{"id":14136,"date":"2024-09-25T04:15:50","date_gmt":"2024-09-25T02:15:50","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=14136"},"modified":"2025-03-29T19:37:50","modified_gmt":"2025-03-29T18:37:50","slug":"le-caravage","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/le-caravage\/","title":{"rendered":"Le Caravage"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\">Image mise en avant : <i>Le Caravage<\/i>, craie sur papier par\u00a0<a title=\"Ottavio Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ottavio_Leoni\">Ottavio Leoni<\/a>, vers\u00a0<a title=\"1621\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1621\">1621<\/a>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioteca Marucelliana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioteca_Marucelliana\">biblioth\u00e8que Marucelliana<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Michelangelo Merisi da Caravaggio<\/b>,\u00a0<a title=\"Francisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisation\">francis\u00e9<\/a>\u00a0<b>Caravage<\/b>\u00a0ou\u00a0<b>le Caravage<\/b>, est un\u00a0<a title=\"Liste de peintres italiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_peintres_italiens\">peintre italien<\/a>, n\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap bday\" datetime=\"1571-10-09\" data-sort-value=\"1571-10-09\">29 septembre 1571<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0et mort le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1610-07-18\" data-sort-value=\"1610-07-18\">18 juillet 1610<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Porto Ercole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porto_Ercole\">Porto Ercole<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son \u0153uvre puissante et novatrice r\u00e9volutionne la peinture du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle par son caract\u00e8re\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Naturalisme (Art figuratif)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naturalisme_(Art_figuratif)\">naturaliste<\/a>, parfois brutal, et l&#8217;emploi appuy\u00e9 de la technique du\u00a0<a title=\"Clair-obscur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clair-obscur\">clair-obscur<\/a>\u00a0allant jusqu&rsquo;au\u00a0<a title=\"T\u00e9n\u00e9brisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9n%C3%A9brisme\">t\u00e9n\u00e9brisme<\/a>. Il conna\u00eet la c\u00e9l\u00e9brit\u00e9 de son vivant et influence nombre de grands peintres apr\u00e8s lui, comme en t\u00e9moigne l&rsquo;apparition du\u00a0<a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">caravagisme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il obtient en effet un succ\u00e8s foudroyant au d\u00e9but des ann\u00e9es 1600\u00a0: travaillant dans un milieu de protecteurs cultiv\u00e9s, il obtient des commandes prestigieuses et des collectionneurs de tr\u00e8s haut rang recherchent ses peintures. Mais ensuite Caravage entre dans une p\u00e9riode difficile. En 1606, apr\u00e8s de nombreux d\u00e9m\u00eal\u00e9s avec la justice des\u00a0<a title=\"\u00c9tats pontificaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats_pontificaux\">\u00c9tats pontificaux<\/a>, il blesse mortellement un adversaire au cours d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Duel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duel\">duel<\/a>. Il doit alors quitter\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0et passe le reste de sa vie\u00a0<a title=\"P\u00e9riode d'exil de Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_d%27exil_de_Caravage\">en exil<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Malte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malte\">Malte<\/a>\u00a0et en\u00a0<a title=\"Sicile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sicile\">Sicile<\/a>. Jusqu&rsquo;en 1610, l&rsquo;ann\u00e9e de sa mort \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de 38\u00a0ans, ses peintures sont en partie destin\u00e9es \u00e0 racheter cette faute. Toutefois, certains \u00e9l\u00e9ments biographiques portant sur ses m\u0153urs sont aujourd&rsquo;hui revus, car des recherches historiques r\u00e9centes remettent en cause le portrait peu flatteur qui a \u00e9t\u00e9 longtemps propag\u00e9 par des sources du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et sur lesquelles on ne peut plus d\u00e9sormais se fonder.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s une longue p\u00e9riode d&rsquo;oubli critique, il faut attendre le d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle pour que le g\u00e9nie de Caravage soit pleinement reconnu, ind\u00e9pendamment de sa r\u00e9putation sulfureuse. Son succ\u00e8s populaire donne lieu \u00e0 une multitude de romans et de films, \u00e0 c\u00f4t\u00e9 des expositions et des innombrables publications scientifiques qui, depuis un si\u00e8cle, en renouvellent compl\u00e8tement l&rsquo;image. Il est actuellement repr\u00e9sent\u00e9 dans les plus grands mus\u00e9es du monde, malgr\u00e9 le nombre limit\u00e9 de peintures qui ont surv\u00e9cu. Toutefois, certains tableaux que l&rsquo;on d\u00e9couvre depuis un si\u00e8cle posent encore des questions d&rsquo;attribution.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"12#01. L\u2019art italien au d\u00e9but du XVIIe si\u00e8cle (Le Caravage)\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/c2K02raDVWw?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Jeunesse_et_formation\">Jeunesse et formation<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Dal_Re,_Marc%27Antonio_(1697-1766)_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Dal_Re%2C_Marc%27Antonio_%281697-1766%29_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg\/220px-Dal_Re%2C_Marc%27Antonio_%281697-1766%29_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Dal_Re%2C_Marc%27Antonio_%281697-1766%29_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg\/330px-Dal_Re%2C_Marc%27Antonio_%281697-1766%29_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Dal_Re%2C_Marc%27Antonio_%281697-1766%29_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg\/440px-Dal_Re%2C_Marc%27Antonio_%281697-1766%29_-_Vedute_di_Milano_-_05_-_Santo_Stefano_-_ca._1745.jpg 2x\" alt=\"Gravure repr\u00e9sentant une \u00e9glise.\" width=\"220\" height=\"161\" data-file-width=\"1022\" data-file-height=\"747\" \/><\/a><figcaption>La\u00a0<a title=\"Basilique Saint-\u00c9tienne-le-Majeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-%C3%89tienne-le-Majeur\">basilique Saint-\u00c9tienne-le-Majeur<\/a>, \u00e0 Milan, o\u00f9 Michelangelo est baptis\u00e9 en 1571. Gravure de Marc&rsquo;Antonio Dal Re vers 1745.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Michelangelo na\u00eet le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1571-10-09\" data-sort-value=\"1571-10-09\">29 septembre 1571<\/time>, \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, dans la paroisse de\u00a0<a class=\"new\" title=\"Chiesa di Santa Maria della Passarella (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Chiesa_di_Santa_Maria_della_Passarella&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Santa Maria de la Passerella<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Chiesa di Santa Maria della Passarella\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Chiesa_di_Santa_Maria_della_Passarella\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Chiesa_di_Santa_Maria_della_Passarella\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a><sup id=\"cite_ref-Bolard201020-21_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201020-21-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0o\u00f9 r\u00e9sident alors ses parents Fermo Merisi<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-2\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>a<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et Lucia Aratori qui, tous deux originaires de\u00a0<a title=\"Caravaggio (Italie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravaggio_(Italie)\">Caravaggio<\/a>, une petite ville de la r\u00e9gion de\u00a0<a title=\"Bergame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bergame\">Bergame<\/a>\u00a0alors sous domination espagnole, se sont mari\u00e9s le 15 janvier de la m\u00eame ann\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Bolard201020-21_1-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201020-21-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0avec pour t\u00e9moin\u00a0<a title=\"Francesco Ier Sforza de Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Ier_Sforza_de_Caravage\">Francesco\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0Sforza de Caravage<\/a>, marquis de Caravaggio<sup id=\"cite_ref-Bolard201013_3-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201013-3\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">On connait assez peu de chose des premi\u00e8res ann\u00e9es de Michelangelo et sa date ainsi que son lieu de naissance ont longtemps constitu\u00e9 une \u00e9nigme<sup id=\"cite_ref-Bolard201020-21_1-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201020-21-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: c&rsquo;est l&rsquo;ann\u00e9e de 1573 qui a souvent \u00e9t\u00e9 retenue, jusqu&rsquo;\u00e0 la d\u00e9couverte en 1973 de l&rsquo;acte de naissance de son fr\u00e8re cadet Giovanni Baptista, permettant alors par d\u00e9duction de corriger \u00e0 l&rsquo;ann\u00e9e 1571<sup id=\"cite_ref-Bolard201020-21_1-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201020-21-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les derniers doutes sont lev\u00e9s gr\u00e2ce \u00e0 la d\u00e9couverte en 2007 de son propre acte de naissance dans les archives historiques du dioc\u00e8se de Milan o\u00f9 figure, \u00e0 la date du 30 septembre 1571<sup id=\"cite_ref-Bolard201020-21_1-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201020-21-1\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014 lendemain de la f\u00eate de l&rsquo;<a title=\"Michel (archange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_(archange)\">archange Michel<\/a>\u00a0auquel il doit probablement son nom \u2014\u00a0: \u00ab\u00a0Aujourd&rsquo;hui le 30 fut baptis\u00e9 Michel-Ange, fils du signor Fermo Merisi et de la signora Lucia Aratori. Parrain, le signor\u00a0<a title=\"Francesco Sessa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Sessa\">Francesco Sessa<\/a>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-4\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>b<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ce dernier \u00e9tant un\u00a0<a title=\"Patricien (Moyen \u00c2ge et Temps modernes)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patricien_(Moyen_%C3%82ge_et_Temps_modernes)\">patricien<\/a>\u00a0milanais<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-5\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Michelangelo est ainsi baptis\u00e9 le lendemain de sa naissance \u00e0 la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-\u00c9tienne-le-Majeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-%C3%89tienne-le-Majeur\">basilique Saint-\u00c9tienne-le-Majeur<\/a>\u00a0(alors\u00a0<i>Santo Stefano in Brolo)<\/i>, \u00e9glise voisine de la paroisse familiale<sup id=\"cite_ref-Bolard201022_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201022-6\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, dans le quartier milanais o\u00f9 r\u00e9side le ma\u00eetre de la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><a title=\"Opera del Duomo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Opera_del_Duomo\">fabbrica del Duomo<\/a><\/span><\/i>\u00a0o\u00f9 travaille probablement son p\u00e8re<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-7\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>c<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son p\u00e8re exerce des fonctions qui sont diff\u00e9remment d\u00e9finies selon les sources\u00a0:\u00a0<a title=\"Contrema\u00eetre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contrema%C3%AEtre\">contrema\u00eetre<\/a>,\u00a0<a title=\"Ma\u00e7on\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%A7on\">ma\u00e7on<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200816_8-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200816-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; il a le titre de\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"la\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">magister<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>, ce qui pourrait signifier qu&rsquo;il est l&rsquo;architecte d\u00e9corateur ou l&rsquo;intendant de Francesco\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0Sforza<sup id=\"cite_ref-Puglisi200518_9-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi200518-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, plusieurs documents emploient le terme assez vague de\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">muratore<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0pour qualifier le m\u00e9tier du p\u00e8re de Caravage, ce qui semble signifier qu&rsquo;il dirigeait une petite entreprise de construction<sup id=\"cite_ref-Salvy200819_10-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy200819-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Son grand-p\u00e8re maternel est un\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e8tre-topographe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A8tre-topographe\">arpenteur<\/a>\u00a0reconnu et estim\u00e9<sup id=\"cite_ref-Cappelletti200816_8-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200816-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ses deux familles, paternelle et maternelle, enti\u00e8rement originaires de Caravaggio, appartiennent \u00e0 la classe moyenne<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer20094_11-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer20094-11\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et sont honorablement connues<sup id=\"cite_ref-Salvy200819_10-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy200819-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0:\u00a0<a title=\"Costanza Colonna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Costanza_Colonna\">Costanza Colonna<\/a>, fille de\u00a0<a title=\"Marcantonio Colonna (1535-1584)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcantonio_Colonna_(1535-1584)\">Marcantonio Colonna<\/a>\u00a0et \u00e9pouse de Francesco\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0Sforza, a recours \u00e0 plusieurs femmes de la famille Merisi comme\u00a0<a title=\"Nourrice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nourrice\">nourrices<\/a>\u00a0pour ses enfants<sup id=\"cite_ref-Cappelletti200816_8-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200816-8\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0elle sera pour Michelangelo une protectrice sur laquelle il pourra compter \u00e0 plusieurs reprises.