<a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>\u00a0se soit appuy\u00e9 sur les paysans pour prendre le pouvoir, et qu&rsquo;ils constituent donc la base de sa l\u00e9gitimit\u00e9, ces derniers ont connu des fortunes diverses, refl\u00e9tant les diff\u00e9rentes options\u00a0<a title=\"Id\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Id%C3%A9ologie\">id\u00e9ologiques<\/a>\u00a0suivies ces derni\u00e8res d\u00e9cennies. Le gouvernement chinois reste n\u00e9anmoins tr\u00e8s attentif au sort des paysans, qui reste plus que jamais l&rsquo;une de ses priorit\u00e9s. Pourtant, les aides publiques ne repr\u00e9sentent que 6\u00a0% environ du revenu des agriculteurs, contre 20\u00a0% aux\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>, 34\u00a0% dans l&rsquo;<a title=\"Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_europ%C3%A9enne\">Union europ\u00e9enne<\/a>\u00a0et 58\u00a0% au\u00a0<a title=\"Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Japon\">Japon<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les revenus des agriculteurs chinois ont cependant plus que tripl\u00e9 entre 1980 et 2000, ce qui a largement contribu\u00e9 \u00e0 la diminution de la\u00a0<a title=\"Pauvret\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pauvret%C3%A9\">pauvret\u00e9<\/a>\u00a0dans le pays. 400\u00a0millions de Chinois vivant dans les zones rurales sont sortis de la pauvret\u00e9 entre 1979 et 2002. Ceci n&#8217;emp\u00eache pas l&rsquo;in\u00e9galit\u00e9 croissante entre ruraux et citadins. De ce fait, la Chine est confront\u00e9e \u00e0 un\u00a0<a title=\"Exode rural\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exode_rural\">exode rural<\/a>\u00a0important. Face aux conditions de plus en plus difficiles de leur vie, les paysans \u00e9migrent massivement vers les zones urbaines.\u00a0<span class=\"need_ref\" title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence.\">On estime qu\u2019environ\u00a0<span class=\"nowrap\">8 millions<\/span>\u00a0de paysans quittent la campagne chaque ann\u00e9e pour rechercher un emploi, et que depuis\u00a0<a title=\"1979\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1979\">1979<\/a>, entre 80 et\u00a0<span class=\"nowrap\">200 millions<\/span>\u00a0de paysans auraient \u00e9migr\u00e9 en ville.<\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/a><\/sup>\u00a0Par ailleurs, plusieurs parents partent pour la ville,\u00a0<a title=\"Liushou ertong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liushou_ertong\">abandonnant leurs enfants \u00e0 la campagne<\/a>\u00a0avec les g\u00e9n\u00e9rations trop \u00e2g\u00e9es pour travailler, du fait des mauvaises conditions par lesquelles ils seront employ\u00e9s<sup id=\"cite_ref-103\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-103\">95<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les terres proches des grandes agglom\u00e9rations sont convoit\u00e9es pour faire face au d\u00e9veloppement urbain. Zhou Tianyong, un \u00e9conomiste influent, estime que, depuis le d\u00e9but des r\u00e9formes jusqu&rsquo;en 2003, environ\u00a0<span title=\"67\u00a0000\u00a0000\u00a0000 m\u00b2 ou 67\u00a0000 km\u00b2\">6\u00a0700\u00a0000<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"hectares\"><a title=\"Hectare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hectare\">hectares<\/a><\/abbr>\u00a0ont \u00e9t\u00e9 soustraits \u00e0 l&rsquo;agriculture.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tibet_labourDSCN1911.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Tibet_labourDSCN1911.JPG\/220px-Tibet_labourDSCN1911.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Tibet_labourDSCN1911.JPG\/330px-Tibet_labourDSCN1911.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Tibet_labourDSCN1911.JPG\/440px-Tibet_labourDSCN1911.JPG 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"157\" data-file-width=\"3032\" data-file-height=\"2166\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Labour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Labour\">Labour<\/a>\u00a0traditionnel au\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les paysans n&rsquo;ont \u00e9t\u00e9 indemnis\u00e9s qu&rsquo;\u00e0 hauteur de 10\u00a0% du prix du march\u00e9<sup id=\"cite_ref-104\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-104\">96<\/a><\/sup>. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-03-14\" data-sort-value=\"2006-03-14\">14 mars 2006<\/time>, lors d&rsquo;une conf\u00e9rence de presse, tenue \u00e0\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>\u00a0peu apr\u00e8s la cl\u00f4ture de la session annuelle de la\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Dixi\u00e8me\">10<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Assembl\u00e9e nationale populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assembl%C3%A9e_nationale_populaire\">Assembl\u00e9e nationale populaire<\/a>\u00a0(ANP, parlement chinois), le Premier ministre chinois\u00a0<a title=\"Wen Jiabao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wen_Jiabao\">Wen Jiabao<\/a>\u00a0annonce que la Chine infligera une punition s\u00e9v\u00e8re \u00e0 tout individu qui r\u00e9quisitionnera ill\u00e9galement des terres de paysans. Il faut souligner un paradoxe. Tandis que des terres agricoles sont menac\u00e9es par l&rsquo;\u00e9talement urbain, la construction des voies de communication et le d\u00e9veloppement d&rsquo;une industrie rurale (de sous-traitance) mais aussi par des ph\u00e9nom\u00e8nes de d\u00e9sertification, de\u00a0<a title=\"Lessivage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lessivage\">lessivage<\/a>\u00a0des sols et d&rsquo;<a title=\"\u00c9rosion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89rosion\">\u00e9rosion<\/a>, la Chine a sur son territoire des\u00a0<a title=\"Front pionnier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Front_pionnier\">fronts pionniers<\/a>. Ces fronts pionniers sont diff\u00e9rents de ceux que l&rsquo;on trouve au\u00a0<a title=\"Br\u00e9sil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Br%C3%A9sil\">Br\u00e9sil<\/a>. Ils ressemblent plut\u00f4t \u00e0 des\u00a0<a title=\"Oasis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oasis\">oasis<\/a>\u00a0: en effet ils sont install\u00e9s dans des zones\u00a0<a title=\"D\u00e9sert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9sert\">d\u00e9sertiques<\/a>\u00a0ou semi-d\u00e9sertiques de mani\u00e8re ponctuelle. On les trouve en particulier dans la\u00a0<a title=\"R\u00e9gion autonome (r\u00e9publique populaire de Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_autonome_(r%C3%A9publique_populaire_de_Chine)\">r\u00e9gion autonome<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>, o\u00f9 ils sont g\u00e9r\u00e9s par le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Corps de production et de construction du Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_de_production_et_de_construction_du_Xinjiang\">Corps de production et de construction du Xinjiang<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le sud du pays profite de cultures tropicales d&rsquo;exportation ou d&rsquo;autoconsommation. Sur les six premi\u00e8res ann\u00e9es de la d\u00e9cennie 2010, le pays a conserv\u00e9 sa quatri\u00e8me place au\u00a0<a title=\"Histoire de la culture des plantes sucri\u00e8res\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_culture_des_plantes_sucri%C3%A8res#L'%C3%A9volution_des_grands_producteurs_mondiaux_sur_la_d%C3%A9cennie_2010\">palmar\u00e8s des grands producteurs mondiaux de sucre<\/a><sup id=\"cite_ref-105\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-105\">97<\/a><\/sup>, malgr\u00e9 un d\u00e9clin tr\u00e8s accentu\u00e9. Parmi les points forts de son agriculture, le pays \u00e9tait aussi deuxi\u00e8me au\u00a0<a title=\"Histoire de la culture des c\u00e9r\u00e9ales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_culture_des_c%C3%A9r%C3%A9ales#L'%C3%A9volution_des_grands_producteurs_mondiaux_sur_la_d%C3%A9cennie_2010\">palmar\u00e8s des producteurs mondiaux de c\u00e9r\u00e9ales<\/a>\u00a0au milieu des ann\u00e9es 2010, domin\u00e9 par les \u00c9tats-Unis. La Chine \u00e9tait \u00e9galement premi\u00e8re au\u00a0<a title=\"Histoire du th\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_th%C3%A9#L'%C3%A9volution_des_grands_producteurs_mondiaux_sur_la_d%C3%A9cennie_2010\">palmar\u00e8s producteurs mondiaux de th\u00e9<\/a>\u00a0sur la d\u00e9cennie 2010.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Industries_et_mati.C3.A8res_premi.C3.A8res\"><\/span><span id=\"Industries_et_mati\u00e8res_premi\u00e8res\" class=\"mw-headline\">Industries et mati\u00e8res premi\u00e8res<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Industrie a\u00e9ronautique chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Industrie_a%C3%A9ronautique_chinoise\">Industrie a\u00e9ronautique chinoise<\/a>,\u00a0<a title=\"Industrie textile chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Industrie_textile_chinoise\">Industrie textile chinoise<\/a>,\u00a0<a title=\"Zone \u00e9conomique sp\u00e9ciale en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_%C3%A9conomique_sp%C3%A9ciale_en_Chine\">Zone \u00e9conomique sp\u00e9ciale en Chine<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"R\u00e9forme \u00e9conomique chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_%C3%A9conomique_chinoise\">R\u00e9forme \u00e9conomique chinoise<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine poss\u00e8de \u00e9galement les plus importantes r\u00e9serves de\u00a0<a title=\"Mati\u00e8res premi\u00e8res critiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mati%C3%A8res_premi%C3%A8res_critiques\">m\u00e9taux rares<\/a>\u00a0au monde et dont l&rsquo;utilisation principale est pr\u00e9cis\u00e9e ci-apr\u00e8s entre parenth\u00e8ses\u00a0: 95\u00a0% des\u00a0<a title=\"Terre rare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre_rare\">terres rares<\/a>\u00a0(<a title=\"Nanotechnologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nanotechnologie\">nanotechnologie<\/a>), 87\u00a0% de l&rsquo;<a title=\"Antimoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antimoine\">antimoine<\/a>\u00a0(<a title=\"Semi-conducteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Semi-conducteur\">semi-conducteur<\/a>), 84\u00a0% du\u00a0<a title=\"Tungst\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tungst%C3%A8ne\">tungst\u00e8ne<\/a>\u00a0(m\u00e9tal le plus\u00a0<a title=\"Mat\u00e9riau r\u00e9fractaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mat%C3%A9riau_r%C3%A9fractaire\">r\u00e9fractaire<\/a>, outils durs), 83\u00a0% du\u00a0<a title=\"Gallium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gallium\">gallium<\/a>\u00a0(<a title=\"\u00c9nergie solaire photovolta\u00efque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89nergie_solaire_photovolta%C3%AFque\">photovolta\u00efque<\/a>), 79\u00a0% du\u00a0<a title=\"Germanium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Germanium\">germanium<\/a>\u00a0(<a title=\"Fibre optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fibre_optique\">fibre optique<\/a>), 60\u00a0% de l&rsquo;<a title=\"Indium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indium\">indium<\/a>\u00a0(<a title=\"\u00c9cran \u00e0 cristaux liquides\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cran_%C3%A0_cristaux_liquides\">\u00e9cran plat<\/a>,\u00a0<a title=\"\u00c9nergie solaire photovolta\u00efque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89nergie_solaire_photovolta%C3%AFque\">photovolta\u00efque<\/a>) et 51\u00a0% de la\u00a0<a title=\"Fluorine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fluorine\">fluorine<\/a>\u00a0(<a title=\"M\u00e9tallurgie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tallurgie\">m\u00e9tallurgie<\/a>,\u00a0<a title=\"T\u00e9flon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9flon\">t\u00e9flon<\/a>,\u00a0<a title=\"Fr\u00e9on (gaz)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A9on_(gaz)\">fr\u00e9on<\/a>). L&rsquo;usage croissant de ces minerais dans les nouvelles technologies et l&rsquo;industrie, face \u00e0 une production concentr\u00e9e et limit\u00e9e, laisse craindre des risques de p\u00e9nuries \u00e0 plus ou moins long terme<sup id=\"cite_ref-106\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-106\">98<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis les ann\u00e9es 1990, la Chine est le premier fabricant mondial de jouets, la production \u00e9tant concentr\u00e9e principalement dans le\u00a0<a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a>\u00a0et les provinces du sud, avec une forte plateforme d&rsquo;exportation \u00e0\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et dans le d\u00e9troit de la\u00a0<a title=\"Rivi\u00e8re des Perles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rivi%C3%A8re_des_Perles\">rivi\u00e8re des Perles<\/a><sup id=\"cite_ref-107\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-107\">99<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-108\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-108\">100<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Monnaie_chinoise\" class=\"mw-headline\">Monnaie chinoise<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Yuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yuan\">yuan<\/a>\u00a0(<a title=\"Sinogramme simplifi\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_simplifi%C3%A9\">chinois simplifi\u00e9<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-zh-hans\" lang=\"zh-hans\">\u5143<\/span>\u00a0;\u00a0<a title=\"Sinogramme traditionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_traditionnel\">chinois traditionnel<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-zh-hant\" lang=\"zh-hant\">\u5713<\/span>\u00a0;\u00a0<a title=\"Hanyu pinyin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hanyu_pinyin\">pinyin<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-zh-latn-pinyin\" lang=\"zh-latn-pinyin\">yu\u00e1n<\/span>) est la devise nationale de la r\u00e9publique populaire de Chine, le nom officiel \u00e9tant Renminbi (<a title=\"Sinogramme simplifi\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_simplifi%C3%A9\">chinois simplifi\u00e9<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-zh-hans\" lang=\"zh-hans\">\u4eba\u6c11\u5e01<\/span>\u00a0;\u00a0<a title=\"Sinogramme traditionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_traditionnel\">chinois traditionnel<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-zh-hant\" lang=\"zh-hant\">\u4eba\u6c11\u5e63<\/span>\u00a0;\u00a0<a title=\"Hanyu pinyin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hanyu_pinyin\">pinyin<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-zh-latn-pinyin\" lang=\"zh-latn-pinyin\">r\u00e9nm\u00ednb\u00ec<\/span>), abr\u00e9g\u00e9 en RMB et signifiant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la devise du peuple\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien que son nom officiel soit Renminbi, c&rsquo;est le terme yuan qui est en g\u00e9n\u00e9ral employ\u00e9. Le yuan se subdivise en 10\u00a0<i>jiao<\/i>\u00a0(ou 10\u00a0<i>mao<\/i>), eux-m\u00eames subdivis\u00e9s en 10\u00a0<i>fen<\/i>. On trouve des billets de 1, 5, 10, 20, 50 et 100 yuans, des billets de 1, 2 et 5 jiaos, et des billets de 1, 2 et 5 fens (la production de ces trois derniers a \u00e9t\u00e9 arr\u00eat\u00e9e en 2007). Les pi\u00e8ces, peu utilis\u00e9es, sont de 1 yuan, 5 jiaos et 1, 2 et 5 fens<sup id=\"cite_ref-109\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-109\">101<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est souvent accus\u00e9e de maintenir volontairement un taux de change bas pour faciliter ses exportations. Cette accusation est cependant d\u00e9mentie par le Tr\u00e9sor am\u00e9ricain qui, dans son rapport semestriel du 19 d\u00e9cembre 2007, reconnait que P\u00e9kin ne manipule pas sa monnaie pour en tirer des b\u00e9n\u00e9fices commerciaux<sup id=\"cite_ref-110\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-110\">102<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-111\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-111\">103<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-112\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-112\">104<\/a><\/sup>, m\u00eame s&rsquo;il consid\u00e8re toujours que le yuan est sous-\u00e9valu\u00e9 par rapport au dollar<sup id=\"cite_ref-113\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-113\">105<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine utilise sa d\u00e9tention de\u00a0<a title=\"Bon du Tr\u00e9sor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bon_du_Tr%C3%A9sor\">bons du Tr\u00e9sor<\/a>\u00a0am\u00e9ricains et ses\u00a0<a title=\"R\u00e9serves de change\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9serves_de_change\">r\u00e9serves de change<\/a>\u00a0comme stabilisateurs pour la valeur de sa propre monnaie<sup id=\"cite_ref-114\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-114\">106<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Dette_chinoise\" class=\"mw-headline\">Dette chinoise<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon l&rsquo;<a title=\"Institut de la finance internationale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_la_finance_internationale\">Institut de la finance internationale<\/a>, la dette totale chinoise (dette publique, dette des entreprises et des m\u00e9nages) repr\u00e9sentait plus de 300\u00a0% du PIB chinois en 2019, soit environ 15\u00a0% de la dette mondiale<sup id=\"cite_ref-115\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-115\">107<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Politique\" class=\"mw-headline\">Politique<\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Institutions\" class=\"mw-headline\">Institutions<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Politique en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Politique en r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La RPC a adopt\u00e9 sa\u00a0<a title=\"Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine de 1982\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constitution_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine_de_1982\">Constitution actuelle<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1982-12-04\" data-sort-value=\"1982-12-04\">4 d\u00e9cembre 1982<\/time>.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_(pixinn.net).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_%28pixinn.net%29.jpg\/220px-ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_%28pixinn.net%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_%28pixinn.net%29.jpg\/330px-ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_%28pixinn.net%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_%28pixinn.net%29.jpg\/440px-ForbiddenCity_MaoZedongPortrait_%28pixinn.net%29.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"220\" data-file-width=\"1081\" data-file-height=\"1080\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Portrait de\u00a0<a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>, ornant la place\u00a0<a title=\"Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tian%27anmen\">Tian&rsquo;anmen<\/a>\u00a0<span class=\"nowrap\">depuis 1951<\/span>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans la terminologie des sciences politiques, la RPC a \u00e9t\u00e9 un\u00a0<a title=\"\u00c9tat communiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tat_communiste\">\u00c9tat communiste<\/a>\u00a0durant la majeure partie du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xx<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, et est toujours consid\u00e9r\u00e9e comme telle par beaucoup d&rsquo;observateurs et nations. Il est difficile de caract\u00e9riser la nature de la structure politique de la RPC. Le r\u00e9gime a \u00e9t\u00e9 d\u00e9crit comme\u00a0<a title=\"Autoritarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoritarisme\">autoritaire<\/a>,\u00a0<a title=\"Totalitarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Totalitarisme\">totalitaire<\/a>,\u00a0<a title=\"Communisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communisme\">communiste<\/a>,\u00a0<a title=\"Socialisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Socialisme\">socialiste<\/a>. Cependant, beaucoup pr\u00e9f\u00e8rent associer les termes \u00ab\u00a0communiste\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0capitaliste\u00a0\u00bb pour d\u00e9crire la RPC.\u00a0<a title=\"Deng Xiaoping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deng_Xiaoping\">Deng Xiaoping<\/a>\u00a0avait propos\u00e9 la locution \u00ab\u00a0socialisme de march\u00e9\u00a0\u00bb pour qualifier l&rsquo;\u00e9volution de la RPC. Certains auteurs pr\u00e9f\u00e8rent parler de \u00ab\u00a0<a title=\"Capitalisme d'\u00c9tat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Capitalisme_d%27%C3%89tat\">capitalisme d&rsquo;\u00c9tat<\/a>\u00a0\u00bb pour d\u00e9signer le r\u00e9gime chinois actuel<sup id=\"cite_ref-116\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-116\">108<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le gouvernement de la RPC est int\u00e9gralement dirig\u00e9 par le\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>. En l&rsquo;absence de s\u00e9paration des pouvoirs ex\u00e9cutif, l\u00e9gislatif et judiciaire, la RPC est une\u00a0<a title=\"Dictature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dictature\">dictature<\/a>, un\u00a0<a title=\"Totalitarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Totalitarisme\">r\u00e9gime totalitaire<\/a><sup id=\"cite_ref-117\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-117\">109<\/a><\/sup>. Bien que des pas aient \u00e9t\u00e9 faits dans le sens d&rsquo;une lib\u00e9ralisation politique, notamment \u00e0 travers des \u00e9lections contest\u00e9es au niveau des villages, le parti garde le contr\u00f4le effectif sur les d\u00e9cisions gouvernementales. Utilisant des m\u00e9thodes autoritaires pour mater les contrevenants, l&rsquo;\u00c9tat tente de r\u00e9duire les dissidences en am\u00e9liorant l&rsquo;\u00e9conomie, permettant dans une certaine mesure l&rsquo;expression critique, et tol\u00e9rant parfois des voix ouvertement critiques quand elles ne sont pas consid\u00e9r\u00e9es comme subversives, c&rsquo;est-\u00e0-dire organis\u00e9es.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les organes du pouvoir d&rsquo;\u00c9tat sont l&rsquo;<a title=\"Assembl\u00e9e nationale populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assembl%C3%A9e_nationale_populaire\">Assembl\u00e9e nationale populaire<\/a>\u00a0(ANP), le\u00a0<a title=\"Pr\u00e9sident de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9sident_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">pr\u00e9sident<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Conseil des affaires de l'\u00c9tat de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_des_affaires_de_l%27%C3%89tat_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Conseil des affaires de l&rsquo;\u00c9tat<\/a>. Les membres du Conseil des affaires de l&rsquo;\u00c9tat incluent le Premier ministre, un nombre variable de vice-Premiers ministres (actuellement quatre), cinq conciliateurs d&rsquo;\u00c9tat (th\u00e9oriquement \u00e9gaux aux vice-Premiers ministres, mais avec des portefeuilles r\u00e9duits), et vingt-neuf ministres et commissions du Conseil des affaires de l&rsquo;\u00c9tat. Dans les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1980\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1980\">ann\u00e9es 1980<\/a>, il y eut une tentative visant \u00e0 s\u00e9parer les fonctions d&rsquo;\u00c9tat et de Parti, avec le Parti d\u00e9cidant des grandes lignes politiques et l&rsquo;\u00c9tat ayant pour t\u00e2che de les mettre en \u0153uvre. Cet effort de s\u00e9paration a \u00e9t\u00e9 abandonn\u00e9 au niveau du gouvernement central dans les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1990\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1990\">ann\u00e9es 1990<\/a>, la direction politique de l&rsquo;\u00c9tat \u00e9tant d\u00e9tenue par les dirigeants du Parti, cr\u00e9ant une concentration de pouvoir dans un faisceau unique. En m\u00eame temps, un accord a \u00e9t\u00e9 d\u00e9cid\u00e9, s\u00e9parant le Parti et les bureaux d&rsquo;\u00c9tat \u00e0 des niveaux autres que ceux du gouvernement, et on ne conna\u00eet pas aujourd&rsquo;hui de membre de l&rsquo;ex\u00e9cutif au niveau national qui soit en m\u00eame temps secr\u00e9taire du Parti. Il y a des cas sp\u00e9ciaux pour les r\u00e9gions administratives sp\u00e9ciales de\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>\u00a0o\u00f9 le parti communiste ne fonctionne pas du tout, et dans les r\u00e9gions autonomes o\u00f9, sur le mod\u00e8le\u00a0<a title=\"Union des r\u00e9publiques socialistes sovi\u00e9tiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_des_r%C3%A9publiques_socialistes_sovi%C3%A9tiques\">sovi\u00e9tique<\/a>, les chefs de l&rsquo;ex\u00e9cutif sont les membres d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Ethnie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ethnie\">groupe ethnique<\/a>\u00a0local, le secr\u00e9taire g\u00e9n\u00e9ral du Parti \u00e9tant un\u00a0<a title=\"Han (ethnie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Han_(ethnie)\">Han<\/a>\u00a0non indig\u00e8ne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sous le r\u00e9gime de la Constitution de la r\u00e9publique populaire de Chine, l&rsquo;<a title=\"Assembl\u00e9e nationale populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assembl%C3%A9e_nationale_populaire\">ANP<\/a>\u00a0est le plus haut organe de pouvoir d&rsquo;\u00c9tat en Chine. Il se r\u00e9unit chaque ann\u00e9e environ deux semaines et approuve les nouvelles grandes lignes politiques, les\u00a0<a title=\"Loi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loi\">lois<\/a>, le\u00a0<a title=\"Budget\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Budget\">budget<\/a>, et les principaux changements de personnel. La plus grande partie de la l\u00e9gislation de la RPC est adopt\u00e9e par le\u00a0<a title=\"Comit\u00e9 permanent de l'Assembl\u00e9e nationale populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comit%C3%A9_permanent_de_l%27Assembl%C3%A9e_nationale_populaire\">Comit\u00e9 permanent de l&rsquo;Assembl\u00e9e nationale populaire<\/a>. La plupart des initiatives sont repr\u00e9sent\u00e9es au Comit\u00e9 permanent pour qu&rsquo;elles soient consid\u00e9r\u00e9es par le\u00a0<a title=\"Conseil des affaires de l'\u00c9tat de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_des_affaires_de_l%27%C3%89tat_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Conseil des affaires de l&rsquo;\u00c9tat<\/a>\u00a0apr\u00e8s qu&rsquo;elles ont obtenu l&rsquo;aval du Comit\u00e9 du\u00a0<a title=\"Bureau politique du Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bureau_politique_du_Parti_communiste_chinois\">Bureau politique du Parti communiste<\/a>. Bien que l&rsquo;ANP approuve g\u00e9n\u00e9ralement les directives et recommandations personnelles du Conseil des affaires de l&rsquo;\u00c9tat, l&rsquo;ANP s&rsquo;est de plus en plus saisi de son r\u00f4le de balancier vis-a-vis de la l\u00e9gislation nationale, et est parvenu \u00e0 forcer la r\u00e9vision de certaines lois. Par exemple, le Conseil des affaires de l&rsquo;\u00c9tat et le Parti ont \u00e9t\u00e9 incapables de faire passer une\u00a0<a title=\"Taxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taxe\">taxe<\/a>\u00a0sur le\u00a0<a title=\"Gazole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gazole\">gazole<\/a>\u00a0pour financer la construction d&rsquo;<a title=\"Autoroute\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoroute\">autoroutes<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Politique_int.C3.A9rieure\"><\/span><span id=\"Politique_int\u00e9rieure\" class=\"mw-headline\">Politique int\u00e9rieure<\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Censure\" class=\"mw-headline\">Censure<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Censure en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Censure_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Censure en r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:HammerSickle_Tiananmen.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/HammerSickle_Tiananmen.jpg\/220px-HammerSickle_Tiananmen.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/HammerSickle_Tiananmen.jpg\/330px-HammerSickle_Tiananmen.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/HammerSickle_Tiananmen.jpg\/440px-HammerSickle_Tiananmen.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"3648\" data-file-height=\"2736\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>La\u00a0<a title=\"Place Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Place_Tian%27anmen\">place Tian&rsquo;anmen<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Censure en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Censure_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">censure<\/a>\u00a0est une routine assimil\u00e9e dans toute l&rsquo;infrastructure m\u00e9diatique et le PCC r\u00e9agit promptement \u00e0 toutes les organisations qu&rsquo;il consid\u00e8re comme une menace pour le r\u00e9gime, comme ce fut le cas lors des\u00a0<a title=\"Manifestations de la place Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manifestations_de_la_place_Tian%27anmen\">manifestations de la place Tian&rsquo;anmen<\/a>. Toutefois, la r\u00e9pression que le PCC emploie ou s&rsquo;efforce d&rsquo;op\u00e9rer a ses limites. Les m\u00e9dias ont aujourd&rsquo;hui une libert\u00e9 d&rsquo;action qui, m\u00eame sans objectif concert\u00e9, expose publiquement nombre de probl\u00e8mes issus de la\u00a0<a title=\"Corruption\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corruption\">corruption<\/a>\u00a0et de l&rsquo;inefficacit\u00e9 de sous-cadres du Parti. Bien que les protestations contre le Parti soient ill\u00e9gales, elles surviennent r\u00e9guli\u00e8rement au niveau local, sont parfois tol\u00e9r\u00e9es et c&rsquo;est leur m\u00e9diatisation qui est \u00e0 son tour interdite. Il existe un minist\u00e8re de la\u00a0<a title=\"Propagande de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Propagande_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">propagande<\/a>\u00a0qui applique la censure sur les moyens d&rsquo;expression. Le Bureau du film garde le contr\u00f4le sur la diffusion des films\u00a0: il a par exemple fait retirer des salles le film am\u00e9ricain\u00a0<i><a title=\"Da Vinci Code\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Da_Vinci_Code\">Da Vinci Code<\/a><\/i>\u00a0au mois de juin 2006<sup id=\"cite_ref-118\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-118\">110<\/a><\/sup>. La t\u00e9l\u00e9vision n&rsquo;\u00e9chappe pas \u00e0 la censure puisque le gouvernement a d\u00e9cr\u00e9t\u00e9 que les dessins anim\u00e9s (en grande partie japonais et am\u00e9ricains) seront interdits entre 17h et 20h \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0septembre 2006<sup id=\"cite_ref-119\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-119\">111<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Internet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet\">Internet<\/a>\u00a0est \u00e9galement contr\u00f4l\u00e9 (toutes les connexions sont filtr\u00e9es) et de nombreux sites web sont inaccessibles comme freetibet.org (lib\u00e9ration du\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>),\u00a0<a title=\"YouTube\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/YouTube\">YouTube<\/a>, Twitter, la passerelle Live.com (Windows Live Messenger) ou encore Flickr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est class\u00e9e\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Cent-soixante-dix-septi\u00e8me (cent septante-septi\u00e8me)\">177<sup>e<\/sup><\/abbr>\/180 pour la libert\u00e9 de la presse par l&rsquo;<a title=\"Organisation non gouvernementale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_non_gouvernementale\">organisation non gouvernementale<\/a>\u00a0internationale\u00a0<a title=\"Reporters sans fronti\u00e8res\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reporters_sans_fronti%C3%A8res\">Reporters sans fronti\u00e8res<\/a>. En 2020, elle est le pays du monde o\u00f9 le nombre de journalistes emprisonn\u00e9s est le plus \u00e9lev\u00e9<sup id=\"cite_ref-120\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-120\">112<\/a><\/sup>. Plusieurs personnalit\u00e9s \u00e9crivant pour une Chine d\u00e9mocratique, telles que le militant\u00a0<a title=\"Liu Xiaobo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liu_Xiaobo\">Liu Xiaobo<\/a>\u00a0(d\u00e9c\u00e9d\u00e9 en 2017) et le journaliste\u00a0<a title=\"Gao Yu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gao_Yu\">Gao Yu<\/a>, \u00e9taient toujours emprisonn\u00e9es en avril 2015<sup id=\"cite_ref-121\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-121\">113<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Partis_politiques\" class=\"mw-headline\">Partis politiques<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des partis politiques de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_partis_politiques_de_Chine\">Liste des partis politiques de Chine<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Politique en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine#Partis_politiques_minoritaires\">Partis politiques minoritaires en r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il existe plusieurs partis au sein de la RPC, bien que leur r\u00f4le ne soit que consultatif. Ainsi, l&rsquo;<a title=\"Assembl\u00e9e nationale populaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Assembl%C3%A9e_nationale_populaire\">ANP<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Conf\u00e9rence consultative politique du peuple chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conf%C3%A9rence_consultative_politique_du_peuple_chinois\">CCPPC<\/a>\u00a0r\u00e9unissent en plus du PCC les huit partis dits \u00ab\u00a0d\u00e9mocratiques\u00a0\u00bb ainsi que des d\u00e9l\u00e9gu\u00e9s ind\u00e9pendants. L&rsquo;influence de ces partis est tr\u00e8s r\u00e9duite, bien qu&rsquo;ils puissent d\u00e9velopper et faire valoir un point de vue ext\u00e9rieur au PCC, dont le r\u00f4le directeur est garanti par la constitution<sup id=\"cite_ref-122\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-122\">114<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Surveillance_de_la_population_et_des_entreprises\" class=\"mw-headline\">Surveillance de la population et des entreprises<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me de cr\u00e9dit social\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_de_cr%C3%A9dit_social\">Syst\u00e8me de cr\u00e9dit social<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la fin de la d\u00e9cennie 2010, la Chine met en place un\u00a0<a title=\"Surveillance globale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Surveillance_globale\">syst\u00e8me de surveillance de la population<\/a>, initialement au Tibet, puis pour pr\u00e9venir des actions terroristes notamment\u00a0<a title=\"Ou\u00efghours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ou%C3%AFghours\">ou\u00efghoures<\/a><sup id=\"cite_ref-123\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-123\">115<\/a><\/sup>\u00a0et surveiller les organisations non autoris\u00e9es et\/ou consid\u00e9r\u00e9es comme d\u00e9viantes selon la loi chinoise (par ex\u00a0:\u00a0<a title=\"Falun Gong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Falun_Gong\">Falun Gong<\/a>)<sup id=\"cite_ref-124\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-124\">116<\/a><\/sup>. Ce syst\u00e8me est ensuite g\u00e9n\u00e9ralis\u00e9 \u00e0 l&rsquo;ensemble des individus pr\u00e9sents en Chine afin d&rsquo;\u00e9tablir un syst\u00e8me de r\u00e9putation de la population au moyen d&rsquo;outils de vid\u00e9o-surveillance, il est appel\u00e9 \u00ab\u00a0l&rsquo;\u0153il c\u00e9leste\u00a0\u00bb par la population locale<sup id=\"cite_ref-125\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-125\">117<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-126\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-126\">118<\/a><\/sup>. Il est pr\u00e9vu au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Treizi\u00e8me\">13<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0plan quinquennal chinois que le syst\u00e8me soit op\u00e9rationnel en 2020<sup id=\"cite_ref-127\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-127\">119<\/a><\/sup>. Cette surveillance est aussi \u00e9tendue aux\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me de cr\u00e9dit social\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_de_cr%C3%A9dit_social#Cr%C3%A9dit_social_pour_les_entreprises\">entreprises pr\u00e9sentes en Chine<\/a><sup id=\"cite_ref-128\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-128\">120<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sant.C3.A9_publique\"><\/span><span id=\"Sant\u00e9_publique\" class=\"mw-headline\">Sant\u00e9 publique<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Sant\u00e9 publique en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sant%C3%A9_publique_en_Chine\">Sant\u00e9 publique en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plusieurs probl\u00e8mes de sant\u00e9 publique d&rsquo;ampleur \u00e9mergent en RPC\u00a0: probl\u00e8mes de sant\u00e9 li\u00e9s \u00e0 la mauvaise qualit\u00e9 de l&rsquo;air et \u00e0 la pollution de l&rsquo;eau, l&rsquo;\u00e9pid\u00e9mie de\u00a0<a title=\"Syndrome d'immunod\u00e9ficience acquise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syndrome_d%27immunod%C3%A9ficience_acquise\">sida<\/a>\u00a0et le tabagisme<sup id=\"cite_ref-129\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-129\">121<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une part importante de la diffusion actuelle du\u00a0<a title=\"Virus de l'immunod\u00e9ficience humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Virus_de_l%27immunod%C3%A9ficience_humaine\">virus de l&rsquo;immunod\u00e9ficience humaine<\/a>\u00a0(VIH) a pour origine l&rsquo;usage de drogue par voie intraveineuse et la\u00a0<a title=\"Prostitution en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prostitution_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">prostitution<\/a>. Le nombre de personnes infect\u00e9es par le VIH a \u00e9t\u00e9 estim\u00e9 entre 430\u00a0000 et 1,5\u00a0million<sup id=\"cite_ref-130\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-130\">122<\/a><\/sup>, voire, des estimations beaucoup plus hautes<sup id=\"cite_ref-National_Intelligence_Council._The_next_wave_of_HIV\/AIDS:_Nigeria,_Ethiopia,_Russia,_India,_China._ICA_2002-04_D._Septembre_2002._131-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-National_Intelligence_Council._The_next_wave_of_HIV\/AIDS:_Nigeria,_Ethiopia,_Russia,_India,_China._ICA_2002-04_D._Septembre_2002.-131\">123<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-American_Enterprise_Institute,_Washington,_D.C._Can_Asia_avoid_the_AIDS_typhoon?_Nov_11,_2002._132-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-American_Enterprise_Institute,_Washington,_D.C._Can_Asia_avoid_the_AIDS_typhoon?_Nov_11,_2002.-132\">124<\/a><\/sup>. Dans de nombreux secteurs ruraux de Chine, dans les ann\u00e9es 1990, notamment dans la province du\u00a0<a title=\"Henan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henan\">Henan<\/a>, des dizaines, voire des centaines de milliers d&rsquo;agriculteurs et de paysans ont \u00e9t\u00e9 infect\u00e9s par le VIH lors de leur participation \u00e0 des programmes d&rsquo;\u00c9tat de collecte de sang dans lesquels l&rsquo;\u00e9quipement contamin\u00e9 \u00e9tait remploy\u00e9<sup id=\"cite_ref-Dong_133-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Dong-133\">125<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-bloodheadtk_134-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-bloodheadtk-134\">126<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Sida en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sida_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Sida en r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"H\u00e9patite B\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9patite_B\">h\u00e9patite B<\/a>\u00a0est end\u00e9mique en Chine continentale, touchant un large pourcentage de la population\u00a0: environ 10\u00a0%<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>. Elle entra\u00eene des d\u00e9r\u00e8glements ou des cancers du foie, causes courantes de mort en Chine<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>. Une corr\u00e9lation a \u00e9t\u00e9 \u00e9tablie<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0entre l&rsquo;h\u00e9patite et la sous-natalit\u00e9 de filles \u00e0 la naissance, qui expliquerait en partie le d\u00e9s\u00e9quilibre num\u00e9rique hommes-femmes. Un programme mis en place en 2002 a pour but de vacciner tous les nouveau-n\u00e9s en Chine continentale<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"H\u00e9patite B en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9patite_B_en_Chine\">H\u00e9patite B en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En novembre 2002, la pneumonie atypique ou\u00a0<a title=\"Syndrome respiratoire aigu s\u00e9v\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syndrome_respiratoire_aigu_s%C3%A9v%C3%A8re\">SRAS<\/a>\u00a0apparait dans la province du\u00a0<a title=\"Guangdong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guangdong\">Guangdong<\/a>. La nouvelle \u00e9tant tenue secr\u00e8te, l&rsquo;\u00e9pid\u00e9mie s&rsquo;\u00e9tend au territoire de\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>, au\u00a0<a title=\"Vi\u00eat Nam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vi%C3%AAt_Nam\">Vi\u00eat Nam<\/a>\u00a0et par voie a\u00e9rienne, dans des pays plus \u00e9loign\u00e9s. En Chine m\u00eame, 5\u00a0327\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centisecondes d\u2019arc\">cas<\/abbr>\u00a0sont rapport\u00e9s, dont 348\u00a0morts confirm\u00e9es<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>. En mai 2004, l&rsquo;<a title=\"Organisation mondiale de la sant\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_de_la_sant%C3%A9\">OMS<\/a>\u00a0annonce la fin de l&rsquo;\u00e9pid\u00e9mie de SRAS en RPC. La Chine est alors confront\u00e9e \u00e0 une nouvelle \u00e9pid\u00e9mie, la\u00a0<a title=\"Grippe aviaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grippe_aviaire\">grippe aviaire<\/a>, qui touche diverses esp\u00e8ces d&rsquo;oiseaux (dont la volaille). Plusieurs cas, parfois mortels, de contamination oiseaux-hommes sont recens\u00e9s, laissant craindre une mutation de la transmissibilit\u00e9 d&rsquo;animal-homme vers celle homme-homme. Enfin, de r\u00e9centes transmissions de streptocoques des porcs aux humains seraient \u00e0 l&rsquo;origine d&rsquo;un nombre anormalement \u00e9lev\u00e9 de morts dans la province du\u00a0<a title=\"Sichuan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sichuan\">Sichuan<\/a><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>. Plusieurs cas d&rsquo;intoxication alimentaire ont aussi \u00e9t\u00e9 d\u00e9cel\u00e9s, l&rsquo;un d&rsquo;entre eux ayant provoqu\u00e9 la condamnation \u00e0 mort et l&rsquo;ex\u00e9cution, en mai 2007, de\u00a0<a title=\"Zheng Xiaoyu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zheng_Xiaoyu\">Zheng Xiaoyu<\/a>, directeur de l&rsquo;<a title=\"Administration nationale des produits m\u00e9dicaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Administration_nationale_des_produits_m%C3%A9dicaux\">Administration nationale des aliments et des m\u00e9dicaments<\/a>, accus\u00e9 d&rsquo;avoir touch\u00e9 des\u00a0<a title=\"Corruption\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corruption\">pots-de-vin<\/a>\u00a0de la part d&rsquo;entreprises pharmaceutiques.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Syndrome respiratoire aigu s\u00e9v\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syndrome_respiratoire_aigu_s%C3%A9v%C3%A8re\">Syndrome respiratoire aigu s\u00e9v\u00e8re<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis le 8 d\u00e9cembre 2019, une\u00a0<a title=\"\u00c9pid\u00e9mie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pid%C3%A9mie\">\u00e9pid\u00e9mie<\/a>\u00a0devenue\u00a0<a title=\"Pand\u00e9mie de Covid-19\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pand%C3%A9mie_de_Covid-19\">pand\u00e9mie<\/a>\u00a0caus\u00e9e par un virus (le\u00a0<a title=\"SARS-CoV-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/SARS-CoV-2\">SARS-CoV-2<\/a>) de la famille des\u00a0<a title=\"Coronavirus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coronavirus\">coronavirus<\/a>\u00a0est en cours. La maladie, dite\u00a0<a title=\"Maladie \u00e0 coronavirus 2019\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maladie_%C3%A0_coronavirus_2019\">maladie \u00e0 coronavirus 2019<\/a>\u00a0(COVID-19), trouve son origine dans la ville de\u00a0<a title=\"Wuhan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wuhan\">Wuhan<\/a>, situ\u00e9e dans la province du\u00a0<a title=\"Hubei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubei\">Hubei<\/a>, qui reste le foyer principal de la\u00a0<a title=\"Pand\u00e9mie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pand%C3%A9mie\">pand\u00e9mie<\/a>. La ville de Wuhan est mise en\u00a0<a title=\"Quarantaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quarantaine\">quarantaine<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-01-23\" data-sort-value=\"2020-01-23\">23 janvier 2020<\/time>. La premi\u00e8re infection est probablement due \u00e0 une transmission du virus d&rsquo;un animal vers l&rsquo;Homme. La transmission interhumaine est confirm\u00e9e par l&rsquo;<a title=\"Organisation mondiale de la sant\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_de_la_sant%C3%A9\">OMS<\/a>\u00a0le 23 janvier 2020. Le virus s&rsquo;est propag\u00e9 en\u00a0<a title=\"Asie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie\">Asie<\/a>\u00a0puis dans le\u00a0<a title=\"Monde (univers)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monde_(univers)\">monde<\/a>\u00a0entier progressivement. Au d\u00e9but, les principaux cas de contaminations et de d\u00e9c\u00e8s se situent en\u00a0<a title=\"Chine continentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine_continentale\">Chine continentale<\/a>, mais la maladie se r\u00e9pand ensuite hors de Chine, tandis que l&rsquo;\u00e9volution du nombre de contamin\u00e9s en Chine ralentit. L&rsquo;<a title=\"Organisation mondiale de la sant\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_de_la_sant%C3%A9\">Organisation mondiale de la sant\u00e9<\/a>\u00a0classe la COVID-19 comme une pand\u00e9mie le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-03-11\" data-sort-value=\"2020-03-11\">11 mars 2020<\/time>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a title=\"Pand\u00e9mie de Covid-19\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pand%C3%A9mie_de_Covid-19\">Pand\u00e9mie de Covid-19<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Pand\u00e9mie de Covid-19 en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pand%C3%A9mie_de_Covid-19_en_Chine\">Pand\u00e9mie de Covid-19 en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"D.C3.A9fense\"><\/span><span id=\"D\u00e9fense\" class=\"mw-headline\">D\u00e9fense<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-modere\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Emojione_267B.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/Emojione_267B.svg\/17px-Emojione_267B.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/Emojione_267B.svg\/26px-Emojione_267B.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/Emojione_267B.svg\/34px-Emojione_267B.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"17\" height=\"17\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"bandeau-cell\">Cette section a besoin d&rsquo;\u00eatre\u00a0<b><a title=\"Aide:Recyclage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Recyclage\">recycl\u00e9e<\/a><\/b><small>\u00a0(octobre 2015)<\/small>.<br \/>\nUne r\u00e9organisation et une clarification du contenu sont n\u00e9cessaires.\u00a0<span class=\"navigation-only\"><span class=\"noprint plainlinks\"><a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Chine\">Am\u00e9liorez-le<\/a><\/span>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Discussion:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Discussion:Chine\">discutez des points \u00e0 am\u00e9liorer<\/a>.<\/span><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/18\/Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg\/220px-Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/18\/Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg\/330px-Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/18\/Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg\/440px-Militaires_%C3%A0_Shanghai.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"159\" data-file-width=\"1274\" data-file-height=\"922\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Soldats de la\u00a0<a title=\"Police arm\u00e9e du peuple\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Police_arm%C3%A9e_du_peuple\">Police arm\u00e9e du peuple<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Arm\u00e9e populaire de lib\u00e9ration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arm%C3%A9e_populaire_de_lib%C3%A9ration\">Arm\u00e9e populaire de lib\u00e9ration<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine a d\u00e9velopp\u00e9 sa\u00a0<a title=\"Bombe A\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bombe_A\">bombe A<\/a>\u00a0en 1964. Elle est membre du\u00a0<a title=\"Trait\u00e9 sur la non-prolif\u00e9ration des armes nucl\u00e9aires\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_sur_la_non-prolif%C3%A9ration_des_armes_nucl%C3%A9aires\">trait\u00e9 sur la non-prolif\u00e9ration des armes nucl\u00e9aires<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon la position officielle du gouvernement de la RPC\u00a0: \u00ab\u00a0La Chine adopte une politique de d\u00e9fense nationale \u00e0 caract\u00e8re d\u00e9fensif. La Chine ne pr\u00e9tend aucunement \u00e0 l&rsquo;h\u00e9g\u00e9monie\u00a0; tel est l&rsquo;engagement fait par le peuple chinois devant le monde.