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Peterzano_1589FXD.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Peterzano_1589FXD.jpg\/170px-Peterzano_1589FXD.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Peterzano_1589FXD.jpg\/255px-Peterzano_1589FXD.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Peterzano_1589FXD.jpg\/340px-Peterzano_1589FXD.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"238\" data-file-width=\"457\" data-file-height=\"640\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Simone Peterzano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_Peterzano\">Simone Peterzano<\/a>, autoportrait dat\u00e9 de 1589, \u00e0 la fin de l&rsquo;apprentissage du Caravage.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa demi-s\u0153ur, Margherita, est n\u00e9e d&rsquo;une union pr\u00e9c\u00e9dente en 1565. La naissance de Michelangelo en 1571 est suivie par celles de deux fr\u00e8res et une s\u0153ur\u00a0: Giovan Battista en 1572, Caterina en 1574 et Giovan Pietro vers 1575-1577<sup id=\"cite_ref-Salvy200819_10-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy200819-10\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Giovan Battista devient pr\u00eatre<sup id=\"cite_ref-Puglisi200521_12-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi200521-12\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et est parfaitement inform\u00e9 de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9forme catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_catholique\">R\u00e9forme catholique<\/a>\u00a0initi\u00e9e \u00e0 Milan par l&rsquo;archev\u00eaque\u00a0<a title=\"Charles Borrom\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Borrom%C3%A9e\">Charles Borrom\u00e9e<\/a>\u00a0et \u00e0 Rome par le fondateur des\u00a0<a title=\"Congr\u00e9gation de l'Oratoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Congr%C3%A9gation_de_l%27Oratoire\">Oratoriens<\/a>,\u00a0<a title=\"Philippe N\u00e9ri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_N%C3%A9ri\">Philippe N\u00e9ri<\/a>. Michelangelo reste pendant toute sa p\u00e9riode romaine en accord \u00e9troit avec cette soci\u00e9t\u00e9 des Oratoriens.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Peste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peste\">peste<\/a>\u00a0frappe Milan en 1576<sup id=\"cite_ref-Puglisi200518_9-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi200518-9\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Pour \u00e9chapper \u00e0 l&rsquo;\u00e9pid\u00e9mie, la famille Merisi se r\u00e9fugie \u00e0 Caravaggio, ce qui n&#8217;emp\u00eache pas la maladie d&#8217;emporter successivement le grand-p\u00e8re de Michelangelo et quelques heures plus tard son p\u00e8re le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1577-10-30\" data-sort-value=\"1577-10-30\">20 octobre 1577<\/time><sup id=\"cite_ref-Bolard201027_13-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201027-13\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, puis son petit fr\u00e8re Giovan Pietro<sup id=\"cite_ref-Cuppone15_14-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cuppone15-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1584, la veuve et ses quatre enfants survivants sont de retour dans la capitale lombarde o\u00f9 Michelangelo, \u00e2g\u00e9 de treize ans, int\u00e8gre l&rsquo;atelier de\u00a0<a title=\"Simone Peterzano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_Peterzano\">Simone Peterzano<\/a>, qui se dit disciple de\u00a0<a title=\"Titien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titien\">Titien<\/a><sup id=\"cite_ref-Cuppone15_14-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cuppone15-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0mais avec un style plus proprement lombard que v\u00e9nitien<sup id=\"cite_ref-Moir19947_15-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Moir19947-15\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: le contrat d&rsquo;apprentissage est sign\u00e9 par sa m\u00e8re le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1584-04-06\" data-sort-value=\"1584-04-06\">6 avril 1584<\/time>, moyennant 24\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9cus d'or\"><a title=\"\u00c9cu (monnaie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cu_(monnaie)\">\u00e9cus d&rsquo;or<\/a><\/abbr>\u00a0pour une dur\u00e9e de quatre ans<sup id=\"cite_ref-Cuppone15_14-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cuppone15-14\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;apprentissage du jeune peintre dure donc au moins quatre ans<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-16\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>d<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0aupr\u00e8s de Simone Peterzano, et \u00e0 travers lui, au contact de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole lombarde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_lombarde\">\u00e9cole lombarde<\/a>\u00a0avec son luminisme expressif et ses d\u00e9tails vrais<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-17\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il est attentif au travail des\u00a0<span class=\"page_h\"><a title=\"Famille Campi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Campi\">fr\u00e8res Campi<\/a><\/span>\u00a0(principalement\u00a0<a title=\"Antonio Campi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Campi\">Antonio<\/a>) et d&rsquo;<a title=\"Ambrogio Figino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ambrogio_Figino\">Ambrogio Figino<\/a>, que l&rsquo;apprenti-peintre a pu \u00e9tudier de tr\u00e8s pr\u00e8s \u00e0 Milan m\u00eame et dans les petites villes voisines. Il voit probablement aussi de bons exemples des peintures\u00a0<a title=\"\u00c9cole v\u00e9nitienne (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_v%C3%A9nitienne_(peinture)\">v\u00e9nitiennes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9cole de peinture de Bologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_peinture_de_Bologne\">bolonaises<\/a>\u00a0:\u00a0<a title=\"Alessandro Bonvicino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alessandro_Bonvicino\">Moretto<\/a>,\u00a0<a title=\"Giovanni Gerolamo Savoldo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Gerolamo_Savoldo\">Savoldo<\/a>,\u00a0<a title=\"Lorenzo Lotto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Lotto\">Lotto<\/a>,\u00a0<a title=\"Giovanni Battista Moroni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Battista_Moroni\">Moroni<\/a>\u00a0ou encore Titien<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-18\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, tout autant accessibles sur place, et m\u00eame celles de\u00a0<a title=\"L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci\">L\u00e9onard de Vinci<\/a>\u00a0qui a s\u00e9journ\u00e9 \u00e0 Milan de 1482 \u00e0 1499-1500 puis de 1508 \u00e0 1513 et dont les traces des divers s\u00e9jours ont \u00e9t\u00e9 nombreuses et plus ou moins accessibles\u00a0:\u00a0<i><a title=\"La C\u00e8ne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_C%C3%A8ne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La C\u00e8ne<\/a><\/i>, le projet de sculpture pour un cheval monumental,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr>\u00a0Le jeune Merisi \u00e9tudie les th\u00e9ories picturales de son temps, le dessin, les techniques de la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>\u00a0et de la fresque, mais s&rsquo;int\u00e9resse surtout au portrait ainsi qu&rsquo;\u00e0 la\u00a0<a title=\"Nature morte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature_morte\">nature morte<\/a><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200819_19-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200819-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les derni\u00e8res ann\u00e9es d&rsquo;apprentissage de Caravage, entre 1588 et l&rsquo;ann\u00e9e de son d\u00e9m\u00e9nagement \u00e0 Rome durant l&rsquo;\u00e9t\u00e9 1592<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-20\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, restent peu connues\u00a0: peut-\u00eatre se perfectionne-t-il aupr\u00e8s de Peterzano, ou bien s&rsquo;\u00e9tablit-il \u00e0 son propre compte.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Caravaggio: A collection of 79 paintings (HD)\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/7yiFsLphef0?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Contexte_artistique_et_religieux\">Contexte artistique et religieux<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"H\u00e9ritage_pictural\"><span id=\"H.C3.A9ritage_pictural\"><\/span>H\u00e9ritage pictural<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;historien de l&rsquo;art italien\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0a su le premier mettre des noms dans la culture visuelle de Caravage en \u00e9tudiant ses tableaux. D&rsquo;apr\u00e8s lui, le d\u00e9veloppement du style de Caravage aurait \u00e9t\u00e9 la cons\u00e9quence de l&rsquo;influence de certains ma\u00eetres lombards, et plus pr\u00e9cis\u00e9ment ceux ayant travaill\u00e9 dans la r\u00e9gion de\u00a0<a title=\"Bergame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bergame\">Bergame<\/a>,\u00a0<a title=\"Brescia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Brescia\">Brescia<\/a>,\u00a0<a title=\"Cr\u00e9mone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cr%C3%A9mone\">Cr\u00e9mone<\/a>\u00a0et jusqu&rsquo;\u00e0 Milan\u00a0:\u00a0<a title=\"Vincenzo Foppa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Foppa\">Foppa<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ambrogio Borgognone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ambrogio_Borgognone\">Borgognone<\/a>\u00a0au si\u00e8cle pr\u00e9c\u00e9dent, puis\u00a0<a title=\"Lorenzo Lotto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Lotto\">Lotto<\/a>,\u00a0<a title=\"Giovanni Gerolamo Savoldo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Gerolamo_Savoldo\">Savoldo<\/a>,\u00a0<a title=\"Alessandro Bonvicino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alessandro_Bonvicino\">Moretto<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Giovanni Battista Moroni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Battista_Moroni\">Moroni<\/a>\u00a0(que Longhi qualifie de \u00ab\u00a0pr\u00e9-caravagistes\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-Longhi2004111_\u00e0_167_21-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004111_%C3%A0_167-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;influence de ces ma\u00eetres, \u00e0 laquelle on peut ajouter celle d&rsquo;<a title=\"Ambrogio Figino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ambrogio_Figino\">Ambrogio Figino<\/a><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200819_19-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200819-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, aurait donn\u00e9 les bases de l&rsquo;art de Caravage. Savoldo ou encore les fr\u00e8res\u00a0<a title=\"Antonio Campi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Campi\">Antonio<\/a>,\u00a0<a title=\"Giulio Campi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giulio_Campi\">Giulio<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Vincenzo Campi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Campi\">Vincenzo Campi<\/a>\u00a0utilisent ainsi des techniques de contraste entre ombres et lumi\u00e8re, peut-\u00eatre inspir\u00e9es de la fresque vaticane en clair-obscur de Rapha\u00ebl repr\u00e9sentant\u00a0<a title=\"La D\u00e9livrance de saint Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9livrance_de_saint_Pierre\">saint Pierre en prison<\/a>. Cet effet de contraste devient un \u00e9l\u00e9ment central de l\u2019\u0153uvre de Caravage. D&rsquo;apr\u00e8s Longhi, le principal ma\u00eetre de cette \u00e9cole serait Foppa, \u00e0 l&rsquo;origine de la r\u00e9volution de la lumi\u00e8re et du naturalisme \u2014 oppos\u00e9 \u00e0 une certaine majest\u00e9 de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>\u00a0\u2014 qui sont les \u00e9l\u00e9ments centraux des peintures de Caravage. Enfin, Longhi ne manque pas de souligner la tr\u00e8s probable influence de Simone Peterzano, le ma\u00eetre du jeune apprenti qu&rsquo;est encore Caravage<sup id=\"cite_ref-Longhi2004111_\u00e0_167_21-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004111_%C3%A0_167-21\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le voyage vers Rome pouvait passer, pour un peintre en particulier, par Bologne, o\u00f9 il a pu aussi d\u00e9couvrir les exp\u00e9riences d&rsquo;<a title=\"Annibale Carracci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annibale_Carracci\">Annibale Carrache<\/a>, qui lui auraient \u00e9t\u00e9 utiles lors de ses premiers tableaux pour le march\u00e9 libre<sup id=\"cite_ref-march\u00e9_22-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-march%C3%A9-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>e<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00e0 Rome<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-23\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>f<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Quelques premi\u00e8res influences probables de Caravage<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Foppa, Portrait de Giovanni Francesco Brivio, 1495. Museo Poldi Pezzoli, Milan.