\u00a0\u00bb (&#8230;) \u00ab\u00a0La Chine dispose d&rsquo;une petite quantit\u00e9 d&rsquo;armes nucl\u00e9aires, pour son autod\u00e9fense. Elle s&rsquo;engage \u00e0 ne pas \u00eatre la premi\u00e8re \u00e0 utiliser l&rsquo;arme nucl\u00e9aire, \u00e0 ne pas l&rsquo;utiliser, ou menacer de l&rsquo;utiliser contre les pays qui ne d\u00e9tiennent pas d&rsquo;armes nucl\u00e9aires<sup id=\"cite_ref-135\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-135\">127<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cr\u00e9\u00e9e dans la premi\u00e8re moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xx<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle pour chasser l&rsquo;<a title=\"Alliance des huit nations\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alliance_des_huit_nations\">alliance des huit nations<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Arm\u00e9e populaire de lib\u00e9ration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arm%C3%A9e_populaire_de_lib%C3%A9ration\">Arm\u00e9e populaire de lib\u00e9ration (APL)<\/a>\u00a0est selon\u00a0<a title=\"Radio86\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Radio86\">Radio86<\/a>\u00a0la plus grande arm\u00e9e du monde<sup id=\"cite_ref-136\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-136\">128<\/a><\/sup>. Toutefois, \u00e9tant donn\u00e9 la composition de cette arm\u00e9e, son efficacit\u00e9 potentielle en mati\u00e8re militaire est jug\u00e9e limit\u00e9e. L&rsquo;APL comprend les forces navales et a\u00e9riennes. Le budget militaire de la Chine repr\u00e9sentait officiellement 1,35\u00a0% de son PIB en 2005<sup id=\"cite_ref-lemonde11062007_137-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-lemonde11062007-137\">129<\/a><\/sup>. Ce budget correspond \u00e0 7,4\u00a0% des d\u00e9penses publiques en 2006. La Chine compte augmenter ses d\u00e9penses militaires pour l&rsquo;ann\u00e9e 2007\u00a0: cette hausse devrait atteindre 17,8\u00a0% et s&rsquo;\u00e9tablir \u00e0 351\u00a0milliards de yuans, soit environ 34,4\u00a0milliards d&rsquo;euros<sup id=\"cite_ref-lemonde11062007_137-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-lemonde11062007-137\">129<\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s d&rsquo;autres estimations, la Chine se placerait au second rang mondial, derri\u00e8re les \u00c9tats-Unis (au moins 400\u00a0milliards de dollars)<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>. La RPC, malgr\u00e9 sa possession d&rsquo;un arsenal nucl\u00e9aire et de son mat\u00e9riel de propulsion, est consid\u00e9r\u00e9 comme ayant des capacit\u00e9s limit\u00e9es dans le cas d&rsquo;un conflit en dehors de ses fronti\u00e8res, ce qui l&#8217;emp\u00eacherait de pr\u00e9tendre au statut de \u00ab\u00a0v\u00e9ritable\u00a0\u00bb superpuissance mondiale.<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0Ce constat est notamment li\u00e9 \u00e0 ses effectifs navals et a\u00e9riens (flottes limit\u00e9es et peu modernes).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le budget officiel de l&rsquo;APL pour 2011 est de 91,5\u00a0milliards de dollars, en hausse de 12,7\u00a0% sur 2010, chiffre qui, selon de nombreux experts, serait tr\u00e8s inf\u00e9rieur au chiffre r\u00e9el<sup id=\"cite_ref-138\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-138\">130<\/a><\/sup>. Les d\u00e9penses militaires r\u00e9elles \u00e9quivaudraient, selon certaines sources\u00a0<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>, \u00e0 140\u00a0% voire 170\u00a0% du budget officiel. La Chine s&rsquo;\u00e9quipe militairement en pr\u00e9vision d&rsquo;un \u00e9ventuel conflit autour de l&rsquo;\u00eele de\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>. Des chasseurs tels que le\u00a0<a title=\"Soukho\u00ef Su-27\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soukho%C3%AF_Su-27\">Su-27<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Soukho\u00ef Su-30\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soukho%C3%AF_Su-30\">Su-30<\/a>\u00a0ont \u00e9t\u00e9 achet\u00e9s \u00e0 cet effet, parall\u00e8lement \u00e0 une production locale. La d\u00e9fense a\u00e9rienne s&rsquo;articule autour des missiles sol\/air ultramodernes S-300, consid\u00e9r\u00e9s comme le meilleur syst\u00e8me d&rsquo;interception au monde. La RPC est \u00e9galement en train d&rsquo;am\u00e9liorer rapidement ses forces blind\u00e9es en y int\u00e9grant des fonctions de ciblage \u00e9lectroniques. La RPC est consid\u00e9r\u00e9e comme leur seul v\u00e9ritable menace conventionnelle par les \u00c9tats-Unis\u00a0<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>, qui ne cachent pas leur m\u00e9contentement \u00e0 ce sujet, voyant leurs anciennes chasses gard\u00e9es menac\u00e9es en Orient dans le monde devenu multipolaire. L&rsquo;arm\u00e9e chinoise est bel et bien la plus grande du monde avec environ 2,3\u00a0millions d&rsquo;hommes dans ses rangs<sup id=\"cite_ref-139\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-139\">131<\/a><\/sup>. Ce chiffre impressionnant n&rsquo;est pourtant pas significatif en regard de la population chinoise. De plus, il tend \u00e0 diminuer puisque l&rsquo;on tente de moderniser l&rsquo;arm\u00e9e. La Chine se place au deuxi\u00e8me rang des d\u00e9penses militaires mondiales. En effet celles-ci s&rsquo;\u00e9l\u00e8vent \u00e0 environ 56 milliard d&rsquo;euros par ann\u00e9e. Toutefois ce chiffre toujours en augmentation est dix fois moins \u00e9lev\u00e9 que celui du budget militaire am\u00e9ricain. Les d\u00e9penses militaires chinoises repr\u00e9sentent 1,4\u00a0% du PIB chinois, contre 4\u00a0% pour les \u00c9tats-Unis et environ 2\u00a0% pour la France et la Grande-Bretagne<sup id=\"cite_ref-140\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-140\">132<\/a><\/sup>. Par contre le budget militaire augmente chaque ann\u00e9e de mani\u00e8re soutenue (environ 17\u00a0% en 2008<sup id=\"cite_ref-141\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-141\">133<\/a><\/sup>\u00a0et plus de 14\u00a0% en 2009). Et l&rsquo;on ne parle ainsi que des chiffres officiels d\u00e9clar\u00e9s par P\u00e9kin, un rapport du Pentagone \u00e9value le budget militaire chinois 2007 entre 97 et 139\u00a0milliards<sup id=\"cite_ref-142\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-142\">134<\/a><\/sup>. Aussi, d&rsquo;un point de vue nucl\u00e9aire, la Chine poss\u00e8de un nombre important de t\u00eates nucl\u00e9aires actives (Chine\u00a0: environ 145, Russie\u00a0: 5\u00a0800, \u00c9tats-Unis\u00a0: 5\u00a0113, France\u00a0: 348, Royaume-Uni\u00a0: moins de 200), mais fait preuve, du moins dans le discours officiel, d&rsquo;une r\u00e9ticence \u00e0 en user ou \u00e0 entrer dans une course \u00e0 l&rsquo;armement nucl\u00e9aire<sup id=\"cite_ref-143\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-143\">135<\/a><\/sup>. On note tout de m\u00eame les importants d\u00e9fil\u00e9s militaires chinois o\u00f9 le pays affiche, avec fiert\u00e9, \u00e0 sa population et au monde sa force arm\u00e9e, on ne peut plus disciplin\u00e9e.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La militarisation extr\u00eame des r\u00e9gimes communistes de l&rsquo;apr\u00e8s-guerre semble toucher moins fortement la Chine que, par exemple l&rsquo;URSS en son temps. Cependant, on constate que la Chine attache un int\u00e9r\u00eat grandissant \u00e0 sa force arm\u00e9e, \u00e0 sa force de frappe nucl\u00e9aire et aux innovations technologiques, telles que le nouvel avion furtif, le Chengdu J-20, dont le premier vol a eu lieu le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-01-11\" data-sort-value=\"2011-01-11\">11 janvier 2011<\/time>. L&rsquo;image internationale de l&rsquo;APL a \u00e9t\u00e9 mise \u00e0 mal lors des\u00a0<a title=\"Manifestations de la place Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manifestations_de_la_place_Tian%27anmen\">manifestations de la place Tian&rsquo;anmen<\/a>, au cours desquelles des protestataires pacifiques ont \u00e9t\u00e9 tu\u00e9s<sup id=\"cite_ref-144\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-144\">136<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;APL-3, c&rsquo;est-\u00e0-dire le troisi\u00e8me d\u00e9partement de l&rsquo;\u00e9tat-major de l&rsquo;Arm\u00e9e populaire de Lib\u00e9ration dont le si\u00e8ge est dans la banlieue de P\u00e9kin, est l&rsquo;\u00e9quivalent chinois de la\u00a0<a title=\"National Security Agency\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Security_Agency\">NSA<\/a>\u00a0am\u00e9ricaine. Il proc\u00e8de \u00e0 des \u00e9coutes dans plusieurs pays du monde<sup id=\"cite_ref-145\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-145\">137<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par ailleurs la Chine est membre de l&rsquo;<a title=\"Organisation de coop\u00e9ration de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_de_coop%C3%A9ration_de_Shanghai\">Organisation de coop\u00e9ration de Shanghai<\/a>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"D.C3.A9veloppement_spatial\"><\/span><span id=\"D\u00e9veloppement_spatial\" class=\"mw-headline\">D\u00e9veloppement spatial<\/span><\/h4>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Yang_Liwei.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Yang_Liwei.jpg\/220px-Yang_Liwei.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Yang_Liwei.jpg\/330px-Yang_Liwei.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Yang_Liwei.jpg\/440px-Yang_Liwei.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"330\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"4896\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Yang Liwei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yang_Liwei\">Yang Liwei<\/a>, premier astronaute de Chine en 2003.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Programme spatial de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Programme_spatial_de_la_Chine\">Programme spatial de la Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s la scission sino-sovi\u00e9tique, la Chine a commenc\u00e9 \u00e0 d\u00e9velopper son propre programme nucl\u00e9aire et de syst\u00e8mes de propulsion pour armes nucl\u00e9aires. Le programme de lancements de satellites fut une excroissance naturelle de ce projet. Cela r\u00e9sulta en 1970 par le lancement de\u00a0<i>Dong Fang\u00a0<span class=\"nowrap\">Hong\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"1\"><span class=\"romain\">I<\/span><\/abbr><\/span><\/i>, le premier satellite chinois. La Chine devint alors le cinqui\u00e8me pays \u00e0 avoir lanc\u00e9 ind\u00e9pendamment son satellite. Un programme spatial habit\u00e9 \u00e9tait en projet depuis les\u00a0<span class=\"nowrap\"><a title=\"Ann\u00e9es 1970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1970\">ann\u00e9es 1970<\/a><\/span>, avec le\u00a0<i><span class=\"nowrap\">Projet 714<\/span><\/i>, qui devait assurer le lancement de la navette Shuguang. Ce projet avorta cependant en raison d&rsquo;une s\u00e9rie de retournements politiques et \u00e9conomiques.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1992, le\u00a0<i><span class=\"nowrap\">Projet 921<\/span><\/i>\u00a0connu actuellement fut autoris\u00e9. Le 19 novembre 1999, la navette inhabit\u00e9e\u00a0<span class=\"nowrap\"><i><a title=\"Shenzhou 1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shenzhou_1\">Shenzhou 1<\/a><\/i><\/span>\u00a0a \u00e9t\u00e9 lanc\u00e9e, comme premier test du programme. Apr\u00e8s trois autres tests,\u00a0<i><a title=\"Shenzhou 5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shenzhou_5\">Shenzhou 5<\/a><\/i>\u00a0a \u00e9t\u00e9 lanc\u00e9 le 15 octobre 2003, \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;une fus\u00e9e\u00a0<i><a title=\"Longue Marche (fus\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Longue_Marche_(fus%C3%A9e)\"><span class=\"nowrap\">Longue Marche 2F<\/span><\/a><\/i>\u00a0et du ta\u00efkonaute (du chinois \u592a\u7a7a\u00a0<i>taikong<\/i>,\u00a0<i>espace<\/i>)\u00a0<a title=\"Yang Liwei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yang_Liwei\">Yang Liwei<\/a>, faisant de la Chine le troisi\u00e8me pays ayant propuls\u00e9 un v\u00e9hicule habit\u00e9 dans l&rsquo;espace par ses propres moyens. La seconde mission,\u00a0<i><span class=\"nowrap\">Shenzhou 6<\/span><\/i>, a \u00e9t\u00e9 inaugur\u00e9e avec succ\u00e8s le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-10-12\" data-sort-value=\"2005-10-12\">12 octobre 2005<\/time>. Des observateurs ont estim\u00e9 que la fus\u00e9e\u00a0<i>Longue Marche<\/i>\u00a0\u00e9tait calqu\u00e9e sur le mod\u00e8le russe,\u00a0<i>Soyouz<\/i>, ce qui est contest\u00e9 par les Chinois. Le programme \u00e9mergent de la r\u00e9publique populaire de Chine a suscit\u00e9 de vives r\u00e9actions aux \u00c9tats-Unis, o\u00f9 un rapport du Congr\u00e8s \u00e0 la suite du lancement\u00a0<span class=\"nowrap\">de 2003<\/span>\u00a0observait, \u00ab\u00a0si les motivations les plus imm\u00e9diates dans ce programme s&rsquo;av\u00e8rent \u00eatre le prestige politique, les efforts de la Chine vont presque certainement contribuer \u00e0 am\u00e9liorer les syst\u00e8mes spatiaux militaires\u00a0<span class=\"nowrap\">entre 2010<\/span>\u00a0<span class=\"nowrap\">et 2020<\/span>\u00a0\u00bb. Des \u00e9chos grin\u00e7ants ont \u00e9t\u00e9 \u00e9mis de la presse indienne, qui ironise sur le d\u00e9ballage d&rsquo;une \u00ab\u00a0technologie vieille de quarante ans\u00a0\u00bb. Parall\u00e8lement, le statut des fronti\u00e8res militaires spatiales est complexe et incertain.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En octobre 2010, des ing\u00e9nieurs du \u00ab\u00a0National Supercomputing Center\u00a0\u00bb de\u00a0<a title=\"Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianjin\">Tianjin<\/a>\u00a0d\u00e9veloppent le plus puissant\u00a0<a title=\"Superordinateur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Superordinateur\">supercalculateur<\/a>\u00a0du monde,\u00a0<a title=\"Tianhe-I\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tianhe-I\">Tianhe-I<\/a>\u00a0(\u5929\u6cb3\u4e00\u53f7).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2021, la Chine devient num\u00e9ro un mondial des lancements de fus\u00e9es, avec 56 lancements, correspondant \u00e0 38\u00a0% du total des lancements dans le monde<sup id=\"cite_ref-146\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-146\">138<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Politique_ext.C3.A9rieure_et_affaires_.C3.A9trang.C3.A8res\"><\/span><span id=\"Politique_ext\u00e9rieure_et_affaires_\u00e9trang\u00e8res\" class=\"mw-headline\">Politique ext\u00e9rieure et affaires \u00e9trang\u00e8res<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Politique \u00e9trang\u00e8re de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_%C3%A9trang%C3%A8re_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Politique \u00e9trang\u00e8re de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine a ouvert des relations diplomatiques avec la majorit\u00e9 des pays du monde, faisant de la reconnaissance de la Politique d&rsquo;une seule Chine (Ta\u00efwan comme province de la RPC) une condition pr\u00e9alable pour nouer des relations officielles avec la RPC.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Elle interdit activement la venue en Chine de cadres politiques ta\u00efwanais, \u00e0 l&rsquo;exception notable des entrevues ayant eu lieu en 2005 et 2006. Les manifestations politiques du Guomindang, relay\u00e9es par les t\u00e9l\u00e9visions ont pourtant eu lieu dans la ville de\u00a0<a title=\"Xiamen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xiamen\">Xiamen<\/a>\u00a0dans le\u00a0<a title=\"Fujian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fujian\">Fujian<\/a>, lors des \u00e9lections municipales ta\u00efwanaises de Taipei.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Tenzin Gyatso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tenzin_Gyatso\">Tenzin Gyatso<\/a>, le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatorzi\u00e8me\">14<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Dala\u00ef-lama\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dala%C3%AF-lama\">dala\u00ef-lama<\/a>\u00a0\u00e9tabli \u00e0 Dharamsala en Inde est \u00e9galement interdit de s\u00e9jour en Chine.\u00a0<a title=\"Li Hongzhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Li_Hongzhi\">Li Hongzhi<\/a>, fondateur du mouvement spirituel\u00a0<a title=\"Falun Gong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Falun_Gong\">Falun Gong<\/a>, fort de plus de 14\u00a0millions de membres, et consid\u00e9r\u00e9 par les autorit\u00e9s chinoises comme une secte est aussi interdit de s\u00e9jour.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1971, la r\u00e9publique populaire de Chine a remplac\u00e9 la r\u00e9publique de Chine (ne gouvernant d\u00e9sormais plus que sur\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0et quelques \u00eeles du\u00a0<a title=\"Province du Fujian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Province_du_Fujian\">Fujian<\/a>) comme seul repr\u00e9sentant l\u00e9gitime de la Chine aux Nations unies, et comme un des cinq membres permanents du Conseil de s\u00e9curit\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La RPC est aussi consid\u00e9r\u00e9e comme \u00ab\u00a0membre fondateur\u00a0\u00bb de l&rsquo;ONU en tant qu&rsquo;h\u00e9riti\u00e8re de la Chine non communiste qui comprenait le territoire continental et qui avait pris part \u00e0 cette fondation. La RPC a \u00e9t\u00e9 membre leader du\u00a0<a title=\"Mouvement des non-align\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_des_non-align%C3%A9s\">Mouvement des non align\u00e9s<\/a>, mais en est aujourd&rsquo;hui un simple observateur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2009, les autorit\u00e9s chinoises refusent d&rsquo;arr\u00eater le pr\u00e9sident soudanais\u00a0<a title=\"Omar el-Bechir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Omar_el-Bechir\">Omar el-Bechir<\/a>\u00a0lors d&rsquo;une visite officielle dans le pays, malgr\u00e9 un mandat d&rsquo;arr\u00eat \u00e9mis par la\u00a0<a title=\"Cour p\u00e9nale internationale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cour_p%C3%A9nale_internationale\">Cour p\u00e9nale internationale<\/a>\u00a0(dont la Chine n&rsquo;est volontairement pas membre) pour crimes de guerre et g\u00e9nocide.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg\/220px-Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg\/330px-Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg\/440px-Ma_Ying-jeou_and_Xi_Jinping_2015.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"122\" data-file-width=\"1280\" data-file-height=\"709\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Rencontre historique entre les dirigeants des deux gouvernements, en 2015, \u00e0\u00a0<a title=\"Singapour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Singapour\">Singapour<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_Ta.C3.AFwan\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_Ta\u00efwan\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec Ta\u00efwan<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a title=\"Chronologie historique de Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chronologie_historique_de_Ta%C3%AFwan\">Chronologie historique de Ta\u00efwan<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Statut de Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Statut_de_Ta%C3%AFwan\">Statut de Ta\u00efwan<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Historiquement, \u00e0 la suite du repli sur Ta\u00efwan du gouvernement de la R\u00e9publique de Chine, celui-ci affirmait sa souverainet\u00e9 sur la Chine continentale et refusait de reconna\u00eetre le nouveau gouvernement de la R\u00e9publique populaire \u00e9tablie d\u00e8s 1949 sur le continent. L&rsquo;\u00eele de Taiwan ainsi que quelques \u00eeles du Fujian, toujours gouvern\u00e9es par la r\u00e9publique de Chine, est\u00a0<i>de facto<\/i>\u00a0ind\u00e9pendante depuis 1949<sup id=\"cite_ref-147\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-147\">139<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les relations entre la Chine continentale et\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0sont marqu\u00e9es par un\u00a0<i>statu quo<\/i>\u00a0: ni ind\u00e9pendance ni r\u00e9unification forc\u00e9e. L&rsquo;\u00eele de\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>\u00a0est peupl\u00e9 \u00e0 96\u00a0% de Hans et 4\u00a0% d&rsquo;<a title=\"Aborig\u00e8nes de Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aborig%C3%A8nes_de_Ta%C3%AFwan\">aborig\u00e8nes de Ta\u00efwan<\/a>. Elle est consid\u00e9r\u00e9e par la RPC comme la\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Vingt-troisi\u00e8me\">23<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Provinces de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Provinces_de_Chine\">province de Chine<\/a>, m\u00eame si elle n&rsquo;y exerce pas de souverainet\u00e9\u00a0<i>de facto<\/i>, et constitue pour elle une affaire int\u00e9rieure.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique de Chine (Ta\u00efwan) a connu par la suite un d\u00e9veloppement \u00e9conomique et social important et est devenue d\u00e9mocratique et riche, avec la premi\u00e8re industrie mondiale des composants informatiques, dont les habitants (en majorit\u00e9 venus lors de la d\u00e9faite face aux communistes entre 1945 et 1949) sont partag\u00e9s entre le d\u00e9sir de participer \u00e0 une Grande Chine et celui d&rsquo;une scission totale qui r\u00e9sulterait d&rsquo;une ind\u00e9pendance proclam\u00e9e et reconnue de l&rsquo;\u00eele. Les \u00e9lections l\u00e9gislatives de 2008 en r\u00e9publique de Chine \u00e0 Ta\u00efwan ont donn\u00e9 une large victoire au\u00a0<i>camp bleu<\/i>\u00a0(favorable au maintien du\u00a0<i>statu quo<\/i>\u00a0avec la Chine) 86\u00a0si\u00e8ges sur 113<sup id=\"cite_ref-148\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-148\">140<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine affirme en permanence son opposition aux vell\u00e9it\u00e9s ind\u00e9pendantistes de certains partis politiques (camp vert) de la r\u00e9publique de Chine (<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>)<sup id=\"cite_ref-149\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-149\">141<\/a><\/sup>\u00a0qui cherchent \u00e0 faire reconna\u00eetre par la communaut\u00e9 internationale l&rsquo;ind\u00e9pendance\u00a0<a title=\"De facto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_facto\">de facto<\/a>\u00a0de Ta\u00efwan. La RPC affirme que l&rsquo;ex\u00e9cution d&rsquo;une d\u00e9claration d&rsquo;ind\u00e9pendance de l&rsquo;\u00eele de Ta\u00efwan ainsi que le refus\u00a0<i>sine die<\/i>\u00a0des n\u00e9gociations en vue de la r\u00e9unification, sera traduit comme un\u00a0<i>casus belli<\/i><sup id=\"cite_ref-150\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-150\">142<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_le_Japon\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_le_Japon\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec le Japon<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Relations entre la Chine et le Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_la_Chine_et_le_Japon\">Relations entre la Chine et le Japon<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Japanese_Beheading_1894.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Japanese_Beheading_1894.jpg\/220px-Japanese_Beheading_1894.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Japanese_Beheading_1894.jpg\/330px-Japanese_Beheading_1894.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Japanese_Beheading_1894.jpg\/440px-Japanese_Beheading_1894.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"109\" data-file-width=\"1306\" data-file-height=\"650\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>La\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Guerre sino-japonaise (1894-1895)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_sino-japonaise_(1894-1895)\">premi\u00e8re guerre sino-japonaise<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">1894-1895<\/span>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les relations entre la Chine et le Japon sont essentielles, avec de tr\u00e8s nombreuses usines japonaises pr\u00e9sentes, m\u00eame si elles ont \u00e9t\u00e9 mises \u00e0 mal ces derni\u00e8res d\u00e9cennies, jusqu&rsquo;en 2006, \u00e0 cause du refus du Japon de reconna\u00eetre les\u00a0<a title=\"Crimes de guerre du Japon Sh\u014dwa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crimes_de_guerre_du_Japon_Sh%C5%8Dwa\">crimes commis par son arm\u00e9e<\/a>\u00a0en Chine dans la premi\u00e8re moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xx<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, notamment le\u00a0<a title=\"Massacre de Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Massacre_de_Nankin\">massacre de Nankin<\/a>, et par le fait que le Premier Ministre de l&rsquo;\u00e9poque,\u00a0<a title=\"Jun'ichir\u014d Koizumi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jun%27ichir%C5%8D_Koizumi\">Jun&rsquo;ichir\u014d Koizumi<\/a>, rendait hommage au sanctuaire Yasukuni.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;arriv\u00e9e au pouvoir en 2012 du nationaliste du\u00a0<a title=\"Parti lib\u00e9ral-d\u00e9mocrate (Japon)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_lib%C3%A9ral-d%C3%A9mocrate_(Japon)\">Parti lib\u00e9ral-d\u00e9mocrate<\/a>\u00a0<a title=\"Shinz\u014d Abe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shinz%C5%8D_Abe\">Shinz\u014d Abe<\/a>\u00a0au Japon provoque un\u00a0<a title=\"Boycott des produits japonais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boycott_des_produits_japonais\">boycott des produits japonais<\/a>, notamment lors d&rsquo;accrochages autour d&rsquo;<a title=\"\u00celes Senkaku\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Eles_Senkaku\">\u00eelots<\/a>\u00a0revendiqu\u00e9s par les deux pays.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le p\u00e8re de l&rsquo;ancien Premier ministre Japonais\u00a0<a title=\"Yasuo Fukuda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yasuo_Fukuda\">Yasuo Fukuda<\/a>, qui fut lui aussi Premier ministre, avait en 1978 initi\u00e9 un d\u00e9gel des relations entre les deux pays, gr\u00e2ce \u00e0 la signature d&rsquo;un trait\u00e9 de paix et d&rsquo;amiti\u00e9<sup id=\"cite_ref-151\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-151\">143<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les relations sino-nippones sont tr\u00e8s importantes sur le plan des \u00e9changes commerciaux mais toujours extr\u00eamement heurt\u00e9es sur le plan politique, o\u00f9 les deux pays se r\u00eavent comme &lsquo;grands fr\u00e8res&rsquo; de leurs voisins asiatiques<sup id=\"cite_ref-152\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-152\">144<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_l.27Union_europ.C3.A9enne\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_l'Union_europ\u00e9enne\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec l&rsquo;Union europ\u00e9enne<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Relations entre la Chine et l'Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_la_Chine_et_l%27Union_europ%C3%A9enne\">Relations entre la Chine et l&rsquo;Union europ\u00e9enne<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les Chinois gardent en m\u00e9moire les invasions des arm\u00e9es europ\u00e9ennes du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xix<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et du d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xx<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (voir\u00a0<a title=\"Trait\u00e9s in\u00e9gaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9s_in%C3%A9gaux\">Trait\u00e9s in\u00e9gaux<\/a>,\u00a0<a title=\"Guerres de l'opium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_de_l%27opium\">Guerres de l&rsquo;opium<\/a>,\u00a0<a title=\"R\u00e9volte des Boxers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volte_des_Boxers\">R\u00e9volte des Boxers<\/a>,\u00a0<a title=\"Alliance des huit nations\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alliance_des_huit_nations\">Alliance des huit nations<\/a>) qui ont pill\u00e9 et d\u00e9truit plusieurs palais imp\u00e9riaux, dont l&rsquo;<a title=\"Ancien Palais d'\u00c9t\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ancien_Palais_d%27%C3%89t%C3%A9\">ancien Palais d&rsquo;\u00c9t\u00e9<\/a>, et ont \u00e9t\u00e9 per\u00e7us comme des \u00ab\u00a0barbares\u00a0\u00bb qui n&rsquo;ont pas respect\u00e9 les r\u00e8gles qu&rsquo;ils pr\u00e9sentaient comme bases de la Civilisation.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les relations \u00e9conomiques entre la Chine et l&rsquo;Union europ\u00e9enne s&rsquo;intensifient au cours des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1970\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1970\">ann\u00e9es 1970<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1980\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1980\">1980<\/a>, \u00e0 travers l&rsquo;investissement en Chine d&rsquo;entreprises europ\u00e9ennes. Ce mouvement est interrompu par la r\u00e9pression violente des\u00a0<a title=\"Manifestations de la place Tian'anmen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manifestations_de_la_place_Tian%27anmen\">manifestations de la place Tian&rsquo;anmen<\/a>\u00a0en 1989 mais ce froid dans les relations diplomatiques et \u00e9conomiques est de courte dur\u00e9e.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 2000\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_2000\">ann\u00e9es 2000<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 2010\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_2010\">2010<\/a>, l&rsquo;enrichissement de la Chine lui permet de prendre des participations dans les entreprises europ\u00e9ennes. La Chine a notamment rachet\u00e9 l&rsquo;exploitation du port du Pir\u00e9e, premier de Gr\u00e8ce, ainsi que la marque europ\u00e9enne\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Volvo (automobile)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Volvo_(automobile)\">Volvo<\/a>, avant de prendre 14\u00a0% du groupe\u00a0<a title=\"Stellantis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stellantis\">Stellantis<\/a>\u00a0(ex-PSA) au d\u00e9but de l&rsquo;ann\u00e9e 2014.<\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_la_France\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_la_France\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec la France<\/span><\/h5>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a title=\"Relations entre la Chine et la France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_la_Chine_et_la_France\">Relations entre la Chine et la France<\/a>,\u00a0<a title=\"Concession fran\u00e7aise de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concession_fran%C3%A7aise_de_Shanghai\">Concession fran\u00e7aise de Shanghai<\/a>,\u00a0<a title=\"Kouang-Tch\u00e9ou-Wan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kouang-Tch%C3%A9ou-Wan\">Kouang-Tch\u00e9ou-Wan<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Mouvement Travail-\u00c9tudes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_Travail-%C3%89tudes\">Mouvement Travail-\u00c9tudes<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les relations franco-chinoises sont en forte croissance depuis 20\u00a0ans, m\u00eame si les march\u00e9s chinois, tr\u00e8s h\u00e9t\u00e9rog\u00e8nes, avec de multiples d\u00e9cideurs locaux, sont mal connus en France.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/19\/Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png\/330px-Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/19\/Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png\/495px-Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/19\/Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png\/660px-Country_foreign_exchange_reserves_minus_external_debt.png 2x\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"150\" data-file-width=\"1818\" data-file-height=\"828\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>R\u00e9serves de devises et d&rsquo;or, diminu\u00e9es de leur dette ext\u00e9rieure totale (publique et priv\u00e9e), d&rsquo;apr\u00e8s les donn\u00e9es\u00a0<span class=\"nowrap\">de 2010<\/span>\u00a0du\u00a0<i>CIA Factbook<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>\u00a0a \u00e9tabli un dialogue diplomatique avec la Chine \u00e0 l&rsquo;initiative du g\u00e9n\u00e9ral\u00a0<a title=\"Charles de Gaulle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_de_Gaulle\">de Gaulle<\/a>, premier grand dirigeant occidental \u00e0 reconna\u00eetre la Chine le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1964-01-27\" data-sort-value=\"1964-01-27\"><a title=\"27 janvier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/27_janvier\">27<\/a>\u00a0<a title=\"Janvier 1964\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Janvier_1964\">janvier<\/a>\u00a0<a title=\"1964\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1964\">1964<\/a><\/time><sup id=\"cite_ref-153\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-153\">145<\/a><\/sup>. Geste audacieux \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque, cela a \u00e9t\u00e9 appr\u00e9ci\u00e9 par les autorit\u00e9s chinoises et a \u00e9t\u00e9 la base d&rsquo;un dialogue constructif. En\u00a0<a title=\"1997\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1997\">1997<\/a>, la France et la Chine \u00e9tablissent un partenariat strat\u00e9gique global qui va dans le sens d&rsquo;un renforcement des \u00e9changes aussi bien culturels, \u00e9conomiques que diplomatiques. Pour comm\u00e9morer l&rsquo;\u00e9tablissement en 1964 du dialogue diplomatique, le pr\u00e9sident chinois\u00a0<a title=\"Hu Jintao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hu_Jintao\">Hu Jintao<\/a>\u00a0s&rsquo;est rendu en visite d&rsquo;\u00c9tat en France en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-01\" data-sort-value=\"2004-01\">janvier 2004<\/time>, ann\u00e9e d\u00e9clar\u00e9e \u00ab\u00a0ann\u00e9e de la Chine en France\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;un point de vue \u00e9conomique, la France est le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatri\u00e8me\">4<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Partenaire europ\u00e9en\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Partenaire_europ%C3%A9en\">partenaire europ\u00e9en<\/a>\u00a0de la Chine, apr\u00e8s l&rsquo;Allemagne, le Royaume-Uni et l&rsquo;<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">Italie<\/a>. En 2009, les exportations fran\u00e7aises vers la Chine s&rsquo;\u00e9l\u00e8vent \u00e0 7,9\u00a0milliards d&rsquo;euros, et les importations fran\u00e7aises depuis la Chine \u00e0 29,7\u00a0milliards d&rsquo;euros, soit une couverture de 27\u00a0% contre 72\u00a0% pour l&rsquo;Allemagne<sup id=\"cite_ref-154\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-154\">146<\/a><\/sup>. Le\u00a0<a title=\"Balance commerciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Balance_commerciale\">d\u00e9ficit commercial<\/a>\u00a0entre la France et la Chine s&rsquo;est accru ces derni\u00e8res ann\u00e9es<sup id=\"cite_ref-155\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-155\">147<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-156\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-156\">148<\/a><\/sup>. Le d\u00e9ficit commercial de la Chine avec l&rsquo;Union europ\u00e9enne s&rsquo;est aussi creus\u00e9 de fa\u00e7on importante, atteignant 100\u00a0milliards d&rsquo;euros sur les 8 premiers mois de 2006<sup id=\"cite_ref-157\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-157\">149<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-11-26\" data-sort-value=\"2008-11-26\">26 novembre 2008<\/time>, la Chine a report\u00e9 un\u00a0<i>sommet Union europ\u00e9enne-Chine<\/i>\u00a0en raison de la rencontre pr\u00e9vue le\u00a0<a title=\"6 d\u00e9cembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/6_d%C3%A9cembre\">6 d\u00e9cembre<\/a>\u00a02008 en Pologne entre\u00a0<a title=\"Nicolas Sarkozy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Sarkozy\">Nicolas Sarkozy<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Tenzin Gyatso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tenzin_Gyatso\">dala\u00ef lama<\/a>, entra\u00eenant des critiques de la France<sup id=\"cite_ref-158\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-158\">150<\/a><\/sup>. Selon\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Godement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Godement\">Fran\u00e7ois Godement<\/a>, professeur \u00e0\u00a0<a title=\"Institut d'\u00e9tudes politiques de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_d%27%C3%A9tudes_politiques_de_Paris\">Sciences Po<\/a>\u00a0et membre de l&rsquo;<a title=\"Institut fran\u00e7ais des relations internationales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_fran%C3%A7ais_des_relations_internationales\">Institut fran\u00e7ais des relations internationales<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Conseil europ\u00e9en des relations internationales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_europ%C3%A9en_des_relations_internationales\">Conseil europ\u00e9en des relations internationales<\/a>, la d\u00e9cision chinoise \u00e9tait calcul\u00e9e et visait, \u00e0 travers la France, l&rsquo;Europe, incapable d&rsquo;adopter une attitude commune \u00e0 l&rsquo;\u00e9gard de la question tib\u00e9taine<sup id=\"cite_ref-159\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-159\">151<\/a><\/sup>. \u00c0 la suite de l&rsquo;annulation du sommet,\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 Manuel Dur\u00e3o Barroso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Manuel_Dur%C3%A3o_Barroso\">Jos\u00e9 Manuel Dur\u00e3o Barroso<\/a>\u00a0a plaid\u00e9 pour l&rsquo;unit\u00e9 de l&rsquo;Europe. Vers la m\u00eame date, l&rsquo;ex\u00e9cution par la Chine de\u00a0<a title=\"Wo Weihan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wo_Weihan\">Wo Weihan<\/a>, un scientifique accus\u00e9 d&rsquo;espionnage, a entra\u00een\u00e9 l&rsquo;indignation de la plupart des pays europ\u00e9ens, permettant \u00e0 la France de ne pas \u00eatre isol\u00e9e sur la question des Droits de l&rsquo;Homme en Chine \u00e0 cette p\u00e9riode<sup id=\"cite_ref-160\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-160\">152<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_l.27Allemagne\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_l'Allemagne\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec l&rsquo;Allemagne<\/span><\/h5>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a title=\"Coop\u00e9ration sino-allemande (1911-1941)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coop%C3%A9ration_sino-allemande_(1911-1941)\">Coop\u00e9ration sino-allemande (1911-1941)<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Relations entre l'Allemagne et la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_l%27Allemagne_et_la_Chine\">Relations entre l&rsquo;Allemagne et la Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_la_Russie\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_la_Russie\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec la Russie<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Relations entre la Chine et la Russie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relations_entre_la_Chine_et_la_Russie\">Relations entre la Chine et la Russie<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane,_Australia_(Agencia_Brasil).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane%2C_Australia_%28Agencia_Brasil%29.jpg\/260px-BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane%2C_Australia_%28Agencia_Brasil%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane%2C_Australia_%28Agencia_Brasil%29.jpg\/390px-BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane%2C_Australia_%28Agencia_Brasil%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane%2C_Australia_%28Agencia_Brasil%29.jpg\/520px-BRICS_heads_of_state_and_government_hold_hands_ahead_of_the_2014_G-20_summit_in_Brisbane%2C_Australia_%28Agencia_Brasil%29.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"260\" height=\"147\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"451\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Dirigeants du\u00a0<a title=\"BRICS\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/BRICS\">BRICS<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">en 2014<\/span>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2004, la Russie a donn\u00e9 son accord pour transf\u00e9rer l&rsquo;\u00eele Yinlong et la moiti\u00e9 de l&rsquo;<a title=\"Bolcho\u00ef Oussouriisk\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bolcho%C3%AF_Oussouriisk\">\u00eele Haixiazi<\/a>\u00a0\u00e0 la Chine, mettant fin \u00e0 une longue dispute. Ces deux \u00eeles se trouvent au confluent de l&rsquo;<a title=\"Amour (fleuve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_(fleuve)\">Amour<\/a>\u00a0et de l&rsquo;<a title=\"Oussouri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oussouri\">Oussouri<\/a>, et ont \u00e9t\u00e9 \u00e0 l&rsquo;origine d&rsquo;un conflit menant \u00e0 la d\u00e9gradation des relations entre les deux pays dans les ann\u00e9es 1960. Ce geste a \u00e9t\u00e9 men\u00e9 dans une volont\u00e9 de r\u00e9conciliation et de renforcement des liens \u00e9conomiques, et a \u00e9t\u00e9 critiqu\u00e9 des deux c\u00f4t\u00e9s. Des man\u0153uvres militaires sino-russes ont eu lieu en \u00e9t\u00e9 2005, ce qui t\u00e9moigne en surface du moins de l&rsquo;efficacit\u00e9 de cette volont\u00e9. Les critiques ont \u00e9man\u00e9 des fermiers kazakhs qui ont perdu leur territoire sur les \u00eeles, tandis que des Chinois et des communaut\u00e9s chinoises ont critiqu\u00e9 ce trait\u00e9 qui \u00e9quivaut selon eux \u00e0 une l\u00e9gitimation du contr\u00f4le russe de la\u00a0<a title=\"Mandchourie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandchourie\">Mandchourie<\/a>\u00a0ext\u00e9rieure, c\u00e9d\u00e9e \u00e0 la Russie imp\u00e9riale par la dynastie Qing \u00e0 la suite des\u00a0<a title=\"Trait\u00e9s in\u00e9gaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9s_in%C3%A9gaux\">Trait\u00e9s in\u00e9gaux<\/a>, dont le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Trait\u00e9 d'Aigun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_d%27Aigun\">trait\u00e9 d&rsquo;Aigun<\/a>\u00a0en 1858 et la Convention de P\u00e9kin en 1860, en \u00e9change de l&rsquo;utilisation exclusive du p\u00e9trole russe.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_l.27Afrique\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_l'Afrique\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec l&rsquo;Afrique<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Consensus de P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Consensus_de_P%C3%A9kin\">Consensus de P\u00e9kin<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-modere\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:OOjs_UI_icon_clock-warning.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7d\/OOjs_UI_icon_clock-warning.svg\/17px-OOjs_UI_icon_clock-warning.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7d\/OOjs_UI_icon_clock-warning.svg\/26px-OOjs_UI_icon_clock-warning.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7d\/OOjs_UI_icon_clock-warning.svg\/34px-OOjs_UI_icon_clock-warning.svg.png 2x\" alt=\"Ic\u00f4ne d'horloge obsol\u00e8te.\" width=\"17\" height=\"17\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"bandeau-cell\"><b>Cette section doit \u00eatre\u00a0<a title=\"Aide:Articles \u00e0 v\u00e9rifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Articles_%C3%A0_v%C3%A9rifier\">actualis\u00e9e<\/a>.<\/b><br \/>\nDes passages de cette section sont obsol\u00e8tes ou annoncent des \u00e9v\u00e9nements d\u00e9sormais pass\u00e9s.\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:EditPage\/Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:EditPage\/Chine\">Am\u00e9liorez-la<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Discussion:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Discussion:Chine\">discutez-en<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les relations de la Chine avec l&rsquo;Afrique sont anciennes\u00a0: la Chine entretenait des liens commerciaux avec la c\u00f4te orientale du continent d\u00e8s la\u00a0<a title=\"Dynastie Han\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Han\">dynastie Han<\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"3\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">iii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>\u00a0\u2013\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"3\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">iii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"apr\u00e8s J\u00e9sus-Christ\">apr. J.-C.<\/abbr><\/span>)<sup id=\"cite_ref-Hugon109_161-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon109-161\">153<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais c&rsquo;est surtout depuis les ann\u00e9es 2000 que la r\u00e9publique populaire de Chine s&rsquo;int\u00e9resse de tr\u00e8s pr\u00e8s au potentiel \u00e9conomique de l&rsquo;<a title=\"Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique\">Afrique<\/a>\u00a0: ainsi, le commerce entre l&rsquo;Afrique et la Chine a \u00e9t\u00e9 multipli\u00e9 par deux entre 2000 et 2004 et, en 2005, on comptait officiellement 820\u00a0entreprises chinoises install\u00e9es en Afrique<sup id=\"cite_ref-N.Fun\u00e8s2006_162-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-N.Fun%C3%A8s2006-162\">154<\/a><\/sup>. Les investissements chinois ont fortement augment\u00e9, au point de d\u00e9passer ceux consacr\u00e9s \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Asie du Sud-Est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asie_du_Sud-Est\">Asie du Sud-Est<\/a>. Les \u00e9changes commerciaux se montent \u00e0 56\u00a0milliards d&rsquo;euros<sup id=\"cite_ref-N.Fun\u00e8s2006_162-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-N.Fun%C3%A8s2006-162\">154<\/a><\/sup>\u00a0et la Chine est devenue le troisi\u00e8me partenaire commercial de l&rsquo;Afrique en 2005<sup id=\"cite_ref-Hugon109_161-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon109-161\">153<\/a><\/sup>. L&rsquo;<a title=\"Afrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Afrique\">Afrique<\/a>\u00a0constitue une source d&rsquo;approvisionnement en\u00a0<a title=\"Minerai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minerai\">minerais<\/a>\u00a0(<a title=\"Cuivre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cuivre\">cuivre<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Zambie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zambie\">Zambie<\/a>,\u00a0<a title=\"Chrome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chrome\">chrome<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Zimbabwe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zimbabwe\">Zimbabwe<\/a>), en bois, et surtout en\u00a0<a title=\"P\u00e9trole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9trole\">p\u00e9trole<\/a>\u00a0(<a title=\"Soudan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soudan\">Soudan<\/a>)\u00a0: 1\/4 des importations chinoises proviennent de ce continent<sup id=\"cite_ref-Hugon109_161-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon109-161\">153<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-163\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-163\">155<\/a><\/sup>. Les Chinois ont aussi investi les chantiers des travaux publics et le march\u00e9 des t\u00e9l\u00e9communications<sup id=\"cite_ref-Hugon109_161-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon109-161\">153<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En retour, les Africains ach\u00e8tent des produits manufactur\u00e9s chinois, notamment des produits textiles, des machines et des biens \u00e9lectroniques<sup id=\"cite_ref-Hugon109_161-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon109-161\">153<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La pr\u00e9sence chinoise n&rsquo;est pas toujours bien accept\u00e9e par les populations africaines. De plus, l&rsquo;endettement des pays africains envers la Chine est de plus en plus important<sup id=\"cite_ref-164\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-164\">156<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au d\u00e9but des ann\u00e9es 2000, l&rsquo;influence chinoise reposait sur une politique internationale discr\u00e8te et pragmatique, ainsi que sur les r\u00e9seaux de la diaspora d\u00e9j\u00e0 pr\u00e9sente dans de nombreux pays africains<sup id=\"cite_ref-Hugon109_161-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon109-161\">153<\/a><\/sup>. Mais dans les ann\u00e9es 2020, la politique \u00ab\u00a0imp\u00e9rialiste\u00a0\u00bb chinoise est ouvertement motiv\u00e9e vers l\u2019atteinte de trois objectifs\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l\u00e9gitimer l\u2019image d\u2019un \u00ab\u00a0grand pays en d\u00e9veloppement\u00a0\u00bb (\u2026), resserrer l\u2019\u00e9tau diplomatique autour de Ta\u00efwan et s\u00e9curiser les approvisionnements chinois (hydrocarbures, mati\u00e8res premi\u00e8res et produits agricoles)<sup id=\"cite_ref-165\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-165\">157<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Ainsi, l&rsquo;aide chinoise est notamment conditionn\u00e9e \u00e0 la non-reconnaissance de Ta\u00efwan par les b\u00e9n\u00e9ficiaires<sup id=\"cite_ref-166\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-166\">158<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Hugon110_167-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Hugon110-167\">159<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89changes_avec_les_.C3.89tats-Unis_d.27Am.C3.A9rique\"><\/span><span id=\"\u00c9changes_avec_les_\u00c9tats-Unis_d'Am\u00e9rique\" class=\"mw-headline\">\u00c9changes avec les \u00c9tats-Unis d&rsquo;Am\u00e9rique<\/span><\/h4>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c8\/Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif\/lossy-page1-260px-Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c8\/Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif\/lossy-page1-390px-Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c8\/Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif\/lossy-page1-520px-Nixon_and_Chou_En-Lai_speaking_at_a_banquet_-_NARA_-_194410.tif.