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Vincenzo_Foppa_-_Portrait_of_Giovanni_Francesco_Brivio_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Vincenzo_Foppa_-_Portrait_of_Giovanni_Francesco_Brivio_-_Google_Art_Project.jpg\/250px-Vincenzo_Foppa_-_Portrait_of_Giovanni_Francesco_Brivio_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Vincenzo_Foppa_-_Portrait_of_Giovanni_Francesco_Brivio_-_Google_Art_Project.jpg\/330px-Vincenzo_Foppa_-_Portrait_of_Giovanni_Francesco_Brivio_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Portrait d'un homme v\u00eatu de rouge, tourn\u00e9 vers la gauche.\" width=\"100\" height=\"127\" data-file-width=\"3947\" data-file-height=\"5001\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Vincenzo Foppa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Foppa\">Foppa<\/a>,\u00a0<i>Portrait de Giovanni Francesco Brivio<\/i>, 1495.\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Poldi Pezzoli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Poldi_Pezzoli\">Museo Poldi Pezzoli<\/a>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gaudenzio Ferrari, La Mont\u00e9e au Calvaire, v. 1510. Mont Sacr\u00e9 de Varallo, Varallo Sesia[18].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:GFerrari_salita-calvario_Varallo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5a\/GFerrari_salita-calvario_Varallo.jpg\/250px-GFerrari_salita-calvario_Varallo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5a\/GFerrari_salita-calvario_Varallo.jpg\/500px-GFerrari_salita-calvario_Varallo.jpg 1.5x\" alt=\"Statue montrant un homme fouett\u00e9 et saignant, emmen\u00e9 li\u00e9 par des soldats.\" width=\"170\" height=\"127\" data-file-width=\"2048\" data-file-height=\"1536\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Gaudenzio Ferrari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaudenzio_Ferrari\">Gaudenzio Ferrari<\/a>,\u00a0<i>La Mont\u00e9e au Calvaire<\/i>, v. 1510.\u00a0<a title=\"Mont Sacr\u00e9 de Varallo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mont_Sacr%C3%A9_de_Varallo\">Mont Sacr\u00e9 de Varallo<\/a>,\u00a0<a title=\"Varallo Sesia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Varallo_Sesia\">Varallo Sesia<\/a><sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-24\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Giovanni Cariani, Le Concert, v. 1518-1520. National Gallery of Art, Washington[g].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg\/258px-Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg\/386px-Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg\/515px-Cariani_-_A_Concert_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Toile repr\u00e9sentant un joueur de luth, entour\u00e9 d'un homme et d'une femme.\" width=\"182\" height=\"127\" data-file-width=\"5132\" data-file-height=\"3588\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Giovanni Cariani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Cariani\">Giovanni Cariani<\/a>,\u00a0<i>Le Concert<\/i>, v. 1518-1520.\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a><sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-25\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>g<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Savoldo, Saint Matthieu et l'Ange, v. 1530-1533. Metropolitan Museum of Art, New York.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Savoldo,_san_matteo_e_l%27angelo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Savoldo%2C_san_matteo_e_l%27angelo.jpg\/250px-Savoldo%2C_san_matteo_e_l%27angelo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Savoldo%2C_san_matteo_e_l%27angelo.jpg\/374px-Savoldo%2C_san_matteo_e_l%27angelo.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/52\/Savoldo%2C_san_matteo_e_l%27angelo.jpg\/499px-Savoldo%2C_san_matteo_e_l%27angelo.jpg 2x\" alt=\"Portrait d'un homme \u00e9crivant et regardant un ange qui s'approche de lui.\" width=\"177\" height=\"127\" data-file-width=\"1250\" data-file-height=\"902\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Giovanni Gerolamo Savoldo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Gerolamo_Savoldo\">Savoldo<\/a>,\u00a0<i>Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/i>, v. 1530-1533.\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Titien, Le Couronnement d'\u00e9pines, 1542. Mus\u00e9e du Louvre, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Titian_-_Crowning_with_Thorns_-_WGA22806.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Titian_-_Crowning_with_Thorns_-_WGA22806.jpg\/120px-Titian_-_Crowning_with_Thorns_-_WGA22806.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Titian_-_Crowning_with_Thorns_-_WGA22806.jpg\/250px-Titian_-_Crowning_with_Thorns_-_WGA22806.jpg 1.5x\" alt=\"Toile montrant des hommes qui enfoncent une couronne d'\u00e9pines sur la t\u00eate d'un autre.\" width=\"76\" height=\"127\" data-file-width=\"1137\" data-file-height=\"1900\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Titien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Titien\">Titien<\/a>,\u00a0<i>Le Couronnement d&rsquo;\u00e9pines<\/i>, 1542.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Giovanni Paolo Lomazzo, Autoportrait en peintre et abb\u00e9 de l'Accademia della Val di Blenio, v. 1568. Pinacoth\u00e8que de Brera, Milan[h].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg\/137px-Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg\/205px-Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg\/273px-Giovanni_Paolo_Lomazzo_-_Self-Portrait_as_Abbot_of_the_Accademia_della_Val_di_Blenio_-_WGA13353.jpg 2x\" alt=\"Autoportrait d'un homme barbu et coiff\u00e9 d'un chapeau.\" width=\"97\" height=\"127\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"1053\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Giovanni Paolo Lomazzo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Paolo_Lomazzo\">Giovanni Paolo Lomazzo<\/a>,\u00a0<i>Autoportrait en peintre et abb\u00e9 de l&rsquo;Accademia della Val di Blenio<\/i>, v. 1568.\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">Pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>, Milan<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-26\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>h<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Antonio Campi, Le Martyre de saint Laurent, 1581. \u00c9glise San Paolo Converso, Milan[i].\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg\/122px-Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg\/183px-Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg\/244px-Antonio_Campi_-_The_Martyrdom_of_St_Lawrence_-_WGA03814.jpg 2x\" alt=\"Toile montrant un homme nu attach\u00e9 sur une grille de fer au-dessus d'un feu.\" width=\"87\" height=\"127\" data-file-width=\"700\" data-file-height=\"1030\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Antonio Campi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Campi\">Antonio Campi<\/a>,\u00a0<i>Le Martyre de saint Laurent<\/i>, 1581.\u00a0<a title=\"\u00c9glise San Paolo Converso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_San_Paolo_Converso\">\u00c9glise San Paolo Converso<\/a>, Milan<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-27\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>i<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Influence_de_la_R\u00e9forme_catholique\"><span id=\"Influence_de_la_R.C3.A9forme_catholique\"><\/span>Influence de la R\u00e9forme catholique<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les biographes de Caravage \u00e9voquent toujours les rapports \u00e9troits entre le peintre et le mouvement de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9forme catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_catholique\">R\u00e9forme catholique<\/a>\u00a0(ou \u00ab\u00a0<a title=\"Contre-R\u00e9forme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contre-R%C3%A9forme\">Contre-R\u00e9forme<\/a>\u00a0\u00bb). Le d\u00e9but de l&rsquo;apprentissage du peintre co\u00efncide ainsi avec la disparition d&rsquo;une figure majeure de cette R\u00e9forme\u00a0:\u00a0<a title=\"Charles Borrom\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Borrom%C3%A9e\">Charles Borrom\u00e9e<\/a><sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-28\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, qui, parall\u00e8lement au gouvernement espagnol, a exerc\u00e9 au nom de l&rsquo;\u00c9glise l&rsquo;autorit\u00e9 juridique et morale sur\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-29\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le jeune artiste y d\u00e9couvre le r\u00f4le essentiel des commanditaires, \u00e0 l&rsquo;initiative de presque toute peinture \u00e0 cette \u00e9poque, et le contr\u00f4le exerc\u00e9 par l&rsquo;autorit\u00e9 religieuse sur le traitement des images \u00e0 destination du public. Charles Borrom\u00e9e,\u00a0<a title=\"Cardinal secr\u00e9taire d'\u00c9tat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cardinal_secr%C3%A9taire_d%27%C3%89tat\">cardinal<\/a>\u00a0puis\u00a0<a title=\"Liste des \u00e9v\u00eaques et archev\u00eaques de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_%C3%A9v%C3%AAques_et_archev%C3%AAques_de_Milan\">archev\u00eaque de Milan<\/a>, est l&rsquo;un des r\u00e9dacteurs du\u00a0<a title=\"Concile de Trente\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Trente\">concile de Trente<\/a>\u00a0et il s&rsquo;est efforc\u00e9 de le mettre en pratique en ravivant l&rsquo;action du clerg\u00e9 aupr\u00e8s des catholiques et en incitant les plus ais\u00e9s \u00e0 s&rsquo;engager dans des confr\u00e9ries au secours des plus pauvres et des prostitu\u00e9es.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Carlo_Borromeo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Carlo_Borromeo.jpg\/250px-Carlo_Borromeo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Carlo_Borromeo.jpg\/330px-Carlo_Borromeo.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Carlo_Borromeo.jpg\/500px-Carlo_Borromeo.jpg 2x\" alt=\"Homme v\u00eatu de l'habit de cardinal\" width=\"170\" height=\"196\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"2307\" \/><\/a><figcaption>Le cardinal\u00a0<a title=\"Charles Borrom\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Borrom%C3%A9e\">Charles Borrom\u00e9e<\/a>, figure centrale de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9forme catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_catholique\">R\u00e9forme catholique<\/a>\u00a0au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Tableau d&rsquo;<a title=\"Ambrogio Figino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ambrogio_Figino\">Ambrogio Figino<\/a>.\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_Ambrosienne\">Pinacoth\u00e8que Ambrosienne<\/a>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Federico Borromeo (1564-1631)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Federico_Borromeo_(1564-1631)\">Fr\u00e9d\u00e9ric Borrom\u00e9e<\/a>, cousin de Charles et lui aussi archev\u00eaque de Milan depuis 1595, a poursuivi cette \u0153uvre et a entretenu des liens \u00e9troits avec saint\u00a0<a title=\"Philippe N\u00e9ri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_N%C3%A9ri\">Philippe N\u00e9ri<\/a>, mort en 1595 et\u00a0<a title=\"Canonisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canonisation\">canonis\u00e9<\/a>\u00a0en 1622. Fondateur de la\u00a0<a title=\"Congr\u00e9gation de l'Oratoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Congr%C3%A9gation_de_l%27Oratoire\">Congr\u00e9gation des Oratoriens<\/a>, celui-ci a souhait\u00e9 renouer avec la d\u00e9votion des premiers chr\u00e9tiens, leur vie simple, et il a accord\u00e9 un grand r\u00f4le \u00e0 la musique. L&rsquo;entourage de Caravage, ses fr\u00e8res, et\u00a0<a title=\"Costanza Colonna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Costanza_Colonna\">Costanza Colonna<\/a>\u00a0qui prot\u00e8ge sa famille, pratiquent leur foi dans l&rsquo;esprit des Oratoriens et des\u00a0<i><a title=\"Exercices spirituels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exercices_spirituels\">Exercices spirituels<\/a><\/i>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Ignace de Loyola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ignace_de_Loyola\">Ignace de Loyola<\/a>\u00a0afin d&rsquo;int\u00e9grer les myst\u00e8res de la foi \u00e0 leur vie quotidienne. Les sc\u00e8nes religieuses de Caravage sont donc logiquement impr\u00e9gn\u00e9es de cette simplicit\u00e9, mettant en sc\u00e8ne des pauvres, avec leurs pieds sales, les ap\u00f4tres allant pieds nus<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-30\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>j<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; la fusion des costumes antiques les plus modestes et des v\u00eatements contemporains les plus simples participe de l&rsquo;int\u00e9gration de la foi \u00e0 la vie quotidienne<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-31\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9riode_romaine_(1592\u20131606)\"><span id=\"P.C3.A9riode_romaine_.281592.E2.80.931606.29\"><\/span>P\u00e9riode romaine (1592\u20131606)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"P\u00e9riode romaine de Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_romaine_de_Caravage\">p\u00e9riode romaine de Caravage<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Mise_en_place_d'un_r\u00e9pertoire_personnel\"><span id=\"Mise_en_place_d.27un_r.C3.A9pertoire_personnel\"><\/span>Mise en place d&rsquo;un r\u00e9pertoire personnel<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg\/250px-Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg\/330px-Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg\/500px-Boy_with_a_Basket_of_Fruit_by_Caravaggio.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant un jeune gar\u00e7on portant un panier de fruits.\" width=\"170\" height=\"187\" data-file-width=\"3721\" data-file-height=\"4088\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;un des tout premiers tableaux connus de la main de Caravage\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Gar\u00e7on avec un panier de fruits\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gar%C3%A7on_avec_un_panier_de_fruits\">Gar\u00e7on avec un panier de fruits<\/a><\/i>, 70\u00a0\u00d7\u00a067\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1593.\u00a0<a title=\"Galerie Borgh\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Borgh%C3%A8se\">Galerie Borgh\u00e8se, Rome<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Caravage quitte l&rsquo;atelier de Simone Peterzano et retourne \u00e0 Caravaggio vers 1589, ann\u00e9e de la mort de sa m\u00e8re<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-32\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il y reste jusqu&rsquo;au partage de l&rsquo;h\u00e9ritage familial en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1592-05\" data-sort-value=\"1592-05\">mai 1592<\/time><sup id=\"cite_ref-Cuppone16_33-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cuppone16-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, puis il part \u00e0 l&rsquo;\u00e9t\u00e9, peut-\u00eatre pour\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>, cherchant \u00e0 y faire carri\u00e8re comme beaucoup d&rsquo;artistes alors<sup id=\"cite_ref-Cappelletti200819_19-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200819-19\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il n&rsquo;est pas exclu, toutefois, qu&rsquo;il arrive \u00e0 Rome plus t\u00f4t car cette p\u00e9riode est mal document\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200943-44_34-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200943-44-34\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; en fait, sa trace est perdue en 1592 pour un peu plus de trois ans, jusqu&rsquo;\u00e0 ce qu&rsquo;on puisse attester de sa pr\u00e9sence \u00e0 Rome en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1596-03\" data-sort-value=\"1596-03\">mars 1596<\/time>\u00a0(et sans doute depuis la fin 1595)<sup id=\"cite_ref-Cuppone16_33-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cuppone16-33\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Rome est \u00e0 cette \u00e9poque une ville pontificale dynamique, anim\u00e9e par le\u00a0<a title=\"Concile de Trente\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Trente\">concile de Trente<\/a>\u00a0et la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9forme catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_catholique\">R\u00e9forme catholique<\/a>. Les chantiers y fleurissent et il y souffle un esprit\u00a0<a title=\"Baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baroque\">baroque<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200943_35-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200943-35\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le pape\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment VIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_VIII\">Cl\u00e9ment VIII<\/a>\u00a0est \u00e9lu le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1592-01-30\" data-sort-value=\"1592-01-30\">30 janvier 1592<\/time>, succ\u00e9dant \u00e0\u00a0<a title=\"Sixte V\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sixte_V\">Sixte V<\/a>\u00a0qui a d\u00e9j\u00e0 beaucoup transform\u00e9 la ville<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-36\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>k<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les premi\u00e8res ann\u00e9es dans la grande cit\u00e9 sont chaotiques et mal connues\u00a0: cette p\u00e9riode a, ult\u00e9rieurement et sur des faits mal interpr\u00e9t\u00e9s, forg\u00e9 sa r\u00e9putation d&rsquo;homme violent et querelleur, souvent oblig\u00e9 de fuir les cons\u00e9quences judiciaires de ses rixes et\u00a0<a title=\"Duel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duel\">duels<\/a>. Il vit d&rsquo;abord dans le d\u00e9nuement, h\u00e9berg\u00e9 par Pandolfo Pucci<sup id=\"cite_ref-HilaireH\u00e9mery201246_37-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-HilaireH%C3%A9mery201246-37\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s Mancini, c&rsquo;est de cette \u00e9poque que datent ses trois premiers tableaux destin\u00e9s \u00e0 la vente, dont seulement deux nous sont parvenus\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Gar\u00e7on mordu par un l\u00e9zard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gar%C3%A7on_mordu_par_un_l%C3%A9zard\">Gar\u00e7on mordu par un l\u00e9zard<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Gar\u00e7on pelant un fruit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gar%C3%A7on_pelant_un_fruit\">Gar\u00e7on pelant un fruit<\/a><\/i>. Seules des copies subsistent de ce dernier tableau, qui est probablement sa premi\u00e8re composition connue et constitue l&rsquo;un des tout premiers\u00a0<a title=\"Sc\u00e8ne de genre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A8ne_de_genre\">tableaux de genre<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;image de ceux d&rsquo;<a title=\"Annibale Carracci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annibale_Carracci\">Annibal Carrache<\/a>\u00a0dont Caravage a pu vraisemblablement voir les \u0153uvres \u00e0 Bologne<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200945-46_et_48-49_38-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200945-46_et_48-49-38\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;hypoth\u00e8se d\u2019une ambiance homo\u00e9rotique dans les peintures de cette \u00e9poque, apparue parmi les sp\u00e9cialistes de l&rsquo;artiste dans les ann\u00e9es 1970<sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-39\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>l<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, est aujourd&rsquo;hui vivement contest\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Papa2009142-143_40-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Papa2009142-143-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Caravage entame des relations plus ou moins solides avec divers peintres locaux\u00a0: d&rsquo;apr\u00e8s Baglione, il serait d&rsquo;abord entr\u00e9 \u00e0 l&rsquo;atelier du tr\u00e8s modeste peintre sicilien Lorenzo Carli dit \u00ab\u00a0Lorenzo Siciliano\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Salvy2008_41-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy2008-41\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200820_42-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200820-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il fait la rencontre du peintre\u00a0<a title=\"Prospero Orsi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prospero_Orsi\">Prospero Orsi<\/a>, de l&rsquo;architecte\u00a0<a title=\"Onorio Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Onorio_Longhi\">Onorio Longhi<\/a>\u00a0et peut-\u00eatre du peintre sicilien\u00a0<a title=\"Mario Minniti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mario_Minniti\">Mario Minniti<\/a><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200820_42-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200820-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0qui deviennent des amis et qui l&rsquo;accompagnent dans sa r\u00e9ussite. Il fait \u00e9galement la connaissance de\u00a0<a title=\"Fillide Melandroni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fillide_Melandroni\">Fillide Melandroni<\/a>, qui devient une courtisane renomm\u00e9e \u00e0 Rome et lui sert de mod\u00e8le \u00e0 maintes reprises<sup id=\"cite_ref-Bolard201071chapitre_VI,_&lt;span_class=&quot;citation&quot;&gt;\u00ab_Il_\u00e9tait_sombre_de_peau..._\u00bb&lt;\/span&gt;_43-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Bolard201071chapitre_VI,_%3Cspan_class=%22citation%22%3E%C2%AB_Il_%C3%A9tait_sombre_de_peau..._%C2%BB%3C\/span%3E-43\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est possible qu&rsquo;il entre ensuite dans un atelier de meilleur niveau, celui d&rsquo;<a title=\"Antiveduto Grammatica\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiveduto_Grammatica\">Antiveduto Grammatica<\/a><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200820_42-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200820-42\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais toujours pour y produire des tableaux bon march\u00e9<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-44\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-45\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>m<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5d\/Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg\/250px-Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5d\/Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg\/330px-Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5d\/Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg\/500px-Giuseppe_Cesari_by_Ottavio_Leoni.jpg 2x\" alt=\"Gravure repr\u00e9sentant un homme, portant barbichette et moustache, v\u00eatu d'un rabat.\" width=\"170\" height=\"211\" data-file-width=\"2419\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"Cavalier d'Arpin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_d%27Arpin\">Cavalier d&rsquo;Arpin<\/a>, dans l&rsquo;atelier duquel Caravage est employ\u00e9 en 1593. Portrait par\u00a0<a title=\"Ottavio Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ottavio_Leoni\">Ottavio Leoni<\/a>, 1621.\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington, D.C.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5c\/Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg\/170px-Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5c\/Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg\/255px-Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5c\/Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg\/340px-Sick_young_Bacchus_by_Caravaggio.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"224\" data-file-width=\"5263\" data-file-height=\"6920\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Le Petit Bacchus malade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Petit_Bacchus_malade\">Le Petit Bacchus malade<\/a><\/i>\u00a0(v.1593 ou 1594).