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"260\" height=\"174\" data-file-width=\"3000\" data-file-height=\"2009\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Zhou Enlai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zhou_Enlai\">Zhou Enlai<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Richard Nixon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Richard_Nixon\">Richard Nixon<\/a>\u00a0<span class=\"nowrap\">en 1972<\/span>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine de\u00a0<a title=\"Tchang Ka\u00ef-chek\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tchang_Ka%C3%AF-chek\">Tchang Ka\u00ef-chek<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Kuomintang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kuomintang\">Kuomintang<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 alli\u00e9e des \u00c9tats-Unis d&rsquo;Am\u00e9rique pendant la\u00a0<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">Seconde Guerre mondiale<\/a>\u00a0contre l&rsquo;invasion japonaise et le contr\u00f4le de pr\u00e8s de 40\u00a0% de la Chine par l&rsquo;arm\u00e9e imp\u00e9riale japonaise.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hu_Jintao_Bush.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/Hu_Jintao_Bush.jpg\/220px-Hu_Jintao_Bush.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/Hu_Jintao_Bush.jpg\/330px-Hu_Jintao_Bush.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/Hu_Jintao_Bush.jpg\/440px-Hu_Jintao_Bush.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"156\" data-file-width=\"515\" data-file-height=\"365\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Hu Jintao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hu_Jintao\">Hu Jintao<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"George W. Bush\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/George_W._Bush\">George W. Bush<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au cours de la Guerre froide, \u00e0 l&rsquo;occasion de la guerre de Cor\u00e9e (1950-1953), le g\u00e9n\u00e9ral\u00a0<a title=\"Douglas MacArthur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Douglas_MacArthur\">Douglas MacArthur<\/a>\u00a0voulait attaquer la Chine puis la Cor\u00e9e du Nord avec des bombes atomiques avant de commencer des n\u00e9gociations avec les Sovi\u00e9tiques. Il demanda \u00e0 plusieurs reprises l&rsquo;autorisation de proc\u00e9der \u00e0 des frappes en guise de repr\u00e9sailles sur les grandes villes chinoises et souhaitait utiliser entre 30 et 50 bombes atomiques dans le cadre de l&rsquo;op\u00e9ration. Ces positions trop agressives lui valurent d&rsquo;\u00eatre d\u00e9mis de ses fonctions par\u00a0<a title=\"Harry S. Truman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Harry_S._Truman\">Harry S. Truman<\/a>, alors Pr\u00e9sident des \u00c9tats-Unis d&rsquo;Am\u00e9rique.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En mai 1999, un bombardier am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Northrop B-2 Spirit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Northrop_B-2_Spirit\">B-2<\/a><sup id=\"cite_ref-168\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-168\">160<\/a><\/sup>\u00a0l\u00e2che trois bombes guid\u00e9es par satellite sur l&rsquo;ambassade de Chine \u00e0\u00a0<a title=\"Belgrade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Belgrade\">Belgrade<\/a>, pendant le conflit au\u00a0<a title=\"Kosovo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kosovo\">Kosovo<\/a>, tuant trois citoyens chinois. Les \u00c9tats-Unis d&rsquo;Am\u00e9rique d\u00e9clarent avoir agi par erreur en raison de cartes non \u00e0 jour en provenance de l&rsquo;Agence nationale pour l&rsquo;imagerie et la cartographie (aujourd&rsquo;hui\u00a0<a title=\"National Geospatial-Intelligence Agency\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Geospatial-Intelligence_Agency\">Agence nationale de renseignement g\u00e9ospatial<\/a>), qui aurait confondu le b\u00e2timent avec un local du gouvernement yougoslave. Le gouvernement chinois a r\u00e9uni d&rsquo;urgence le conseil de s\u00e9curit\u00e9<sup id=\"cite_ref-169\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-169\">161<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2001-04\" data-sort-value=\"2001-04\">avril 2001<\/time>, un avion espion<sup id=\"cite_ref-170\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-170\">162<\/a><\/sup>\u00a0am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Lockheed P-3 Orion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lockheed_P-3_Orion\">EP-<abbr class=\"abbr\" title=\"Troisi\u00e8me\">3<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0Aries II<\/a>\u00a0en reconnaissance pr\u00e8s de l&rsquo;espace a\u00e9rien chinois, pr\u00e8s de l&rsquo;\u00eele de\u00a0<a title=\"Hainan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hainan\">Hainan<\/a>, est entr\u00e9 en collision avec un\u00a0<a title=\"Avion de chasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avion_de_chasse\">avion de chasse<\/a>\u00a0chinois. L&rsquo;avion chinois s&rsquo;est \u00e9cras\u00e9 avec son pilote, l&rsquo;avion-espion am\u00e9ricain a fait un atterrissage d&rsquo;urgence sur l&rsquo;\u00eele de Hainan. Les versions divergent\u00a0: les \u00c9tats-Unis d\u00e9clarent avoir op\u00e9r\u00e9 au-dessus des eaux internationales, la RPC assure que c&rsquo;\u00e9tait dans sa\u00a0<a title=\"Zone \u00e9conomique exclusive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_%C3%A9conomique_exclusive\">Zone \u00e9conomique exclusive<\/a>\u00a0(ZEE). De plus, chaque pays accuse l&rsquo;autre d&rsquo;avoir provoqu\u00e9 la collision. Les 24\u00a0membres de l&rsquo;\u00e9quipage am\u00e9ricain ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9tenus 12\u00a0jours avant d&rsquo;\u00eatre rel\u00e2ch\u00e9s, alors que la tension entre les deux pays s&rsquo;\u00e9tait consid\u00e9rablement accrue. Un autre sujet de tension est le rapport Cox de 1999, qui d\u00e9clare que l&rsquo;espionnage de la RPC a compromis les secrets nucl\u00e9aires am\u00e9ricains pendant plusieurs dizaines d&rsquo;ann\u00e9es<sup id=\"cite_ref-171\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-171\">163<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La mont\u00e9e en puissance de la Chine sur le plan \u00e9conomique constitue une autre source de pr\u00e9occupation pour les \u00c9tats-Unis, y compris sur le plan de la s\u00e9curit\u00e9 nationale<sup id=\"cite_ref-172\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-172\">164<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans\u00a0<i>Japan Focus<\/i>, Michael T. Klare a analys\u00e9 la politique diplomatique de l&rsquo;administration Bush comme marqu\u00e9e par la volont\u00e9 d&rsquo;endiguer la mont\u00e9e en puissance de la Chine<sup id=\"cite_ref-173\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-173\">165<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les \u00c9tats-Unis ont un \u00e9norme d\u00e9ficit commercial avec la Chine, qui s&rsquo;accroit depuis les ann\u00e9es 1990.<\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Territoires_controvers.C3.A9s\"><\/span><span id=\"Territoires_controvers\u00e9s\" class=\"mw-headline\">Territoires controvers\u00e9s<\/span><\/h4>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:South_China_Sea_claims_map.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/South_China_Sea_claims_map.jpg\/220px-South_China_Sea_claims_map.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/South_China_Sea_claims_map.jpg\/330px-South_China_Sea_claims_map.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/South_China_Sea_claims_map.jpg\/440px-South_China_Sea_claims_map.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"239\" data-file-width=\"570\" data-file-height=\"620\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Conflit en mer de Chine m\u00e9ridionale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conflit_en_mer_de_Chine_m%C3%A9ridionale\">Revendications maritimes en mer de Chine m\u00e9ridionale<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien qu&rsquo;aucune modification n&rsquo;ait \u00e9t\u00e9 faite dans la\u00a0<a title=\"Constitution de la r\u00e9publique de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constitution_de_la_r%C3%A9publique_de_Chine\">Constitution<\/a>, la r\u00e9publique de Chine (Ta\u00efwan) ne revendique de fait plus la souverainet\u00e9 sur le continent dans les faits<sup id=\"cite_ref-Cabestan_2-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Cabestan-2\">2<\/a><\/sup>. Au contraire, les nouvelles g\u00e9n\u00e9rations r\u00e9clament plut\u00f4t une ind\u00e9pendance vis-\u00e0-vis de la Chine populaire. L&rsquo;\u00eele de Ta\u00efwan est un territoire ind\u00e9pendant\u00a0<i>de facto<\/i>\u00a0non reconnu par la\u00a0<a title=\"Communaut\u00e9 internationale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communaut%C3%A9_internationale\">communaut\u00e9 internationale<\/a>\u00a0(<a title=\"Organisation des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies\">Organisation des Nations unies<\/a>\u00a0entre autres), sur lequel la r\u00e9publique populaire de Chine revendique la souverainet\u00e9. La r\u00e9publique populaire de Chine a propos\u00e9 \u00e0 la r\u00e9publique de Chine une r\u00e9unification sous le principe \u00ab\u00a0<a title=\"Un pays, deux syst\u00e8mes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Un_pays,_deux_syst%C3%A8mes\">un pays, deux syst\u00e8mes<\/a>\u00a0\u00bb, id\u00e9e \u00e9mise au d\u00e9part par\u00a0<a title=\"Deng Xiaoping\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deng_Xiaoping\">Deng Xiaoping<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"1979\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1979\">1979<\/a><sup id=\"cite_ref-174\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-174\">166<\/a><\/sup>, et mise en forme en 1981 par la d\u00e9claration en neuf points de Ye Jiangying<sup id=\"cite_ref-175\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-175\">167<\/a><\/sup>. Cette proposition a toujours \u00e9t\u00e9 rejet\u00e9e par les gouvernements successifs de la r\u00e9publique de Chine<sup id=\"cite_ref-176\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-176\">168<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-177\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-177\">169<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-178\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-178\">170<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le contr\u00f4le de la\u00a0<a title=\"Mer de Chine m\u00e9ridionale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mer_de_Chine_m%C3%A9ridionale\">mer de Chine m\u00e9ridionale<\/a>\u00a0est \u00e9galement un sujet conflictuel entre \u00c9tats riverains (r\u00e9publique populaire de Chine,\u00a0<a title=\"Malaisie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malaisie\">Malaisie<\/a>,\u00a0<a title=\"Vi\u00eat Nam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vi%C3%AAt_Nam\">Vi\u00eat Nam<\/a>,\u00a0<a title=\"Indon\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indon%C3%A9sie\">Indon\u00e9sie<\/a>). La contestation porte sur une s\u00e9rie d&rsquo;\u00eelots strat\u00e9giques, dont les\u00a0<a title=\"\u00celes Spratleys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Eles_Spratleys\">\u00eeles Spratleys<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00celes Paracels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Eles_Paracels\">Paracels<\/a>. Le terme \u00ab\u00a0Chine continentale\u00a0\u00bb fait r\u00e9f\u00e9rence \u00e0 la r\u00e9publique populaire de Chine sans\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>,\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>. Ces deux derniers territoires sont des\u00a0<a title=\"R\u00e9gion administrative sp\u00e9ciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9gion_administrative_sp%C3%A9ciale\">r\u00e9gions administratives sp\u00e9ciales<\/a>\u00a0(r\u00e9gies selon le principe \u00ab\u00a0un pays, deux syst\u00e8mes\u00a0\u00bb\u00a0; voir aussi\u00a0:\u00a0<a title=\"Zone \u00e9conomique sp\u00e9ciale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zone_%C3%A9conomique_sp%C3%A9ciale\">Zone \u00e9conomique sp\u00e9ciale<\/a>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En plus de Ta\u00efwan, la Chine est impliqu\u00e9e dans plusieurs diff\u00e9rends territoriaux. La Chine prend l&rsquo;<a title=\"Irr\u00e9dentisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Irr%C3%A9dentisme\">irr\u00e9dentisme<\/a>\u00a0comme argument dans ces diff\u00e9rends, qui est contre-argument\u00e9 par l&rsquo;int\u00e9r\u00eat que la Chine prendrait pour les ressources naturelles ou l&rsquo;int\u00e9r\u00eat strat\u00e9gique des zones contest\u00e9es.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Aksai Chin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aksai_Chin\">Aksai Chin<\/a>, administr\u00e9 par la Chine, r\u00e9clam\u00e9 par l&rsquo;<a title=\"Inde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inde\">Inde<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Arunachal Pradesh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arunachal_Pradesh\">Arunachal Pradesh<\/a>\u00a0\/ Tibet du Sud, administr\u00e9 par l&rsquo;Inde, r\u00e9clam\u00e9 par la Chine.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les \u00eeles de la mer de Chine\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"\u00celes Paracels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Eles_Paracels\">\u00eeles Paracels<\/a>, administr\u00e9es par la Chine, r\u00e9clam\u00e9es par le\u00a0<a title=\"Vi\u00eat Nam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vi%C3%AAt_Nam\">Vi\u00eat Nam<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">r\u00e9publique de Chine (Ta\u00efwan)<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li><a title=\"\u00celes Spratleys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Eles_Spratleys\">\u00eeles Spratleys<\/a>, r\u00e9clam\u00e9es par la RPC, la r\u00e9publique de Chine (Ta\u00efwan) et le\u00a0<a title=\"Vi\u00eat Nam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vi%C3%AAt_Nam\">Vi\u00eat Nam<\/a>\u00a0; une partie d&rsquo;entre elles \u00e9tant r\u00e9clam\u00e9es par la\u00a0<a title=\"Malaisie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malaisie\">Malaisie<\/a>, les\u00a0<a title=\"Philippines\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Brunei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Brunei\">Brunei<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li><a title=\"\u00celes Senkaku\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Eles_Senkaku\">\u00eeles Senkaku<\/a>\u00a0\/ Diaoyu, administr\u00e9es par le\u00a0<a title=\"Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Japon\">Japon<\/a>,\u00a0<a title=\"Conflit territorial des \u00eeles Senkaku\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conflit_territorial_des_%C3%AEles_Senkaku\">r\u00e9clam\u00e9es<\/a>\u00a0par la RPC et la r\u00e9publique de Chine (Ta\u00efwan).<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;attitude chinoise en mer de Chine m\u00e9ridionale est r\u00e9guli\u00e8rement per\u00e7ue par les autres parties au conflit, voire par les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Union europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Union_europ%C3%A9enne\">Union europ\u00e9enne<\/a>, comme agressive, expansionniste et h\u00e9g\u00e9monique<sup id=\"cite_ref-APN_179-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-APN-179\">171<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-180\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-180\">172<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-181\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-181\">173<\/a><\/sup>. Selon\u00a0<i>Asie Pacifique News<\/i>, le pays r\u00e9alise une politique de fait accompli et applique la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a class=\"new\" title=\"Strat\u00e9gie du chou (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Strat%C3%A9gie_du_chou&amp;action=edit&amp;redlink=1\">strat\u00e9gie du chou<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Cabbage tactics\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Cabbage_tactics\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Cabbage tactics\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><sup id=\"cite_ref-182\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-182\">i<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Tactique du salami\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tactique_du_salami\">tactique du salami<\/a><sup id=\"cite_ref-183\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-183\">j<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(voir aussi \u00ab\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"China's salami slicing (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=China%27s_salami_slicing&amp;action=edit&amp;redlink=1\">China&rsquo;s salami slicing<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:China's salami slicing\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/China%27s_salami_slicing\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0China's salami slicing\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a><\/i>\u00a0\u00bb) pour s&#8217;emparer des \u00eeles revendiqu\u00e9es par les autres \u00c9tats riverains<sup id=\"cite_ref-APN_179-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-APN-179\">171<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Infrastructure\" class=\"mw-headline\">Infrastructure<\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Eau_potable\" class=\"mw-headline\">Eau potable<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant ces derni\u00e8res d\u00e9cennies on peut observer une nette am\u00e9lioration de l&rsquo;acc\u00e8s \u00e0 l&rsquo;eau potable que ce soit en milieu rural ou urbain. \u00c0 titre d&rsquo;exemple, en 1990 le diff\u00e9rentiel entre l&rsquo;acc\u00e8s \u00e0 l&rsquo;eau potable des ruraux et des urbains \u00e9tait de 42\u00a0% alors qu&rsquo;en 2008 il ne s&rsquo;\u00e9levait plus qu&rsquo;\u00e0 23\u00a0%<sup id=\"cite_ref-184\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-184\">174<\/a><\/sup>. Des initiatives politiques \u00e0 ce sujet ont \u00e9t\u00e9 prises durant cette p\u00e9riode afin de fournir une eau potable \u00e0 l&rsquo;ensemble de la population chinoise. Ainsi le gouvernement chinois a \u00e9norm\u00e9ment investi dans la recherche et l&rsquo;application des sciences hydrologiques ces 20 derni\u00e8res ann\u00e9es. Plusieurs strat\u00e9gies visant \u00e0 atteindre une gestion durable des ressources en eau ont \u00e9t\u00e9 envisag\u00e9es et ont port\u00e9 leurs fruits<sup id=\"cite_ref-galland_185-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-galland-185\">175<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par exemple, une des alternatives prioritaires en Chine est le\u00a0<a title=\"Dessalement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessalement\">dessalement<\/a>. Il repr\u00e9sentait d\u00e9j\u00e0 une production annuelle de 380\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre cube\">m<sup>3<\/sup><\/abbr>\u00a0d&rsquo;eau par jour en 2006<sup id=\"cite_ref-dessal_186-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-dessal-186\">176<\/a><\/sup>. Des pr\u00e9visions affirment qu&rsquo;en 2020, cette m\u00e9thode permettrait de fournir jusqu&rsquo;\u00e0 3\u00a0millions de m<sup>3<\/sup>\u00a0par jour et pourrait repr\u00e9senter 24\u00a0% de la ressource en eau dans certaines villes c\u00f4ti\u00e8res<sup id=\"cite_ref-galland_185-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-galland-185\">175<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-dessal_186-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-dessal-186\">176<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-187\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-187\">177<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un autre projet consiste en le\u00a0<a title=\"Projet de transfert d'eaux sud-nord\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Projet_de_transfert_d%27eaux_sud-nord\">transfert d&rsquo;eau<\/a>\u00a0depuis le Yangtze riche en eau aux plaines du nord de la Chine o\u00f9 plus de 400\u00a0millions de personnes souffrent du manque d&rsquo;eau. La premi\u00e8re phase du projet permettrait de transf\u00e9rer 40\u00a0milliards de m<sup>3<\/sup>\u00a0d&rsquo;eau annuellement et ce chiffre pourrait atteindre 70\u00a0milliards de m<sup>3<\/sup>\u00a0lors de la deuxi\u00e8me phase<sup id=\"cite_ref-188\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-188\">178<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une autre technologie innovante est en train de se d\u00e9velopper en Chine\u00a0: l&rsquo;<a title=\"Ensemencement des nuages\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ensemencement_des_nuages\">ensemencement des nuages<\/a>\u00a0ou cloud seeding. Cette m\u00e9thode consiste en le traitement des nuages avec des agents actifs qui modifient leur composition. Le but est d&rsquo;activer les processus de pr\u00e9cipitation et de cette mani\u00e8re apporter de l&rsquo;eau douce aux r\u00e9gions chinoises les plus arides. La Chine est devenue le leader mondial et pr\u00e9curseur de cette m\u00e9thode innovante. Cependant les cons\u00e9quences exactes de cette m\u00e9thode restent encore inconnues \u00e0 ce jour<sup id=\"cite_ref-galland_185-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-galland-185\">175<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est important de noter qu&rsquo;une plus grande accessibilit\u00e9 \u00e0 l&rsquo;eau ne garantit pas la potabilit\u00e9 de cette eau. Le qualificatif \u00ab\u00a0potabilit\u00e9\u00a0\u00bb est subjectif et chaque pays d\u00e9finit ses propres normes de potabilit\u00e9. \u00c0 titre d&rsquo;exemple, le gouvernement chinois estime que 320\u00a0millions de personnes n&rsquo;ont pas acc\u00e8s \u00e0 l&rsquo;eau potable, alors que l&rsquo;OMS d\u00e9clare que 700\u00a0millions de chinois souffrent d&rsquo;une eau non conforme aux normes minimales de potabilit\u00e9<sup id=\"cite_ref-189\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-189\">179<\/a><\/sup>. Autre chiffre alarmant\u00a0: sur les 27 plus grandes villes de Chine, seulement 6 fournissent de l&rsquo;eau potable qui rencontre les standards gouvernementaux<sup id=\"cite_ref-190\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-190\">180<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Transports\" class=\"mw-headline\">Transports<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Transport en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transport_en_Chine\">Transport en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:A_maglev_train_coming_out,_Pudong_International_Airport,_Shanghai.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/A_maglev_train_coming_out%2C_Pudong_International_Airport%2C_Shanghai.jpg\/220px-A_maglev_train_coming_out%2C_Pudong_International_Airport%2C_Shanghai.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/A_maglev_train_coming_out%2C_Pudong_International_Airport%2C_Shanghai.jpg\/330px-A_maglev_train_coming_out%2C_Pudong_International_Airport%2C_Shanghai.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/A_maglev_train_coming_out%2C_Pudong_International_Airport%2C_Shanghai.jpg\/440px-A_maglev_train_coming_out%2C_Pudong_International_Airport%2C_Shanghai.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"118\" data-file-width=\"2338\" data-file-height=\"1259\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Le\u00a0<a title=\"Transrapid de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transrapid_de_Shanghai\">Transrapid de Shanghai<\/a>\u00a0est le premier\u00a0<a title=\"Train \u00e0 sustentation magn\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Train_%C3%A0_sustentation_magn%C3%A9tique\">train \u00e0 sustentation magn\u00e9tique<\/a>\u00a0\u00e0 usage commercial du monde. Avec plus de 7\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0de voies en service, la Chine poss\u00e8de le plus grand r\u00e9seau de\u00a0<a title=\"Ligne \u00e0 grande vitesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ligne_%C3%A0_grande_vitesse\">ligne \u00e0 grande vitesse<\/a>\u00a0du monde.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les transports en Chine, notamment ferroviaires et a\u00e9riens, ont fait l&rsquo;objet d&rsquo;investissements consid\u00e9rables (plus de 2\u00a0000\u00a0milliards de dollars US depuis la fin des\u00a0<a title=\"Ann\u00e9es 1990\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ann%C3%A9es_1990\">ann\u00e9es 1990<\/a>), avec une volont\u00e9 forte du gouvernement, \u00e0 la diff\u00e9rence des \u00c9tats-Unis, de cr\u00e9er un r\u00e9seau national performant de\u00a0<a title=\"Ligne \u00e0 grande vitesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ligne_%C3%A0_grande_vitesse\">lignes \u00e0 grande vitesse<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine a, depuis 2009, le premier parc automobile du monde, avec plus de 280\u00a0millions de v\u00e9hicules en circulation, devant les \u00c9tats-Unis. La Chine est \u00e9galement devenue avec une pointe \u00e0 784 constructeurs le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0fabricant automobile du monde, devant les \u00c9tats-Unis, l&rsquo;Europe et le Japon. La Chine est le premier march\u00e9 du monde pour l&rsquo;automobile depuis 2009<sup id=\"cite_ref-191\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-191\">181<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreuses grandes villes poss\u00e8dent des r\u00e9seaux de\u00a0<a title=\"M\u00e9tro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tro\">m\u00e9tro<\/a>. Les m\u00e9tros de\u00a0<a title=\"M\u00e9tro de P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tro_de_P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"M\u00e9tro de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tro_de_Shanghai\">Shanghai<\/a>\u00a0sont les deux plus grands r\u00e9seaux de m\u00e9tro urbain au monde. La m\u00e9galopole de\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>, en plus de poss\u00e9der le plus grand m\u00e9tro du monde, dispose d&rsquo;un \u00ab\u00a0<a title=\"Transrapid de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transrapid_de_Shanghai\">Transrapid<\/a>\u00a0\u00bb, premi\u00e8re et unique ligne \u00e0 sustentation magn\u00e9tique (maglev) \u00e0 usage commercial du monde, reliant le centre-ville \u00e0 l&rsquo;<a title=\"A\u00e9roport international de Shanghai-Pudong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%A9roport_international_de_Shanghai-Pudong\">a\u00e9roport international de Shanghai-Pudong<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour r\u00e9pondre \u00e0 ses besoins commerciaux, la Chine s&rsquo;est dot\u00e9e de la troisi\u00e8me flotte de marine marchande du monde. C&rsquo;est ainsi qu&rsquo;elle disposait au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-01-01\" data-sort-value=\"2013-01-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0janvier 2013<\/time>\u00a0de 5\u00a0313\u00a0navires, pour 190\u00a0078\u00a0835\u00a0tonnes de poids en lourd, soit 11,78\u00a0% du tonnage total de la flotte mondiale contre 3\u00a0% de la flotte mondiale en 1998<sup id=\"cite_ref-192\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-192\">182<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Beijing_New_Airport.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Beijing_New_Airport.jpg\/220px-Beijing_New_Airport.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Beijing_New_Airport.jpg\/330px-Beijing_New_Airport.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Beijing_New_Airport.jpg\/440px-Beijing_New_Airport.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"124\" data-file-width=\"5272\" data-file-height=\"2962\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Le nouvel\u00a0<a title=\"A\u00e9roport international de P\u00e9kin-Daxing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%A9roport_international_de_P%C3%A9kin-Daxing\">a\u00e9roport international de P\u00e9kin-Daxing<\/a>, la plus grande\u00a0<a title=\"A\u00e9rogare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%A9rogare\">a\u00e9rogare<\/a>\u00a0du monde.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"A.C3.A9rien\"><\/span><span id=\"A\u00e9rien\" class=\"mw-headline\">A\u00e9rien<\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le transport a\u00e9rien s&rsquo;est fortement accru avec le d\u00e9veloppement \u00e9conomique du pays. Entre 1978 et 2012, le nombre de personnes ayant emprunt\u00e9 un vol int\u00e9rieur est pass\u00e9 de 2,3\u00a0millions \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">317 millions<\/span>, soit une multiplication\u00a0<span class=\"nowrap\">par 138<\/span><sup id=\"cite_ref-Foucart_193-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Foucart-193\">183<\/a><\/sup>. L&rsquo;<a title=\"A\u00e9roport international de P\u00e9kin-Capitale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%A9roport_international_de_P%C3%A9kin-Capitale\">a\u00e9roport international de P\u00e9kin-Capitale<\/a>\u00a0est depuis le deuxi\u00e8me a\u00e9roport le plus important au monde pour le trafic, derri\u00e8re celui d&rsquo;<a title=\"Atlanta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Atlanta\">Atlanta<\/a>. La Chine est devenue en une dizaine d&rsquo;ann\u00e9es le march\u00e9 le plus important de l&rsquo;aviation civile.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CR400BF-5009%260507@BJN(20180427).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/CR400BF-5009%260507%40BJN%2820180427%29.jpg\/220px-CR400BF-5009%260507%40BJN%2820180427%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/CR400BF-5009%260507%40BJN%2820180427%29.jpg\/330px-CR400BF-5009%260507%40BJN%2820180427%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/CR400BF-5009%260507%40BJN%2820180427%29.jpg\/440px-CR400BF-5009%260507%40BJN%2820180427%29.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"3968\" data-file-height=\"2976\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Deux\u00a0<a title=\"Train \u00e0 grande vitesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Train_%C3%A0_grande_vitesse\">trains \u00e0 grande vitesse<\/a>\u00a0Fuxing CR400BF \u00e0 quai en\u00a0<a title=\"Gare de P\u00e9kin-Sud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gare_de_P%C3%A9kin-Sud\">gare de P\u00e9kin-Sud<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"R.C3.A9seau_ferr.C3.A9\"><\/span><span id=\"R\u00e9seau_ferr\u00e9\" class=\"mw-headline\">R\u00e9seau ferr\u00e9<\/span><\/h4>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Transport ferroviaire en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transport_ferroviaire_en_Chine\">Transport ferroviaire en Chine<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Grande vitesse ferroviaire en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_vitesse_ferroviaire_en_Chine\">Grande vitesse ferroviaire en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En juillet 2020, le r\u00e9seau ferroviaire de la r\u00e9publique populaire de Chine atteignait une longueur totale de 141\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0dont 36\u00a0000\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0de lignes \u00e0 grande vitesse. Le r\u00e9seau ferroviaire \u00e0 grande vitesse chinois est en plein essor\u00a0: cr\u00e9\u00e9 seulement en 2007, il est d\u00e9j\u00e0 le plus vaste du monde<sup id=\"cite_ref-194\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-194\">184<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La ligne\u00a0<a title=\"LGV P\u00e9kin - Tianjin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/LGV_P%C3%A9kin_-_Tianjin\">LGV P\u00e9kin &#8211; Tianjin<\/a>\u00a0fait 113,544\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0de long, et compte environ 100\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0en viaduc et les derniers 17\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0sur un remblai. Le trajet entre P\u00e9kin et Tianjin dure 30\u00a0minutes depuis la\u00a0<a title=\"Gare de P\u00e9kin-Sud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gare_de_P%C3%A9kin-Sud\">gare de P\u00e9kin-Sud<\/a>\u00a0vers Tianjin. Le co\u00fbt total de la ligne fut d&rsquo;environ 2\u00a0milliards de dollars. Historiquement, cette ligne est un symbole, car c&rsquo;est la premi\u00e8re ligne en Chine allant \u00e0\u00a0<span title=\"97,222\u00a03 m\/s\">350<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre par heure\">km\/h<\/abbr>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La ligne embl\u00e9matique\u00a0<a title=\"LGV P\u00e9kin - Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/LGV_P%C3%A9kin_-_Shanghai\">LGV P\u00e9kin &#8211; Shanghai<\/a>\u00a0est une ligne \u00e0 grande vitesse de 1\u00a0318\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre\">km<\/abbr>\u00a0de long reliant P\u00e9kin et Shanghai. Cette ligne est ouverte au service commercial depuis le 30 juin 2011. Elle est parcourue par des trains circulant \u00e0 la vitesse maximale de\u00a0<span title=\"97,222\u00a03 m\/s\">350<\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre par heure\">km\/h<\/abbr>. C&rsquo;est la plus longue ligne \u00e0 grande vitesse construite en une seule phase.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89ducation\"><\/span><span id=\"\u00c9ducation\" class=\"mw-headline\">\u00c9ducation<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me \u00e9ducatif en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_%C3%A9ducatif_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Syst\u00e8me \u00e9ducatif en r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pmorgan_xinjiang.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Pmorgan_xinjiang.jpg\/220px-Pmorgan_xinjiang.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Pmorgan_xinjiang.jpg\/330px-Pmorgan_xinjiang.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Pmorgan_xinjiang.jpg\/440px-Pmorgan_xinjiang.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"500\" data-file-height=\"375\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Classe dans une \u00e9cole publique de la r\u00e9gion autonome du\u00a0<a title=\"Xinjiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinjiang\">Xinjiang<\/a>, dans l&rsquo;Ouest de la Chine.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1986, la Chine a d\u00e9fini comme objectif \u00e0 long terme la mise en place d&rsquo;un enseignement obligatoire sur neuf ans pour tous les enfants.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1997, la r\u00e9publique populaire comptait 628\u00a0840\u00a0\u00e9coles primaires, 78\u00a0642\u00a0\u00e9coles secondaires et 1\u00a0020\u00a0\u00e9tablissements d&rsquo;enseignement sup\u00e9rieur<sup id=\"cite_ref-195\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-195\">185<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-02\" data-sort-value=\"2006-02\">f\u00e9vrier 2006<\/time>, le gouvernement r\u00e9visa ses objectifs \u00e0 la hausse en promettant de rendre enti\u00e8rement gratuit l&rsquo;enseignement obligatoire de neuf ans, y compris les manuels scolaires et les frais de scolarit\u00e9, dans les provinces pauvres de l&rsquo;ouest de la Chine<sup id=\"cite_ref-196\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-196\">186<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2002, la proportion de Chinois sachant lire et \u00e9crire \u00e9tait de 90,9\u00a0%, dont 95,1\u00a0% d&rsquo;hommes et 86,5\u00a0% de femmes<sup id=\"cite_ref-pop_197-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-pop-197\">187<\/a><\/sup>. Celle des jeunes Chinois (de 15 \u00e0 24\u00a0ans) \u00e9tant respectivement de 98,9\u00a0%, 99,2\u00a0% et 98,5\u00a0% en 2000<sup id=\"cite_ref-198\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-198\">188<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En mars 2007, la Chine annon\u00e7a la d\u00e9cision de faire de l&rsquo;\u00e9ducation une \u00ab\u00a0priorit\u00e9 strat\u00e9gique\u00a0\u00bb nationale, avec un budget national tripl\u00e9 en deux ans et un financement additionnel de 223,5\u00a0milliards de yuans (environ 22\u00a0milliards d&rsquo;euros) pr\u00e9vu sur cinq ans pour am\u00e9liorer l&rsquo;enseignement obligatoire dans les zones rurales<sup id=\"cite_ref-199\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-199\">189<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des universit\u00e9s en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_universit%C3%A9s_en_Chine\">Liste des universit\u00e9s en Chine<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Classement acad\u00e9mique des universit\u00e9s mondiales par l'universit\u00e9 Jiao Tong de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Classement_acad%C3%A9mique_des_universit%C3%A9s_mondiales_par_l%27universit%C3%A9_Jiao_Tong_de_Shanghai\">Classement acad\u00e9mique des universit\u00e9s mondiales par l&rsquo;universit\u00e9 Jiao Tong de Shanghai<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La qualit\u00e9 des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des universit\u00e9s en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_universit%C3%A9s_en_Chine\">universit\u00e9s chinoises<\/a>\u00a0varie consid\u00e9rablement \u00e0 travers le pays. En 2005, les universit\u00e9s de Chine continentale les plus cot\u00e9es \u00e9taient l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 de P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_P%C3%A9kin\">universit\u00e9 de P\u00e9kin<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 Renmin de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Renmin_de_Chine\">universit\u00e9 Renmin de Chine<\/a>, et l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 Tsinghua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Tsinghua\">universit\u00e9 Tsinghua<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"P\u00e9kin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9kin\">P\u00e9kin<\/a>\u00a0; l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 Fudan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Fudan\">universit\u00e9 Fudan<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 Jiao-tong de Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Jiao-tong_de_Shanghai\">universit\u00e9 Jiao-tong de Shanghai<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 normale de la Chine de l'Est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_normale_de_la_Chine_de_l%27Est\">universit\u00e9 normale de la Chine de l&rsquo;Est<\/a>\u00a0(ECNU) \u00e0\u00a0<a title=\"Shanghai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shanghai\">Shanghai<\/a>\u00a0; l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 Jiaotong de Xi'an\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_Jiaotong_de_Xi%27an\">universit\u00e9 Jiaotong de Xi&rsquo;an<\/a>\u00a0; l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 de Nankin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_Nankin\">universit\u00e9 de Nankin<\/a>\u00a0; l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 de sciences et technologie de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_sciences_et_technologie_de_Chine\">universit\u00e9 de sciences et technologie de Chine<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Hefei\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hefei\">Hefei<\/a>\u00a0; l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 du Zhejiang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_du_Zhejiang\">universit\u00e9 du Zhejiang<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Hangzhou\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hangzhou\">Hangzhou<\/a>\u00a0; l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 de Wuhan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_de_Wuhan\">universit\u00e9 de Wuhan<\/a><sup id=\"cite_ref-200\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-200\">190<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-201\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-201\">191<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreux parents sont tr\u00e8s impliqu\u00e9s dans l&rsquo;\u00e9ducation de leurs enfants, y investissant une grande partie de leurs revenus. Les cours priv\u00e9s et les activit\u00e9s r\u00e9cr\u00e9atives, comme les langues \u00e9trang\u00e8res (anglais, fran\u00e7ais) et la musique, rencontrent un grand succ\u00e8s aupr\u00e8s des familles de la classe moyenne qui en ont les moyens<sup id=\"cite_ref-202\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-202\">192<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Environnement\" class=\"mw-headline\">Environnement<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Environnement en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Environnement_en_Chine\">Environnement en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Wind_power_plants_in_Xinjiang,_China.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Wind_power_plants_in_Xinjiang%2C_China.jpg\/220px-Wind_power_plants_in_Xinjiang%2C_China.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Wind_power_plants_in_Xinjiang%2C_China.jpg\/330px-Wind_power_plants_in_Xinjiang%2C_China.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e0\/Wind_power_plants_in_Xinjiang%2C_China.jpg\/440px-Wind_power_plants_in_Xinjiang%2C_China.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"146\" data-file-width=\"3008\" data-file-height=\"2000\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>La Chine est depuis 2009 le premier investisseur mondial dans les \u00e9nergies renouvelables<sup id=\"cite_ref-203\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-203\">193<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-204\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-204\">194<\/a><\/sup>. La Chine produit plus d&rsquo;\u00e9oliennes et de panneaux solaires chaque ann\u00e9e que n&rsquo;importe quel autre pays<sup id=\"cite_ref-bradsher_205-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-bradsher-205\">195<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png\/220px-Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png\/330px-Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0e\/Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png\/440px-Carbon_dioxide_emissions_due_to_consumption_in_China.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"220\" data-file-width=\"500\" data-file-height=\"500\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"\u00c9mission de dioxyde de carbone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89mission_de_dioxyde_de_carbone\">\u00c9mission de dioxyde de carbone<\/a>\u00a0de la Chine, en millions de tonnes\u00a0<span class=\"nowrap\">de 1980<\/span>\u00a0<span class=\"nowrap\">\u00e0 2009<\/span>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Probl.C3.A8mes_environnementaux_majeurs\"><\/span><span id=\"Probl\u00e8mes_environnementaux_majeurs\" class=\"mw-headline\">Probl\u00e8mes environnementaux majeurs<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine conna\u00eet des probl\u00e8mes environnementaux majeurs. Le pays poss\u00e8de \u00e0 peu pr\u00e8s la m\u00eame quantit\u00e9 d&rsquo;eau que les \u00c9tats-Unis, mais sa population y est quatre fois sup\u00e9rieure. Le manque d&rsquo;eau, accentu\u00e9 par l&rsquo;<a title=\"Industrialisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Industrialisation\">industrialisation<\/a>\u00a0rapide du pays, se fait particuli\u00e8rement sentir dans le Nord, aride, o\u00f9 vit pr\u00e8s de la moiti\u00e9 de la population de la Chine et o\u00f9 la demande en eau exc\u00e8de de loin l&rsquo;approvisionnement naturel. Le co\u00fbt \u00e9conomique annuel de ces probl\u00e8mes d&rsquo;environnement pourrait se r\u00e9v\u00e9ler \u00e9norme, de l&rsquo;ordre de 160\u00a0milliards de dollars par an, \u00e0 comparer avec l&rsquo;exc\u00e9dent commercial record de la Chine, qui \u00e9tait en 2006 de 177\u00a0milliards de dollars par an<sup id=\"cite_ref-NY_Times_206-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-NY_Times-206\">196<\/a><\/sup>. Ces probl\u00e8mes environnementaux sont avec la surpopulation le grand d\u00e9fi de la Chine moderne. Au d\u00e9but des ann\u00e9es 2010, la Chine consomme \u00e9galement 1\/4 du sable extrait sur la plan\u00e8te, alors qu&rsquo;elle se lan\u00e7ait dans un processus d&rsquo;urbanisation avanc\u00e9<sup id=\"cite_ref-207\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-207\">197<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;utilisation massive de\u00a0<a title=\"P\u00e9trole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9trole\">p\u00e9trole<\/a>\u00a0et surtout de\u00a0<a title=\"Houille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Houille\">charbon<\/a>\u00a0est source d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Pollution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pollution\">pollution<\/a>\u00a0importante. L&rsquo;explosion de la\u00a0<a title=\"Croissance \u00e9conomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croissance_%C3%A9conomique\">croissance \u00e9conomique<\/a>\u00a0s&rsquo;est traduite par de nouvelles pressions sur les ressources non renouvelables. La consommation de charbon (d\u00e9j\u00e0 deux fois plus importante que celle des \u00c9tats-Unis en 2010) devrait encore augmenter (pr\u00e9vision de +3,7\u00a0% par an pour 2012 pour atteindre 3\u00a0133\u00a0Mtce (millions de t \u00e9quivalent carbone) en 2016, malgr\u00e9 un projet de\u00a0<a title=\"Taxe carbone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taxe_carbone\">taxe carbone<\/a>\u00a0(pour 2015)<sup id=\"cite_ref-208\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-208\">198<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreuses villes sont en permanence couvertes d&rsquo;un nuage de pollution. Seize des vingt villes du globe o\u00f9 l&rsquo;<a title=\"Air\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Air\">air<\/a>\u00a0est le plus vici\u00e9 sont chinoises et cinq des villes les plus pollu\u00e9es au monde sont chinoises, selon la\u00a0<a title=\"Banque mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_mondiale\">Banque mondiale<\/a><sup id=\"cite_ref-Acad\u00e9mie_209-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Acad%C3%A9mie-209\">199<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis 2005, la Chine est le pays qui produit le plus de\u00a0<a title=\"D\u00e9chet d'activit\u00e9s \u00e9conomiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9chet_d%27activit%C3%A9s_%C3%A9conomiques\">d\u00e9chets industriels<\/a>\u00a0ou municipaux avec 300\u00a0millions de tonnes par an, moins d&rsquo;un cinqui\u00e8me des d\u00e9chets des villes \u00e9tant trait\u00e9 d&rsquo;une mani\u00e8re \u00e9cologiquement durable<sup id=\"cite_ref-Faujas_210-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Faujas-210\">200<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette pollution entra\u00eene des risques \u00e0 terme pour la sant\u00e9 de la population qui ont \u00e9t\u00e9 \u00e9valu\u00e9s \u00e0 un chiffre de 750\u00a0000\u00a0morts par an (cancers, maladies pulmonaires\u2026)\u00a0; le sujet est si sensible, et en m\u00eame temps si difficile \u00e0 quantifier, que la Chine a demand\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Banque mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_mondiale\">Banque mondiale<\/a>\u00a0d&rsquo;omettre d\u00e9sormais ces estimations<sup id=\"cite_ref-NY_Times_206-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-NY_Times-206\">196<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le constat dress\u00e9 par\u00a0<a class=\"new\" title=\"Pan Yue (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pan_Yue&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pan Yue<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"en:Pan Yue\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Pan_Yue\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en anglais\u00a0: \u00ab\u00a0Pan Yue\u00a0\u00bb\">(en)<\/span><\/a>, ministre adjoint de l&rsquo;environnement en Chine, est alarmant\u00a0: la\u00a0<a title=\"Pluie acide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pluie_acide\">pluie acide<\/a>\u00a0tombe sur un tiers du territoire\u00a0; un quart de la population n&rsquo;a pas acc\u00e8s \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Eau potable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eau_potable\">eau potable<\/a>\u00a0; un tiers de la population urbaine respire un air contamin\u00e9<sup id=\"cite_ref-Acad\u00e9mie_209-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Acad%C3%A9mie-209\">199<\/a><\/sup>. Le\u00a0<a title=\"Cadmium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cadmium\">cadmium<\/a>, apr\u00e8s avoir pollu\u00e9 l&rsquo;eau, serait pr\u00e9sent dans une partie importante de la production de riz<sup id=\"cite_ref-211\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-211\">201<\/a><\/sup>. De plus, le pays aurait perdu en 2004 pr\u00e8s de\u00a0<span title=\"8\u00a0003\u00a0000\u00a0000 m\u00b2 ou 8\u00a0003 km\u00b2\">800\u00a0300<\/span>\u00a0hectares de terre arable, dont\u00a0<span title=\"1\u00a0450\u00a0000\u00a0000 m\u00b2 ou 1\u00a0450 km\u00b2\">145\u00a0000<\/span>\u00a0hectares \u00e0 cause de la construction immobili\u00e8re et 63\u00a0700 \u00e0 la suite de d\u00e9sastres naturels. De 1997 \u00e0 2004, la surface des sols arables a d\u00e9cru de 5,7\u00a0%, soit une perte nette de 7,46\u00a0millions d&rsquo;hectares sur cette p\u00e9riode.