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il travaille, \u00e0 partir de la premi\u00e8re moiti\u00e9 de l&rsquo;ann\u00e9e 1593 et durant quelques mois, chez\u00a0<a title=\"Cavalier d'Arpin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_d%27Arpin\">Giuseppe Cesari<\/a>. \u00c0 peine plus \u00e2g\u00e9 que Caravage, Cesari est charg\u00e9 de commandes et, ayant \u00e9t\u00e9 anobli, il devient le \u00ab\u00a0Cavalier d&rsquo;Arpin\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-46\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est le peintre attitr\u00e9 du pape\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment VIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_VIII\">Cl\u00e9ment VIII<\/a>\u00a0et un artiste tr\u00e8s en vue, bien que lui et son fr\u00e8re Bernardino ne jouissent pas d&rsquo;une r\u00e9putation de haute moralit\u00e9. C&rsquo;est peut-\u00eatre \u00e0 leur contact, n\u00e9anmoins, que Caravage \u00e9prouve le besoin de s&rsquo;approcher des m\u0153urs typiques de l&rsquo;aristocratie du moment<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200955_47-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200955-47\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>34<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cesari confie \u00e0 son apprenti la t\u00e2che de peindre des fleurs et des fruits dans son atelier. Durant cette p\u00e9riode, Caravage est probablement aussi employ\u00e9 comme d\u00e9corateur d\u2019\u0153uvres plus complexes, mais il n&rsquo;existe aucun t\u00e9moignage fiable. Il aurait pu apprendre au contact de Cesari comment vendre son art<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200962_48-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200962-48\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>35<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et comment, pour d&rsquo;\u00e9ventuels collectionneurs et amateurs d&rsquo;antiquit\u00e9s, mettre en place son r\u00e9pertoire personnel en exploitant ses connaissances de l&rsquo;art lombard et v\u00e9nitien. C&rsquo;est la p\u00e9riode du\u00a0<i><a title=\"Le Petit Bacchus malade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Petit_Bacchus_malade\">Petit Bacchus malade<\/a><\/i>, du\u00a0<i><a title=\"Gar\u00e7on avec un panier de fruits\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gar%C3%A7on_avec_un_panier_de_fruits\">Gar\u00e7on avec un panier de fruits<\/a><\/i>\u00a0et du\u00a0<i><a title=\"Bacchus (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchus_(Le_Caravage)\">Bacchus<\/a><\/i>\u00a0: des figures \u00e0 l&rsquo;antique qui cherchent \u00e0 capter le regard du spectateur et o\u00f9 la nature morte, depuis peu mise \u00e0 l&rsquo;honneur, t\u00e9moigne du savoir-faire du peintre avec une extr\u00eame pr\u00e9cision dans les d\u00e9tails. Sem\u00e9s de r\u00e9f\u00e9rences \u00e0 la litt\u00e9rature classique, ces premiers tableaux sont bient\u00f4t \u00e0 la mode, comme en t\u00e9moignent de nombreuses copies d&rsquo;\u00e9poque de grande qualit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Puglisi200566_49-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi200566-49\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>36<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plusieurs historiens \u00e9voquent un possible voyage \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0pour expliquer certaines influences typiquement\u00a0<a title=\"\u00c9cole v\u00e9nitienne (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_v%C3%A9nitienne_(peinture)\">v\u00e9nitiennes<\/a>, notamment pour\u00a0<i><a title=\"Le Repos pendant la Fuite en \u00c9gypte (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Repos_pendant_la_Fuite_en_%C3%89gypte_(Le_Caravage)\">Le Repos pendant la Fuite en \u00c9gypte<\/a><\/i>, mais ceci n&rsquo;a jamais \u00e9t\u00e9 \u00e9tabli avec certitude. Il semble peu appr\u00e9cier \u00e0 cette \u00e9poque la r\u00e9f\u00e9rence \u00e0 l&rsquo;art de\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0ou \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Cat\u00e9gorie:Rome antique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cat%C3%A9gorie:Rome_antique\">Antiquit\u00e9 romaine<\/a>\u00a0(ce qui, pour les artistes du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, renvoie essentiellement \u00e0 la\u00a0<a title=\"Sculpture romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture_romaine\">sculpture romaine<\/a>) mais il ne les ignore jamais. Sa\u00a0<i><a title=\"Madeleine repentante (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_repentante_(Le_Caravage)\">Madeleine repentante<\/a><\/i>\u00a0t\u00e9moigne ainsi de la survivance d&rsquo;une figure all\u00e9gorique antique mais avec une vue en l\u00e9g\u00e8re plong\u00e9e qui renforce l&rsquo;impression d&rsquo;abaissement de la p\u00e9cheresse. Ce serait la premi\u00e8re figure enti\u00e8re du peintre<sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-50\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>37<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la suite d&rsquo;une maladie ou d&rsquo;une blessure, il est hospitalis\u00e9 \u00e0 l\u2019h\u00f4pital de la Consolation. Sa collaboration avec Cesari prend fin brutalement, pour des raisons mal identifi\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Cappelletti200823_51-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200823-51\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>38<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est \u00e0 cette \u00e9poque que le peintre\u00a0<a title=\"Federico Zuccari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Federico_Zuccari\">Federigo Zuccaro<\/a>, prot\u00e9g\u00e9 du cardinal\u00a0<a title=\"Federico Borromeo (1564-1631)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Federico_Borromeo_(1564-1631)\">Fr\u00e9d\u00e9ric Borrom\u00e9e<\/a>, provoque d&rsquo;importants changements dans le statut des peintres. Il transforme leur confr\u00e9rie en une acad\u00e9mie en 1593\u00a0: l&rsquo;<i><a title=\"Accademia di San Luca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accademia_di_San_Luca\">Accademia di San Luca<\/a><\/i>\u00a0(Acad\u00e9mie de Saint-Luc). Ceci a pour but d&rsquo;\u00e9lever le niveau social des peintres en invoquant la valeur intellectuelle de leur travail, tout en orientant la th\u00e9orie artistique en faveur du\u00a0<i>disegno<\/i>\u00a0(dans le sens de\u00a0<i>dessin<\/i>\u00a0mais aussi d&rsquo;<i>intention<\/i>\u00a0de dessein) contre le concept de\u00a0<i>colore<\/i>\u00a0d\u00e9fendu par le th\u00e9oricien\u00a0<a title=\"Mani\u00e9risme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mani%C3%A9risme\">mani\u00e9riste<\/a>\u00a0<a title=\"Giovanni Paolo Lomazzo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Paolo_Lomazzo\">Lomazzo<\/a><sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-52\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>39<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Caravage appara\u00eet sur une liste des premiers participants<sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-53\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>40<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"LE CARAVAGE (1571-1610) : Fils de M\u00e9duse \u2013 Une vie, une \u0153uvre [1998]\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/yTZgev8g3Ng?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Succ\u00e8s_romains\"><span id=\"Succ.C3.A8s_romains\"><\/span>Succ\u00e8s romains<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Amiti\u00e9_avec_le_cardinal_Del_Monte\"><span id=\"Amiti.C3.A9_avec_le_cardinal_Del_Monte\"><\/span>Amiti\u00e9 avec le cardinal Del Monte<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg\/170px-Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg\/255px-Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/15\/Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg\/340px-Ottavio_Leoni_-_Francesco_Maria_del_Monte.jpg 2x\" alt=\"Gravure repr\u00e9sentant un cardinal.\" width=\"170\" height=\"239\" data-file-width=\"1836\" data-file-height=\"2583\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"Francesco Maria del Monte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Maria_del_Monte\">cardinal Del Monte<\/a>, m\u00e9c\u00e8ne et protecteur du peintre.<br \/>\nDessin d&rsquo;<a title=\"Ottavio Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ottavio_Leoni\">Ottavio Leoni<\/a>, 1616.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art John-et-Mable-Ringling\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_John-et-Mable-Ringling\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art John-et-Mable-Ringling<\/a>,\u00a0<a title=\"Sarasota\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sarasota\">Sarasota<\/a>\u00a0(<a title=\"Floride\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Floride\">Floride<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour survivre, Caravage contacte des marchands afin de vendre ses tableaux. Il fait ainsi la connaissance de Constantino Spata dans sa boutique pr\u00e8s de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00e9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais<\/a><sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-54\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>41<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Celui-ci le met en relation avec son ami\u00a0<a title=\"Prospero Orsi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prospero_Orsi\">Prospero Orsi<\/a>\u00a0(\u00e9galement connu sous le nom de Prospero delle Grottesche) qui participe avec Caravage aux premi\u00e8res rencontres de l\u2019<i><a title=\"Accademia di San Luca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accademia_di_San_Luca\">Accademia di San Luca<\/a><\/i>\u00a0et devient son ami. Il l&rsquo;aide \u00e0 trouver un logement ind\u00e9pendant, chez Fantino Petrignani, et lui fait rencontrer ses connaissances bien plac\u00e9es. Le beau-fr\u00e8re d&rsquo;Orsi, le\u00a0<a title=\"Cam\u00e9rier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cam%C3%A9rier\">cam\u00e9rier<\/a>\u00a0papal Gerolamo Vittrici, commande ainsi \u00e0 Caravage trois peintures\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Madeleine repentante (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_repentante_(Le_Caravage)\">Madeleine repentante<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"Le Repos pendant la Fuite en \u00c9gypte (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Repos_pendant_la_Fuite_en_%C3%89gypte_(Le_Caravage)\">Le Repos pendant la Fuite en \u00c9gypte<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"La Diseuse de bonne aventure (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Diseuse_de_bonne_aventure_(Le_Caravage)\">La Diseuse de bonne aventure<\/a><\/i>\u00a0\u2014 puis plus tard le tableau d&rsquo;autel\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">La Mise au tombeau<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200964-65_55-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200964-65-55\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>42<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i>La Diseuse de bonne aventure<\/i>\u00a0soul\u00e8ve l&rsquo;enthousiasme du cardinal\u00a0<a title=\"Francesco Maria del Monte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Maria_del_Monte\">Francesco Maria del Monte<\/a>, homme de tr\u00e8s grande culture, passionn\u00e9 d&rsquo;art et de musique qui, enchant\u00e9 par cette peinture en commande bient\u00f4t une seconde version, celle de 1595 (<a title=\"Mus\u00e9es du Capitole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9es_du_Capitole\">mus\u00e9es du Capitole<\/a>). Le cardinal avait auparavant commenc\u00e9 par une premi\u00e8re acquisition\u00a0: le tableau des\u00a0<i><a title=\"Les Tricheurs (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tricheurs_(Le_Caravage)\">Tricheurs<\/a><\/i>. Le jeune lombard entre alors au service du cardinal pour presque trois ans dans le\u00a0<a title=\"Palais Madame (Rome)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Madame_(Rome)\">palais Madame<\/a>\u00a0(l&rsquo;actuel si\u00e8ge du\u00a0<a title=\"S\u00e9nat de la R\u00e9publique (Italie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9nat_de_la_R%C3%A9publique_(Italie)\">S\u00e9nat italien<\/a><sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-56\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>43<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) \u00e0 partir de 1597. Le cardinal y a lui-m\u00eame \u00e9t\u00e9 install\u00e9 par son grand ami\u00a0<a title=\"Ferdinand Ier de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferdinand_Ier_de_M%C3%A9dicis\"><span class=\"nowrap\">Ferdinand\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr><\/span>\u00a0de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0en tant que diplomate au service du\u00a0<a title=\"Grand-duch\u00e9 de Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand-duch%C3%A9_de_Toscane\">Grand-duch\u00e9 de Toscane<\/a>\u00a0aupr\u00e8s du pape<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-57\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>44<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D&rsquo;apr\u00e8s Bellori (en 1672), Del Monte offre \u00e0 l&rsquo;artiste un tr\u00e8s bon statut, allant jusqu&rsquo;\u00e0 lui donner une place honorable parmi les gentilshommes de la maison<sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-58\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>45<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Cardsharps.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/The_Cardsharps.jpg\/220px-The_Cardsharps.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/The_Cardsharps.jpg\/330px-The_Cardsharps.