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2007,\u00a0<a title=\"Wen Jiabao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wen_Jiabao\">Wen Jiabao<\/a>\u00a0a annonc\u00e9 vouloir en 2010 atteindre les objectifs du onzi\u00e8me\u00a0<a title=\"Planification \u00e9conomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Planification_%C3%A9conomique\">plan quinquennal<\/a>\u00a0: r\u00e9duire de 20\u00a0% la consommation d&rsquo;\u00e9nergie par unit\u00e9 de produit int\u00e9rieur brut et de 10\u00a0% l&rsquo;\u00e9mission de principaux polluants. Des programmes de\u00a0<a title=\"Reboisement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reboisement\">reboisement<\/a>, de protection de la nature, la suppression des\u00a0<a title=\"Lampe \u00e0 incandescence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lampe_%C3%A0_incandescence\">lampes \u00e0 incandescence<\/a>, le d\u00e9veloppement des\u00a0<a title=\"Toilettes s\u00e8ches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toilettes_s%C3%A8ches\">toilettes s\u00e8ches<\/a>, la multiplication des\u00a0<a title=\"Panneau solaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panneau_solaire\">panneaux solaires<\/a>\u00a0sur le\u00a0<a title=\"Plateau tib\u00e9tain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plateau_tib%C3%A9tain\">plateau tib\u00e9tain<\/a>, un\u00a0<a title=\"Parc \u00e9olien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parc_%C3%A9olien\">parc \u00e9olien<\/a>\u00a0important et un projet de ville \u00ab\u00a0<a title=\"Haute qualit\u00e9 environnementale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Haute_qualit%C3%A9_environnementale\">haute qualit\u00e9 environnementale<\/a>\u00a0\u00bb t\u00e9moignent des efforts faits. La\u00a0<a title=\"Navire de p\u00eache\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Navire_de_p%C3%AAche\">flotte de p\u00eache<\/a>\u00a0chinoise prend par contre une part croissante en mati\u00e8re de\u00a0<a title=\"Surp\u00eache\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Surp%C3%AAche\">surp\u00eache<\/a>. La Chine a ravi en 2007 aux\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0le titre de premier producteur de\u00a0<a title=\"Gaz \u00e0 effet de serre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaz_%C3%A0_effet_de_serre\">gaz \u00e0 effet de serre<\/a><sup id=\"cite_ref-212\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-212\">202<\/a><\/sup>. Dans vingt-cinq ans, la Chine pourrait en produire \u00e0 elle seule deux fois plus que la totalit\u00e9 des pays de l&rsquo;<a title=\"Organisation de coop\u00e9ration et de d\u00e9veloppement \u00e9conomiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_de_coop%C3%A9ration_et_de_d%C3%A9veloppement_%C3%A9conomiques\">Organisation de coop\u00e9ration et de d\u00e9veloppement \u00e9conomiques<\/a>\u00a0r\u00e9unis. La Chine a construit en 2006 cinq centrales \u00e0 charbon par semaine<sup id=\"cite_ref-Le_Monde25.04.2007_213-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Le_Monde25.04.2007-213\">203<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine a adopt\u00e9 un programme environnemental global\u00a0: l&rsquo;<a title=\"\u00c9conomie circulaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89conomie_circulaire\">\u00e9conomie circulaire<\/a>\u00a0a en effet \u00e9t\u00e9 \u00e9lev\u00e9e au titre de \u00ab\u00a0strat\u00e9gie nationale\u00a0\u00bb depuis 2002 avec un dispositif l\u00e9gislatif adapt\u00e9, qui a amen\u00e9 le d\u00e9veloppement de six \u00e9covilles et de 14 projets d&rsquo;\u00e9co-parcs. Dans cette strat\u00e9gie, l&rsquo;\u00e9conomie circulaire concerne aussi bien les transports, que les d\u00e9chets m\u00e9nagers ou m\u00eame l&rsquo;\u00e9lectrom\u00e9nager et le recyclage de l&rsquo;eau<sup id=\"cite_ref-214\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-214\">204<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est un des dix-sept\u00a0<a title=\"Pays m\u00e9gadivers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pays_m%C3%A9gadivers\">pays m\u00e9gadivers<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire identifi\u00e9s par le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Centre de surveillance de la conservation de la nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centre_de_surveillance_de_la_conservation_de_la_nature\">Centre de surveillance de la conservation de la nature<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Programme des Nations unies pour l'environnement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Programme_des_Nations_unies_pour_l%27environnement\">programme des Nations unies pour l&rsquo;environnement<\/a>\u00a0comme l&rsquo;un des plus riches de la plan\u00e8te au regard de la\u00a0<a title=\"Biodiversit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biodiversit%C3%A9\">biodiversit\u00e9<\/a>. Toutefois c&rsquo;est aussi un des quatre pays pour lesquels un nombre important d&rsquo;esp\u00e8ces de\u00a0<a title=\"Mammif\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mammif%C3%A8re\">mammif\u00e8res<\/a>\u00a0sont menac\u00e9s de disparition du fait de la destruction de leur habitat. Le cas le plus embl\u00e9matique est probablement le\u00a0<a title=\"Panda g\u00e9ant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Panda_g%C3%A9ant\">panda g\u00e9ant<\/a>, qui a \u00e9t\u00e9 choisi comme symbole par le\u00a0<a title=\"WWF\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/WWF\">WWF<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine est en 2017 la premi\u00e8re productrice mondiale d&rsquo;\u00e9nergie solaire<sup id=\"cite_ref-215\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-215\">205<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Contribution_au_r.C3.A9chauffement_climatique\"><\/span><span id=\"Contribution_au_r\u00e9chauffement_climatique\" class=\"mw-headline\">Contribution au r\u00e9chauffement climatique<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CO2_emission_pie_chart.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/CO2_emission_pie_chart.svg\/220px-CO2_emission_pie_chart.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/CO2_emission_pie_chart.svg\/330px-CO2_emission_pie_chart.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/CO2_emission_pie_chart.svg\/440px-CO2_emission_pie_chart.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"220\" data-file-width=\"540\" data-file-height=\"540\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>R\u00e9partition des \u00e9missions de CO<sub>2<\/sub>\u00a0<span class=\"nowrap\">en 2015<\/span>\u00a0par pays, ou groupe de pays.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine a ravi en 2007 aux\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0le titre de premier producteur de\u00a0<a title=\"Gaz \u00e0 effet de serre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaz_%C3%A0_effet_de_serre\">gaz \u00e0 effet de serre<\/a><sup id=\"cite_ref-216\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-216\">k<\/a><\/sup>\u00a0et en 2011 le \u00ab\u00a0Chinois moyen\u00a0\u00bb a rattrap\u00e9 l&rsquo;Europ\u00e9en avec 7,2\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tonne\">t<\/abbr>\u00a0CO<sub>2<\/sub>\u00a0\u00e9mise dans l&rsquo;ann\u00e9e<sup id=\"cite_ref-217\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-217\">206<\/a><\/sup>. Lors des sommets environnementaux, la strat\u00e9gie du g\u00e9ant asiatique a consist\u00e9 jusqu&rsquo;ici \u00e0 faire peser la responsabilit\u00e9 sur les pays industrialis\u00e9s, et \u00e0 r\u00e9clamer son droit de polluer le temps de se d\u00e9velopper. Certes, en mati\u00e8re d&rsquo;\u00e9missions par habitant, P\u00e9kin reste loin derri\u00e8re le niveau d&rsquo;\u00e9mission des\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0: 17,3\u00a0tonnes de dioxyde de carbone par an et par Am\u00e9ricain. Mais alors que les rejets bondissent de 9\u00a0% en Chine, ils baissent de 2\u00a0% aux \u00c9tats-Unis et m\u00eame de 3\u00a0% en Europe, notamment \u00e0 cause du ralentissement \u00e9conomique<sup id=\"cite_ref-218\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-218\">207<\/a><\/sup>. La Chine a ratifi\u00e9 le\u00a0<a title=\"Protocole de Kyoto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protocole_de_Kyoto\">protocole de Kyoto<\/a>\u00a0en 2002<sup id=\"cite_ref-219\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-219\">208<\/a><\/sup>. Dans vingt-cinq ans, la Chine pourrait en produire \u00e0 elle seule deux fois plus que la totalit\u00e9 des pays de l&rsquo;<a title=\"Organisation de coop\u00e9ration et de d\u00e9veloppement \u00e9conomiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_de_coop%C3%A9ration_et_de_d%C3%A9veloppement_%C3%A9conomiques\">Organisation de coop\u00e9ration et de d\u00e9veloppement \u00e9conomiques<\/a>\u00a0r\u00e9unis. Elle a en effet construit cinq centrales \u00e0 charbon par semaine en 2006<sup id=\"cite_ref-Le_Monde25.04.2007_213-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-Le_Monde25.04.2007-213\">203<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2015, apr\u00e8s avoir particip\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Conf\u00e9rence de Paris de 2015 sur les changements climatiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conf%C3%A9rence_de_Paris_de_2015_sur_les_changements_climatiques\">Conf\u00e9rence de Paris sur les changements climatiques<\/a>, la Chine\u00a0<a title=\"Instrument de ratification\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instrument_de_ratification\">ratifie<\/a>\u00a0l&rsquo;<a title=\"Accord de Paris sur le climat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accord_de_Paris_sur_le_climat\">accord de Paris sur le climat<\/a>, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-09-03\" data-sort-value=\"2016-09-03\">3 septembre 2016<\/time><sup id=\"cite_ref-220\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-220\">209<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Culture\" class=\"mw-headline\">Culture<\/span><\/h2>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Culture chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Culture_chinoise\">Culture chinoise<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tleft\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:China_ethnolinguistic_1967.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/China_ethnolinguistic_1967.jpg\/220px-China_ethnolinguistic_1967.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/China_ethnolinguistic_1967.jpg\/330px-China_ethnolinguistic_1967.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/China_ethnolinguistic_1967.jpg\/440px-China_ethnolinguistic_1967.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"185\" data-file-width=\"3031\" data-file-height=\"2544\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Langues parl\u00e9es en Chine.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les valeurs traditionnelles chinoises sont en grande partie issues de la version orthodoxe du confucianisme, qui a connu son apog\u00e9e sous la\u00a0<a title=\"Dynastie Song\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynastie_Song\">dynastie Song<\/a>, et est devenue une partie centrale des contenus \u00e9ducatifs, et des examens mandarinaux. Toutefois, le terme\u00a0<i><a title=\"Confucianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confucianisme\">confucianiste<\/a><\/i>\u00a0est lui-m\u00eame le r\u00e9sultat d&rsquo;une s\u00e9rie de tendances divergentes, dont le l\u00e9galisme, toutes sujettes \u00e0 interpr\u00e9tation de la doxa originelle. Notamment, le probl\u00e8me de la conscience \u00e9thique individuelle, de la critique des gouvernements a largement \u00e9t\u00e9 musel\u00e9 par les penseurs \u00ab\u00a0orthodoxes\u00a0\u00bb. Certains n\u00e9o-confuc\u00e9ens contemporains interpr\u00e8tent le confucianisme dans cette potentialit\u00e9 critique, \u00e0 l&rsquo;oppos\u00e9 de l&rsquo;interpr\u00e9tation commune du confucianisme, synonyme de soumission et de stabilit\u00e9 politique. Depuis le\u00a0<a title=\"Mouvement du 4 Mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_du_4_Mai\">mouvement du 4 mai 1919<\/a>, la culture imp\u00e9riale chinoise et son confucianisme orthodoxe ont \u00e9t\u00e9 tax\u00e9s de \u00ab\u00a0f\u00e9odaux\u00a0\u00bb\u00a0; toutefois, malgr\u00e9 cette\u00a0<i>tabula rasa<\/i>\u00a0rh\u00e9torique, de nombreux aspects de la culture chinoise traditionnelle ont surv\u00e9cu.\u00a0<a title=\"Mao Zedong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mao_Zedong\">Mao Zedong<\/a>, instigateur de la R\u00e9volution Culturelle, a en un certain sens imit\u00e9 le premier unificateur de la Chine,\u00a0<a title=\"Qin Shi Huang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Qin_Shi_Huang\">Qin Shi Huang<\/a>, qui avait organis\u00e9 un autodaf\u00e9 et massacr\u00e9 les intellectuels \u00e0 son \u00e9poque. Mao, employ\u00e9 \u00e0 la biblioth\u00e8que de P\u00e9kin, \u00e9tait un grand admirateur de la culture chinoise classique. Certains observateurs ont remarqu\u00e9 que l&rsquo;instauration de la r\u00e9publique populaire de Chine ne se distingue en rien de celle des dynasties imp\u00e9riales pr\u00e9c\u00e9dentes, \u00e0 la suite du \u00ab\u00a0mandat c\u00e9leste\u00a0\u00bb obtenu \u00e0 la suite des ann\u00e9es de lutte. Le culte vou\u00e9 \u00e0 Mao Zedong a une dimension religieuse ind\u00e9niable, celle qui sugg\u00e8re justement une ambigu\u00eft\u00e9 entre nation moderne et des traditions politiques ancestrales.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution culturelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_culturelle\">R\u00e9volution culturelle<\/a>, de nombreux aspects de la culture traditionnelle chinoise, arts, litt\u00e9rature et autres, ont \u00e9t\u00e9 tax\u00e9s de \u00ab\u00a0vestiges f\u00e9odaux\u00a0\u00bb, et d\u00e9truits en grande partie. Cette\u00a0<i>tabula rasa<\/i>, comme plusieurs fois dans le pass\u00e9, a constitu\u00e9 une \u00e9tape de la r\u00e9appropriation du patrimoine symbolique de la Chine, d\u00e9clin\u00e9 sous diverses formes\u00a0: l&rsquo;op\u00e9ra r\u00e9volutionnaire r\u00e9unit ainsi une tradition mill\u00e9naire \u00e0 la propagande r\u00e9aliste-socialiste, de m\u00eame que la calligraphie de Mao Zedong. Par la suite, apr\u00e8s l&rsquo;ouverture du pays dans les ann\u00e9es 1980, toutes les formes traditionnelles d&rsquo;art ont r\u00e9-\u00e9merg\u00e9, de plus en plus encourag\u00e9es par le Bureau culturel\u00a0: les \u00e9changes culturels sont notamment un des types d&rsquo;\u00e9changes privil\u00e9gi\u00e9s entre la RPC et Ta\u00efwan\u00a0; ils sont un vecteur d&rsquo;\u00e9changes diplomatiques, comme dans le cas des Ann\u00e9es crois\u00e9es entre la France et la Chine. On peut aussi remarquer le soutien du Bureau culturel \u00e0 la chor\u00e9graphe transgenre\u00a0<a title=\"Jin Xing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jin_Xing\">Jin Xing<\/a>. D&rsquo;autres exemples rappellent toutefois que la culture en RPC reste soumise \u00e0 la censure du Bureau culturel, connue notamment pour son filtrage du r\u00e9seau internet. Des groupes de punk sont r\u00e9guli\u00e8rement interdits quand leurs paroles se font trop politiques\u00a0; le rockeur\u00a0<a title=\"Cui Jian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cui_Jian\">Cui Jian<\/a>, idole des \u00e9v\u00e9nements de la place Tian&rsquo;anmen, est interdit d&rsquo;apparitions dans des concerts de grande envergure. L&rsquo;\u00e9mergence de l&rsquo;art contemporain en Chine a permis une certaine forme de libert\u00e9 d&rsquo;expression, dont la valeur subversive est largement mod\u00e9r\u00e9e par la dimension cryptique de son langage.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Yin_yang.svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/17\/Yin_yang.svg\/220px-Yin_yang.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/17\/Yin_yang.svg\/330px-Yin_yang.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/17\/Yin_yang.svg\/440px-Yin_yang.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"220\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p>Le\u00a0<a title=\"Taijitu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taijitu\">t\u00e0ij\u00edt\u00fa<\/a>\u00a0: symbole du\u00a0<a title=\"Yin et yang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yin_et_yang\">yin et yang<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89tat_ath.C3.A9e.2C_nation_multiconfessionnelle\"><\/span><span id=\"\u00c9tat_ath\u00e9e,_nation_multiconfessionnelle\" class=\"mw-headline\">\u00c9tat ath\u00e9e, nation multiconfessionnelle<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Religion en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religion_en_Chine\">Religion en Chine<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Politique religieuse de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_religieuse_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Politique religieuse de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Chine applique une politique d&rsquo;<a title=\"Ath\u00e9isme d'\u00c9tat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ath%C3%A9isme_d%27%C3%89tat\">ath\u00e9isme d&rsquo;\u00c9tat<\/a>\u00a0: la libert\u00e9 de culte est officiellement garantie mais les membres du\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a>\u00a0(PCC) sont tenus de demeurer ath\u00e9es<sup id=\"cite_ref-221\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-221\">210<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreuses religions coexistent en Chine, o\u00f9 les activit\u00e9s religieuses sont r\u00e9glement\u00e9es par la loi. Le gouvernement chinois estime qu&rsquo;il y a environ 100\u00a0millions de croyants dans le pays, ce qui repr\u00e9senterait 7,7\u00a0% de la population. Ce chiffre doit toutefois \u00eatre nuanc\u00e9 par l&rsquo;encadrement strict de la pratique religieuse dans le contexte d&rsquo;une culture fond\u00e9e sur l&rsquo;ath\u00e9isme d&rsquo;\u00c9tat, et sur la notion de religion ou de croyance elle-m\u00eame, sujette \u00e0 controverse eu \u00e9gard en particulier au tao\u00efsme et au bouddhisme. En\u00a0<a title=\"2007\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2007\">2007<\/a>, le magazine\u00a0<i>Oriental Outlook<\/i>, proche de l&rsquo;agence de presse Chine nouvelle (<i>Xinhua<\/i>), annonce qu&rsquo;un tiers des Chinois sont croyants<sup id=\"cite_ref-pnivelle_222-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-pnivelle-222\">211<\/a><\/sup>. Ce taux est confirm\u00e9 en 2005 par une \u00e9tude r\u00e9alis\u00e9e par deux enseignants d&rsquo;une universit\u00e9 de Shanghai, l&rsquo;<a title=\"Universit\u00e9 normale de la Chine de l'Est\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9_normale_de_la_Chine_de_l%27Est\">universit\u00e9 normale de la Chine de l&rsquo;Est<\/a><sup id=\"cite_ref-pnivelle_222-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-pnivelle-222\">211<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-223\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-223\">212<\/a><\/sup>. La religion est avec la politique le sujet le plus d\u00e9licat en r\u00e9publique populaire de Chine. P\u00e9kin m\u00e8ne une politique de r\u00e9pression contre les sectes et les religions \u00e9tablies\u00a0: le 29 juillet 2006, le temple protestant non officiel de Dashan a \u00e9t\u00e9 d\u00e9truit et plusieurs fid\u00e8les et pasteurs ont \u00e9t\u00e9 arr\u00eat\u00e9s<sup id=\"cite_ref-pnivelle_222-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-pnivelle-222\">211<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les principales religions connues en Chine sont\u00a0: le\u00a0<a title=\"Bouddhisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bouddhisme\">bouddhisme<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Islam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Islam\">islam<\/a>, le\u00a0<a title=\"Christianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christianisme\">christianisme<\/a>\u00a0(principalement repr\u00e9sent\u00e9 par les confessions\u00a0<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">catholique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">protestante<\/a>, et, dans une moindre mesure, le\u00a0<a title=\"Nestorianisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nestorianisme\">nestorianisme<\/a>), auxquelles peuvent \u00eatre ajout\u00e9es le\u00a0<a title=\"Tao\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tao%C3%AFsme\">tao\u00efsme<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Religion traditionnelle chinoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religion_traditionnelle_chinoise\">religion populaire<\/a>\u00a0(deux religions sp\u00e9cifiques \u00e0 la Chine), le\u00a0<a title=\"Chamanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chamanisme\">chamanisme<\/a>, pr\u00e9sent dans la majorit\u00e9 du pays sous des formes tr\u00e8s diff\u00e9rentes, l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise orthodoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_orthodoxe\">\u00c9glise orthodoxe<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Dongba\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dongba\">Dongba<\/a>, qui est une version r\u00e9gionale du\u00a0<a title=\"B\u00f6n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%B6n\">b\u00f6n<\/a>, survivance d&rsquo;une ancienne religion pratiqu\u00e9e par les\u00a0<a title=\"Naxi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naxi\">Naxi<\/a>, une des nombreuses minorit\u00e9s ethniques de Chine, d&rsquo;origine\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">tib\u00e9taine<\/a>, vivant dans le\u00a0<a title=\"Yunnan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yunnan\">Yunnan<\/a>. Le bouddhisme fut introduit en Chine vers le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">i<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Il se r\u00e9pandit largement apr\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"4\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">iv<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et est devenu, progressivement, la religion qui exerce la plus grande influence en Chine. Il se r\u00e9partit entre deux \u00e9coles\u00a0: le\u00a0<a title=\"Ch\u00e1n (bouddhisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A1n_(bouddhisme)\">bouddhisme chan<\/a>, la plus ancienne et, \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"7\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">vii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, le\u00a0<a title=\"Bouddhisme vajray\u0101na\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bouddhisme_vajray%C4%81na\">v\u00e9hicule de diamant<\/a>\u00a0sous la forme du\u00a0<a title=\"Bouddhisme tib\u00e9tain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bouddhisme_tib%C3%A9tain\">bouddhisme tib\u00e9tain<\/a>\u00a0(ou lama\u00efsme), r\u00e9pandu surtout au\u00a0<a title=\"Tibet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tibet\">Tibet<\/a>\u00a0et \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xvi<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle en\u00a0<a title=\"Mongolie-Int\u00e9rieure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongolie-Int%C3%A9rieure\">Mongolie-Int\u00e9rieure<\/a>, notamment sous la forme du\u00a0<a title=\"Chamanisme jaune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chamanisme_jaune\">chamanisme jaune<\/a>. On estime qu&rsquo;il y a environ 13\u00a0000\u00a0temples bouddhistes en Chine.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg\/170px-Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg\/255px-Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg\/340px-Lao_Tzu_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"241\" data-file-width=\"361\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n<p><a title=\"Lao Tseu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lao_Tseu\">Lao Zi<\/a>,\u00a0<i>Mythes et L\u00e9gendes de Chine<\/i>, 1922 par E. T. C. Werner \u8001\u5b50.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Tao\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tao%C3%AFsme\">tao\u00efsme<\/a>\u00a0est apparu au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">ii<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, inspir\u00e9\u00a0<i>a posteriori<\/i>\u00a0par les \u00e9crits du philosophe\u00a0<a title=\"Lao Tseu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lao_Tseu\">Lao Tseu<\/a>\u00a0(ou\u00a0<i>L\u01ceo Zi<\/i>) (\u8001\u5b50), dont le fameux\u00a0<i>Livre de la Voie et de la Vertu<\/i>, (en chinois \u9053\u5fb7\u7ecf\u00a0<i><a title=\"Dao de jing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dao_de_jing\">Dao de jing<\/a><\/i>), est, avec le\u00a0<i>Livre des Mutations<\/i>\u00a0(\u6613\u7ecf\u00a0<a title=\"Yi Jing\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yi_Jing\">Y\u00ec J\u012bng<\/a>), aux sources de l&rsquo;\u00e9sot\u00e9risme chinois. Il y aurait aujourd&rsquo;hui plus de 1\u00a0500\u00a0temples tao\u00efstes en Chine<sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\"><span title=\"Ce passage n\u00e9cessite une r\u00e9f\u00e9rence ; voir l'aide.\">[r\u00e9f.\u00a0n\u00e9cessaire]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Langues\" class=\"mw-headline\">Langues<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Langues en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langues_en_Chine\">Langues en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Langue officielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_officielle\">langue officielle<\/a>\u00a0de la r\u00e9publique populaire de Chine est le\u00a0<a title=\"Mandarin standard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandarin_standard\">mandarin standard<\/a>, \u00e9crit avec des\u00a0<a title=\"Sinogramme simplifi\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_simplifi%C3%A9\">sinogrammes simplifi\u00e9s<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"Sinogramme traditionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_traditionnel\">sinogrammes traditionnels<\/a>\u00a0sont toujours utilis\u00e9s \u00e0\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>,\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ta\u00efwan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ta%C3%AFwan\">Ta\u00efwan<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Jours_f.C3.A9ri.C3.A9s_et_f.C3.AAtes\"><\/span><span id=\"Jours_f\u00e9ri\u00e9s_et_f\u00eates\" class=\"mw-headline\">Jours f\u00e9ri\u00e9s et f\u00eates<\/span><\/h3>\n<table class=\"wikitable centre\">\n<caption>Jours f\u00e9ri\u00e9s<\/caption>\n<tbody>\n<tr>\n<th scope=\"col\">Date<\/th>\n<th scope=\"col\">Nom fran\u00e7ais<\/th>\n<th scope=\"col\">Nom local<\/th>\n<th scope=\"col\">Remarques<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"1er janvier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_janvier\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0janvier<\/a><\/td>\n<td><a title=\"Jour de l'an\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jour_de_l%27an\">Nouvel An<\/a><\/td>\n<td>\u5143\u65e6 yu\u00e1n d\u00e0n<\/td>\n<td>F\u00e9ri\u00e9<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0jour du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0mois lunaire<\/td>\n<td>Festival de Printemps (<a title=\"Nouvel An chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouvel_An_chinois\">Nouvel An chinois<\/a>)<\/td>\n<td>\u6625\u7bc0 Ch\u016bnji\u00e9<\/td>\n<td>Bas\u00e9 sur le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"1er mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_mai\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0mai<\/a><\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate du Travail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_du_Travail\">F\u00eate du Travail<\/a><\/td>\n<td>\u52de\u52d5\u7bc0 L\u00e1od\u00f2ngji\u00e9<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"4 mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/4_mai\">4 mai<\/a><\/td>\n<td>F\u00eate de la jeunesse<\/td>\n<td>\u9752\u5e74\u7bc0 Q\u012bngni\u00e1nji\u00e9<\/td>\n<td>Comm\u00e9moration du\u00a0<a title=\"Mouvement du 4 Mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_du_4_Mai\">Mouvement du 4 Mai<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"1er juin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_juin\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juin<\/a><\/td>\n<td>F\u00eate des enfants<\/td>\n<td>\u5152\u7ae5\u7bc0 \u00c9rt\u00f3ngji\u00e9<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"1er juillet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_juillet\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juillet<\/a><\/td>\n<td>Fondation du\u00a0<a title=\"Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parti_communiste_chinois\">Parti communiste chinois<\/a><\/td>\n<td>\u5efa\u515a\u8282 Ji\u00e0nd\u01cengji\u00e9<\/td>\n<td>Formation du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0Congr\u00e8s du parti le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juillet 1921<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"1er ao\u00fbt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_ao%C3%BBt\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0ao\u00fbt<\/a><\/td>\n<td>Jour de l&rsquo;arm\u00e9e<\/td>\n<td>\u5efa\u519b\u8282 Ji\u00e0nj\u016bnji\u00e9<\/td>\n<td><a title=\"Soul\u00e8vement de Nanchang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soul%C3%A8vement_de_Nanchang\">Soul\u00e8vement de Nanchang<\/a>\u00a0(\u5357\u660c\u8d77\u4e49)<br \/>\nle\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0ao\u00fbt 1927<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"1er octobre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_octobre\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0octobre<\/a><\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate nationale de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_nationale_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">F\u00eate nationale<\/a><\/td>\n<td>\u56fd\u5e86\u8282 Gu\u00f3q\u00ecngji\u00e9<\/td>\n<td>Fondation de la RPC le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0octobre\u00a0<a title=\"1949\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1949\">1949<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<table class=\"wikitable centre\">\n<caption><b>F\u00eates (\u8282\u65e5,\u00a0<i>Ji\u00e9r\u00ec<\/i>) traditionnelles<\/b><\/caption>\n<tbody>\n<tr>\n<th scope=\"col\">Date<\/th>\n<th scope=\"col\">Nom fran\u00e7ais<\/th>\n<th scope=\"col\">Nom local<\/th>\n<th scope=\"col\">Remarques<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"Quinzi\u00e8me\">15<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0jour du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0mois lunaire<\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate des lanternes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_des_lanternes\">F\u00eate des lanternes<\/a><\/td>\n<td>\u5143\u5bb5\u8282 Yu\u00e1nxi\u0101oji\u00e9<\/td>\n<td>D&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>D\u00e9but avril<\/td>\n<td><a title=\"Qingmingjie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Qingmingjie\">Q\u012bngm\u00edng<\/a>\u00a0(\u00ab\u00a0Lumi\u00e8re pure\u00a0\u00bb)<\/td>\n<td>\u6e05\u660e\u8282 Q\u012bngm\u012bngji\u00e9<\/td>\n<td>D&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a>.<br \/>\nEnviron 15\u00a0jours apr\u00e8s l&rsquo;<a title=\"\u00c9quinoxe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quinoxe\">\u00e9quinoxe<\/a>\u00a0de printemps<br \/>\nJour pour porter le respect aux morts<br \/>\nOfficiellement f\u00e9ri\u00e9 depuis le 4 avril 2008<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0jour du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Cinqui\u00e8me\">5<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0mois lunaire<\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate des bateaux-dragons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_des_bateaux-dragons\">F\u00eate des bateaux-dragons<\/a>\u00a0(F\u00eate du dragon)<\/td>\n<td>\u7aef\u5348\u8282 Du\u0101nw\u01d4ji\u00e9<\/td>\n<td>D&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"Quinzi\u00e8me\">15<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0jour du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Septi\u00e8me\">7<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0mois lunaire<\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate des fant\u00f4mes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_des_fant%C3%B4mes\">F\u00eate des fant\u00f4mes<\/a><\/td>\n<td>\u4e2d\u5143\u8282 Zh\u014dngyu\u00e1nji\u00e9<\/td>\n<td>D&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"Quinzi\u00e8me\">15<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0jour du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Huiti\u00e8me\">8<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0mois lunaire<\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate de la mi-automne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_de_la_mi-automne\">F\u00eate de la mi-automne<\/a>\u00a0(F\u00eate de la lune)<\/td>\n<td>\u4e2d\u79cb\u8282 Zh\u014dngqi\u016buji\u00e9<\/td>\n<td>D&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><abbr class=\"abbr\" title=\"Neuvi\u00e8me\">9<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0jour du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Neuvi\u00e8me\">9<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0mois lunaire<\/td>\n<td><a title=\"F\u00eate du double neuf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte_du_double_neuf\">F\u00eate du double neuf<\/a><\/td>\n<td>\u91cd\u9633\u8282 Ch\u00f3ngy\u00e1ngji\u00e9<\/td>\n<td>D&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<a title=\"Calendrier chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calendrier_chinois\">calendrier chinois<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Sport\" class=\"mw-headline\">Sport<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Sport en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sport_en_Chine\">Sport en Chine<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En ce qui concerne les r\u00e9sultats sportifs, la Chine est actuellement la deuxi\u00e8me nation au monde, derri\u00e8re les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a><sup id=\"cite_ref-224\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-224\">213<\/a><\/sup>. La population a vu grandir un int\u00e9r\u00eat croissant pour les sports, notamment \u00e0 la suite de l&rsquo;organisation des Jeux olympiques. Aux\u00a0<a title=\"Jeux olympiques d'\u00e9t\u00e9 de 2008\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeux_olympiques_d%27%C3%A9t%C3%A9_de_2008\">Jeux olympiques d&rsquo;\u00e9t\u00e9 de 2008<\/a>\u00a0\u00e0 P\u00e9kin, la Chine termine pour la premi\u00e8re fois au sommet du classement des m\u00e9dailles d&rsquo;or, devant les\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0(et deuxi\u00e8me pour le nombre total de m\u00e9dailles)<sup id=\"cite_ref-225\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-225\">214<\/a><\/sup>. P\u00e9kin organisera les\u00a0<a title=\"Jeux olympiques d'hiver de 2022\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeux_olympiques_d%27hiver_de_2022\">jeux olympiques d&rsquo;hiver de 2022<\/a>, devenant ainsi la premi\u00e8re ville bi-olympique au monde.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Cin.C3.A9ma\"><\/span><span id=\"Cin\u00e9ma\" class=\"mw-headline\">Cin\u00e9ma<\/span><\/h3>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Cin\u00e9ma chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cin%C3%A9ma_chinois\">Cin\u00e9ma chinois<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le cin\u00e9ma est introduit pour la premi\u00e8re fois en Chine en 1896, et le premier film chinois,\u00a0<a title=\"La Montagne Dingjun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Montagne_Dingjun\">La Montagne Dingjun<\/a>, sort en 1905<sup id=\"cite_ref-226\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-226\">215<\/a><\/sup><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Wikip\u00e9dia:V\u00e9rifiabilit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wikip%C3%A9dia:V%C3%A9rifiabilit%C3%A9\">[source\u00a0insuffisante]<\/a><\/sup>. En 2016, la Chine devient le pays au monde comptant le plus grand nombre d&rsquo;\u00e9crans de cin\u00e9ma, selon le m\u00e9dia d&rsquo;\u00c9tat\u00a0<a title=\"Global Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Global_Times\">Global Times<\/a><sup id=\"cite_ref-227\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-227\">216<\/a><\/sup>. Plusieurs analystes anticipent en 2016 et 2019 que la Chine devrait tr\u00e8s prochainement devenir le plus grand march\u00e9 du cin\u00e9ma au monde<sup id=\"cite_ref-228\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-228\">217<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-229\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-229\">218<\/a><\/sup>. Les 3\u00a0<a title=\"Liste des plus gros succ\u00e8s du box-office en Chine continentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_plus_gros_succ%C3%A8s_du_box-office_en_Chine_continentale\">plus gros succ\u00e8s du box-office en Chine continentale<\/a>\u00a0sont\u00a0<a title=\"Wolf Warrior 2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolf_Warrior_2\">Wolf Warrior 2<\/a>,\u00a0<a title=\"Ne Zha\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ne_Zha\">Ne Zha<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"The Wandering Earth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Wandering_Earth\">The Wandering Earth<\/a><sup id=\"cite_ref-230\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-230\">219<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Codes\" class=\"mw-headline\">Codes<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9publique populaire de Chine a pour codes\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>B, selon la\u00a0<a title=\"Liste des pr\u00e9fixes OACI d'immatriculation des a\u00e9ronefs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pr%C3%A9fixes_OACI_d%27immatriculation_des_a%C3%A9ronefs\">liste des pr\u00e9fixes OACI d&rsquo;immatriculation des a\u00e9ronefs<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>CH, selon la\u00a0<a title=\"Liste des codes pays utilis\u00e9s par l'OTAN\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_codes_pays_utilis%C3%A9s_par_l%27OTAN\">liste des codes pays utilis\u00e9s par l&rsquo;OTAN<\/a>, code alpha-2\u00a0;<\/li>\n<li>CHN, selon la norme\u00a0<a title=\"ISO 3166-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/ISO_3166-1\">ISO 3166-1<\/a>\u00a0(liste des codes pays), code alpha-3\u00a0;<\/li>\n<li>CHN, selon la\u00a0<a title=\"Liste des codes pays du CIO\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_codes_pays_du_CIO\">liste des codes pays du CIO<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>CHN, selon la\u00a0<a title=\"Liste des codes pays utilis\u00e9s par l'OTAN\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_codes_pays_utilis%C3%A9s_par_l%27OTAN\">liste des codes pays utilis\u00e9s par l&rsquo;OTAN<\/a>, code alpha-3\u00a0;<\/li>\n<li>CN, selon la norme\u00a0<a title=\"ISO 3166-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/ISO_3166-1\">ISO 3166-1<\/a>\u00a0(liste des codes pays) en code alpha-2\u00a0;<\/li>\n<li><a title=\".cn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/.cn\">.cn<\/a>, selon la\u00a0<a title=\"Liste des domaines Internet de premier niveau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_domaines_Internet_de_premier_niveau\">Liste des domaines Internet de premier niveau<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>PRC, dans la\u00a0<a title=\"Liste des codes internationaux des plaques min\u00e9ralogiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_codes_internationaux_des_plaques_min%C3%A9ralogiques\">liste des codes internationaux des plaques min\u00e9ralogiques<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>CN, selon la norme\u00a0<a title=\"ISO 3166-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/ISO_3166-1\">ISO 3166-1<\/a>\u00a0(liste des codes pays), la r\u00e9publique populaire de Chine a pour code alpha-2\u00a0;<\/li>\n<li>XT (code plus usit\u00e9), selon la\u00a0<a title=\"Liste des pr\u00e9fixes OACI d'immatriculation des a\u00e9ronefs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pr%C3%A9fixes_OACI_d%27immatriculation_des_a%C3%A9ronefs\">liste des pr\u00e9fixes OACI d&rsquo;immatriculation des a\u00e9ronefs<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>ZB, ZG, ZH, ZL, ZP, ZS, ZU, ZW et ZY, selon la liste des pr\u00e9fixes des\u00a0<a title=\"Code OACI des a\u00e9roports\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Code_OACI_des_a%C3%A9roports\">codes OACI des a\u00e9roports<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span><span id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\" class=\"mw-headline\">Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Notes\" class=\"mw-headline\">Notes<\/span><\/h3>\n<div class=\"references-small lower-alpha\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-3\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le\u00a0<a title=\"Mandarin standard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandarin_standard\">mandarin<\/a>\u00a0est la\u00a0<a title=\"Langue officielle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_officielle\">langue officielle<\/a>, sauf \u00e0\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0(<a title=\"Cantonais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cantonais\">cantonais<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Anglais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anglais\">anglais<\/a>) et \u00e0\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>\u00a0(cantonais et\u00a0<a title=\"Portugais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portugais\">portugais<\/a>). Dans certaines r\u00e9gions autonomes, le\u00a0<a title=\"Mongol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mongol\">mongol<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Ou\u00efghour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ou%C3%AFghour\">ou\u00efghour<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Tib\u00e9tain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tib%C3%A9tain\">tib\u00e9tain<\/a>\u00a0ont \u00e9galement un statut officiel.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-4\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sauf dans les r\u00e9gions administratives sp\u00e9ciales de\u00a0<a title=\"Hong Kong\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong\">Hong Kong<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Macao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macao\">Macao<\/a>, qui utilisent les\u00a0<a title=\"Sinogramme traditionnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sinogramme_traditionnel\">sinogrammes traditionnels<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-6\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Taux de croissance du\u00a0<a title=\"Produit int\u00e9rieur brut r\u00e9el\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Produit_int%C3%A9rieur_brut_r%C3%A9el\">PIB r\u00e9el<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il s&rsquo;agit dans les deux cas de populations \u00e9trang\u00e8res \u00e0 la Chine, \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque de ces deux invasions.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-16\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La r\u00e9publique populaire de Chine consid\u00e8re Ta\u00efwan comme une\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Vingt-troisi\u00e8me\">23<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0province.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-23\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Dans son avis<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-21\">16<\/a><\/sup>, la\u00a0<a title=\"Commission d'enrichissement de la langue fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commission_d%27enrichissement_de_la_langue_fran%C3%A7aise\">Commission g\u00e9n\u00e9rale de terminologie et de n\u00e9ologie<\/a>\u00a0recommande de mettre une majuscule \u00e0 R\u00e9publique. Cet avis est notamment suivi par l&rsquo;<a title=\"Acad\u00e9mie fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_fran%C3%A7aise\">Acad\u00e9mie fran\u00e7aise<\/a><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_note-22\">17<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-27\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon le\u00a0<i>Sh\u01d0j\u00ec<\/i>, \u00e9crit par l&rsquo;historien\u00a0<a title=\"Sima Qian\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sima_Qian\">Sima Qian<\/a>\u00a0(qui v\u00e9cut de 145\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>\u00a0\u00e0 86\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr>)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-38\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Officiellement, la Russie compte\u00a0<span class=\"nowrap\">14 pays<\/span>\u00a0limitrophes, cependant, elle comptabilise\u00a0<span class=\"nowrap\">16 pays<\/span>\u00a0voisins car elle inclut l\u2019<a title=\"Abkhazie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abkhazie\">Abkhazie<\/a>\u00a0et l\u2019<a title=\"Oss\u00e9tie du Sud-Alanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oss%C3%A9tie_du_Sud-Alanie\">Oss\u00e9tie du Sud<\/a>, entit\u00e9s non reconnues par l&rsquo;<a title=\"Organisation des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies\">ONU<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-182\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-182\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cette strat\u00e9gie a \u00e9t\u00e9 \u00ab\u00a0formul\u00e9e par le g\u00e9n\u00e9ral Zhang Zhaozhong pour le contr\u00f4le du\u00a0<a title=\"R\u00e9cif de Scarborough\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9cif_de_Scarborough\">r\u00e9cif de Scarborough<\/a>\u00a0en 2012 aux d\u00e9pens des Philippines. Elle consiste selon le g\u00e9n\u00e9ral \u00e0 \u00ab\u00a0entourer une zone contest\u00e9e par tant de navires \u2014\u00a0de p\u00eacheurs, de l\u2019administration des p\u00eaches, de la surveillance maritime, et de navires de guerre\u00a0\u2014 que l\u2019\u00eele se retrouve alors envelopp\u00e9e couche par couche comme un chou\u00a0\u00bb. Soumis \u00e0 un si\u00e8ge inexpugnable, les soldats philippins post\u00e9s sur Scarborough durent abandonner leur position qui s\u2019est retrouv\u00e9e depuis interdite d\u2019acc\u00e8s par la marine de l\u2019Arm\u00e9e populaire de lib\u00e9ration de la Chine (APL).\u00a0\u00bb<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-183\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-183\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En mer de Chine m\u00e9ridionale, l\u2019application de cette technique par la r\u00e9publique populaire de Chine consiste \u00e0 \u00ab\u00a0engager des actions incr\u00e9mentales mais continues pour faire valoir leur souverainet\u00e9 sur les zones maritimes contest\u00e9es. Chaque petit pas de cette tactique est ainsi isol\u00e9ment jug\u00e9 par l\u2019adversaire comme trop incons\u00e9quent pour m\u00e9riter en retour une r\u00e9action forte pour le stopper mais l\u2019effet cumulatif de ces actions \u00e0 premi\u00e8re vue limit\u00e9es modifie durablement le rapport de forces sur le terrain.\u00a0\u00bb<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-216\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-216\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-06-13\" data-sort-value=\"2008-06-13\">13 juin 2008<\/time>, l&rsquo;agence n\u00e9erlandaise d&rsquo;\u00e9valuation environnementale relevait que la Chine \u00e9tait pass\u00e9e devant les \u00c9tats-Unis en tant que plus gros contributeur de CO<sub>2<\/sub>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span><span id=\"R\u00e9f\u00e9rences\" class=\"mw-headline\">R\u00e9f\u00e9rences<\/span><\/h3>\n<div class=\"reference-cadre\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-1\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/french.china.org.cn\/fa-zhengzhi\/2.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le r\u00e9gime politique chinois<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffrench.china.org.cn%2Ffa-zhengzhi%2F2.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Centre d'informations Internet de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centre_d%27informations_Internet_de_Chine\">china.org.cn<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-02-22\" data-sort-value=\"2020-02-22\">22 f\u00e9vrier 2020<\/time>)<\/small><\/span>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le PCC est l\u2019unique parti au pouvoir en Chine\u00a0\u00bb<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cabestan-2\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Cabestan_2-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Cabestan_2-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cabestan1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Pierre_Cabestan1999\" class=\"ouvrage\">Jean-Pierre\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cabestan<\/span>, \u00ab\u00a0<cite>Recrudescence de tension \u00ab\u00a0d&rsquo;\u00c9tat \u00e0 \u00c9tat\u00a0\u00bb dans le d\u00e9troit de Formose\u00a0: La nouvelle approche taiwanaise de ses relations avec la Chine populaire et ses r\u00e9percussions<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Perspectives chinoises\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspectives_chinoises\">Perspectives chinoises<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a054,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01,\u200e\u00a0<time>1999<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a04\u201313\u00a0<small>(<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.3406\/perch.1999.2398\" rel=\"nofollow\">10.3406\/perch.1999.2398<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.persee.fr\/doc\/perch_1021-9013_1999_num_54_1_2398\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Fperch_1021-9013_1999_num_54_1_2398\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-02-06\" data-sort-value=\"2020-02-06\">6 f\u00e9vrier 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-5\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Chine continentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine_continentale\">Chine continentale<\/a>, r\u00e9sidents \u00e9trangers non compris\u00a0:\u00a0<span id=\"2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.xinhuanet.com\/english\/2021-05\/11\/c_139938673.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China&rsquo;s population reaches 1.41178 bln: official data<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.xinhuanet.com%2Fenglish%2F2021-05%2F11%2Fc_139938673.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Xinhua\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Xinhua\">Xinhua<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-05-11\" data-sort-value=\"2021-05-11\">11 mai 2021<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-WEO_oct_21-7\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-3\">d<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-4\">e<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-5\">f<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-WEO_oct_21_7-6\">g<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imf.org\/en\/Publications\/WEO\/weo-database\/2021\/October\/select-country-group\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>World Economic Outlook Database<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imf.org%2Fen%2FPublications%2FWEO%2Fweo-database%2F2021%2FOctober%2Fselect-country-group\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Fonds mon\u00e9taire international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonds_mon%C3%A9taire_international\">Fonds mon\u00e9taire international<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-10\" data-sort-value=\"2021-10\">octobre 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-10\" data-sort-value=\"2021-12-10\">10 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-8\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/hdr.undp.org\/en\/composite\/HDI\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Human Development Reports<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fhdr.undp.org%2Fen%2Fcomposite%2FHDI\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">hdr.undp.org<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-02-22\" data-sort-value=\"2021-02-22\">22 f\u00e9vrier 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.un.org\/en\/iso\/cn.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China\u00a0: General Information<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdata.un.org%2Fen%2Fiso%2Fcn.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Organisation des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies\">UNdata<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-12-01\" data-sort-value=\"2019-12-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0d\u00e9cembre 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-cia-10\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-cia_10-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-cia_10-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-cia_10-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.cia.gov\/the-world-factbook\/countries\/china\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>The World Factbook\u00a0: China<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.cia.gov%2Fthe-world-factbook%2Fcountries%2Fchina%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Central Intelligence Agency\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Central_Intelligence_Agency\">Central Intelligence Agency<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-05-12\" data-sort-value=\"2021-05-12\">12 mai 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-superficierang3vs4-11\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-superficierang3vs4_11-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-superficierang3vs4_11-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le classement respectif de la Chine et des \u00c9tats-Unis en fonction de la superficie d\u00e9pend de la m\u00e9thode de calcul, qui peut inclure ou exclure les eaux c\u00f4ti\u00e8res et territoriales. Voir la section\u00a0<a title=\"Liste des pays et territoires par superficie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_et_territoires_par_superficie#Chine_et_%C3%89tats-Unis\">Chine et \u00c9tats-Unis<\/a>\u00a0de l&rsquo;article\u00a0<a title=\"Liste des pays et territoires par superficie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_pays_et_territoires_par_superficie\">Liste des pays et territoires par superficie<\/a>\u00a0pour plus de d\u00e9tails.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-12\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/mjp.univ-perp.fr\/constit\/cn1982.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Constitution chinoise de 1982<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmjp.univ-perp.fr%2Fconstit%2Fcn1982.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">mjp.univ-perp.fr<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-13\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20060902024847\/http:\/\/www.emsc.nysed.gov\/ciai\/socst\/grade3\/whatisa.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0What Is a Culture?\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 2 septembre 2006 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i>emsc.nysed.gov<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-14\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Mote2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"F._W._Mote2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0F. W. Mote,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Imperial China 900-1800<\/cite>, Harvard University Press,\u00a0<time>2003<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0876<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Temple_2007_162-165-17\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Temple_2007_162-165_17-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Temple2007\">Temple 2007<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0162-165.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Temple_2007_92-95-18\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Temple_2007_92-95_18-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Temple2007\">Temple 2007<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a092-95.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-MARCO-19\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-MARCO_19-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Marco Polo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marco_Polo\">Marco Polo<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Devisement du monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Devisement_du_monde\">Devisement du monde<\/a><\/i>, chapitre XCVI, compte rendu de son exp\u00e9dition en Chine, r\u00e9dig\u00e9 en fran\u00e7ais.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Temple_2007_250-254-20\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Temple_2007_250-254_20-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#Temple2007\">Temple 2007<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0250-254.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-21\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2008\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.legifrance.gouv.fr\/jopdf\/common\/jo_pdf.jsp?numJO=0&amp;dateJO=20080924&amp;numTexte=91&amp;pageDebut=14818&amp;pageFin=14825\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Journal officiel de la R\u00e9publique fran\u00e7aise<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.legifrance.gouv.fr%2Fjopdf%2Fcommon%2Fjo_pdf.jsp%3FnumJO%3D0%26dateJO%3D20080924%26numTexte%3D91%26pageDebut%3D14818%26pageFin%3D14825\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">legifrance.gouv.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-09-24\" data-sort-value=\"2008-09-24\">24 septembre 2008<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-22\" data-sort-value=\"2018-05-22\">22 mai 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-22\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.academie-francaise.fr\/questions-de-langue#55_strong-em-noms-d-tats-d-habitants-de-capitales-em-strong\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Questions de langue\u00a0; Noms d\u2019\u00c9tats, d\u2019habitants, de capitales<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.academie-francaise.fr%2Fquestions-de-langue%2355_strong-em-noms-d-tats-d-habitants-de-capitales-em-strong\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">academie-francaise.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-22\" data-sort-value=\"2018-05-22\">22 mai 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cremin2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Aedeen_Cremin2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Aedeen Cremin,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Archaeologica\u00a0: the world&rsquo;s most significant sites and cultural treasures<\/cite>, Global Book Publishing,\u00a0<time>2007<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0246<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-25\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Buckley_Ebrey1996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Patricia_Buckley_Ebrey1996\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Patricia Buckley Ebrey,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Cambridge illustrated history of China<\/cite>, Cambridge University Press,\u00a0<time>1996<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a022<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-26\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Elisseeff2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Danielle_Elisseeff2008\" class=\"ouvrage\">Danielle\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Elisseeff<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Art et arch\u00e9ologie\u00a0: la Chine du N\u00e9olithique \u00e0 la fin des Cinq Dynasties (960 de notre \u00e8re)<\/cite>,\u00a0<a title=\"R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux et du Grand Palais des Champs-\u00c9lys\u00e9es\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9union_des_mus%C3%A9es_nationaux_et_du_Grand_Palais_des_Champs-%C3%89lys%C3%A9es\">R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux &#8211; Grand Palais<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Petits Manuels de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_du_Louvre\">\u00c9cole du Louvre<\/a>\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7118-5269-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7118-5269-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-7118-5269-7<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7118-5269-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7118-5269-5\"><span class=\"nowrap\">2-7118-5269-5<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/oclc\/315837236&amp;lang=fr\" rel=\"nofollow\">315837236<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/oclc\/315837236\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F315837236\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:0-28\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-:0_28-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-:0_28-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Paris-Dauphine2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre_Bezbakh,_ma\u00eetre_de_conf\u00e9rences_\u00e0_l'universit\u00e9_Paris-Dauphine2011\" class=\"ouvrage\">Pierre Bezbakh, ma\u00eetre de conf\u00e9rences \u00e0 l&rsquo;universit\u00e9\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Paris-Dauphine<\/span>, \u00ab\u00a0<cite>Zheng He, l&rsquo;\u00ab\u00a0amiral des mers de l&rsquo;Ouest\u00a0\u00bb<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-11-07\" data-sort-value=\"2011-11-07\">7 novembre 2011<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\">ISSN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/issn\/1950-6244&amp;lang=fr\" rel=\"nofollow\">1950-6244<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/idees\/article\/2011\/11\/07\/zheng-he-l-amiral-des-mers-de-l-ouest_1599782_3232.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fidees%2Farticle%2F2011%2F11%2F07%2Fzheng-he-l-amiral-des-mers-de-l-ouest_1599782_3232.html\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-02-03\" data-sort-value=\"2017-02-03\">3 f\u00e9vrier 2017<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-29\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Coispeau2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Olivier_Coispeau2016\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Olivier\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Coispeau<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Finance Masters\u00a0: A Brief History of International Financial Centers in the Last Millennium<\/cite>, World Scientific Publishing Company Pte Limited,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-08-08\" data-sort-value=\"2016-08-08\">8 ao\u00fbt 2016<\/time>, 368\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-981-310-882-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-981-310-882-0\"><span class=\"nowrap\">978-981-310-882-0<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books\/about\/Finance_Masters.html?id=84MLkAEACAAJ&amp;redir_esc=y\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%2Fabout%2FFinance_Masters.html%3Fid%3D84MLkAEACAAJ%26redir_esc%3Dy\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-30\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"ELISSEEFF2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Danielle_ELISSEEFF2014\" class=\"ouvrage\">Danielle\u00a0<span class=\"nom_auteur\">ELISSEEFF<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Puyi<\/cite>, EDI8,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-05-28\" data-sort-value=\"2014-05-28\">28 mai 2014<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-262-04842-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-262-04842-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-262-04842-6<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=2jydAwAAQBAJ\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3D2jydAwAAQBAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-31\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jucha2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nicolas_Jucha2012\" class=\"ouvrage\">Nicolas Jucha,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/fr.gbtimes.com\/life\/puyi-la-triste-histoire-du-dernier-empereur-de-chine\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Puyi, la triste histoire du dernier empereur de Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffr.gbtimes.com%2Flife%2Fpuyi-la-triste-histoire-du-dernier-empereur-de-chine\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-12-01\" data-sort-value=\"2012-12-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0d\u00e9cembre 2012<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-32\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.cis.org.au\/app\/uploads\/2015\/04\/images\/stories\/policy-magazine\/2006-autumn\/2006-22-1-wolfgang-kasper.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Mao, The Unknown Story; by Jung Chang and Jon Halliday<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.cis.org.au%2Fapp%2Fuploads%2F2015%2F04%2Fimages%2Fstories%2Fpolicy-magazine%2F2006-autumn%2F2006-22-1-wolfgang-kasper.pdf\">archive<\/a>]<\/small><\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe\">[PDF]<\/abbr><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-33\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.universalis.fr\/encyclopedie\/invasion-du-tibet-par-la-chine\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Invasion du Tibet par la Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.universalis.fr%2Fencyclopedie%2Finvasion-du-tibet-par-la-chine%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">universalis.fr<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-34\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"B\u00e9sanger1996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Serge_B\u00e9sanger1996\" class=\"ouvrage\">Serge B\u00e9sanger,\u00a0<cite class=\"italique\">Le d\u00e9fi chinois<\/cite>,\u00a0<time>1996<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=vFIhhwKyZ8UC&amp;pg=PA55&amp;dq=r%C3%A9volution+en+chine+execution\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DvFIhhwKyZ8UC%26pg%3DPA55%26dq%3Dr%25C3%25A9volution%2Ben%2Bchine%2Bexecution\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-35\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Wenlie\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yu_Wenlie\" class=\"ouvrage\">Yu Wenlie,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/socio13.wordpress.com\/2008\/03\/19\/leconomie-socialiste-de-marche-chinoise-1-par-yu-wenlie-professeur-deconomie-pekin\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>L&rsquo;\u00e9conomie socialiste de march\u00e9 chinoise<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fsocio13.wordpress.com%2F2008%2F03%2F19%2Fleconomie-socialiste-de-marche-chinoise-1-par-yu-wenlie-professeur-deconomie-pekin%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-36\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/savoirs-et-connaissances\/article\/2002\/12\/30\/michel-bonnin-comment-definir-le-regime-politique-chinois-aujourd-hui_303819_3328.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Michel Bonnin\u00a0: Comment d\u00e9finir le r\u00e9gime politique chinois aujourd&rsquo;hui\u00a0? [Conf\u00e9rence]<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fsavoirs-et-connaissances%2Farticle%2F2002%2F12%2F30%2Fmichel-bonnin-comment-definir-le-regime-politique-chinois-aujourd-hui_303819_3328.html\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-37\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2005\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www1.rfi.fr\/actufr\/articles\/062\/article_34290.asp\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Commerce des armes &#8211; Chine\u00a0: l\u2019Europe souhaite lever son embargo<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww1.rfi.fr%2Factufr%2Farticles%2F062%2Farticle_34290.asp\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Radio France internationale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Radio_France_internationale\">rfi<\/a>.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-02-23\" data-sort-value=\"2005-02-23\">23 f\u00e9vrier 2005<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-04-11\" data-sort-value=\"2018-04-11\">11 avril 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-39\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Montalba2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Olivier_Montalba2008\" class=\"ouvrage\">Olivier Montalba,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/jeux-olympiques-toute-l-actualite\/article\/2008\/08\/16\/la-chine-compte-1-3-milliard-d-habitants-vraiment_1084609_1074179.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine compte 1,3 milliard d&rsquo;habitants. Vraiment\u00a0?<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fjeux-olympiques-toute-l-actualite%2Farticle%2F2008%2F08%2F16%2Fla-chine-compte-1-3-milliard-d-habitants-vraiment_1084609_1074179.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-08-16\" data-sort-value=\"2008-08-16\">16 ao\u00fbt 2008<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-defi-40\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-defi_40-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-defi_40-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"AFP2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"avec_AFP2013\" class=\"ouvrage\">avec AFP, \u00ab\u00a0<cite>Cancer et urbanisation, les nouveaux d\u00e9fis sanitaires de la Chine<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a>.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-06-07\" data-sort-value=\"2013-06-07\">7 juin 2013<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/asie-pacifique\/article\/2013\/06\/07\/cancer-et-urbanisation-les-nouveaux-defis-sanitaires-de-la-chine_3426063_3216.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fasie-pacifique%2Farticle%2F2013%2F06%2F07%2Fcancer-et-urbanisation-les-nouveaux-defis-sanitaires-de-la-chine_3426063_3216.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-41\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Philip2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bruno_Philip2006\" class=\"ouvrage\">Bruno Philip, \u00ab\u00a0<cite>Dans le Sud de la Chine, les montagnards miaos restent \u00e0 la tra\u00eene du d\u00e9collage \u00e9conomique<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-12-16\" data-sort-value=\"2006-12-16\">16 d\u00e9cembre 2006<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3216,36-846411@51-844321,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3216%2C36-846411%4051-844321%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-42\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Le Monde<\/i>, 6 janvier 2005.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-43\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2013\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lapresse.ca\/vivre\/sante\/enfants\/201301\/10\/01-4610254-chine-la-politique-de-lenfant-unique-a-produit-des-adultes-moins-sociaux.php\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: la politique de l&rsquo;enfant unique a produit des adultes moins sociaux<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lapresse.ca%2Fvivre%2Fsante%2Fenfants%2F201301%2F10%2F01-4610254-chine-la-politique-de-lenfant-unique-a-produit-des-adultes-moins-sociaux.php\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"La Presse (Montr\u00e9al)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Presse_(Montr%C3%A9al)\">La Presse<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-01-10\" data-sort-value=\"2013-01-10\">10 janvier 2013<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-44\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Articles sur les sanctions concernant des membres du parti communiste chinois\u00a0:\u00a0<span id=\"AFP_et_Reuters2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"avec_AFP_et_Reuters2008\" class=\"ouvrage\">avec AFP et Reuters, \u00ab\u00a0<cite>Des centaines de membres du PC chinois exclus pour non-respect de la politique de l&rsquo;enfant unique<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-07\" data-sort-value=\"2008-01-07\">7 janvier 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3210,36-996443@51-996494,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3210%2C36-996443%4051-996494%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/tempsreel.nouvelobs.com\/depeches\/international\/asiepacifique\/20080107.FAP8743\/le_parti_communiste_chinois_exclut_500_membres_pour_ne_.html\" rel=\"nofollow\">Actualit\u00e9s en temps r\u00e9el &#8211; journal d&rsquo;information &#8211; Nouvelobs.com<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ftempsreel.nouvelobs.com%2Fdepeches%2Finternational%2Fasiepacifique%2F20080107.FAP8743%2Fle_parti_communiste_chinois_exclut_500_membres_pour_ne_.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20091002023414\/http:\/\/tempsreel.nouvelobs.com\/depeches\/international\/asiepacifique\/20080107.FAP8743\/le_parti_communiste_chinois_exclut_500_membres_pour_ne_.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Copie archiv\u00e9e\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 2 octobre 2009 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>,\u00a0<span id=\"2008\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Le PC chinois exclut des p\u00e8res de famille nombreuse<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-08\" data-sort-value=\"2008-01-08\">8 janvier 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/international\/2008\/01\/08\/01003-20080108ARTFIG00425-le-pc-chinois-exclut-des-peres-de-famille-nombreuse-.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2F2008%2F01%2F08%2F01003-20080108ARTFIG00425-le-pc-chinois-exclut-des-peres-de-famille-nombreuse-.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-45\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Figaro2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Le_Figaro2021\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Agence France-Presse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agence_France-Presse\">AFP<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/amp.lefigaro.fr\/flash-actu\/la-chine-va-autoriser-les-familles-a-avoir-trois-enfants-20210531\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine va autoriser les familles \u00e0 avoir trois enfants<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Famp.lefigaro.fr%2Fflash-actu%2Fla-chine-va-autoriser-les-familles-a-avoir-trois-enfants-20210531\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-05-31\" data-sort-value=\"2021-05-31\">31 mai 2021<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-46\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Monde2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Le_Monde2015\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Agence France-Presse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agence_France-Presse\">AFP<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/asie-pacifique\/article\/2015\/10\/29\/la-chine-annonce-la-fin-de-la-politique-de-l-enfant-unique_4799364_3216.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine annonce la fin de la politique de l\u2019enfant unique<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fasie-pacifique%2Farticle%2F2015%2F10%2F29%2Fla-chine-annonce-la-fin-de-la-politique-de-l-enfant-unique_4799364_3216.html\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-10-29\" data-sort-value=\"2015-10-29\">29 octobre 2015<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-47\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Thierry Sanjuan,\u00a0<i>Atlas de la Chine, les mutations acc\u00e9l\u00e9r\u00e9es<\/i>, Autrement, Paris, 2007,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a021<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-48\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Xinran,\u00a0<i>Messages de m\u00e8res inconnues<\/i>, janvier 2011.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-49\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"AFP2010\" class=\"ouvrage\">AFP, \u00ab\u00a0<cite>D\u00e9s\u00e9quilibre des naissances\u00a0: 119 gar\u00e7ons pour\u00a0<span class=\"nowrap\">100 filles<\/span>\u00a0en Chine<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Aujourd&rsquo;hui la Chine.com<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-01-12\" data-sort-value=\"2010-01-12\">12 janvier 2010<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.aujourdhuilachine.com\/desequilibre-des-naissances-119-garcons-pour-100-filles-en-chine\/\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.aujourdhuilachine.com%2Fdesequilibre-des-naissances-119-garcons-pour-100-filles-en-chine%2F\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-50\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Hodge\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Graeme_Hodge\" class=\"ouvrage\">Graeme Hodge,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/tilz.tearfund.org\/fr-fr\/resources\/publications\/footsteps\/footsteps_61-70\/footsteps_69\/human_trafficking\/?d=1%3Fd%3D1%3Fd%3D1%3Fd%3D1%3Fd%3Fd%3Fd\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le Trafic Humain<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ftilz.tearfund.org%2Ffr-fr%2Fresources%2Fpublications%2Ffootsteps%2Ffootsteps_61-70%2Ffootsteps_69%2Fhuman_trafficking%2F%3Fd%3D1%253Fd%253D1%253Fd%253D1%253Fd%253D1%253Fd%253Fd%253Fd\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-51\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-51\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2009\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.chine-informations.com\/actualite\/chine-nouveau-programme-pour-lutter-contre-le-trafic-humain_13823.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: nouveau programme pour lutter contre le trafic humain<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.chine-informations.com%2Factualite%2Fchine-nouveau-programme-pour-lutter-contre-le-trafic-humain_13823.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Chine Informations<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-08-20\" data-sort-value=\"2009-08-20\">20 ao\u00fbt 2009<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-52\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.npc.gov.cn\/englishnpc\/Constitution\/node_2825.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Constitution of the People&rsquo;s Republic of China (Full text after amendment on March 14, 2004<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.npc.gov.cn%2Fenglishnpc%2FConstitution%2Fnode_2825.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/span>\u00a0\u2014\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"en\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Article 4. All nationalities in the People&rsquo;s Republic of China are equal. The State protects the lawful rights and interests of the minority nationalities and upholds and develops a relationship of equality, unity and mutual assistance among all of China&rsquo;s nationalities. Discrimination against and oppression of any nationality are prohibited; any act which undermines the unity of the nationalities or instigates division is prohibited. [&#8230;]<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-53\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/fi2.mofcom.gov.cn\/aarticle\/aboutchina\/nationality\/200708\/20070804973889.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Ethnic minorities in China<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffi2.mofcom.gov.cn%2Faarticle%2Faboutchina%2Fnationality%2F200708%2F20070804973889.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">fi2.mofcom.gov.cn<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-08-09\" data-sort-value=\"2007-08-09\">9 ao\u00fbt 2007<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-09\" data-sort-value=\"2018-05-09\">9 mai 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-54\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.chine-informations.com\/guide\/politique-chinoise-a-egard-des-minorites-nationales_1538.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La politique chinoise \u00e0 l&rsquo;\u00e9gard des minorit\u00e9s nationales<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.chine-informations.com%2Fguide%2Fpolitique-chinoise-a-egard-des-minorites-nationales_1538.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">chine-informations.com<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-55\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-55\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Depuis le d\u00e9but des ann\u00e9es 80, le gouvernement central chinois a approuv\u00e9 l&rsquo;application du\u00a0<a title=\"Planification familiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Planification_familiale\">planning familial<\/a>\u00a0dans les r\u00e9gions des minorit\u00e9s nationales pour \u00e9lever leur niveau \u00e9conomique et culturel except\u00e9 au Tibet et dans les r\u00e9gions des minorit\u00e9s nationales peu peupl\u00e9es. Les r\u00e8glements sont d\u00e9termin\u00e9s par le gouvernement du d\u00e9partement autonome ou par la province et la r\u00e9gion autonome int\u00e9ress\u00e9es selon les conditions locales.\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/french.china.org.cn\/fa-book\/41.htm\" rel=\"nofollow\">Unir le guide de l&rsquo;\u00c9tat avec le d\u00e9sir de la masse<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffrench.china.org.cn%2Ffa-book%2F41.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/i>, China Internet Information Center.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-unchr_r\u00e9solution_8-56\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-unchr_r%C3%A9solution_8_56-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-unchr_r%C3%A9solution_8_56-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.unhchr.ch\/Huridocda\/Huridoca.nsf\/0\/1df3f27d0a3e2f17802567c3003d550c?Opendocument\" rel=\"nofollow\">Rapport de la sous-commission \u00e9tabli en application de la r\u00e9solution 8 (XXIII) de la Commission des Droits de l&rsquo;Homme<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.unhchr.ch%2FHuridocda%2FHuridoca.nsf%2F0%2F1df3f27d0a3e2f17802567c3003d550c%3FOpendocument\">archive<\/a>]<\/small>, 24 juin 1999.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-groupe_s\u00e9nat-57\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-groupe_s%C3%A9nat_57-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-groupe_s%C3%A9nat_57-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Quelle solution politique pour le Tibet\u00a0?\u00a0\u00bb, rapport du groupe interparlementaire fran\u00e7ais d&rsquo;amiti\u00e9\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a077 (2007-2008) &#8211; 17 octobre 2007\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.senat.fr\/ga\/ga77\/ga77_mono.html#toc84\" rel=\"nofollow\">L&rsquo;envers du d\u00e9cor<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.senat.fr%2Fga%2Fga77%2Fga77_mono.html%23toc84\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-58\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le sentiment d\u2019\u00eatre domin\u00e9es par la Chine au profit des Chinois han et \u00e0 leurs d\u00e9pens a rapidement g\u00e9n\u00e9r\u00e9 chez les populations locales un profond mal-\u00eatre.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ceri-sciencespo.com\/publica\/etude\/etude110.pdf\" rel=\"nofollow\">Opposition politique, nationalisme et islam chez les Ou\u00efghours du Xinjiang<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ceri-sciencespo.com%2Fpublica%2Fetude%2Fetude110.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, R\u00e9mi Castets, Les \u00c9tudes du CERI,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0110 &#8211; octobre 2004,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a04<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-59\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0De nombreuses politiques alimentent en effet le m\u00e9contentement des minorit\u00e9s nationales. La Loi sur le contr\u00f4le des naissances et les avortements impos\u00e9s sont par exemple mal tol\u00e9r\u00e9s par les populations musulmanes de la r\u00e9gion. [&#8230;] Les interdits et la r\u00e9pression autour des activit\u00e9s religieuses et culturelles potentiellement subversives sont devenus particuli\u00e8rement \u00e9touffants. Cependant, c\u2019est sans doute la politique massive de colonisation han qui aux yeux des populations autochtones a eu les cons\u00e9quences les plus d\u00e9sastreuses et les plus difficiles \u00e0 accepter.\u00a0\u00bb<\/span>, Ibid,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a019<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-60\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Nous nous devons d\u2019exposer son caract\u00e8re r\u00e9actionnaire et son hypocrisie religieuse. Nous devons reconna\u00eetre le dala\u00ef-lama pour ce qu\u2019il est\u00a0: le chef d\u2019un groupe de s\u00e9paratistes politiques qui conspirent pour l\u2019ind\u00e9pendance du Tibet, l\u2019outil fid\u00e8le des forces anti-chinoises dans le monde, la derni\u00e8re source de d\u00e9sordre social au Tibet, et le premier obstacle dans la cr\u00e9ation d\u2019un ordre normal dans le bouddhisme tib\u00e9tain.\u00a0\u00bb<\/span>, Dixi\u00e8me Plan quinquennal de la RAT, chapitre 19, rapport\u00e9 par Susette Cooke, Perspectives chinoises,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a079, 2003, note 60,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/perspectiveschinoises.revues.org\/document179.html\" rel=\"nofollow\">La culture tib\u00e9taine menac\u00e9e par la croissance \u00e9conomique<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fperspectiveschinoises.revues.org%2Fdocument179.html\">archive<\/a>]<\/small>, mis en ligne le 2 ao\u00fbt 2006. Consult\u00e9 le 11 novembre 2007.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-61\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Apr\u00e8s la lib\u00e9ration pacifique du Xinjiang, les forces en faveur du \u00ab\u00a0Turkestan oriental\u00a0\u00bb n\u2019ont pas accept\u00e9 leur d\u00e9faite. Une minorit\u00e9 de s\u00e9paratistes du Xinjiang r\u00e9fugi\u00e9s \u00e0 l\u2019\u00e9tranger agissaient de connivence avec les s\u00e9paratistes en territoire chinois, tentant de mener des activit\u00e9s de s\u00e9paration et de sabotage gr\u00e2ce au soutien des forces internationales antichinoises. Depuis les ann\u00e9es 1990 en particulier, certaines forces en faveur du \u00ab\u00a0Turkestan oriental\u00a0\u00bb en Chine et \u00e0 l\u2019\u00e9tranger, influenc\u00e9es par l\u2019extr\u00e9misme religieux, le s\u00e9paratisme et le terrorisme international, ont commenc\u00e9 \u00e0 mener des activit\u00e9s de s\u00e9paration et de sabotage par le terrorisme et la violence. Certaines organisations en faveur du \u00ab\u00a0Turkestan oriental\u00a0\u00bb ont d\u00e9clar\u00e9 ouvertement vouloir obtenir la s\u00e9paration par les moyens terroristes et violents. Au Xinjiang en Chine et dans certains pays concern\u00e9s, les forces en faveur du \u00ab\u00a0Turkestan oriental\u00a0\u00bb ont complot\u00e9 et organis\u00e9 une s\u00e9rie d\u2019incidents sanglants terroristes et violents par l\u2019explosion, l\u2019assassinat, l\u2019incendie, l\u2019empoisonnement et l\u2019attaque, portant gravement atteinte \u00e0 la vie et \u00e0 la fortune des grandes masses de toutes les ethnies chinoises, \u00e0 la stabilit\u00e9 sociale de la Chine et \u00e0 la s\u00e9curit\u00e9 et \u00e0 la stabilit\u00e9 des pays et r\u00e9gions concern\u00e9s. Apr\u00e8s l\u2019attentat du 11 septembre, la voix internationale de la lutte et de la coop\u00e9ration antiterroristes devient de plus en plus forte. Afin de sortir d\u2019une situation embarrassante, les forces en faveur du \u00ab\u00a0Turkestan oriental\u00a0\u00bb ont commenc\u00e9 \u00e0 brandir la banni\u00e8re de sauvegarder \u00ab\u00a0les droits de l\u2019Homme\u00a0\u00bb, \u00ab\u00a0la libert\u00e9 religieuse\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0les droits des ethnies minoritaires\u00a0\u00bb. Elles ont forg\u00e9 un mensonge selon lequel \u00ab\u00a0le gouvernement chinois a profit\u00e9 de l\u2019occasion pour r\u00e9primer les ethnies minoritaires\u00a0\u00bb afin d\u2019induire l\u2019opinion publique en erreur, de tromper l\u2019opinion publique mondiale et d\u2019\u00e9viter les coups antiterroristes internationaux.\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/french.china.org.cn\/fa-book\/xinjiang\/xinjiang-s.htm\" rel=\"nofollow\">L\u2019histoire et le d\u00e9veloppement du Xinjiang<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffrench.china.org.cn%2Ffa-book%2Fxinjiang%2Fxinjiang-s.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0IV. L\u2019origine de la question du \u00ab\u00a0Turkestan oriental\u00a0\u00bb, Office d\u2019information du Conseil des Affaires d\u2019\u00c9tat de la r\u00e9publique populaire de Chine, P\u00e9kin, mars 2003. Consult\u00e9 le 11 novembre 2007.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-62\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-62\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Kashgar2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Matthew_Forney_Kashgar2002\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais am\u00e9ricain\">(en-US)<\/abbr>\u00a0Matthew Forney\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Kashgar<\/span>,\u00a0<span lang=\"en-us\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.time.com\/time\/magazine\/article\/0,9171,218371,00.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>One Nation\u2014Divided<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.time.com%2Ftime%2Fmagazine%2Farticle%2F0%2C9171%2C218371%2C00.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Time (magazine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Time_(magazine)\">Time<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2002-03-25\" data-sort-value=\"2002-03-25\">25 mars 2002<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\">ISSN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/issn\/0040-781X&amp;lang=fr\" rel=\"nofollow\">0040-781X<\/a><\/span>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-09\" data-sort-value=\"2018-05-09\">9 mai 2018<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-63\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-63\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.rfa.org\/english\/news\/politics\/2002\/01\/27\/85871\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Politics<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fenglish%2Fnews%2Fpolitics%2F2002%2F01%2F27%2F85871%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">rfa.org<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-09\" data-sort-value=\"2018-05-09\">9 mai 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-64\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-64\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.amnesty.org\/fr\/latest\/news\/2018\/09\/china-xinjiang-families-of-up-to-one-million-detained-demand-answers\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine. Les familles d\u2019un million de personnes d\u00e9tenues dans le cadre d\u2019une campagne massive de \u00ab\u00a0r\u00e9\u00e9ducation\u00a0\u00bb demandent des r\u00e9ponses<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.amnesty.org%2Ffr%2Flatest%2Fnews%2F2018%2F09%2Fchina-xinjiang-families-of-up-to-one-million-detained-demand-answers%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.amnesty.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-24\" data-sort-value=\"2018-09-24\">24 septembre 2018<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-09-06\" data-sort-value=\"2019-09-06\">6 septembre 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-65\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-65\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.gentside.com\/chine\/du-porc-et-de-l-alcool-pour-punir-les-detenus-le-scandale-des-camps-de-reeducation-pour-musulmans-en-chine_art85331.html\" rel=\"nofollow\">Du porc et de l&rsquo;alcool pour punir les d\u00e9tenus\u00a0: le scandale des \u00ab\u00a0camps de r\u00e9\u00e9ducation\u00a0\u00bb pour musulmans en Chine<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.gentside.com%2Fchine%2Fdu-porc-et-de-l-alcool-pour-punir-les-detenus-le-scandale-des-camps-de-reeducation-pour-musulmans-en-chine_art85331.html\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i>Gentside<\/i>, 19 mai 2018.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-66\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-66\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.rtbf.be\/info\/monde\/detail_d-ex-detenus-temoignent-des-conditions-atroces-de-camp-de-reeducation-en-chine?id=9920818\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>D&rsquo;ex-d\u00e9tenus t\u00e9moignent des conditions atroces de \u00ab\u00a0camp de r\u00e9\u00e9ducation\u00a0\u00bb en Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.rtbf.be%2Finfo%2Fmonde%2Fdetail_d-ex-detenus-temoignent-des-conditions-atroces-de-camp-de-reeducation-en-chine%3Fid%3D9920818\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Radio-t\u00e9l\u00e9vision belge de la Communaut\u00e9 fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Radio-t%C3%A9l%C3%A9vision_belge_de_la_Communaut%C3%A9_fran%C3%A7aise\">RTBF<\/a>.be<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-17\" data-sort-value=\"2018-05-17\">17 mai 2018<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-67\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-67\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lagarde2018\" class=\"ouvrage\"><span id=\"St\u00e9phane_Lagarde2018\" class=\"ouvrage\">St\u00e9phane Lagarde,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.rfi.fr\/asie-pacifique\/20181010-chine-reconnait-camps-reeducation-xinjiang\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Ou\u00efghours\u00a0: la Chine reconna\u00eet le recours \u00e0 des camps de r\u00e9\u00e9ducation au Xinjiang<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Fasie-pacifique%2F20181010-chine-reconnait-camps-reeducation-xinjiang\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Radio France internationale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Radio_France_internationale\">RFI<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-10-10\" data-sort-value=\"2018-10-10\">10 octobre 2018<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Nalapat-68\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Nalapat_68-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Nalapat_68-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Madhav Das Nalapat,\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20060326210140\/http:\/\/www.bharat-rakshak.com\/SRR\/Volume14\/nalapat.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Ensuring China&rsquo;s \u00ab\u00a0Peaceful Rise\u00a0\u00bb\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 26 mars 2006 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-69\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"DahlmanAubert2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Carl_J._DahlmanJean-\u00c9ric_Aubert2001\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Carl J. Dahlman et Jean-\u00c9ric Aubert,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century<\/cite>,\u00a0<a title=\"Banque mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_mondiale\">World Bank<\/a>\u00a0Institute Development Studies,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2001-10-31\" data-sort-value=\"2001-10-31\">31 octobre 2001<\/time>, 200\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/documents.banquemondiale.org\/curated\/fr\/597311468221378343\/China-and-the-knowledge-economy-seizing-the-21st-century\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdocuments.banquemondiale.org%2Fcurated%2Ffr%2F597311468221378343%2FChina-and-the-knowledge-economy-seizing-the-21st-century\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Dellios-70\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Dellios_70-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Dellios_70-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;Docteur&quot;_&gt;Dr_Rosita_Dellios2004-2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dr_Rosita_Dellios2004-2005\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Docteur\">D<sup>r<\/sup><\/abbr>\u00a0Rosita Dellios,\u00a0<span lang=\"en\">\u00ab\u00a0<cite>The Rise of China as a Global Power<\/cite>\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Culture\u00a0<a title=\"Mandala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mandala\">Mandala<\/a><\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a06,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02,\u200e 2004-2005\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/cm.scholasticahq.com\/article\/5862-the-rise-of-china-as-a-global-power\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcm.scholasticahq.com%2Farticle%2F5862-the-rise-of-china-as-a-global-power\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-71\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-71\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ebrey (1999), 175.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-72\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-72\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.heritage.org\/index\/Ranking.aspx\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>2020 Index of Economic Freedom<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.heritage.org%2Findex%2FRanking.aspx\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">heritage.org<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-73\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"DahlmanAubert2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Carl_J._DahlmanJean-\u00c9ric_Aubert2001\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Carl J. Dahlman et Jean-\u00c9ric Aubert,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">China and the Knowledge Economy\u00a0: Seizing the 21st Century.<\/cite>, World Bank,\u00a0<time>2001<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-585-43739-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-585-43739-4\"><span class=\"nowrap\">0-585-43739-4<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9780585437392\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9780585437392\"><span class=\"nowrap\">9780585437392<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/oclc\/48761092&amp;lang=fr\" rel=\"nofollow\">48761092<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/eric.ed.gov\/?id=ED460052\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Feric.ed.gov%2F%3Fid%3DED460052\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-74\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-74\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ebrey (1999), 175.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-75\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-75\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"GuptaGovindarajanWang2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anil_K._GuptaVijay_GovindarajanHaiyan_Wang2008\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Anil K.