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e8\/The_Cardsharps.jpg\/440px-The_Cardsharps.jpg 2x\" alt=\"Tableau montrant trois joueurs de cartes, tous trois en train de tricher.\" width=\"220\" height=\"156\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"568\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Les Tricheurs (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tricheurs_(Le_Caravage)\">Les Tricheurs<\/a><\/i>, 91 \u00d7 128\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1594-1595.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Art Kimbell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Art_Kimbell\">Mus\u00e9e d&rsquo;Art Kimbell<\/a>,\u00a0<a title=\"Fort Worth\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fort_Worth\">Fort Worth<\/a>\u00a0(Texas).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tout en \u00e9tant plac\u00e9 sous la protection du cardinal, Caravage a le droit de travailler pour d&rsquo;autres commanditaires, avec l&rsquo;assentiment de son protecteur et patron<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200990_sq._59-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200990_sq.-59\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>46<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cet homme pieux, membre de l&rsquo;ancienne noblesse, est aussi modeste, portant des v\u00eatements parfois us\u00e9s, mais c&rsquo;est l&rsquo;une des personnalit\u00e9s les plus cultiv\u00e9es de Rome. Il est passionn\u00e9 de musique, forme des artistes et effectue des exp\u00e9riences scientifiques, en particulier en\u00a0<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>, avec son fr\u00e8re, Guidobaldo, qui publie en 1600 un ouvrage fondamental sur ce sujet<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009113_60-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009113-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans ce milieu, Caravage trouve les mod\u00e8les de ses instruments de musique et les sujets de certains tableaux, avec les d\u00e9tails \u00e9rudits qui en font tout le charme pour les clients\u00a0; il apprend \u00e0 jouer de la\u00a0<a title=\"Guitare baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guitare_baroque\">guitare baroque<\/a>\u00a0populaire et trouve une stimulation intellectuelle pour porter son attention aux effets (notamment d&rsquo;optique) et au sens de la lumi\u00e8re et des ombres port\u00e9es. Le cardinal est coprotecteur de l\u2019<i><a title=\"Accademia di San Luca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accademia_di_San_Luca\">Accademia di San Luca<\/a><\/i>\u00a0et membre de la\u00a0<i><a title=\"Conseil de fabrique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conseil_de_fabrique\">Fabbrica<\/a>\u00a0di San Pietro<\/i><sup id=\"cite_ref-Puglisi200540_61-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi200540-61\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>48<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, cl\u00e9 de toute commande pour la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre\">basilique Saint-Pierre<\/a>\u00a0et de toutes les affaires li\u00e9es \u00e0 des commandes en souffrance. Collectionneur des premi\u00e8res \u0153uvres de Caravage (il poss\u00e8de huit de ses tableaux \u00e0 sa mort en 1627<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009117-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), il recommande le jeune artiste et lui obtient une importante commande\u00a0: la d\u00e9coration de l&rsquo;ensemble de la chapelle Contarelli \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00e9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome<\/a><sup id=\"cite_ref-Puglisi2005145_63-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005145-63\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>50<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Le grand succ\u00e8s de cette r\u00e9alisation vaut \u00e0 Caravage d&rsquo;autres commandes, et contribue largement \u00e0 assurer sa renomm\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009140_64-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009140-64\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>51<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Outre ce soutien crucial, Caravage b\u00e9n\u00e9ficie de bon nombre d&rsquo;avantages au contact de Del Monte. Il int\u00e8gre les us et coutumes de l&rsquo;ancienne noblesse, comme l&rsquo;autorisation de porter l&rsquo;\u00e9p\u00e9e, qui s&rsquo;\u00e9tend \u00e0 leur maisonn\u00e9e, ou encore l&rsquo;attachement aux codes de l&rsquo;honneur permettant d&rsquo;en faire usage<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009117-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; il int\u00e8gre leur d\u00e9dain du faste mais aussi leur go\u00fbt pour les collections et la culture, jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;usage de l&rsquo;\u00e9rudition en peinture\u00a0; il fait surtout partie du r\u00e9seau d&rsquo;amiti\u00e9 de ces cercles eccl\u00e9siastiques et de leurs proches. Ainsi, le voisin de Del Monte est le banquier g\u00e9nois\u00a0<a title=\"Vincenzo Giustiniani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Giustiniani\">Vincenzo Giustiniani<\/a>, autre commanditaire et collectionneur de Caravage<sup id=\"cite_ref-65\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-65\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>n<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Enfin, l&rsquo;influence du cardinal se ressent dans des d\u00e9tails d&rsquo;\u00e9rudition th\u00e9ologique qui impactent les choix picturaux du jeune peintre, tendant \u00e0 prouver que ce dernier discute de ses compositions avec son protecteur<sup id=\"cite_ref-66\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-66\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>o<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Caravage trouve donc beaucoup plus qu&rsquo;un commanditaire en la personne du cardinal Del Monte\u00a0: c&rsquo;est pour lui un v\u00e9ritable\u00a0<a title=\"Mentorat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mentorat\">mentor<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009117-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gr\u00e2ce aux commissions et aux conseils de l&rsquo;influent pr\u00e9lat, Caravage change son style, abandonnant les toiles de petit format et les portraits individuels pour commencer une p\u00e9riode de r\u00e9alisations d\u2019\u0153uvres complexes avec des groupes de plusieurs personnages profond\u00e9ment impliqu\u00e9s dans une action, souvent \u00e0 mi-corps mais aussi, parfois,\u00a0<a title=\"Portrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait#Types_et_usages_du_portrait\">en pied<\/a>. Le cardinal ach\u00e8te plusieurs peintures qui correspondent \u00e0 ses propres go\u00fbts\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Les Musiciens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Musiciens\">Les Musiciens<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Le Joueur de luth (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Joueur_de_luth_(Le_Caravage)\">Le Joueur de luth<\/a><\/i>\u00a0avec des sc\u00e8nes o\u00f9 s&rsquo;accentue la proximit\u00e9 avec le spectateur, jusqu&rsquo;\u00e0\u00a0<i><a title=\"La Diseuse de bonne aventure (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Diseuse_de_bonne_aventure_(Le_Caravage)\">La Diseuse de bonne aventure<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Les Tricheurs (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tricheurs_(Le_Caravage)\">Les Tricheurs<\/a><\/i>\u00a0o\u00f9 le spectateur devient quasiment un complice de l&rsquo;action repr\u00e9sent\u00e9e<sup id=\"cite_ref-HilaireH\u00e9mery201248_67-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-HilaireH%C3%A9mery201248-67\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>52<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"C\u00e9l\u00e9brit\u00e9\"><span id=\"C.C3.A9l.C3.A9brit.C3.A9\"><\/span>C\u00e9l\u00e9brit\u00e9<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Tableaux de la chapelle Contarelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableaux_de_la_chapelle_Contarelli\">Tableaux de la chapelle Contarelli<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Tableaux de la chapelle Cerasi (Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableaux_de_la_chapelle_Cerasi_(Caravage)\">Tableaux de la chapelle Cerasi<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En quelques ann\u00e9es, sa r\u00e9putation grandit de mani\u00e8re ph\u00e9nom\u00e9nale. Caravage devient un mod\u00e8le pour une g\u00e9n\u00e9ration enti\u00e8re de peintres qui s&rsquo;inspirent de son style et de ses th\u00e8mes. Le cardinal Del Monte est membre du coll\u00e8ge des cardinaux qui surveille le chantier de la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Pierre\">basilique Saint-Pierre<\/a>, mais il suit aussi d&rsquo;autres commandes semblables dans les \u00e9glises romaines. Gr\u00e2ce \u00e0 lui, Caravage se voit confier des commandes importantes \u00e0 partir de 1599, notamment pour le clerg\u00e9\u00a0:\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">Le Martyre de saint Matthieu<\/a><\/i>, ainsi que\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>\u00a0pour la chapelle\u00a0<a title=\"Matthieu Contarelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matthieu_Contarelli\">Contarelli<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00e9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais<\/a><sup id=\"cite_ref-68\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-68\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>p<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(dont Giuseppe Cesari a d\u00e9j\u00e0 peint \u00e0 fresque le plafond en 1593<sup id=\"cite_ref-69\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-69\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>53<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), ainsi que\u00a0<i><a title=\"La Nativit\u00e9 avec saint Fran\u00e7ois et saint Laurent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Nativit%C3%A9_avec_saint_Fran%C3%A7ois_et_saint_Laurent\">la Nativit\u00e9 avec saint Laurent et saint Fran\u00e7ois<\/a><\/i>\u00a0(aujourd&rsquo;hui disparue) pour Palerme,\u00a0<i><a title=\"La Conversion de saint Paul (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Conversion_de_saint_Paul_(Le_Caravage)\">La Conversion de saint Paul sur le chemin de Damas<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Le Crucifiement de saint Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Crucifiement_de_saint_Pierre\">Le Crucifiement de saint Pierre<\/a><\/i>\u00a0pour la chapelle Cerasi \u00e0 l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise Santa Maria del Popolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_del_Popolo\">\u00e9glise Santa Maria del Popolo<\/a><sup id=\"cite_ref-70\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-70\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>54<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des sources anciennes font \u00e9tat de peintures refus\u00e9es\u00a0; n\u00e9anmoins, cette question a \u00e9t\u00e9 r\u00e9cemment revue et corrig\u00e9e, prouvant que les tableaux de Caravage obtiennent au contraire un succ\u00e8s public malgr\u00e9 certains refus de la part de commanditaires eccl\u00e9siastiques. Cela concerne la\u00a0<a title=\"La Conversion de saint Paul (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Conversion_de_saint_Paul_(Le_Caravage)\">premi\u00e8re version de\u00a0<i>La Conversion de saint Paul<\/i><\/a><sup id=\"cite_ref-71\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-71\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>q<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>\u00a0(1602) ou plus tard la\u00a0<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">Mort de la Vierge<\/a><\/i>\u00a0(1606). Ces tableaux trouvent n\u00e9anmoins de nombreux acqu\u00e9reurs, et parmi les plus notables le marquis\u00a0<a title=\"Vincenzo Giustiniani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Giustiniani\">Vincenzo Giustiniani<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Liste des souverains de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_souverains_de_Mantoue#Ducs_de_Mantoue\">duc de Mantoue<\/a>, riches amateurs d&rsquo;art.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_(Calling_of_St._Matthew),_by_Caravaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_%28Calling_of_St._Matthew%29%2C_by_Caravaggio.jpg\/250px-Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_%28Calling_of_St._Matthew%29%2C_by_Caravaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_%28Calling_of_St._Matthew%29%2C_by_Caravaggio.jpg\/330px-Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_%28Calling_of_St._Matthew%29%2C_by_Caravaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_%28Calling_of_St._Matthew%29%2C_by_Caravaggio.jpg\/500px-Detail_of_Chiamata_di_San_Matteo_%28Calling_of_St._Matthew%29%2C_by_Caravaggio.jpg 2x\" alt=\"D\u00e9tail d'un tableau : visage d'un homme barbu tourn\u00e9 vers la gauche, clair-obscur.