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gupta<\/span>, Vijay\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Govindarajan<\/span>\u00a0et Haiyan\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Wang<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Quest for Global Dominance\u00a0: Transforming Global Presence into Global Competitive Advantage<\/cite>, Jossey-Bass,\u00a0<time>2008<\/time>, 320\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-470-27844-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-470-27844-4\"><span class=\"nowrap\">978-0-470-27844-4<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0470278447\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0470278447\"><span class=\"nowrap\">0470278447<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9781119097457\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9781119097457\"><span class=\"nowrap\">9781119097457<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/oclc\/228417313&amp;lang=fr\" rel=\"nofollow\">228417313<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/oclc\/228417313\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F228417313\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-76\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-76\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.rtl.fr\/actu\/international\/chine-le-pays-deviendra-la-premiere-puissance-mondiale-en-2028-7800946464\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: le pays deviendra la premi\u00e8re puissance mondiale en 2028<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.rtl.fr%2Factu%2Finternational%2Fchine-le-pays-deviendra-la-premiere-puissance-mondiale-en-2028-7800946464\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"RTL\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/RTL\">RTL<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-07-28\" data-sort-value=\"2021-07-28\">28 juillet 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-77\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-77\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0La Chine, seconde puissance mondiale\u00a0\u00bb, Direct Matin,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0830,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2011-02-15\" data-sort-value=\"2011-02-15\">15 f\u00e9vrier 2011<\/time>,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a014<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-78\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Le Monde<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-01-25\" data-sort-value=\"2007-01-25\">25 janvier 2007<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-79\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-79\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Eveno2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anne_Eveno2014\" class=\"ouvrage\">Anne Eveno, \u00ab\u00a0<cite>L\u2019\u00e9conomie de la Chine devant celle des \u00c9tats-Unis\u00a0? Une histoire d\u2019indicateurs<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-12-09\" data-sort-value=\"2014-12-09\">9 d\u00e9cembre 2014<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/economie-mondiale\/article\/2014\/12\/09\/la-chine-deloge-les-etats-unis-de-leur-place-de-premiere-puissance-economique-mondiale_4537300_1656941.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Feconomie-mondiale%2Farticle%2F2014%2F12%2F09%2Fla-chine-deloge-les-etats-unis-de-leur-place-de-premiere-puissance-economique-mondiale_4537300_1656941.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Lib\u00e9-80\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Lib%C3%A9_80-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Albertini2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dominique_Albertini2014\" class=\"ouvrage\">Dominique Albertini, \u00ab\u00a0<cite>La Chine officiellement premi\u00e8re puissance \u00e9conomique au monde<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Lib\u00e9ration (journal)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lib%C3%A9ration_(journal)\">Lib\u00e9ration<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-12-08\" data-sort-value=\"2014-12-08\">8 d\u00e9cembre 2014<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.liberation.fr\/futurs\/2014\/12\/08\/la-chine-officiellement-premiere-puissance-economique-au-monde_1159199\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Ffuturs%2F2014%2F12%2F08%2Fla-chine-officiellement-premiere-puissance-economique-au-monde_1159199\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-81\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-81\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imf.org\/en\/Publications\/WEO\/weo-database\/2021\/April\/weo-report?c=924,111,&amp;s=PPPGDP,&amp;sy=2014&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>World Economic Outlook database<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imf.org%2Fen%2FPublications%2FWEO%2Fweo-database%2F2021%2FApril%2Fweo-report%3Fc%3D924%2C111%2C%26s%3DPPPGDP%2C%26sy%3D2014%26ey%3D2020%26ssm%3D0%26scsm%3D1%26scc%3D0%26ssd%3D1%26ssc%3D0%26sic%3D0%26sort%3Dcountry%26ds%3D.%26br%3D1\">archive<\/a>]<\/small><\/span>,\u00a0<a title=\"Fonds mon\u00e9taire international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fonds_mon%C3%A9taire_international\">Fonds mon\u00e9taire international<\/a>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04\" data-sort-value=\"2021-04\">avril 2021<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-82\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-82\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i><a title=\"Geo (magazine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geo_(magazine)\">Geo<\/a><\/i>, num\u00e9ro de mars 2010,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a029<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-83\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-83\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"AFP2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"avec_AFP2014\" class=\"ouvrage\">avec AFP, \u00ab\u00a0<cite>Chine: la croissance a atteint&#8230; 7,7\u00a0% en 2013<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Challenges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Challenges\">Challenges<\/a>.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-01-20\" data-sort-value=\"2014-01-20\">20 janvier 2014<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.challenges.fr\/economie\/20140120.CHA9374\/chine-la-croissance-a-atteint-7-7-en-2013.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.challenges.fr%2Feconomie%2F20140120.CHA9374%2Fchine-la-croissance-a-atteint-7-7-en-2013.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-84\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Paolo Farah, \u00ab\u00a0L\u2019accession de la Chine \u00e0 l\u2019<a title=\"Organisation mondiale du commerce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_du_commerce\">Organisation mondiale du commerce<\/a>\u00a0: les r\u00e8gles internationales et les barri\u00e8res culturelles internes\u00a0\u00bb dans\u00a0<i>Lettre de l\u2019Antenne franco-chinoise<\/i>, janvier 2006,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a01\u201312<\/span>,\u00a0<small>[<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/papers.ssrn.com\/sol3\/papers.cfm?abstract_id=924757\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpapers.ssrn.com%2Fsol3%2Fpapers.cfm%3Fabstract_id%3D924757\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>; Paolo Farah, \u00ab\u00a0Five Years of China\u2019s WTO Membership. EU and US Perspectives about China\u2019s Compliance with Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism\u00a0\u00bb dans\u00a0<i>Legal Issues of Economic Integration, Kluwer Law International<\/i>, Volume 33, num\u00e9ro 3,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0263-304<\/span>, ao\u00fbt 2006,\u00a0<small>[<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/papers.ssrn.com\/sol3\/papers.cfm?abstract_id=916768\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpapers.ssrn.com%2Fsol3%2Fpapers.cfm%3Fabstract_id%3D916768\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-85\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-85\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.wto.org\/french\/thewto_f\/countries_f\/china_f.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine et l&rsquo;OMC<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.wto.org%2Ffrench%2Fthewto_f%2Fcountries_f%2Fchina_f.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Organisation mondiale du commerce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_mondiale_du_commerce\">Organisation mondiale du commerce<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-06-19\" data-sort-value=\"2019-06-19\">19 juin 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-86\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-86\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Le Monde<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-06-14\" data-sort-value=\"2005-06-14\">14 juin 2005<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-87\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-87\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Le Monde<\/i>, 23.05.2006.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-88\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-88\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Li2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Xiao_Li2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Xiao\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Li<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Reform Of The International Monetary System: Chinese Perspectives And Strategies<\/cite>, World Scientific,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-07-02\" data-sort-value=\"2021-07-02\">2 juillet 2021<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-981-12-1888-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-981-12-1888-0\"><span class=\"nowrap\">978-981-12-1888-0<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=yW85EAAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA229&amp;dq=Dollar+trap+china&amp;hl=en&amp;source=newbks_fb&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Dollar%20trap%20china&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DyW85EAAAQBAJ%26newbks%3D0%26printsec%3Dfrontcover%26pg%3DPA229%26dq%3DDollar%2Btrap%2Bchina%26hl%3Den%26source%3Dnewbks_fb%26redir_esc%3Dy%23v%3Donepage%26q%3DDollar%2520trap%2520china%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-89\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-89\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Falletti2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"S\u00e9bastien_Falletti2015\" class=\"ouvrage\">S\u00e9bastien Falletti, \u00ab\u00a0<cite>P\u00e9kin bouscule l&rsquo;ordre mondial financier avec sa nouvelle banque<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a>, encart\u00a0<a title=\"Le Figaro \u00c9conomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro_%C3%89conomie\">Le Figaro \u00c9conomie<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-04-18\" data-sort-value=\"2015-04-18\">18 avril 2015<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/conjoncture\/2015\/04\/17\/20002-20150417ARTFIG00241-pekin-bouscule-l-ordre-mondial-financier-avec-sa-nouvelle-banque.php\" rel=\"nofollow\">r\u00e9sum\u00e9<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fconjoncture%2F2015%2F04%2F17%2F20002-20150417ARTFIG00241-pekin-bouscule-l-ordre-mondial-financier-avec-sa-nouvelle-banque.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-90\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-90\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.industcards.com\/top-100-pt-1.htm\" rel=\"nofollow\">The Top 100 &#8211; Part I The World&rsquo;s Largest Power Plants<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.industcards.com%2Ftop-100-pt-1.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-91\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-91\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20100123041233\/http:\/\/www.romandie.com\/infos\/news2\/100106112714.k8nfeo02.asp\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0La vague de froid en Chine entra\u00eene des coupures d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 23 janvier 2010 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-01-06\" data-sort-value=\"2010-01-06\">6 janvier 2010<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-92\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-92\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Michel_Gradt2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Michel_Gradt2019\" class=\"ouvrage\">Jean Michel Gradt,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lesechos.fr\/industrie-services\/energie-environnement\/centrales-a-charbon-la-chine-donne-le-mauvais-exemple-1004442\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Centrales \u00e0 charbon\u00a0: la Chine donne le mauvais exemple<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lesechos.fr%2Findustrie-services%2Fenergie-environnement%2Fcentrales-a-charbon-la-chine-donne-le-mauvais-exemple-1004442\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Les \u00c9chos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_%C3%89chos\">Les \u00c9chos<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-03-28\" data-sort-value=\"2019-03-28\">28 mars 2019<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-93\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-93\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www2.parl.gc.ca\/Content\/LOP\/ResearchPublications\/prb0704-f.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La production d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 en Chine &#8211; Perspectives et incidence environnementale \u00e0 l&rsquo;\u00e9chelle de la plan\u00e8te (PRB 07-04F)<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww2.parl.gc.ca%2FContent%2FLOP%2FResearchPublications%2Fprb0704-f.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">www2.parl.gc.ca<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-94\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-94\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"de_Foucaud_avec_AFP2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Isabelle_de_Foucaud_avec_AFP2010\" class=\"ouvrage\">Isabelle de Foucaud avec AFP, \u00ab\u00a0<cite>La Chine num\u00e9ro trois mondial de l&rsquo;\u00e9olien en 2009<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-01-04\" data-sort-value=\"2010-01-04\">4 janvier 2010<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/conjoncture\/2010\/01\/04\/04016-20100104ARTFIG00381-la-chine-numero-trois-mondial-de-l-eolien-en-2009-.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fconjoncture%2F2010%2F01%2F04%2F04016-20100104ARTFIG00381-la-chine-numero-trois-mondial-de-l-eolien-en-2009-.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-95\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-95\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/pris.iaea.org\/PRIS\/CountryStatistics\/CountryDetails.aspx?current=CN\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine, base de donn\u00e9es PRIS (<i>Power Reactor Information System<\/i>)<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fpris.iaea.org%2FPRIS%2FCountryStatistics%2FCountryDetails.aspx%3Fcurrent%3DCN\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Agence internationale de l'\u00e9nergie atomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agence_internationale_de_l%27%C3%A9nergie_atomique\">Agence internationale de l&rsquo;\u00e9nergie atomique<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-07-04\" data-sort-value=\"2020-07-04\">4 juillet 2020<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-96\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-96\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20110707023430\/http:\/\/french.cri.cn\/720\/2010\/05\/04\/50s218126.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Fort d\u00e9veloppement de la production d&rsquo;\u00e9lectricit\u00e9 nucl\u00e9aire\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 7 juillet 2011 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i>french.cri.cn<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-05-04\" data-sort-value=\"2010-05-04\">4 mai 2010<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-97\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-97\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Valenchon_&amp;_Olivier_Massol2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sophie_Valenchon_&amp;_Olivier_Massol2007\" class=\"ouvrage\">Sophie Valenchon &amp; Olivier Massol,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/inis.iaea.org\/collection\/NCLCollectionStore\/_Public\/40\/007\/40007552.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le charbon en Chine\u00a0: \u00e9tat des lieux et perspectives<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Finis.iaea.org%2Fcollection%2FNCLCollectionStore%2F_Public%2F40%2F007%2F40007552.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">inis.iaea.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-12\" data-sort-value=\"2007-12\">d\u00e9cembre 2007<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-11-12\" data-sort-value=\"2018-11-12\">12 novembre 2018<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-98\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-98\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/sciences\/20061110.FIG000000066_la_chine_plus_gros_pollueur_mondial.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine, le plus gros pollueur mondial<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fsciences%2F20061110.FIG000000066_la_chine_plus_gros_pollueur_mondial.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-11-10\" data-sort-value=\"2006-11-10\">10 novembre 2006<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-99\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-99\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2007\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.humanite.fr\/2007-11-26_International_Une-energie-necessaire-mais-polluante\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Une \u00e9nergie n\u00e9cessaire mais polluante<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.humanite.fr%2F2007-11-26_International_Une-energie-necessaire-mais-polluante\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"L'Humanit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Humanit%C3%A9\">L&rsquo;Humanit\u00e9<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-11-26\" data-sort-value=\"2007-11-26\">26 novembre 2007<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee-100\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee_100-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Dessous_des_cartes_La_Chine_asphyxiee_100-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20081114220244\/http:\/\/www.artevod.com\/programDetails.do?emissionId=2670\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Le dessous des cartes &#8211; Sp\u00e9cial Chine 1\/2. La Chine asphyxi\u00e9e\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 14 novembre 2008 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i>artevod.com<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-101\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-101\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Geo (magazine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geo_(magazine)\">Geo<\/a>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0393, novembre 2011\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0104<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-102\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-102\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-11-15\" data-sort-value=\"2005-11-15\">15 novembre 2005<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-103\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-103\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2016\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>En Chine, au pays des enfants d\u00e9laiss\u00e9s<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-03-29\" data-sort-value=\"2016-03-29\">29 mars 2016<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/lemonde.fr\/international\/visuel\/2016\/03\/29\/en-chine-au-pays-des-enfants-delaisses_4891826_3210.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Flemonde.fr%2Finternational%2Fvisuel%2F2016%2F03%2F29%2Fen-chine-au-pays-des-enfants-delaisses_4891826_3210.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-104\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-104\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-03-02\" data-sort-value=\"2006-03-02\">2 mars 2006<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-105\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-105\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon Arcadia, d\u00e9clinaison africaine du\u00a0<a title=\"Cyclope (rapport)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cyclope_(rapport)\">Rapport Cyclope<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-106\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-106\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"2010-06-18\" data-sort-value=\"2010-06-18\"><a title=\"18 juin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/18_juin\">18<\/a>\u00a0<a title=\"Juin 2010\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juin_2010\">juin<\/a>\u00a0<a title=\"2010\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2010\">2010<\/a><\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-107\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-107\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.chine-informations.com\/actualite\/chine-premier-pays-producteur-de-jouets-du-monde_3504.html\" rel=\"nofollow\">Chine\u00a0: premier pays producteur de jouets du monde<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.chine-informations.com%2Factualite%2Fchine-premier-pays-producteur-de-jouets-du-monde_3504.html\">archive<\/a>]<\/small>, Chine Informations<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-108\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-108\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20080503044625\/http:\/\/www.aujourdhuilachine.com\/actualites-chine-l-industrie-chinoise-du-jouet--milliards-de-dollars-par-an-3951.asp?1=1\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0L&rsquo;industrie chinoise du jouet\u00a0: 20 milliards de dollars par an\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 3 mai 2008 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i>aujourdhuilachine.com<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-08-16\" data-sort-value=\"2007-08-16\">16 ao\u00fbt 2007<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-109\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-109\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Source\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.chine-informations.com\/guide\/le-yuan-ou-renminbi-rmb-la-monnaie-chinoise_771.html\" rel=\"nofollow\">Le Yuan ou Renminbi (RMB), la monnaie chinoise<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.chine-informations.com%2Fguide%2Fle-yuan-ou-renminbi-rmb-la-monnaie-chinoise_771.html\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i>Chine Informations<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-110\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-110\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Treasury concluded that neither China nor any other major trading partner of the United States met the requirements for designation under Section 3004 of the Act during the period.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.treasury.gov\/offices\/international-affairs\/economic-exchange-rates\/pdf\/Dec2007-Report.pdf\" rel=\"nofollow\">Report to Congress on International Economic and Exchange Rate Policies December 2007<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.treasury.gov%2Foffices%2Finternational-affairs%2Feconomic-exchange-rates%2Fpdf%2FDec2007-Report.pdf\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a02<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-111\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-111\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Faujas2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_Faujas2008\" class=\"ouvrage\">Alain Faujas, \u00ab\u00a0<cite>Que ferions-nous sans la Chine\u00a0?<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-03\" data-sort-value=\"2008-01-03\">3 janvier 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/opinions\/article\/2008\/01\/03\/que-ferions-nous-sans-la-chine-par-alain-faujas_995622_3232.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fopinions%2Farticle%2F2008%2F01%2F03%2Fque-ferions-nous-sans-la-chine-par-alain-faujas_995622_3232.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0repris dans\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lexpressiondz.com\/article\/8\/2008-01-29\/49342.html\" rel=\"nofollow\">Le cr\u00e9puscule du capitalisme occidental\u00a0?<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpressiondz.com%2Farticle%2F8%2F2008-01-29%2F49342.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20080201033434\/http:\/\/www.lexpressiondz.com\/article\/8\/2008-01-29\/49342.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Copie archiv\u00e9e\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 1 f\u00e9vrier 2008 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, L&rsquo;Expression.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-112\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-112\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.aujourdhuilachine.com\/informations-chine-les-usa-restent-conciliants-avec-la-chine-sur-la-manipulation-de-sa-monnaie-5234.asp?1=1\" rel=\"nofollow\">Les \u00c9tats-Unis restent conciliants avec la Chine sur la manipulation de sa monnaie<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.aujourdhuilachine.com%2Finformations-chine-les-usa-restent-conciliants-avec-la-chine-sur-la-manipulation-de-sa-monnaie-5234.asp%3F1%3D1\">archive<\/a>]<\/small>, Aujourd&rsquo;hui la Chine.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-113\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-113\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Despite the progress that China has made and the continued public commitment to reform, China\u2019s exchange rate is undervalued against the U.S. dollar and on a trade-weighted basis, even in the judgment of many domestic observers\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.treasury.gov\/offices\/international-affairs\/economic-exchange-rates\/pdf\/Dec2007-Report.pdf\" rel=\"nofollow\">Report to Congress on International Economic and Exchange Rate Policies December 2007<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.treasury.gov%2Foffices%2Finternational-affairs%2Feconomic-exchange-rates%2Fpdf%2FDec2007-Report.pdf\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a035<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-114\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-114\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.bloomberg.com\/tosv2.html?vid=&amp;uuid=55fd0250-ebb3-11eb-b58e-a14b4307cb0c&amp;url=L29waW5pb24vYXJ0aWNsZXMvMjAxNC0wMi0xNy9jaGluYS1kaWdzLWl0c2VsZi1kZWVwZXItaW50by1kb2xsYXItdHJhcA==\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China Digs Itself Deeper Into the Dollar Trap<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.bloomberg.com%2Ftosv2.html%3Fvid%3D%26uuid%3D55fd0250-ebb3-11eb-b58e-a14b4307cb0c%26url%3DL29waW5pb24vYXJ0aWNsZXMvMjAxNC0wMi0xNy9jaGluYS1kaWdzLWl0c2VsZi1kZWVwZXItaW50by1kb2xsYXItdHJhcA%3D%3D\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">bloomberg.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-02-17\" data-sort-value=\"2014-02-17\">17 f\u00e9vrier 2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-07-23\" data-sort-value=\"2021-07-23\">23 juillet 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-115\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-115\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2019\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.reuters.com\/article\/us-china-economy-debt-idUSKCN1UD0KD\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China&rsquo;s debt tops 300% of GDP, now 15% of global total: IIF<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Farticle%2Fus-china-economy-debt-idUSKCN1UD0KD\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Reuters\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Reuters\">Reuters<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-07-18\" data-sort-value=\"2019-07-18\">18 juillet 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-03-25\" data-sort-value=\"2021-03-25\">25 mars 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-116\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-116\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Berg\u00e8re2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Marie-Claire_Berg\u00e8re2013\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Marie-Claire Berg\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Claire_Berg%C3%A8re\">Marie-Claire Berg\u00e8re<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Chine, le nouveau capitalisme d&rsquo;\u00c9tat<\/cite>, Fayard,\u00a0<time>2013<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-117\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-117\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La Chine a un\u00a0<a title=\"Indice de d\u00e9mocratie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indice_de_d%C3%A9mocratie\">indice de d\u00e9mocratie<\/a>\u00a0inf\u00e9rieur \u00e0 2 sur 10 pour\u00a0<i>The Economist<\/i>\u00a0en 2007.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-118\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-118\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pedroletti2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Brice_Pedroletti2006\" class=\"ouvrage\">Brice Pedroletti, \u00ab\u00a0<cite>P\u00e9kin censure le film\u00a0<i>Da Vinci Code<\/i>\u00a0pour m\u00e9nager les chr\u00e9tiens chinois<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-06-10\" data-sort-value=\"2006-06-10\">10 juin 2006<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3216,36-781817@51-781903,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3216%2C36-781817%4051-781903%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-119\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-119\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">H\u00e9l\u00e8ne Lepelletier, \u00ab\u00a0T\u00e9l\u00e9vision chinoise\u00a0: le nouvel ordre moral\u00a0\u00bb, dans\u00a0<i><a title=\"Le Point\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Point\">Le Point<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01770,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a045<\/span>, 17 ao\u00fbt 2006,\u00a0<small>[<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lepoint.fr\/monde\/document.html?did=182202\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fmonde%2Fdocument.html%3Fdid%3D182202\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-120\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-120\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Tang2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Didi_Tang2020\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Didi Tang,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.thetimes.co.uk\/article\/beijing-detains-record-number-of-journalists-in-bleak-year-for-free-speech-3pw86gg56\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Beijing detains record number of journalists in bleak year for free speech<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.thetimes.co.uk%2Farticle%2Fbeijing-detains-record-number-of-journalists-in-bleak-year-for-free-speech-3pw86gg56\">archive<\/a>]<\/small><\/span>,\u00a0<i><a title=\"The Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Times\">The Times<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-12-16\" data-sort-value=\"2020-12-16\">16 d\u00e9cembre 2020<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-121\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-121\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2015\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Chine. Le cauchemar de la journaliste Gao Yu<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Courrier international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Courrier_international\">Courrier international<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-04-17\" data-sort-value=\"2015-04-17\">17 avril 2015<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.courrierinternational.com\/article\/chine-le-cauchemar-de-la-journaliste-gao-yu\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2Fchine-le-cauchemar-de-la-journaliste-gao-yu\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-122\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-122\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/mjp.univ-perp.fr\/constit\/cn2018.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Constitution de 1982 (version consolid\u00e9e au 11 mars 2018)<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmjp.univ-perp.fr%2Fconstit%2Fcn2018.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Universit\u00e9 de Perpignan<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-09-16\" data-sort-value=\"2021-09-16\">16 septembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>\u00a0:<br \/>\n<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Pr\u00e9ambule (&#8230;) 10. (&#8230;) Durant les longues ann\u00e9es de notre r\u00e9volution, de construction et de r\u00e9forme, il a \u00e9t\u00e9 form\u00e9 un large\u00a0<a title=\"Front uni (Chine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Front_uni_(Chine)\">front uni<\/a>\u00a0patriotique, dirig\u00e9 par le Parti communiste chinois et auquel ont particip\u00e9 tous les partis et groupements d\u00e9mocratiques et toutes les organisations populaires, y compris tous les travailleurs socialistes, tous ceux qui sont impliqu\u00e9s dans la construction du socialisme, et tous les patriotes partisans du socialisme et de la r\u00e9unification de la patrie, et se d\u00e9vouent au renouveau de la nation chinoise. Ce front uni continuera \u00e0 se consolider et \u00e0 se d\u00e9velopper. La Conf\u00e9rence consultative politique du Peuple chinois est une organisation de ce front uni qui a un large caract\u00e8re repr\u00e9sentatif\u00a0; elle a jou\u00e9, dans le pass\u00e9, un r\u00f4le historique important, et elle continuera, dans l&rsquo;avenir, \u00e0 jouer un tel r\u00f4le tant dans la vie politique et sociale du pays et dans ses relations d&rsquo;amiti\u00e9 avec les peuples des autres pays que dans l&rsquo;\u0153uvre de modernisation socialiste, dans le maintien de l&rsquo;unification et la sauvegarde de l&rsquo;unit\u00e9 du pays. La coop\u00e9ration multipartite et le syst\u00e8me de consultation politique sous la conduite du Parti communiste chinois continueront et se d\u00e9velopperont \u00e0 l&rsquo;avenir.<br \/>\n[Modifi\u00e9 par le 5e amendement, al. 33, le 11 mars 2018]\u00a0\u00bb<\/span>.<br \/>\n<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Article premier\u00a0: La R\u00e9publique populaire de Chine est un \u00c9tat socialiste de dictature d\u00e9mocratique populaire, dirig\u00e9 par la classe ouvri\u00e8re et bas\u00e9 sur l&rsquo;alliance des ouvriers et des paysans. Le r\u00e9gime socialiste est le syst\u00e8me fondamental de la R\u00e9publique populaire de Chine. La direction du Parti communiste chinois est la caract\u00e9ristique d\u00e9terminante du socialisme de style chinois. Il est interdit \u00e0 toute organisation ou \u00e0 tout individu de porter atteinte au r\u00e9gime socialiste.<br \/>\n[Modifi\u00e9 par le 5e amendement, al. 36, le 11 mars 2018]\u00a0\u00bb<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-123\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-123\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Seibt2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"S\u00e9bastian_Seibt2019\" class=\"ouvrage\">S\u00e9bastian Seibt,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.france24.com\/fr\/20190218-chine-ouighour-surveillance-xinjiang-reconnaissance-faciale-qr-code-musulman\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Comment P\u00e9kin organise la surveillance 2.0 des Ou\u00efghours<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20190218-chine-ouighour-surveillance-xinjiang-reconnaissance-faciale-qr-code-musulman\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"France 24\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France_24\">France 24<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-02-18\" data-sort-value=\"2019-02-18\">18 f\u00e9vrier 2019<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-124\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-124\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2001\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.la-croix.com\/Archives\/2001-05-10\/La-secte-Falungong-en-lutte-avec-Pekin-_NP_-2001-05-10-132789\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La secte Falungong en lutte avec P\u00e9kin<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FArchives%2F2001-05-10%2FLa-secte-Falungong-en-lutte-avec-Pekin-_NP_-2001-05-10-132789\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.la-croix.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2001-05-10\" data-sort-value=\"2001-05-10\">10 mai 2001<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-07-31\" data-sort-value=\"2019-07-31\">31 juillet 2019<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-125\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-125\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/mobile.francetvinfo.fr\/monde\/chine\/chine-tous-filmes-tous-identifies_2595868.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: tous film\u00e9s, tous identifi\u00e9s\u00a0!<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmobile.francetvinfo.fr%2Fmonde%2Fchine%2Fchine-tous-filmes-tous-identifies_2595868.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"France Info (cha\u00eene de t\u00e9l\u00e9vision)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France_Info_(cha%C3%AEne_de_t%C3%A9l%C3%A9vision)\">France Info<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-02-05\" data-sort-value=\"2018-02-05\">5 f\u00e9vrier 2018<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-126\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-126\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Zaugg2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Julie_Zaugg2019\" class=\"ouvrage\">Julie Zaugg,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lesechos.fr\/tech-medias\/hightech\/en-chine-la-vie-sous-loeil-des-cameras-997774\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>En Chine, la vie sous l&rsquo;oeil inquisiteur des cam\u00e9ras<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lesechos.fr%2Ftech-medias%2Fhightech%2Fen-chine-la-vie-sous-loeil-des-cameras-997774\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Les \u00c9chos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_%C3%89chos\">Les \u00c9chos<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-03-07\" data-sort-value=\"2019-03-07\">7 mars 2019<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-127\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-127\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Collinsworth_Hamilton2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gilliam_Collinsworth_Hamilton2015\" class=\"ouvrage\">Gilliam Collinsworth Hamilton,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.ft.com\/content\/6ba36896-75ad-356a-a768-47c53c652916\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China\u2019s social credit score system is doomed to fail<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcontent%2F6ba36896-75ad-356a-a768-47c53c652916\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Financial Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Financial_Times\">Financial Times<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-11-16\" data-sort-value=\"2015-11-16\">16 novembre 2015<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-128\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-128\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/economie\/article\/2018\/06\/15\/en-chine-des-citoyens-sous-surveillance_5315522_3234.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>En Chine, des citoyens sous surveillance<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Feconomie%2Farticle%2F2018%2F06%2F15%2Fen-chine-des-citoyens-sous-surveillance_5315522_3234.html\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-06-15\" data-sort-value=\"2018-06-15\">15 juin 2018<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-129\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-129\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2015\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.francetvinfo.fr\/sante\/drogue-addictions\/lutte-contre-le-tabagisme\/chine-le-tabagisme-pourrait-provoquer-deux-fois-plus-de-morts-en-2030_1120019.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: le tabagisme pourrait provoquer deux fois plus de morts en 2030<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Fsante%2Fdrogue-addictions%2Flutte-contre-le-tabagisme%2Fchine-le-tabagisme-pourrait-provoquer-deux-fois-plus-de-morts-en-2030_1120019.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"France Info\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France_Info\">France Info<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-10-09\" data-sort-value=\"2015-10-09\">9 octobre 2015<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-06-05\" data-sort-value=\"2021-06-05\">5 juin 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-130\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-130\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Steinbrook2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"R._Steinbrook2004\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0R. Steinbrook,\u00a0<span lang=\"en\">\u00ab\u00a0<cite>The AIDS Epidemic in 2004<\/cite>\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">N Engl J Med<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0351,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-07-08\" data-sort-value=\"2004-07-08\">8 juillet 2004<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0115\u2013117\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/content.nejm.org\/cgi\/content\/full\/351\/2\/115\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fcontent.nejm.org%2Fcgi%2Fcontent%2Ffull%2F351%2F2%2F115\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-National_Intelligence_Council._The_next_wave_of_HIV\/AIDS:_Nigeria,_Ethiopia,_Russia,_India,_China._ICA_2002-04_D._Septembre_2002.-131\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-National_Intelligence_Council._The_next_wave_of_HIV\/AIDS:_Nigeria,_Ethiopia,_Russia,_India,_China._ICA_2002-04_D._Septembre_2002._131-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Intelligence_Council2002\" class=\"ouvrage\"><span id=\"National_Intelligence_Council2002\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0National Intelligence Council,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.fas.org\/irp\/nic\/hiv-aids.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>The next wave of HIV\/AIDS: Nigeria, Ethiopia, Russia, India, China<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.fas.org%2Firp%2Fnic%2Fhiv-aids.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2002-09\" data-sort-value=\"2002-09\">septembre 2002<\/time><\/span><\/span>, ICA 2002-04 D.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-American_Enterprise_Institute,_Washington,_D.C._Can_Asia_avoid_the_AIDS_typhoon?_Nov_11,_2002.-132\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-American_Enterprise_Institute,_Washington,_D.C._Can_Asia_avoid_the_AIDS_typhoon?_Nov_11,_2002._132-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2002\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.aei.org\/events\/can-asia-avoid-the-aids-typhoon\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Can Asia avoid the AIDS typhoon?<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.aei.org%2Fevents%2Fcan-asia-avoid-the-aids-typhoon%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">American Enterprise Institute<\/span>, Washington, D.C.,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2002-11-25\" data-sort-value=\"2002-11-25\">25 novembre 2002<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Dong-133\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Dong_133-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Dong2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dong_Dong2004\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Dong Dong,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.allacademic.com\/meta\/p_mla_apa_research_citation\/1\/1\/3\/3\/8\/p113381_index.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>The Discourse of HIV\/AIDS in China: News Construction and Representation of the Chinese HIV Blood Scandal (1998-2002)<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.allacademic.com%2Fmeta%2Fp_mla_apa_research_citation%2F1%2F1%2F3%2F3%2F8%2Fp113381_index.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">allacademic.com<\/span>, New Orleans,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-05-27\" data-sort-value=\"2004-05-27\">27 mai 2004<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-bloodheadtk-134\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-bloodheadtk_134-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Kellogg2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Tom_Kellogg2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Tom Kellogg,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.hrichina.org\/cht\/node\/2154\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Health officials seek to avoid responsibility for the spread of HIV\/AIDS in rural Henan<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.hrichina.org%2Fcht%2Fnode%2F2154\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Human Rights in China\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Human_Rights_in_China\">Human Rights in China<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2003-02-23\" data-sort-value=\"2003-02-23\">23 f\u00e9vrier 2003<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-135\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-135\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/french.china.org.cn\/fa-book\/5\/2.htm\" rel=\"nofollow\">La politique de la d\u00e9fense nationale<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffrench.china.org.cn%2Ffa-book%2F5%2F2.htm\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-136\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-136\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.radio86.fr\/decouvrir-et-apprendre\/geopolitique\/3747\/le-budget-militaire-chinois-en-question\" rel=\"nofollow\">Le budget militaire chinois en question<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.radio86.fr%2Fdecouvrir-et-apprendre%2Fgeopolitique%2F3747%2Fle-budget-militaire-chinois-en-question\">archive<\/a>]<\/small>, radio86.fr, 21 mars 2007.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-lemonde11062007-137\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-lemonde11062007_137-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-lemonde11062007_137-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"AFP2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"avec_AFP2007\" class=\"ouvrage\">avec AFP, \u00ab\u00a0<cite>La Chine pr\u00e9voit une nouvelle augmentation de ses d\u00e9penses militaires<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a>.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-03-04\" data-sort-value=\"2007-03-04\">4 mars 2007<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3216,36-878726@51-917516,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3216%2C36-878726%4051-917516%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-138\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-138\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lexpress.fr\/actualites\/2\/monde\/hausse-de-12-7-du-budget-chinois-de-la-defense_968644.html\" rel=\"nofollow\">Hausse de 12,7\u00a0% du budget chinois de la D\u00e9fense<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Factualites%2F2%2Fmonde%2Fhausse-de-12-7-du-budget-chinois-de-la-defense_968644.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<i>lexpress.fr<\/i>\u00a0(consult\u00e9 le 8 avril 2011)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-139\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-139\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"de_La_Grange2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Arnaud_de_La_Grange2010\" class=\"ouvrage\">Arnaud de La Grange, \u00ab\u00a0<cite>L&rsquo;arm\u00e9e chinoise se pr\u00e9pare \u00e0 une deuxi\u00e8me r\u00e9volution<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-01-12\" data-sort-value=\"2010-01-12\">12 janvier 2010<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/international\/2010\/01\/12\/01003-20100112ARTFIG00020-l-armee-chinoise-se-prepare-a-une-deuxieme-revolution-.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2F2010%2F01%2F12%2F01003-20100112ARTFIG00020-l-armee-chinoise-se-prepare-a-une-deuxieme-revolution-.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-140\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-140\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bouin_avec_AFP_et_AP2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"J\u00e9r\u00f4me_Bouin_avec_AFP_et_AP2009\" class=\"ouvrage\">J\u00e9r\u00f4me Bouin avec AFP et AP, \u00ab\u00a0<cite>Le budget militaire chinois ne conna\u00eet pas la crise<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-03-04\" data-sort-value=\"2009-03-04\">4 mars 2009<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/international\/2009\/03\/04\/01003-20090304ARTFIG00376-le-budget-militaire-chinois-ne-connait-pas-la-crise-.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2F2009%2F03%2F04%2F01003-20090304ARTFIG00376-le-budget-militaire-chinois-ne-connait-pas-la-crise-.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-141\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-141\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.journaldunet.com\/economie\/tendances\/economie-2008\/15-depenses-armement.shtml\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Les tendances de l&rsquo;\u00e9conomie en 2008\u00a0: Les d\u00e9penses militaires atteindront un niveau record<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.journaldunet.com%2Feconomie%2Ftendances%2Feconomie-2008%2F15-depenses-armement.shtml\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Journal du Net\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Journal_du_Net\">journaldunet.com<\/a><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-142\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-142\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2008\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.aujourdhuilachine.com\/le-chef-de-la-cia-juge-troublante-la-militarisation-acceleree-de-la-chine\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le chef de la CIA juge \u00ab\u00a0troublante\u00a0\u00bb la militarisation acc\u00e9l\u00e9r\u00e9e de la Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.aujourdhuilachine.com%2Fle-chef-de-la-cia-juge-troublante-la-militarisation-acceleree-de-la-chine%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">aujourdhuilachine.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-05\" data-sort-value=\"2008-01-05\">5 janvier 2008<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-143\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-143\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ladocumentationfrancaise.fr\/dossiers\/nucleaire\/doctrines.shtml\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Les doctrines nucl\u00e9aires<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fdossiers%2Fnucleaire%2Fdoctrines.shtml\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">ladocumentationfrancaise.fr<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-144\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-144\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ceri-sciencespo.com\/archive\/july04\/artjpb.pdf\" rel=\"nofollow\">N\u2019oublions pas le massacre de Tiananmen\u00a0!<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ceri-sciencespo.com%2Farchive%2Fjuly04%2Fartjpb.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, Jean-Philippe B\u00e9ja, CNRS\/CERI, juillet 2004.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-145\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-145\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jauvert2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Vincent_Jauvert2014\" class=\"ouvrage\">Vincent Jauvert, \u00ab\u00a0<cite>Exclusif. Les \u00ab\u00a0grandes oreilles\u00a0\u00bb de P\u00e9kin en France<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"L'Obs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Obs\">L&rsquo;Obs<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-12-03\" data-sort-value=\"2014-12-03\">3 d\u00e9cembre 2014<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/tempsreel.nouvelobs.com\/monde\/20141203.OBS6781\/exclusif-les-grandes-oreilles-de-pekin-en-france.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ftempsreel.nouvelobs.com%2Fmonde%2F20141203.OBS6781%2Fexclusif-les-grandes-oreilles-de-pekin-en-france.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-146\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-146\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Samama2022\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pascal_Samama2022\" class=\"ouvrage\">Pascal Samama,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.bfmtv.com\/economie\/entreprises\/industries\/en-2021-la-chine-est-devenue-numero-un-mondial-des-lancements-de-fusees_AN-202201040160.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>En 2021, la Chine est devenue num\u00e9ro un mondial des lancements de fus\u00e9es<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.bfmtv.com%2Feconomie%2Fentreprises%2Findustries%2Fen-2021-la-chine-est-devenue-numero-un-mondial-des-lancements-de-fusees_AN-202201040160.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"BFM TV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/BFM_TV\">BFM TV<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-01-04\" data-sort-value=\"2022-01-04\">4 janvier 2022<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-01-04\" data-sort-value=\"2022-01-04\">4 janvier 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-147\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-147\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.tlfq.ulaval.ca\/axl\/Asie\/taiwan.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Ta\u00efwan (anciennement Formose)<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.tlfq.ulaval.ca%2Faxl%2FAsie%2Ftaiwan.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">ulaval.ca<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-148\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-148\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"AFP2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"avec_AFP2008\" class=\"ouvrage\">avec AFP, \u00ab\u00a0<cite>\u00c0 Ta\u00efwan, le parti d&rsquo;opposition triomphe lors des \u00e9lections l\u00e9gislatives<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-12\" data-sort-value=\"2008-01-12\">12 janvier 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3216,36-998901@51-995323,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3216%2C36-998901%4051-995323%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>;\u00a0<span id=\"avec_AFP_et_AP2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"L.S._avec_AFP_et_AP2008\" class=\"ouvrage\">L.S. avec AFP et AP, \u00ab\u00a0<cite>Large victoire du Kuomintang \u00e0 Ta\u00efwan<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-12\" data-sort-value=\"2008-01-12\">12 janvier 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/international\/2008\/01\/12\/01003-20080112ARTFIG00457-large-victoire-du-kuomintang-a-taiwan.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2F2008%2F01%2F12%2F01003-20080112ARTFIG00457-large-victoire-du-kuomintang-a-taiwan.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>;\u00a0<span id=\"Mevel2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Jacques_Mevel2008\" class=\"ouvrage\">Jean-Jacques Mevel, \u00ab\u00a0<cite>Les l\u00e9gislatives ta\u00efwanaises rassurent P\u00e9kin<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-01-14\" data-sort-value=\"2008-01-14\">14 janvier 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/international\/2008\/01\/14\/01003-20080114ARTFIG00298-les-legislatives-taiwanaises-rassurent-pekin-.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2F2008%2F01%2F14%2F01003-20080114ARTFIG00298-les-legislatives-taiwanaises-rassurent-pekin-.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-149\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-149\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Nous ne flancherons pas dans notre engagement sur le principe d&rsquo;une seule Chine, n&rsquo;abandonnerons jamais dans nos efforts pour aboutir \u00e0 une r\u00e9unification pacifique, ne modifierons jamais la politique qui consiste \u00e0 placer nos espoirs dans le peuple de Ta\u00efwan et ne transigerons jamais dans notre position vis-\u00e0-vis des activit\u00e9s s\u00e9cessionnistes ayant pour but \u00ab\u00a0l&rsquo;ind\u00e9pendance de Ta\u00efwan\u00a0\u00bb\u00a0\u00bb<\/span>, Rapport de\u00a0<a title=\"Hu Jintao\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hu_Jintao\">Hu Jintao<\/a>\u00a0lors du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Dix-septi\u00e8me\">17<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<a title=\"Congr\u00e8s national du Parti communiste chinois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Congr%C3%A8s_national_du_Parti_communiste_chinois\">congr\u00e8s national du Parti communiste chinois<\/a>, rapport\u00e9 dans le document \u00ab\u00a0La partie continentale de la Chine prendra les mesures n\u00e9cessaires contre \u00ab\u00a0l&rsquo;ind\u00e9pendance de Ta\u00efwan\u00a0\u00bb\u00a0\u00bb publi\u00e9\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.fmprc.gov.cn\/ce\/cech\/fra\/xwss\/t377613.htm\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.fmprc.gov.cn%2Fce%2Fcech%2Ffra%2Fxwss%2Ft377613.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0par l&rsquo;ambassade de la r\u00e9publique populaire de Chine en Suisse, mis en ligne le 3 novembre 2007. Consult\u00e9 le 11 novembre 2007.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-150\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-150\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Livre blanc de 2000<small>[<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/english.gov.cn\/official\/2005-07\/27\/content_17613.htm\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fenglish.gov.cn%2Fofficial%2F2005-07%2F27%2Fcontent_17613.htm\">archive<\/a>]<\/small>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-151\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-151\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2016\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/asie-pacifique\/article\/2016\/12\/27\/le-premier-ministre-japonais-attendu-pour-une-visite-historique-a-pearl-harbor_5054329_3216.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le premier ministre japonais attendu pour une visite historique \u00e0 Pearl Harbor<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fasie-pacifique%2Farticle%2F2016%2F12%2F27%2Fle-premier-ministre-japonais-attendu-pour-une-visite-historique-a-pearl-harbor_5054329_3216.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde.fr<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-12-27\" data-sort-value=\"2016-12-27\">27 d\u00e9cembre 2016<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-152\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-152\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pons2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Philippe_Pons2007\" class=\"ouvrage\">Philippe Pons, \u00ab\u00a0<cite>La droite japonaise choisit l&rsquo;aust\u00e8re Yasuo Fukuda pour diriger le gouvernement<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-09-24\" data-sort-value=\"2007-09-24\">24 septembre 2007<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0,36-958728,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%2C36-958728%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-153\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-153\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.charles-de-gaulle.org\/dossier_de_presse.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>27 janvier 1964, La France reconna\u00eet la r\u00e9publique populaire de Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.charles-de-gaulle.org%2Fdossier_de_presse.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">charles-de-gaulle.org<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-154\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-154\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.diplomatie.gouv.fr\/fr\/pays-zones-geo_833\/chine_567\/presentation-chine_950\/index.html\" rel=\"nofollow\">Pr\u00e9sentation de la Chine<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.diplomatie.gouv.fr%2Ffr%2Fpays-zones-geo_833%2Fchine_567%2Fpresentation-chine_950%2Findex.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur le site du minist\u00e8re des affaires \u00e9trang\u00e8res fran\u00e7aises<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-155\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-155\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2005\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Airbus, poids lourd fragile des \u00e9changes franco-chinois<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Nouvel Observateur.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-12-05\" data-sort-value=\"2005-12-05\">5 d\u00e9cembre 2005<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/tempsreel.nouvelobs.com\/politique\/20051205.OBS7708\/airbus-poids-lourd-fragile-des-echanges-franco-chinois.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ftempsreel.nouvelobs.com%2Fpolitique%2F20051205.OBS7708%2Fairbus-poids-lourd-fragile-des-echanges-franco-chinois.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-156\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-156\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/afp.google.com\/article\/ALeqM5g2SXOF7xk6upzb3RVS0wOP7PzQNw\" rel=\"nofollow\">Jean Arthuis (UDF) inquiet du d\u00e9ficit commercial avec la Chine<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fafp.google.com%2Farticle%2FALeqM5g2SXOF7xk6upzb3RVS0wOP7PzQNw\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20081206194607\/http:\/\/afp.google.com\/article\/ALeqM5g2SXOF7xk6upzb3RVS0wOP7PzQNw\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Copie archiv\u00e9e\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 6 d\u00e9cembre 2008 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-157\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-157\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2007\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/archives.lesechos.fr\/archives\/2007\/lesechos.fr\/11\/16\/300218966.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Union Europ\u00e9enne\u00a0: le d\u00e9ficit commercial avec la Chine a pass\u00e9 la barre des 100 milliards d&rsquo;euros sur 8 mois<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesechos.fr%2Farchives%2F2007%2Flesechos.fr%2F11%2F16%2F300218966.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">archives.lesechos.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-11-16\" data-sort-value=\"2007-11-16\">16 novembre 2007<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-158\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-158\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"AFP2008\" class=\"ouvrage\">AFP, \u00ab\u00a0<cite>Report sommet UE-Chine: \u00ab\u00a0pas positif\u00a0\u00bb<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-11-26\" data-sort-value=\"2008-11-26\">26 novembre 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/flash-actu\/2008\/11\/26\/01011-20081126FILWWW00554-report-sommet-ue-chine-pas-positif.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fflash-actu%2F2008%2F11%2F26%2F01011-20081126FILWWW00554-report-sommet-ue-chine-pas-positif.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-159\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-159\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2008\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Chine-France\u00a0: l&rsquo;affront calcul\u00e9<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Figaro.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-12-03\" data-sort-value=\"2008-12-03\">3 d\u00e9cembre 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/debats\/2008\/12\/03\/01005-20081203ARTFIG00002-chine-france-l-affront-calcule-.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fdebats%2F2008%2F12%2F03%2F01005-20081203ARTFIG00002-chine-france-l-affront-calcule-.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-160\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-160\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.affaires-strategiques.info\/spip.php?article376\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Bras de fer entre Paris et P\u00e9kin<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.affaires-strategiques.info%2Fspip.php%3Farticle376\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">affaires-strategiques.info<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Hugon109-161\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon109_161-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon109_161-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon109_161-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon109_161-3\">d<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon109_161-4\">e<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon109_161-5\">f<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Philippe Hugon,\u00a0<i>G\u00e9opolitique de l\u2019Afrique<\/i>, Armand Colin, Paris, 2007,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782200346768\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782200346768\"><span class=\"nowrap\">9782200346768<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0109<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-N.Fun\u00e8s2006-162\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-N.Fun%C3%A8s2006_162-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-N.Fun%C3%A8s2006_162-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Fun\u00e8s2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nathalie_Fun\u00e8s2006\" class=\"ouvrage\">Nathalie Fun\u00e8s, \u00ab\u00a0<cite>Les Chinois \u00e0 la conqu\u00eate de l&rsquo;Afrique<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Nouvel Observateur.fr<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02166,\u200e semaine du jeudi 11 mai 2006\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.nouvelobs.com\/articles\/p2166\/a304826.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.nouvelobs.com%2Farticles%2Fp2166%2Fa304826.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-163\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-163\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>P\u00e9kin renforce sa coop\u00e9ration \u00e9conomique avec le continent africain<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-06-23\" data-sort-value=\"2006-06-23\">23 juin 2006<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3216,36-787238@51-780327,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3216%2C36-787238%4051-780327%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-164\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-164\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Vircoulon2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Thierry_Vircoulon2021\" class=\"ouvrage\">Thierry Vircoulon,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lepoint.fr\/afrique\/afrique-chine-des-relations-au-beau-fixe-15-03-2021-2417819_3826.php\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Afrique-Chine des relations au beau fixe\u00a0?<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fafrique%2Fafrique-chine-des-relations-au-beau-fixe-15-03-2021-2417819_3826.php\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Le Point\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Point\">Le Point<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-03-15\" data-sort-value=\"2021-03-15\">15 mars 2021<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-165\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-165\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"LincotVeron2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Emmanuel_LincotEmmanuel_Veron2020\" class=\"ouvrage\">Emmanuel Lincot et Emmanuel Veron,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.fdbda.org\/2020\/07\/la-chine-afrique-est-elle-mal-partie\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine-Afrique est-elle mal partie\u00a0?<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.fdbda.org%2F2020%2F07%2Fla-chine-afrique-est-elle-mal-partie%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Fonds de dotation Brousse dell\u2019Aquila<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-07-22\" data-sort-value=\"2020-07-22\">22 juillet 2020<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-166\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-166\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/afrique\/article\/2018\/09\/05\/l-eswatini-dernier-allie-de-taiwan-en-afrique_5350506_3212.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>L\u2019Eswatini, dernier alli\u00e9 de Ta\u00efwan en Afrique<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2018%2F09%2F05%2Fl-eswatini-dernier-allie-de-taiwan-en-afrique_5350506_3212.html\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-05\" data-sort-value=\"2018-09-05\">5 septembre 2018<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Hugon110-167\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Hugon110_167-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Philippe Hugon,\u00a0<i>G\u00e9opolitique de l\u2019Afrique<\/i>, Armand Colin, Paris, 2007,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782200346768\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782200346768\"><span class=\"nowrap\">9782200346768<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0110<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-168\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-168\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pesnot2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Patrick_Pesnot2009\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Patrick Pesnot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patrick_Pesnot\">Patrick Pesnot<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.franceinter.fr\/emissions\/rendez-vous-avec-x\/rendez-vous-avec-x-28-mars-2009\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Mai 1999, le bombardement de l&rsquo;ambassade chinoise \u00e0 Belgrade par l&rsquo;OTAN du 28 mars 2009<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.franceinter.fr%2Femissions%2Frendez-vous-avec-x%2Frendez-vous-avec-x-28-mars-2009\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"France Inter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France_Inter\">France Inter<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-03-28\" data-sort-value=\"2009-03-28\">28 mars 2009<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-03\" data-sort-value=\"2022-02-03\">3 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-169\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-169\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20020116231535\/http:\/\/www.un.org\/News\/fr-press\/docs\/1999\/19990508.cs1047.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Communiqu\u00e9 de presse\u00a0: La Chine fait part de son indignation apr\u00e8s que son ambassade \u00e0 Belgrade a \u00e9t\u00e9 touch\u00e9e par les bombardements\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 16 janvier 2002 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i><a title=\"Organisation des Nations unies\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies\">Organisation des Nations unies<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1999-05-08\" data-sort-value=\"1999-05-08\">8 mai 1999<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-170\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-170\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Maitra2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ramtanu_Maitra2005\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ramtanu Maitra,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.atimes.com\/atimes\/South_Asia\/GI13Df01.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China&rsquo;s shadow over India&rsquo;s US lobby<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.atimes.com%2Fatimes%2FSouth_Asia%2FGI13Df01.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">atimes.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-09-13\" data-sort-value=\"2005-09-13\">13 septembre 2005<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-171\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-171\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Iain_Johnston1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alastair_Iain_Johnston1999\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Alastair Iain Johnston,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/carnegieendowment.org\/pdf\/npp\/coxfinal3.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>The Cox Committee Report: An Assessment<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcarnegieendowment.org%2Fpdf%2Fnpp%2Fcoxfinal3.pdf\">archive<\/a>]<\/small><\/span>\u00a0<abbr class=\"abbr indicateur-format format-pdf\" title=\"Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe\">[PDF]<\/abbr>, sur\u00a0<span class=\"italique\">carnegieendowment.org<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1999-12\" data-sort-value=\"1999-12\">d\u00e9cembre 1999<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-172\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-172\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Adam_Levine2020\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Derek_Adam_Levine2020\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Derek Adam Levine,\u00a0<span lang=\"en\">\u00ab\u00a0<cite>Made in China 2025: China\u2019s Strategy for Becoming a Global HighTech Superpower and its Implications for the U.S. Economy, National Security, and Free Trade<\/cite>\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Journal Of Strategic Security<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a013,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03,\u200e\u00a0<time>2020<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a01-16\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/scholarcommons.usf.edu\/cgi\/viewcontent.cgi?article=1833&amp;context=jss\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fscholarcommons.usf.edu%2Fcgi%2Fviewcontent.cgi%3Farticle%3D1833%26context%3Djss\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-173\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-173\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Michael T. Klare,\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20081206111600\/http:\/\/www.korea-is-one.org\/article.php3?id_article=2449\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0La Chine comme cible\u00a0: l\u2019\u00e9mergence du conflit sino-am\u00e9ricain\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 6 d\u00e9cembre 2008 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i>korea-is-one.org<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-174\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-174\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"CabestanVermander\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Pierre_CabestanBeno\u00eet_Vermander\" class=\"ouvrage\">Jean-Pierre Cabestan et Beno\u00eet Vermander,\u00a0<cite class=\"italique\">La Chine en qu\u00eate de ses fronti\u00e8res<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a031<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-175\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-175\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1981\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/french.peopledaily.com.cn\/31966\/47370\/47372\/3356360.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>D\u00e9claration de Ye Jiangying sur la politique relative \u00e0 la r\u00e9unification de la Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffrench.peopledaily.com.cn%2F31966%2F47370%2F47372%2F3356360.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">peopledaily.com.cn<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1981-09-30\" data-sort-value=\"1981-09-30\">30 septembre 1981<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-176\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-176\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"1994\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.mac.gov.tw\/english\/index1-e.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Relations Across The Taiwan Straits, Published by Mainland Affairs Council The Executive Yuan, Republic of China<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.mac.gov.tw%2Fenglish%2Findex1-e.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">mac.gov.tw<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1994-07\" data-sort-value=\"1994-07\">juillet 1994<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-177\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-177\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cabestan1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Pierre_Cabestan1995\" class=\"ouvrage\">Jean-Pierre Cabestan,\u00a0<cite class=\"italique\">Ta\u00efwan, Chine populaire\u00a0: l&rsquo;impossible r\u00e9unification<\/cite>,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Dunod\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Dunod\">\u00c9ditions Dunod<\/a>,\u00a0<time>1995<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a092<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-178\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-178\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20070301163854\/http:\/\/taiwaninfo.nat.gov.tw\/Deux_rives\/1147060376.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0\u00ab\u00a0Un pays, deux syst\u00e8mes\u00a0\u00bb, ce n\u2019est pas pour Ta\u00efwan\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 1 mars 2007 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i><a title=\"Taiwan Info\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taiwan_Info\">Taiwan Info<\/a><\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-05-08\" data-sort-value=\"2006-05-08\">8 mai 2006<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-APN-179\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-APN_179-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-APN_179-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2017\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/asiepacifique.fr\/mer-de-chine-meridionale-conflits-enjeux-decryptage-pensee-strategique\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Mer de Chine m\u00e9ridionale\u00a0: Conflits, enjeux et d\u00e9cryptage de la pens\u00e9e strat\u00e9gique des bellig\u00e9rants<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fasiepacifique.fr%2Fmer-de-chine-meridionale-conflits-enjeux-decryptage-pensee-strategique%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Asie Pacifique News<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-06-06\" data-sort-value=\"2017-06-06\">6 juin 2017<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-02-27\" data-sort-value=\"2020-02-27\">27 f\u00e9vrier 2020<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-180\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-180\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cena2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mathias_Cena2014\" class=\"ouvrage\">Mathias Cena,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.20minutes.fr\/monde\/1372701-20140512-dangereuse-escalade-tensions-entre-chine-vietnam\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Dangereuse escalade des tensions entre la Chine et le Vietnam<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Fmonde%2F1372701-20140512-dangereuse-escalade-tensions-entre-chine-vietnam\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">20 Minutes<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-05-12\" data-sort-value=\"2014-05-12\">12 mai 2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-02-27\" data-sort-value=\"2020-02-27\">27 f\u00e9vrier 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-181\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-181\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2019\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lepoint.fr\/monde\/mer-de-chine-meridionale-un-navire-chinois-de-retour-dans-les-eaux-revendiquees-par-hanoi-14-08-2019-2329731_24.php\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Mer de Chine m\u00e9ridionale\u00a0: un navire chinois de retour dans les eaux revendiqu\u00e9es par Hano\u00ef<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fmonde%2Fmer-de-chine-meridionale-un-navire-chinois-de-retour-dans-les-eaux-revendiquees-par-hanoi-14-08-2019-2329731_24.php\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Point<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-08-14\" data-sort-value=\"2019-08-14\">14 ao\u00fbt 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-02-27\" data-sort-value=\"2020-02-27\">27 f\u00e9vrier 2020<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-184\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-184\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.who.int\/fr\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Site officiel de l&rsquo;Organisation mondiale de la Sant\u00e9<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.who.int%2Ffr%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">who.int<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-galland-185\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-galland_185-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-galland_185-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-galland_185-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">F. Galland (2008). L&rsquo;eau-G\u00e9opolitique, enjeux, strat\u00e9gies. Paris, CNRS \u00c9ditions.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-dessal-186\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-dessal_186-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-dessal_186-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">F. Galland (2008). G\u00e9opolitique du dessalement. Fondation pour la recherche strat\u00e9gique.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-187\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-187\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Galland2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Franck_Galland2008\" class=\"ouvrage\">Franck Galland,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.frstrategie.org\/web\/documents\/publications\/notes\/2008\/200818.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>G\u00e9opolitique du dessalement<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.frstrategie.org%2Fweb%2Fdocuments%2Fpublications%2Fnotes%2F2008%2F200818.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Foundation pour la recherche strat\u00e9gique<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-09-29\" data-sort-value=\"2008-09-29\">29 septembre 2008<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-188\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-188\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">M. Ponseti et J. Lopez-Puyol (2006) \u00ab\u00a0<span class=\"lang-en\" lang=\"en\">The Three Gorges Dam Project in China: history and consequences<\/span>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Orientats<\/i>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a04, 151-188.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-189\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-189\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Taithe2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alexandre_Taithe2007\" class=\"ouvrage\">Alexandre Taithe,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.frstrategie.org\/web\/documents\/publications\/recherches-et-documents\/2007\/200701.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>L\u2019eau, facteur d\u2019instabilit\u00e9 en Chine \u2013 Perspectives pour 2015 et 2030<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.frstrategie.org%2Fweb%2Fdocuments%2Fpublications%2Frecherches-et-documents%2F2007%2F200701.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Foundation pour la recherche strat\u00e9gique<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-01-25\" data-sort-value=\"2007-01-25\">25 janvier 2007<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-190\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-190\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">W. Changhua\u00a0<i><abbr class=\"abbr\" lang=\"la\" title=\"et alii (\u00ab et d\u2019autres \u00bb)\">et al.<\/abbr><\/i>\u00a0(1999). Water Pollution and Human Health in China. Environmental Health Perspectives, 107,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0251-256<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-191\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-191\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2010\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.citeco.fr\/10000-ans-histoire-economie\/monde-contemporain\/la-chine-devient-la-2eme-puissance-economique-mondiale-en-termes-de-pib-en-dollars-courants\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine devient la 2\u00e8me puissance \u00e9conomique mondiale (en termes de PIB en dollars courants)<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.citeco.fr%2F10000-ans-histoire-economie%2Fmonde-contemporain%2Fla-chine-devient-la-2eme-puissance-economique-mondiale-en-termes-de-pib-en-dollars-courants\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Cit\u00e9 de l'\u00c9conomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cit%C3%A9_de_l%27%C3%89conomie\">Cit\u00e9 de l&rsquo;\u00c9conomie<\/a><\/span>,\u00a0<time>2010<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-192\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-192\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>Review of maritime transport 2013<\/i>, page 43, United Nations conference on trade and development, New York et Gen\u00e8ve,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-03-05\" data-sort-value=\"2013-03-05\">5 mars 2013<\/time>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Foucart-193\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Foucart_193-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Foucart2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"St\u00e9phane_Foucart2008\" class=\"ouvrage\">St\u00e9phane Foucart, \u00ab\u00a0<cite>La Chine doit faire face \u00e0 une augmentation consid\u00e9rable des esp\u00e8ces invasives sur son sol<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-04-07\" data-sort-value=\"2008-04-07\">7 avril 2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/sciences-et-environnement\/article\/2008\/04\/07\/la-chine-doit-faire-face-a-une-augmentation-considerable-des-especes-invasives-sur-son-sol_1031774_3244.html#ens_id=1031885\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fsciences-et-environnement%2Farticle%2F2008%2F04%2F07%2Fla-chine-doit-faire-face-a-une-augmentation-considerable-des-especes-invasives-sur-son-sol_1031774_3244.html%23ens_id%3D1031885\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-194\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-194\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/french.china.org.cn\/china\/txt\/2020-08\/14\/content_76599196.htm\" rel=\"nofollow\">En Chine, le TGV d\u2019ici 15 ans dans les villes de plus de 500 000 habitants<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffrench.china.org.cn%2Fchina%2Ftxt%2F2020-08%2F14%2Fcontent_76599196.htm\">archive<\/a>]<\/small>, french.china.org.cn, 14 ao\u00fbt 2020<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-195\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-195\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.asia-planet.net\/china\/education.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Education<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.asia-planet.net%2Fchina%2Feducation.htm\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">asia-planet.net<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-196\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-196\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/en.ce.cn\/National\/Rural\/200602\/21\/t20060221_6154334.shtml\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China pledges free 9-year education in rural west<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fen.ce.cn%2FNational%2FRural%2F200602%2F21%2Ft20060221_6154334.shtml\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">China Economic Net<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-02-21\" data-sort-value=\"2006-02-21\">21 f\u00e9vrier 2006<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-pop-197\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-pop_197-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/travelblog.org\/World\/ch-ppl.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chinese People, China People<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ftravelblog.org%2FWorld%2Fch-ppl.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">travelblog.org<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-198\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-198\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Heidi Ross,\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20060721114430\/http:\/\/portal.unesco.org\/education\/en\/file_download.php\/b44872c5f2dfd9c825236194562a2b7fRoss_China.doc\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0China Country Study\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 21 juillet 2006 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>, sur\u00a0<i><a title=\"Organisation des Nations unies pour l'\u00e9ducation, la science et la culture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisation_des_Nations_unies_pour_l%27%C3%A9ducation,_la_science_et_la_culture\">Organisation des Nations unies pour l&rsquo;\u00e9ducation, la science et la culture<\/a><\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-199\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-199\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/news.xinhuanet.com\/english\/2007-03\/05\/content_5800996.htm\" rel=\"nofollow\">Premier Wen announces hefty educational investment<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fnews.xinhuanet.com%2Fenglish%2F2007-03%2F05%2Fcontent_5800996.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0(2007).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-200\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-200\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2005\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.chinadaily.com.cn\/english\/doc\/2005-02\/21\/content_418027.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>2005 Chinese University Ranking unveiled<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.chinadaily.com.cn%2Fenglish%2Fdoc%2F2005-02%2F21%2Fcontent_418027.htm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">China Daily<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2005-02-21\" data-sort-value=\"2005-02-21\">21 f\u00e9vrier 2005<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-201\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-201\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20040426003519\/http:\/\/rank2003.netbig.com\/en\/rnk_1_0_0.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Chinese University Rankings 2003\u00a0\u00bb<\/a>\u00a0<small>(version du 26 avril 2004 sur l&rsquo;<i><a title=\"Internet Archive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Internet_Archive\">Internet Archive<\/a><\/i>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-202\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-202\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Hennock2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mary_Hennock2004\" class=\"ouvrage\">Mary Hennock,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/news.bbc.co.uk\/2\/hi\/asia-pacific\/3693714.stm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China&rsquo;s graft: Tough talk, old message<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fasia-pacific%2F3693714.stm\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"BBC News\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/BBC_News\">BBC News<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2004-09-27\" data-sort-value=\"2004-09-27\">27 septembre 2004<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-203\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-203\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Friedman2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Lisa_Friedman2010\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Lisa Friedman,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/cwire\/2010\/03\/25\/25climatewire-china-leads-major-countries-with-346-billion-15729.html?pagewanted=1\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China Leads Major Countries With $34.6 Billion Invested in Clean Technology<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2Fcwire%2F2010%2F03%2F25%2F25climatewire-china-leads-major-countries-with-346-billion-15729.html%3Fpagewanted%3D1\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"The New York Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_New_York_Times\">nytimes.com<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-03-25\" data-sort-value=\"2010-03-25\">25 mars 2010<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-204\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-204\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2010\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/news.bbc.co.uk\/2\/hi\/science\/nature\/8587319.stm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China steams ahead on clean energy<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fscience%2Fnature%2F8587319.stm\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"BBC News\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/BBC_News\">news.bbc.co.uk<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-03-26\" data-sort-value=\"2010-03-26\">26 mars 2010<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-bradsher-205\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-bradsher_205-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bradsher2018\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Keith_Bradsher2018\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Keith Bradsher,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2010\/01\/31\/business\/energy-environment\/31renew.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China Is Leading the Race to Make Renewable Energy<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2010%2F01%2F31%2Fbusiness%2Fenergy-environment%2F31renew.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"The New York Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_New_York_Times\">The New York Times<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-24\" data-sort-value=\"2018-05-24\">24 mai 2018<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-NY_Times-206\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-NY_Times_206-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-NY_Times_206-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2007\/07\/05\/world\/asia\/05china.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China Reportedly Urged Omitting Pollution-Death Estimates<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2007%2F07%2F05%2Fworld%2Fasia%2F05china.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"The New York Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_New_York_Times\">nytimes.com<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-07-05\" data-sort-value=\"2007-07-05\">5 juillet 2007<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-09-09\" data-sort-value=\"2009-09-09\">9 septembre 2009<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-207\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-207\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Delestrac\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Denis_Delestrac\" class=\"ouvrage\">Denis Delestrac,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/download.pro.arte.tv\/uploads\/Le-sable-enquete-sur-une-disparition.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le sable, enqu\u00eate sur une disparition.<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdownload.pro.arte.tv%2Fuploads%2FLe-sable-enquete-sur-une-disparition.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Arte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arte\">Arteconsult\u00e9<\/a>\u00a0le=25 mai 2013<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-208\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-208\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Enerpress, Coal&rsquo;s not dead\u2026 pour au moins 5\u00a0ans, 2011-12-15.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Acad\u00e9mie-209\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Acad%C3%A9mie_209-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Acad%C3%A9mie_209-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.canalacademie.com\/ida8356-Marianne-Bastid-Bruguiere-la-Chine-le-climat-l-eau-et-l-environnement.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Marianne Bastid-Brugui\u00e8re\u00a0: la Chine, le climat, l\u2019eau et l\u2019environnement<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.canalacademie.com%2Fida8356-Marianne-Bastid-Bruguiere-la-Chine-le-climat-l-eau-et-l-environnement.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Faujas-210\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Faujas_210-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Faujas2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_Faujas2009\" class=\"ouvrage\">Alain Faujas, \u00ab\u00a0<cite>Les ordures, source de pollution et de mati\u00e8re secondaire<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2009-06-13\" data-sort-value=\"2009-06-13\">13 juin 2009<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/planete\/article\/2009\/06\/13\/les-ordures-source-de-pollution-et-de-matiere-secondaire_1206458_3244.html#ens_id=1206551\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fplanete%2Farticle%2F2009%2F06%2F13%2Fles-ordures-source-de-pollution-et-de-matiere-secondaire_1206458_3244.html%23ens_id%3D1206551\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-211\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-211\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2013\" class=\"ouvrage\">par Rapha\u00ebl Balenieri avec Emma Zhou, \u00ab\u00a0<cite>Le riz au cadmium s\u00e8me la panique en Chine<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Point.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2013-06-29\" data-sort-value=\"2013-06-29\">29 juin 2013<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/mobile.lepoint.fr\/monde\/le-riz-au-cadmium-seme-la-panique-en-chine-29-06-2013-1687281_24.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmobile.lepoint.fr%2Fmonde%2Fle-riz-au-cadmium-seme-la-panique-en-chine-29-06-2013-1687281_24.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-212\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-212\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le 13 juin 2008, l&rsquo;agence n\u00e9erlandaise d&rsquo;\u00e9valuation environnementale relevait que la Chine \u00e9tait pass\u00e9e devant les \u00c9tats-Unis en tant que plus gros contributeur de CO<sub>2<\/sub>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Le_Monde25.04.2007-213\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Le_Monde25.04.2007_213-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-Le_Monde25.04.2007_213-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2007\" class=\"ouvrage\">avec\u00a0<a title=\"Agence France-Presse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Agence_France-Presse\">AFP<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Associated Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Associated_Press\">AP<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>La Chine en passe de devenir le premier \u00e9metteur de gaz \u00e0 effet de serre<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-04-25\" data-sort-value=\"2007-04-25\">25 avril 2007<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/web\/article\/0,1-0@2-3244,36-901453,0.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fweb%2Farticle%2F0%2C1-0%402-3244%2C36-901453%2C0.