\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"956\" data-file-height=\"640\" \/><\/a><figcaption>D\u00e9tail du visage du Christ dans\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation de saint Matthieu<\/a><\/i>, v. 1600.\u00a0<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les \u0153uvres pour la chapelle Contarelli, en particulier, font sensation lors de leur d\u00e9voilement. Le style novateur de Caravage attire l&rsquo;attention par sa mani\u00e8re de traiter les th\u00e8mes religieux (en l&rsquo;occurrence, la vie de\u00a0<a title=\"Matthieu (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matthieu_(ap%C3%B4tre)\">saint Matthieu<\/a>) et par extension ceux de la peinture d&rsquo;histoire en s&rsquo;aidant de mod\u00e8les vivants. Il transpose ses\u00a0<a title=\"\u00c9cole lombarde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_lombarde\">mod\u00e8les lombards<\/a>\u00a0dans des compositions qui se mesurent aux grands noms du moment\u00a0:\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Cavalier d'Arpin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_d%27Arpin\">Giuseppe Cesari<\/a>, futur Cavalier d&rsquo;Arpin. Dans cette rupture, toute relative, avec les id\u00e9aux classiques de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>, et avec des r\u00e9f\u00e9rences \u00e9rudites prodigu\u00e9es sans restriction par le cardinal Del Monte et son cercle, il humanise ainsi le divin et le rapproche du commun des croyants. Il remporte un succ\u00e8s imm\u00e9diat (d\u00e8s la premi\u00e8re version du\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>) et \u00e9tend consid\u00e9rablement son influence aupr\u00e8s des autres peintres, surtout gr\u00e2ce \u00e0 la sc\u00e8ne de\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation de saint Matthieu<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009123_72-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009123-72\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>55<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce tableau g\u00e9n\u00e8re ensuite une profusion d&rsquo;imitations plus ou moins heureuses<sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-73\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>r<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces nouveaux tableaux repr\u00e9sentent toujours plusieurs personnages en train de boire, de manger ou de jouer de la musique, le tout dans une atmosph\u00e8re t\u00e9n\u00e9breuse entrecoup\u00e9e de zones de lumi\u00e8re vive.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_Merisi,_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Michelangelo_Merisi%2C_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg\/170px-Michelangelo_Merisi%2C_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Michelangelo_Merisi%2C_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg\/255px-Michelangelo_Merisi%2C_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Michelangelo_Merisi%2C_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg\/340px-Michelangelo_Merisi%2C_called_Caravaggio_-_Saint_John_the_Baptist_in_the_Wilderness_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"224\" data-file-width=\"3034\" data-file-height=\"4001\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Saint Jean-Baptiste dans le d\u00e9sert (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_dans_le_d%C3%A9sert_(Le_Caravage)\">Saint Jean-Baptiste dans le d\u00e9sert<\/a><\/i>, peint entre 1602 et 1604.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les ann\u00e9es qu&rsquo;il passe \u00e0 Rome sous la protection du cardinal ne sont toutefois pas exemptes de difficult\u00e9s. Il se montre bagarreur, susceptible et violent et conna\u00eet plusieurs s\u00e9jours en prison, comme un grand nombre de ses contemporains, les affaires d&rsquo;honneur se r\u00e9glant souvent au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle par un\u00a0<a title=\"Duel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duel\">duel<\/a>. Il se fait d&rsquo;ailleurs plusieurs ennemis qui contestent sa mani\u00e8re de concevoir le m\u00e9tier d&rsquo;artiste peintre, notamment le peintre\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>, virulent d\u00e9tracteur qui s&rsquo;en prend souvent \u00e0 lui, et qui contribue durablement \u00e0 ternir la r\u00e9putation personnelle de l&rsquo;artiste dans son ouvrage\u00a0<i><a title=\"Liste des artistes des biographies de Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_artistes_des_biographies_de_Giovanni_Baglione\">Le vite de&rsquo; pittori, scultori et architetti<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-74\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-74\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>56<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Caravage peint pendant cette p\u00e9riode romaine une grande partie de ses tableaux les plus r\u00e9put\u00e9s et conna\u00eet un succ\u00e8s et une c\u00e9l\u00e9brit\u00e9 croissants \u00e0 travers tout le pays\u00a0: les commandes affluent, m\u00eame si certaines toiles sont parfois refus\u00e9es par les commanditaires les plus conventionnels lorsqu&rsquo;elles s&rsquo;\u00e9loignent des normes iconographiques rigides de l&rsquo;\u00e9poque (<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>\u00a0est ainsi refus\u00e9e par les\u00a0<a title=\"Ordre des Carmes d\u00e9chaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_des_Carmes_d%C3%A9chaux\">Carmes d\u00e9chauss\u00e9s<\/a>, et n\u00e9anmoins rapidement achet\u00e9e par un collectionneur priv\u00e9, le duc de Mantoue<sup id=\"cite_ref-Salvy2008149_75-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy2008149-75\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>57<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). Les \u0153uvres sont nombreuses, il en r\u00e9alise plusieurs par an et semble peindre directement sur la toile, d&rsquo;un trait ferme et en modulant de moins en moins les passages. N\u00e9anmoins, il est probable qu&rsquo;il ait r\u00e9alis\u00e9 des \u00e9tudes, bien qu&rsquo;aucun dessin n&rsquo;ait \u00e9t\u00e9 conserv\u00e9<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009250-251_76-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009250-251-76\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>58<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Vers 1597<sup id=\"cite_ref-Zoffili2011157_77-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Zoffili2011157-77\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>59<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, sa fameuse\u00a0<i><a title=\"M\u00e9duse (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9duse_(Le_Caravage)\">T\u00eate de M\u00e9duse<\/a><\/i>\u00a0peinte pour le cardinal del Monte est son premier travail sur le th\u00e8me de la\u00a0<a title=\"D\u00e9capitation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9capitation\">d\u00e9capitation<\/a>, qui se retrouve plusieurs fois dans son \u0153uvre. Parmi les autres \u0153uvres, on peut citer\u00a0<i><a title=\"Sainte Catherine d'Alexandrie (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Catherine_d%27Alexandrie_(Le_Caravage)\">Sainte Catherine d&rsquo;Alexandrie<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"Marthe et Marie Madeleine (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marthe_et_Marie_Madeleine_(Le_Caravage)\">Marthe et Marie-Madeleine<\/a><\/i>\u00a0(la Conversion de Marie-Madeleine) et\u00a0<i><a title=\"Judith et Holopherne (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_et_Holopherne_(Le_Caravage)\">Judith d\u00e9capitant Holopherne<\/a><\/i>. Son tableau\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">La Mise au tombeau<\/a><\/i>, peint vers 1603-1604 pour d\u00e9corer l&rsquo;<a title=\"Autel (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autel_(christianisme)\">autel<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Chiesa Nuova\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiesa_Nuova\">\u00e9glise Santa Maria in Vallicella<\/a>\u00a0(enti\u00e8rement reprise sous l&rsquo;impulsion de\u00a0<a title=\"Philippe N\u00e9ri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_N%C3%A9ri\">Philippe N\u00e9ri<\/a>), constitue une de ses \u0153uvres les plus abouties. Elle est ult\u00e9rieurement copi\u00e9e par plusieurs peintres, dont\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Rubens<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Commanditaires_priv\u00e9s\"><span id=\"Commanditaires_priv.C3.A9s\"><\/span>Commanditaires priv\u00e9s<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Giustiniani_marchese.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Giustiniani_marchese.jpg\/170px-Giustiniani_marchese.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Giustiniani_marchese.jpg\/255px-Giustiniani_marchese.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Giustiniani_marchese.jpg\/340px-Giustiniani_marchese.jpg 2x\" alt=\"Portait d'un homme brun, v\u00eatu de noir, dot\u00e9 d'une barbiche.\" width=\"170\" height=\"236\" data-file-width=\"431\" data-file-height=\"599\" \/><\/a><figcaption>Le marquis\u00a0<a title=\"Vincenzo Giustiniani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Giustiniani\">Giustiniani<\/a>, l&rsquo;un des plus importants commanditaires de Caravage. Tableau de\u00a0<a title=\"Nicolas R\u00e9gnier (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_R%C3%A9gnier_(peintre)\">Nicolas R\u00e9gnier<\/a>, v. 1630.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quelle que soit l&rsquo;issue des commandes publiques, de nombreuses commandes priv\u00e9es assurent \u00e0 Caravage des revenus confortables pendant sa p\u00e9riode romaine, et t\u00e9moignent de son succ\u00e8s. Plusieurs familles commandent des tableaux d&rsquo;autel pour les installer dans leurs chapelles priv\u00e9es\u00a0: Pietro Vittrici commande\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">La Mise au tombeau<\/a><\/i>\u00a0pour la\u00a0<a title=\"Chiesa Nuova\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiesa_Nuova\">Chiesa Nuova<\/a><sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-78\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>60<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; les Cavaletti font installer\u00a0<i><a title=\"La Madone des p\u00e8lerins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_p%C3%A8lerins\">La Madone des p\u00e8lerins<\/a><\/i>\u00a0dans la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Basilique Sant'Agostino in Campo Marzio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Sant%27Agostino_in_Campo_Marzio\">basilique Sant&rsquo;Agostino<\/a>\u00a0; et\u00a0<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>\u00a0est command\u00e9e par le juriste\u00a0<a title=\"Laerzio Cherubini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laerzio_Cherubini\">Laerzio Cherubini<\/a>\u00a0pour l&rsquo;\u00e9glise carm\u00e9lite de Santa Maria della Scala<sup id=\"cite_ref-79\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-79\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>61<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Outre les pr\u00e9lats collectionneurs comme les cardinaux Del Monte, Sannesi<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009162_80-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009162-80\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>62<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou plus tard\u00a0<a title=\"Scipione Caffarelli-Borghese\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scipione_Caffarelli-Borghese\">Scipione Borghese<\/a>, ce sont souvent des financiers qui sont les premiers clients romains importants de Caravage. Ceux-ci font preuve d&rsquo;une approche de la vie aussi\u00a0<a title=\"Positivisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Positivisme\">positiviste<\/a>\u00a0que les savants de la nouvelle \u00e9cole scientifique. Le tr\u00e8s puissant banquier\u00a0<a title=\"Vincenzo Giustiniani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Giustiniani\">Vincenzo Giustiniani<\/a>, voisin du cardinal, fait l&rsquo;acquisition du\u00a0<i><a title=\"Le Joueur de luth (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Joueur_de_luth_(Le_Caravage)\">Joueur de luth<\/a><\/i>\u00a0; ce tableau obtient un tel succ\u00e8s que Del Monte en demande une copie<sup id=\"cite_ref-81\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-81\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>63<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Par la suite, Giustiniani passe une s\u00e9rie de commandes pour embellir sa galerie de peintures et sculptures, ainsi que pour faire valoir sa culture savante. C&rsquo;est ainsi qu&rsquo;est command\u00e9 le tableau repr\u00e9sentant\u00a0<i><a title=\"L'Amour victorieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Amour_victorieux\">L&rsquo;Amour victorieux<\/a><\/i>, o\u00f9\u00a0<a title=\"Cupidon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cupidon\">Cupidon<\/a>\u00a0nu est accompagn\u00e9 de symboles discr\u00e8tement imbriqu\u00e9s avec le minimum d&rsquo;accessoires significatifs<sup id=\"cite_ref-82\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-82\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>64<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Douze tableaux suppl\u00e9mentaires de Caravage