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-214\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-214\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Jean-Claude L\u00e9vy,\u00a0<i>L\u2019\u00e9conomie circulaire\u00a0: l\u2019urgence \u00e9cologique\u00a0? Monde en Transe, Chine en transit<\/i>, \u00e9d\u00a0: Presses de l\u2019\u00e9cole nationale des Ponts et Chauss\u00e9es, 2009, 179 pages.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-215\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-215\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2017\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine d\u00e9passe l&rsquo;Union europ\u00e9enne en mati\u00e8re d&rsquo;\u00e9nergie solaire<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>www.cnewsmatin.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-09-01\" data-sort-value=\"2017-09-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0septembre 2017<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cnewsmatin.fr\/monde\/2017-09-01\/la-chine-depasse-lunion-europeenne-en-matiere-denergie-solaire-763701\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.cnewsmatin.fr%2Fmonde%2F2017-09-01%2Fla-chine-depasse-lunion-europeenne-en-matiere-denergie-solaire-763701\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-09-17\" data-sort-value=\"2017-09-17\">17 septembre 2017<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-217\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-217\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Jos G.J. Olivier, Greet Janssens-Maenhout, Jeroen A.H.W. Peters (2012),\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pbl.nl\/sites\/default\/files\/cms\/publicaties\/PBL_2012_Trends_in_global_CO2_emissions_500114022.pdf\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Trends in global CO<sub>2<\/sub>\u00a0emissions; 2012 Report, The Hague: PBL Netherlands Environmental Assessment Agency<\/span><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.pbl.nl%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fcms%2Fpublicaties%2FPBL_2012_Trends_in_global_CO2_emissions_500114022.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0; Ispra: Joint Research Centre.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-218\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-218\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Dubesset-Chatelain2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Laure_Dubesset-Chatelain2012\" class=\"ouvrage\">Laure\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Dubesset-Chatelain<\/span>, \u00ab\u00a0<cite>Un Chinois pollue autant qu&rsquo;un Europ\u00e9en<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Geo (magazine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Geo_(magazine)\">Geo<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0405,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-11\" data-sort-value=\"2012-11\">novembre 2012<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a024<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-219\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-219\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/unfccc.int\/files\/essential_background\/kyoto_protocol\/status_of_ratification\/application\/pdf\/kpstats.pdf\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Kyoto protocol &#8211; Status of ratification<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Funfccc.int%2Ffiles%2Fessential_background%2Fkyoto_protocol%2Fstatus_of_ratification%2Fapplication%2Fpdf%2Fkpstats.pdf\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Convention-cadre des Nations unies sur les changements climatiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Convention-cadre_des_Nations_unies_sur_les_changements_climatiques\">unfccc.int<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-09-26\" data-sort-value=\"2006-09-26\">26 septembre 2006<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-02-17\" data-sort-value=\"2008-02-17\">17 f\u00e9vrier 2008<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-220\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-220\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2016\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>COP21\u00a0: P\u00e9kin ratifie l&rsquo;accord de Paris sur le climat<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-09-03\" data-sort-value=\"2016-09-03\">3 septembre 2016<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/cop21\/article\/2016\/09\/03\/cop-21-pekin-ratifie-l-accord-de-paris-sur-le-climat_4991902_4527432.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fcop21%2Farticle%2F2016%2F09%2F03%2Fcop-21-pekin-ratifie-l-accord-de-paris-sur-le-climat_4991902_4527432.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-221\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-221\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2017\" class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/lefigaro.fr\/flash-actu\/2017\/10\/12\/97001-20171012FILWWW00018-chine-le-parti-communiste-contre-la-religion.php\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: le Parti communiste contre la religion<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Flefigaro.fr%2Fflash-actu%2F2017%2F10%2F12%2F97001-20171012FILWWW00018-chine-le-parti-communiste-contre-la-religion.php\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a>\u00a0avec Reuters<\/i>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-10-12\" data-sort-value=\"2017-10-12\">12 octobre 2017<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-pnivelle-222\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-pnivelle_222-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u00a0:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-pnivelle_222-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-pnivelle_222-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Nivelle2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pascale_Nivelle2007\" class=\"ouvrage\">Pascale Nivelle, \u00ab\u00a0<cite>En Chine, des religions en pleine r\u00e9surrection<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Lib\u00e9ration (journal)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lib%C3%A9ration_(journal)\">Lib\u00e9ration<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-02-08\" data-sort-value=\"2007-02-08\">8 f\u00e9vrier 2007<\/time>\u00a0<small>(<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.liberation.fr\/actualite\/monde\/233808.FR.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"plainlinks cachelinks\">[<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20080426091345\/http:\/\/www.liberation.fr\/actualite\/monde\/233808.FR.php\" rel=\"nofollow\">archive du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-04-26\" data-sort-value=\"2008-04-26\">26 avril 2008<\/time><\/a>]<\/small><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-223\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-223\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"French2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Howard_W._French2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Howard W. French\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Howard_W._French\">Howard W. French<\/a>,\u00a0<span lang=\"en\">\u00ab\u00a0<cite>Religious Surge in Once-Atheist China Surprises Leaders<\/cite>\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"The New York Times\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_New_York_Times\">The New York Times<\/a><\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-03-04\" data-sort-value=\"2007-03-04\">4 mars 2007<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2007\/03\/04\/world\/asia\/04china.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2007%2F03%2F04%2Fworld%2Fasia%2F04china.html\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-224\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-224\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.myfreesport.fr\/sports\/autres\/0\/classement-nations-etats-unis-top-chine-aux-aguets-40090.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Classement mondial des grandes nations du sport<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.myfreesport.fr%2Fsports%2Fautres%2F0%2Fclassement-nations-etats-unis-top-chine-aux-aguets-40090.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">myfreesport.fr<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-225\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-225\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/results.beijing2008.cn\/WRM\/FRE\/INF\/GL\/95A\/GL0000000.shtml\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Classement officiel des m\u00e9dailles aux JO 2008<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fresults.beijing2008.cn%2FWRM%2FFRE%2FINF%2FGL%2F95A%2FGL0000000.shtml\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">beijing2008.cn<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-226\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-226\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Hays2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jeffrey_Hays2012\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jeffrey\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Hays<\/span>,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/factsanddetails.com\/china\/cat7\/sub42\/item1630.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Early History of Chinese Film<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Ffactsanddetails.com%2Fchina%2Fcat7%2Fsub42%2Fitem1630.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">factsanddetails.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-10\" data-sort-value=\"2012-10\">octobre 2012<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-27\" data-sort-value=\"2020-09-27\">27 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-227\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-227\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Brzeski2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Patrick_Brzeski2016\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Patrick Brzeski,\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.hollywoodreporter.com\/news\/china-says-has-passed-us-as-country-movie-screens-957849\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China Says It Has Passed U.S. as Country With Most Movie Screens<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.hollywoodreporter.com%2Fnews%2Fchina-says-has-passed-us-as-country-movie-screens-957849\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">hollywoodreporter.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-12-20\" data-sort-value=\"2016-12-20\">20 d\u00e9cembre 2016<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-27\" data-sort-value=\"2020-09-27\">27 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-228\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-228\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Tartaglione2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nancy_Tartaglione2016\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais am\u00e9ricain\">(en-US)<\/abbr>\u00a0Nancy\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Tartaglione<\/span>,\u00a0<span lang=\"en-us\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/deadline.com\/2016\/11\/china-cinema-screens-overtake-us-box-office-2019-1201852359\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>China Will Overtake U.S. In Number Of Movie Screens This Week: Analyst<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fdeadline.com%2F2016%2F11%2Fchina-cinema-screens-overtake-us-box-office-2019-1201852359%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Deadline.com\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Deadline.com\">Deadline.com<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-11-15\" data-sort-value=\"2016-11-15\">15 novembre 2016<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-27\" data-sort-value=\"2020-09-27\">27 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-229\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-229\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pwccn.com\/en\/press-room\/press-releases\/pr-170619.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Strong revenue growth continues in China&rsquo;s cinema market<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pwccn.com%2Fen%2Fpress-room%2Fpress-releases%2Fpr-170619.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"PricewaterhouseCoopers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/PricewaterhouseCoopers\">PricewaterhouseCoopers<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-27\" data-sort-value=\"2020-09-27\">27 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-230\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine#cite_ref-230\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : chinois\">(zh)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"zh\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.endata.com.cn\/BoxOffice\/BO\/History\/Movie\/Alltimedomestic.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>\u827a\u6069-\u6570\u636e\u667a\u80fd\u670d\u52a1\u5546_\u827a\u6069\u6570\u636e<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.endata.com.cn%2FBoxOffice%2FBO%2FHistory%2FMovie%2FAlltimedomestic.html\">archive<\/a>]<\/small><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">endata.com.cn<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-09-27\" data-sort-value=\"2020-09-27\">27 septembre 2020<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Annexes\" class=\"mw-headline\">Annexes<\/span><\/h2>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:China?uselang=fr\">La Chine<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<li class=\"wiktionary\"><a class=\"extiw\" title=\"wikt:R\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/R%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">R\u00e9publique populaire de Chine<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur le\u00a0<span class=\"project\">Wiktionnaire<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikisource\"><a class=\"extiw\" title=\"s:Cat\u00e9gorie:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Cat%C3%A9gorie:Chine\">La Chine<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikisource<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikiquote\"><a class=\"extiw\" title=\"q:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikiquote.org\/wiki\/Chine\">La Chine<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikiquote<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikinews\"><a class=\"extiw\" title=\"n:Page:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikinews.org\/wiki\/Page:Chine\">La Chine<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikinews<\/span><\/span><\/li>\n<li class=\"wikivoyage\"><a class=\"extiw\" title=\"voy:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikivoyage.org\/wiki\/Chine\">La Chine<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikivoyage<\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Infographies_et_dossiers\" class=\"mw-headline\">Infographies et dossiers<\/span><\/h3>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"Malovic2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dorian_Malovic2016\" class=\"ouvrage\">Dorian Malovic,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.la-croix.com\/Monde\/Asie-et-Oceanie\/Chine-Xi-Jinping-Commandant-Chef-Forces-armees-2016-04-21-1200755018\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine\u00a0: Xi Jinping, Commandant en Chef des Forces arm\u00e9es<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FMonde%2FAsie-et-Oceanie%2FChine-Xi-Jinping-Commandant-Chef-Forces-armees-2016-04-21-1200755018\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"La Croix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Croix\">La Croix<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-04-21\" data-sort-value=\"2016-04-21\">21 avril 2016<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-03-20\" data-sort-value=\"2019-03-20\">20 mars 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Lasserre2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Isabelle_Lasserre2019\" class=\"ouvrage\">Isabelle Lasserre,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/premium.lefigaro.fr\/international\/2019\/03\/24\/01003-20190324ARTFIG00095-le-reveil-des-europeens-face-a-la-chine.php\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Le r\u00e9veil des Europ\u00e9ens face \u00e0 la Chine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpremium.lefigaro.fr%2Finternational%2F2019%2F03%2F24%2F01003-20190324ARTFIG00095-le-reveil-des-europeens-face-a-la-chine.php\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-03-25\" data-sort-value=\"2019-03-25\">25 mars 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-04-10\" data-sort-value=\"2019-04-10\">10 avril 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Girard2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Renaud_Girard2019\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Renaud Girard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaud_Girard\">Renaud Girard<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/premium.lefigaro.fr\/vox\/monde\/renaud-girard-la-chine-ne-dominera-jamais-l-asie-20190520\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine ne dominera jamais l\u2019Asie<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpremium.lefigaro.fr%2Fvox%2Fmonde%2Frenaud-girard-la-chine-ne-dominera-jamais-l-asie-20190520\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-20\" data-sort-value=\"2019-05-20\">20 mai 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-21\" data-sort-value=\"2019-05-21\">21 mai 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"LeparmentierLepl\u00e2tre2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Arnaud_LeparmentierSimon_Lepl\u00e2tre2019\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Arnaud Leparmentier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arnaud_Leparmentier\">Arnaud Leparmentier<\/a>\u00a0et Simon Lepl\u00e2tre,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/economie\/article\/2019\/05\/21\/pekin-se-prepare-a-une-longue-guerre-froide-technologique-avec-washington_5464799_3234.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine se pr\u00e9pare \u00e0 une longue guerre froide technologique avec les \u00c9tats-Unis<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Feconomie%2Farticle%2F2019%2F05%2F21%2Fpekin-se-prepare-a-une-longue-guerre-froide-technologique-avec-washington_5464799_3234.html\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-21\" data-sort-value=\"2019-05-21\">21 mai 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-21\" data-sort-value=\"2019-05-21\">21 mai 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Gr\u00e9sillon2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gabriel_Gr\u00e9sillon2019\" class=\"ouvrage\">Gabriel Gr\u00e9sillon,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lesechos.fr\/monde\/europe\/les-europeens-face-a-la-grande-peur-du-declassement-economique-1022602\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Face \u00e0 la Chine et aux \u00c9tats-Unis\u00a0: Les Europ\u00e9ens face \u00e0 la grande peur du d\u00e9classement \u00e9conomique<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lesechos.fr%2Fmonde%2Feurope%2Fles-europeens-face-a-la-grande-peur-du-declassement-economique-1022602\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Les \u00c9chos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_%C3%89chos\">Les \u00c9chos<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-20\" data-sort-value=\"2019-05-20\">20 mai 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-21\" data-sort-value=\"2019-05-21\">21 mai 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Mu2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rongping_Mu2019\" class=\"ouvrage\">Rongping Mu,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.areion24.news\/2019\/05\/23\/la-guerre-commerciale-sino-americaine-oblige-la-chine-a-accelerer-linnovation-technologique\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La guerre commerciale sino-am\u00e9ricaine oblige la Chine \u00e0 acc\u00e9l\u00e9rer l\u2019innovation technologique<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.areion24.news%2F2019%2F05%2F23%2Fla-guerre-commerciale-sino-americaine-oblige-la-chine-a-accelerer-linnovation-technologique%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Groupe Areion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Areion\">Groupe Areion<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-23\" data-sort-value=\"2019-05-23\">23 mai 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-05-31\" data-sort-value=\"2019-05-31\">31 mai 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Courmont2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Barth\u00e9l\u00e9my_Courmont2019\" class=\"ouvrage\">Barth\u00e9l\u00e9my Courmont,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.areion24.news\/2019\/06\/10\/la-chine-une-obsession-americaine\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>La Chine, une obsession am\u00e9ricaine<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.areion24.news%2F2019%2F06%2F10%2Fla-chine-une-obsession-americaine%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Groupe Areion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Areion\">Groupe Areion<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-06-10\" data-sort-value=\"2019-06-10\">10 juin 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-12-11\" data-sort-value=\"2019-12-11\">11 d\u00e9cembre 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"MottetLasserre2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"\u00c9ric_MottetFr\u00e9d\u00e9ric_Lasserre2019\" class=\"ouvrage\">\u00c9ric Mottet et Fr\u00e9d\u00e9ric Lasserre,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.areion24.news\/2019\/12\/05\/linitiative-belt-and-road-strategie-chinoise-du-grand-jeu\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>L\u2019initiative \u00ab\u00a0Belt and Road\u00a0\u00bb, strat\u00e9gie chinoise du \u00ab\u00a0Grand Jeu\u00a0\u00bb\u00a0?<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.areion24.news%2F2019%2F12%2F05%2Flinitiative-belt-and-road-strategie-chinoise-du-grand-jeu%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Groupe Areion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Areion\">Groupe Areion<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-12-05\" data-sort-value=\"2019-12-05\">5 d\u00e9cembre 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-12-11\" data-sort-value=\"2019-12-11\">11 d\u00e9cembre 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li>Dossier\u00a0: \u00ab\u00a0La Chine au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"21\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xxi<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Quelles ambitions\u00a0? \/ Quelle puissance\u00a0?\u00a0\u00bb, sur\u00a0<i><a title=\"Diplomatie (magazine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diplomatie_(magazine)\">Diplomatie (magazine)<\/a><\/i>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0101 \/ novembre-d\u00e9cembre 2019<\/li>\n<\/ul>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Bibliographie\" class=\"mw-headline\">Bibliographie<\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Histoire_2\" class=\"mw-headline\">Histoire<\/span><\/h4>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"GER1\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Jacques Gernet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Gernet\">Jacques Gernet<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Monde chinois\u00a0: 1. De l&rsquo;\u00e2ge de bronze au Moyen \u00c2ge. 2100 avant J.-C.-<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">x<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle apr\u00e8s J.-C.<\/cite>, Paris,\u00a0<a title=\"Armand Colin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Armand_Colin\">Armand Colin<\/a>,\u00a0<time>2005<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01972)<\/span><\/li>\n<li><span id=\"Gernet\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jacques_Gernet\" class=\"ouvrage\">Jacques\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gernet<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Monde chinois\u00a0: 2. L&rsquo;\u00e9poque moderne.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"10\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">x<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle-<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xix<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"GER3\" class=\"ouvrage\">Jacques\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gernet<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Monde chinois\u00a0: 3. L&rsquo;\u00e9poque contemporaine.\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">xx<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>, Armand Colin,\u00a0<time>2005<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01972)<\/span><\/li>\n<li><span id=\"EBR\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Patricia Buckley\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Ebrey<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Cambridge Illustrated History of China<\/cite>, Cambridge,\u00a0<a title=\"Cambridge University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge_University_Press\">Cambridge University Press<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Cambridge Illustrated Histories\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1999<\/time><\/span><\/li>\n<li><span id=\"FAI\" class=\"ouvrage\"><a title=\"John King Fairbank\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_King_Fairbank\">John King Fairbank<\/a>\u00a0et Merle\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Goldman<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;anglais par Simon Duran),\u00a0<cite class=\"italique\">Histoire de la Chine\u00a0: des origines \u00e0 nos jours<\/cite>, Paris, Taillandier,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Texto\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2013<\/time>, 750\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/979-10-210-0110-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/979-10-210-0110-7\"><span class=\"nowrap\">979-10-210-0110-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Civilisation\" class=\"mw-headline\">Civilisation<\/span><\/h4>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"Collectif1998\" class=\"ouvrage\">Collectif,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire de la civilisation chinoise<\/cite>, Albin Michel,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Encyclo.Univer.\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1998<\/time>, 923\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-226-10092-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-226-10092-4\"><span class=\"nowrap\">978-2-226-10092-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Temple2000\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Robert_Temple2000\" class=\"ouvrage\">Robert Temple,\u00a0<cite class=\"italique\">Le g\u00e9nie de la Chine. 3000 ans de d\u00e9couvertes et d&rsquo;inventions<\/cite>, Editions Philippe Picquier,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Picquier Philippe\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2000<\/time>, 256\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-87730-511-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-87730-511-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-87730-511-2<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"ShaugnessyPailler_(Adapt\u00e9_par)2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Edward-L_ShaugnessyEmmanuel_Pailler_(Adapt\u00e9_par)2005\" class=\"ouvrage\">Edward-L Shaugnessy et Emmanuel Pailler (Adapt\u00e9 par),\u00a0<cite class=\"italique\">La Chine ancienne\u00a0: Vie, art et mythes<\/cite>, Gr\u00fcnd,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Peuples et Cult.\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2005<\/time>, 144\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7000-1229-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7000-1229-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-7000-1229-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Shaughnessy2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Edward_L._Shaughnessy2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Edward L. Shaughnessy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edward_L._Shaughnessy\">Edward L. Shaughnessy<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Rewriting Early Chinese Texts (Suny Series in Chinese Philosophy and Culture)<\/cite>, State University of New York Press,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0SUNY series in Chinese Philosophy and Culture\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2006<\/time>, 296\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-7914-6644-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-7914-6644-5\"><span class=\"nowrap\">978-0-7914-6644-5<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=2JNV_j-q64IC&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3D2JNV_j-q64IC%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"G._TempleBoussard_(Traduction)2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Robert_K._G._TempleLuc_Boussard_(Traduction)2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Robert K. G. Temple\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_K._G._Temple\">Robert K. G. Temple<\/a>\u00a0et Luc Boussard (Traduction),\u00a0<cite class=\"italique\">Le g\u00e9nie de la Chine\u00a0: 3 000 ans de d\u00e9couvertes et d&rsquo;inventions<\/cite>, Editions Philippe Picquier,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Illustr\u00e9s (R\u00e9actualis\u00e9s)\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2007<\/time>, 288\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-87730-947-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-87730-947-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-87730-947-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"LiangXiaoqinMasson_(Traduction)2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Shuming_LiangZhao_XiaoqinMichel_C._Masson_(Traduction)2010\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Liang Shuming\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liang_Shuming\">Shuming Liang<\/a>, Zhao Xiaoqin et Michel C. Masson (Traduction) (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0du chinois),\u00a0<cite class=\"italique\">Les id\u00e9es ma\u00eetresses de la culture chinoise<\/cite>, Paris, Cerf,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Patrimoine Orientalisme\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2010<\/time>, 421\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-204-09060-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-204-09060-5\"><span class=\"nowrap\">978-2-204-09060-5<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Mercier2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Renaud_Mercier2012\" class=\"ouvrage\">Renaud Mercier,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;essentiel de la civilisation chinoise<\/cite>, Levallois-Perret, Studyrama,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Les Incontournables\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2012<\/time>, 128\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7590-1845-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7590-1845-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-7590-1845-1<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Tison2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Brigitte_Tison2014\" class=\"ouvrage\">Brigitte Tison,\u00a0<cite class=\"italique\">Comprendre la culture chinoise<\/cite>, Lyon, Chronique Sociale,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Comprendre les personnes\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2014<\/time>, 157\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-36717-055-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-36717-055-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-36717-055-8<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"JavaryKamenarovic_(Pr\u00e9face)2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Cyrille_JavaryIvan_P._Kamenarovic_(Pr\u00e9face)2017\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Cyrille Javary\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cyrille_Javary\">Cyrille Javary<\/a>\u00a0et Ivan P. Kamenarovic (Pr\u00e9face),\u00a0<cite class=\"italique\">La Souplesse du dragon\u00a0: Les fondamentaux de la culture chinoise<\/cite>, Paris, Albin Michel,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0A.M. Esp. Libre\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2017<\/time>, 320\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-226-32685-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-226-32685-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-226-32685-0<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span id=\".C3.89conomie_2\"><\/span><span id=\"\u00c9conomie_2\" class=\"mw-headline\">\u00c9conomie<\/span><\/h4>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"Collectif2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Collectif,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">China in the twenty-first century\u00a0: politics, economy and society<\/cite>, New York, United Nations university press,\u00a0<time>2003<\/time><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Dufour2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Fran\u00e7ois_Dufour2012\" class=\"ouvrage\">Jean-Fran\u00e7ois Dufour,\u00a0<cite class=\"italique\">Made by China\u00a0: Les secrets d&rsquo;une conqu\u00eate industrielle<\/cite>, Paris, Dunod,\u00a0<time>2012<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>L\u2019accession de la Chine \u00e0 l\u2019Organisation mondiale du commerce\u00a0: les r\u00e8gles internationales et les barri\u00e8res culturelles internes<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Lettre de l\u2019Antenne franco-chinoise<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-01\" data-sort-value=\"2006-01\">janvier 2006<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a01\u20131\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/papers.ssrn.com\/sol3\/papers.cfm?abstract_id=924757\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpapers.ssrn.com%2Fsol3%2Fpapers.cfm%3Fabstract_id%3D924757\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/li>\n<li><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<span lang=\"en\">\u00ab\u00a0<cite>Five Years of China\u2019s WTO Membership. EU and US Perspectives about China\u2019s Compliance with Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism<\/cite>\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Legal Issues of Economic Integration, Kluwer Law International<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a033,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03,\u200e\u00a0<time>2006<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0263-304\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/papers.ssrn.com\/sol3\/papers.cfm?abstract_id=916768\" rel=\"nofollow\">r\u00e9sum\u00e9<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpapers.ssrn.com%2Fsol3%2Fpapers.cfm%3Fabstract_id%3D916768\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Faure2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_Faure2009\" class=\"ouvrage\">Alain Faure,\u00a0<cite class=\"italique\">Rencontre d&rsquo;un bol et d&rsquo;une assiette<\/cite>, Paris,\u00a0<time>2009<\/time>, 183\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span><\/span><\/li>\n<li>Lin, Yi-min,\u00a0<i>Between politics and markets\u00a0: firms, competition, and institutional change in post-Mao China<\/i>, Cambridge, Cambridge university press, 2001<\/li>\n<li><a title=\"Angus Maddison\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angus_Maddison\">Angus Maddison<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;\u00c9conomie chinoise &#8211; Une perspective historique<\/i>, OCDE, 1998 et 2007\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.oecdbookshop.org\/oecd\/display.asp?lang=fr&amp;sf1=identifiers&amp;st1=9789264037625\" rel=\"nofollow\">en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.oecdbookshop.org%2Foecd%2Fdisplay.asp%3Flang%3Dfr%26sf1%3Didentifiers%26st1%3D9789264037625\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li>Pairault, Thierry,\u00a0<i>Petite introduction \u00e0 l&rsquo;\u00e9conomie de la Chine<\/i>, Paris, EAC\/AUF, 2008<\/li>\n<li><i>Perspectives chinoises<\/i>, revue semestrielle publi\u00e9e par le\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/perspectiveschinoises.revues.org\/\" rel=\"nofollow\">CEFC<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fperspectiveschinoises.revues.org%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/pairault.fr\/sinaf\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0<cite>Chine-Afrique<\/cite>\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fpairault.fr%2Fsinaf%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<span class=\"italique\">pairault.fr<\/span><\/span>, site sur les relations entre la Chine et l&rsquo;Afrique<\/li>\n<li><span id=\"Chen2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Camille-Yihua_Chen2016\" class=\"ouvrage\">Camille-Yihua Chen,\u00a0<cite class=\"italique\">E-commerce avec la Chine\u00a0: Mode d&#8217;emploi pour les PME-TPE<\/cite>, Paris, Editions Pacifica,\u00a0<time>2016<\/time>, 150\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-916578-62-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-916578-62-0\"><span class=\"nowrap\">978-2-916578-62-0<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"WintgensAur\u00e9gan2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sophie_WintgensXavier_Aur\u00e9gan2019\" class=\"ouvrage\">Sophie Wintgens et Xavier Aur\u00e9gan,\u00a0<cite class=\"italique\">Les dynamiques de la Chine en Afrique et en Am\u00e9rique latine<\/cite>, Louvain-la-Neuve, Academia,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Science politique\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2019<\/time>, 326\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-8061-0442-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-8061-0442-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-8061-0442-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Articles_connexes\" class=\"mw-headline\">Articles connexes<\/span><\/h3>\n<div class=\"noprint boite-grise boite-a-droite\" style=\"text-align: justify;\">\n<div><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Circle-icons-frames.svg\/45px-Circle-icons-frames.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Circle-icons-frames.svg\/68px-Circle-icons-frames.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Circle-icons-frames.svg\/90px-Circle-icons-frames.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"45\" height=\"45\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/div>\n<div>Il existe une\u00a0<a title=\"Aide:Cat\u00e9gorie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Cat%C3%A9gorie\">cat\u00e9gorie<\/a>\u00a0consacr\u00e9e \u00e0 ce sujet\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Cat\u00e9gorie:Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cat%C3%A9gorie:Chine\">Chine<\/a><\/i>.<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Chine continentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chine_continentale\">Chine continentale<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Sites historiques et culturels majeurs prot\u00e9g\u00e9s au niveau national\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sites_historiques_et_culturels_majeurs_prot%C3%A9g%C3%A9s_au_niveau_national\">Sites historiques et culturels majeurs prot\u00e9g\u00e9s au niveau national<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Architecture et urbanisme contemporains en Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture_et_urbanisme_contemporains_en_Chine\">Architecture et urbanisme contemporains en Chine<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Politique en r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Politique_en_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Politique en r\u00e9publique populaire de Chine<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Histoire de la r\u00e9publique populaire de Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_r%C3%A9publique_populaire_de_Chine\">Histoire de la r\u00e9publique populaire de Chine<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Histoire de la Chine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_Chine\">Histoire de la Chine<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Liens_externes\" class=\"mw-headline\">Liens externes<\/span><\/h3>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\"><a title=\"Autorit\u00e9 (sciences de l'information)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autorit%C3%A9_(sciences_de_l%27information)\">Notices d&rsquo;autorit\u00e9<\/a><span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q148?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:<\/p>\n<ul>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/viaf.org\/viaf\/132441531\" rel=\"nofollow\">Fichier d\u2019autorit\u00e9 international virtuel<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/isni.org\/isni\/0000000121607811\" rel=\"nofollow\">International Standard Name Identifier<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/catalogue.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb11936107m\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale de France<\/a><\/span>\u00a0(<span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.bnf.fr\/ark:\/12148\/cb11936107m\" rel=\"nofollow\">donn\u00e9es<\/a><\/span>)<\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/id.loc.gov\/authorities\/n79091151\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que du Congr\u00e8s<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/d-nb.info\/gnd\/4009937-4\" rel=\"nofollow\">Gemeinsame Normdatei<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/uli.nli.org.il\/F\/?func=direct&amp;doc_number=000976418&amp;local_base=nlx10\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale d\u2019Isra\u00ebl<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/aut.nkp.cz\/ge131732\" rel=\"nofollow\">Biblioth\u00e8que nationale tch\u00e8que<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/identities\/viaf-132441531\" rel=\"nofollow\">WorldCat Id<\/a><\/span><\/li>\n<li><span class=\"nowrap uid noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.worldcat.org\/identities\/lccn-n79-091151\" rel=\"nofollow\">WorldCat<\/a><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Notices dans des dictionnaires ou encyclop\u00e9dies g\u00e9n\u00e9ralistes<span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q148?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:<\/p>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/brockhaus.de\/ecs\/enzy\/article\/china-30\" rel=\"nofollow\"><i>Brockhaus Enzyklop\u00e4die<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbrockhaus.de%2Fecs%2Fenzy%2Farticle%2Fchina-30\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.hls-dhs-dss.ch\/textes\/f\/F003405.php\" rel=\"nofollow\"><i>Dictionnaire historique de la Suisse<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.hls-dhs-dss.ch%2Ftextes%2Ff%2FF003405.php\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/cina_(Dizionario-di-Storia)\/\" rel=\"nofollow\"><i>Dizionario di Storia<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fcina_(Dizionario-di-Storia)%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.britannica.com\/place\/china\" rel=\"nofollow\"><i>Encyclop\u00e6dia Britannica<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.britannica.com%2Fplace%2Fchina\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/esu.com.ua\/search_articles.php?id=6650\" rel=\"nofollow\"><i>Encyclopedia of Modern Ukraine<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fesu.com.ua%2Fsearch_articles.php%3Fid%3D6650\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/cina\" rel=\"nofollow\"><i>Encyclop\u00e9die Treccani<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fcina\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.enciclopedia.cat\/EC-GEC-0072633.xml\" rel=\"nofollow\"><i>Gran Enciclop\u00e8dia Catalana<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.enciclopedia.cat%2FEC-GEC-0072633.xml\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.larousse.fr\/encyclopedie\/pays\/wd\/113402\" rel=\"nofollow\"><i>Encyclop\u00e9die Larousse<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.larousse.fr%2Fencyclopedie%2Fpays%2Fwd%2F113402\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.ne.se\/uppslagsverk\/encyklopedi\/l%C3%A5ng\/kina\" rel=\"nofollow\"><i>Swedish Nationalencyklopedin<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.ne.se%2Fuppslagsverk%2Fencyklopedi%2Fl%25C3%25A5ng%2Fkina\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/snl.no\/Kina\" rel=\"nofollow\"><i>Store norske leksikon<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fsnl.no%2FKina\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 l&rsquo;audiovisuel<span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q148?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/awardsdatabase.oscars.org\/Search\/GetResults?query=%7B%22NomineeId%22:550,%22IsHyperlinkQuery%22:true,%22Sort%22:%221-Nominee-Alpha%22,%22Search%22:%22Basic%22%7D\" rel=\"nofollow\">Oscars du cin\u00e9ma<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fawardsdatabase.oscars.org%2FSearch%2FGetResults%3Fquery%3D%257B%2522NomineeId%2522%3A550%2C%2522IsHyperlinkQuery%2522%3Atrue%2C%2522Sort%2522%3A%25221-Nominee-Alpha%2522%2C%2522Search%2522%3A%2522Basic%2522%257D\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 la bande dessin\u00e9e<span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q148?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/comicvine.gamespot.com\/wd\/4020-55795\/\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Comic Vine<\/span><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fcomicvine.gamespot.com%2Fwd%2F4020-55795%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative aux beaux-arts<span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q148?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/gao\/9781884446054.article.T016513\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Grove Art Online<\/span><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fdoi.org%2F10.1093%2Fgao%2F9781884446054.article.T016513\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span class=\"liste-horizontale\"><span class=\"wd_identifiers\">Ressource relative \u00e0 la musique<span class=\"noprint wikidata-linkback\"><a title=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" href=\"https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q148?uselang=fr#identifiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"noviewer\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/10px-Blue_pencil.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/15px-Blue_pencil.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Blue_pencil.svg\/20px-Blue_pencil.svg.png 2x\" alt=\"Voir et modifier les donn\u00e9es sur Wikidata\" width=\"10\" height=\"10\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/span><\/span>\u00a0:\u00a0<\/span>\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/musicbrainz.org\/area\/7c81bb69-a99b-3487-b6d4-0f76d7a29ca0\" rel=\"nofollow\"><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">MusicBrainz<\/span><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fmusicbrainz.org%2Farea%2F7c81bb69-a99b-3487-b6d4-0f76d7a29ca0\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><cite id=\"site_officiel\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : chinois\">(zh)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.gov.cn\/\" rel=\"nofollow\">Site officiel<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.gov.cn%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/cite><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/english.gov.cn\/\" rel=\"nofollow\">Site international du gouvernement central de la RPC.<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fenglish.gov.cn%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.otchine.com\/\" rel=\"nofollow\">Office national du tourisme de Chine<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.otchine.com%2F\">archive<\/a>]<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\">Dossier\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/balises.bpi.fr\/dossier\/la-chine-sur-la-voie-de-la-puissance\/\" rel=\"nofollow\">La Chine, sur la voie de la puissance<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbalises.bpi.fr%2Fdossier%2Fla-chine-sur-la-voie-de-la-puissance%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur Balises, magazine de la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que publique d'information\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_publique_d%27information\">Biblioth\u00e8que publique d&rsquo;information<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>La Chine &nbsp; La\u00a0Chine, en forme longue la\u00a0r\u00e9publique populaire de Chine\u00a0(RPC), \u00e9galement appel\u00e9e\u00a0Chine populaire\u00a0et\u00a0Chine communiste, est un\u00a0pays\u00a0d&rsquo;Asie de l&rsquo;Est. Avec plus de\u00a01,4\u00a0milliard d&rsquo;habitants, soit environ un sixi\u00e8me de la population mondiale, elle est le\u00a0pays le plus peupl\u00e9 du monde. Elle compte six agglom\u00e9rations de plus de dix millions d&rsquo;habitants\u00a0: la capitale\u00a0P\u00e9kin,\u00a0Shanghai,\u00a0Chongqing,\u00a0Tianjin,\u00a0Canton\u00a0et\u00a0Shenzhen, ainsi que plus de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14398,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14395","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14395","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14395"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14395\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14400,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14395\/revisions\/14400"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14395"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}