font partie de l&rsquo;inventaire de la succession de Giustiniani en 1638<sup id=\"cite_ref-TheArt19_83-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-TheArt19-83\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Un autre nu renomm\u00e9 est destin\u00e9 au collectionneur Ciriaco Mattei, un autre financier. Celui-ci, qui poss\u00e8de d\u00e9j\u00e0 une fontaine orn\u00e9e de jeunes gar\u00e7ons dans une position assise particuli\u00e8re, passe commande \u00e0 Caravage d&rsquo;un tableau inspir\u00e9 de cette base, et qui devient\u00a0<i><a title=\"Le Jeune Saint Jean-Baptiste au b\u00e9lier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jeune_Saint_Jean-Baptiste_au_b%C3%A9lier\">Le Jeune Saint Jean-Baptiste au b\u00e9lier<\/a><\/i>. Ici le peintre se confronte aux\u00a0<a title=\"Plafond de la chapelle Sixtine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plafond_de_la_chapelle_Sixtine#Ignudi\"><i>ignudi<\/i>\u00a0du plafond de la chapelle Sixtine<\/a>\u00a0et \u00e0\u00a0<a title=\"Annibale Carracci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annibale_Carracci\">Annibal Carrache<\/a>\u00a0qui vient de peindre \u00e0 Rome ce m\u00eame sujet<sup id=\"cite_ref-84\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-84\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>66<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Outre ce\u00a0<i>Jean-Baptiste<\/i>, Mattei poss\u00e8de au moins quatre autres tableaux de Caravage<sup id=\"cite_ref-TheArt19_83-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-TheArt19-83\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Ottavio Costa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ottavio_Costa\">Ottavio Costa<\/a>, banquier du pape, compl\u00e8te cette liste\u00a0: il fait notamment l&rsquo;acquisition de\u00a0<i><a title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_d%C3%A9capitant_Holopherne\">Judith d\u00e9capitant Holopherne<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"L'Extase de saint Fran\u00e7ois (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Extase_de_saint_Fran%C3%A7ois_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Extase de saint Fran\u00e7ois<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Marthe et Marie Madeleine (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marthe_et_Marie_Madeleine_(Le_Caravage)\">Marthe et Marie Madeleine<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-TheArt19_83-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-TheArt19-83\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>65<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Crime_et_exil_(1606\u20131610)\"><span id=\"Crime_et_exil_.281606.E2.80.931610.29\"><\/span>Crime et exil (1606\u20131610)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"P\u00e9riode d'exil de Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9riode_d%27exil_de_Caravage\">P\u00e9riode d&rsquo;exil de Caravage<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Derni\u00e8res_ann\u00e9es_romaines\"><span id=\"Derni.C3.A8res_ann.C3.A9es_romaines\"><\/span>Derni\u00e8res ann\u00e9es romaines<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_(1610).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_%281610%29.jpg\/170px-David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_%281610%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_%281610%29.jpg\/255px-David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_%281610%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_%281610%29.jpg\/340px-David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_%281610%29.jpg 2x\" alt=\"Tableau montrant un jeune homme tenant une \u00e9p\u00e9e d'une main et de l'autre la t\u00eate coup\u00e9e d'un g\u00e9ant.\" width=\"170\" height=\"210\" data-file-width=\"5922\" data-file-height=\"7329\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"David avec la t\u00eate de Goliath (Le Caravage, Rome)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_avec_la_t%C3%AAte_de_Goliath_(Le_Caravage,_Rome)\">David et Goliath<\/a><\/i>, 125\u00a0\u00d7\u00a0101\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1606 &#8211; 1607<sup id=\"cite_ref-85\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-85\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>67<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Galerie Borgh\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Borgh%C3%A8se\">galerie Borgh\u00e8se, Rome<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant ses ann\u00e9es romaines, Caravage, qui se sait artiste d&rsquo;exception, voit son caract\u00e8re \u00e9voluer. Dans un milieu o\u00f9 le port de l&rsquo;\u00e9p\u00e9e est signe d&rsquo;ancienne noblesse et alors qu&rsquo;il fait partie de la noble maisonn\u00e9e du cardinal Del Monte, le succ\u00e8s lui monte \u00e0 la t\u00eate. L&rsquo;\u00e9p\u00e9e que l&rsquo;on voit d\u00e8s 1600 dans\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation<\/a><\/i>\u00a0et dans\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">Le Martyre de saint Matthieu<\/a><\/i>, qui semble faire partie du d\u00e9cor naturel de cette \u00e9poque, fait de lui un de ces nombreux criminels pour\u00a0<a title=\"Crime d'honneur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crime_d%27honneur\">crime d&rsquo;honneur<\/a>, qui ont demand\u00e9 gr\u00e2ce au souverain pontife et l&rsquo;ont souvent obtenue.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cela commence en 1600 par des mots. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1600-11-19\" data-sort-value=\"1600-11-19\">19 novembre 1600<\/time>, il s&rsquo;en prend \u00e0 un \u00e9tudiant, Girolamo Spampa, pour avoir critiqu\u00e9 ses \u0153uvres. Dans l&rsquo;autre sens,\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>, ennemi d\u00e9clar\u00e9 et rival de Caravage, le poursuit pour diffamation. En 1600, il est \u00e9galement plusieurs fois emprisonn\u00e9 pour avoir port\u00e9 l&rsquo;\u00e9p\u00e9e et il est accus\u00e9 de deux agressions, toutefois class\u00e9es sans suite<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-86\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>68<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En revanche, son ami et\u00a0<i>alter ego<\/i>, Onorio Longhi, subit des mois d&rsquo;interrogatoires pour toute une s\u00e9rie de d\u00e9lits et le premier biographe du peintre,\u00a0<a title=\"Carel van Mander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carel_van_Mander\">Carel van Mander<\/a><sup id=\"cite_ref-87\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-87\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>s<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, semble avoir confondu les deux hommes, ce qui a eu ensuite pour cons\u00e9quence de donner de Caravage l&rsquo;image d&rsquo;un homme qui provoque des troubles \u00e0 l&rsquo;ordre public partout o\u00f9 il se trouve.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1605, le pape\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment VIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_VIII\">Cl\u00e9ment VIII<\/a>\u00a0meurt et son successeur\u00a0<a title=\"L\u00e9on XI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_XI\">L\u00e9on XI<\/a>\u00a0ne lui survit que de quelques semaines. Cette double vacance rallume les rivalit\u00e9s entre pr\u00e9lats francophiles et hispanophiles, dont les partisans s&rsquo;affrontent de plus en plus ouvertement. Le conclave fr\u00f4le le schisme avant d&rsquo;\u00e9lire pape, sous le nom de\u00a0<a title=\"Paul V\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_V\">Paul V<\/a>, le francophile Camillo Borgh\u00e8se. Son neveu\u00a0<a title=\"Scipione Caffarelli-Borghese\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scipione_Caffarelli-Borghese\">Scipion Borgh\u00e8se<\/a>\u00a0est un bon client de Caravage et le nouveau pape commande son portrait au peintre, maintenant bien connu des plus hauts dignitaires de l&rsquo;\u00c9glise.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Caravage, qui vit tout pr\u00e8s du\u00a0<a title=\"Palais Borgh\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Borgh%C3%A8se\">palais Borgh\u00e8se<\/a>, dans un logement mis\u00e9rable de la ruelle dei Santi Cecilia e Biagio (aujourd&rsquo;hui\u00a0<i>vicolo del Divino Amore<\/i>), passe souvent ses soir\u00e9es \u00e0 tra\u00eener dans les tavernes\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0avec ses compagnons tous des effront\u00e9s, des spadassins et des peintres\u00a0\u00bb<\/span>. Le plus grave incident se produit le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1606-05-28\" data-sort-value=\"1606-05-28\">28 mai 1606<\/time>, au cours des f\u00eates de rue \u00e0 la veille de l&rsquo;anniversaire de l&rsquo;\u00e9lection du pape\u00a0<a title=\"Paul V\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_V\">Paul V<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009193_pour_tout_ce_passage_88-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009193_pour_tout_ce_passage-88\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>69<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces f\u00eates sont l&rsquo;occasion de nombreuses bagarres dans la ville. Dans l&rsquo;une d&rsquo;entre elles, quatre hommes arm\u00e9s s&rsquo;affrontent de part et d&rsquo;autre, dont Caravage et son partenaire Onorio Longhi qui font face \u00e0 des membres et proches de la famille Tomassoni, parmi lesquels\u00a0<a title=\"Ranuccio Tommasoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ranuccio_Tommasoni\">Ranuccio Tommasoni<\/a>\u00a0et son fr\u00e8re Giovan Francesco, pourtant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0gardien de l&rsquo;ordre\u00a0\u00bb<\/span>. Pendant ce combat, Caravage tue Ranuccio Tommasoni d&rsquo;un coup d&rsquo;\u00e9p\u00e9e\u00a0; lui-m\u00eame est bless\u00e9 et l&rsquo;un de ses camarades, Troppa, est \u00e9galement tu\u00e9 par Giovan Francesco. Il est presque certain que cette rixe a pour objet une ancienne querelle, bien qu&rsquo;il ne soit pas \u00e9tabli avec certitude quel en a \u00e9t\u00e9 l&rsquo;objet. Des tensions entre Onorio Longhi et les Tomassoni existent depuis longtemps d\u00e9j\u00e0, et il est probable que Caravage soit simplement venu assister son ami Longhi dans cette\u00a0<i>vendetta<\/i>, comme l&rsquo;exige le code de l&rsquo;honneur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la suite de ce drame, les diff\u00e9rents participants s&rsquo;enfuient pour \u00e9chapper \u00e0 la justice\u00a0; pour sa part, Caravage entame son exil par la principaut\u00e9 de\u00a0<a title=\"Paliano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paliano\">Paliano<\/a>, au sud de Rome<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009195_89-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009195-89\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>70<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Fuite_hors_de_Rome\">Fuite hors de Rome<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg\/250px-Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg\/330px-Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2c\/Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg\/500px-Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Portrait_of_Alof_de_Wignacourt_-_WGA04184.jpg 2x\" alt=\"Portrait d'un noble en armure \u00e9tincelante, suivi d'un page qui lui porte ses habits d'apparat.\" width=\"170\" height=\"252\" data-file-width=\"811\" data-file-height=\"1200\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Portrait d'Alof de Wignacourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27Alof_de_Wignacourt\">Portrait d&rsquo;Alof de Wignacourt<\/a><\/i>, 195 \u00d7 134\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1607-1608,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris.<br \/>\n<a title=\"Alof de Wignacourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alof_de_Wignacourt\">Wignacourt<\/a>\u00a0est le grand ma\u00eetre de l&rsquo;ordre des chevaliers de Malte, qui accueille Caravage en son sein en 1608.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour ce meurtre d&rsquo;un fils d&rsquo;une puissante et violente famille, li\u00e9e aux\u00a0<a title=\"Maison Farn\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_Farn%C3%A8se\">Farn\u00e8se<\/a>\u00a0de Parme, Caravage est condamn\u00e9 par\u00a0<a title=\"Contumace\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contumace\">contumace<\/a>\u00a0\u00e0 la mort par\u00a0<a title=\"D\u00e9capitation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9capitation\">d\u00e9capitation<\/a>. Cela le contraint \u00e0 rester \u00e9loign\u00e9 de Rome<sup id=\"cite_ref-90\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-90\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>71<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Commence ensuite un long p\u00e9riple de quatre ann\u00e9es \u00e0 travers l&rsquo;Italie (<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>,\u00a0<a title=\"Sicile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sicile\">Sicile<\/a>,\u00a0<a title=\"Syracuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syracuse\">Syracuse<\/a>,\u00a0<a title=\"Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messine\">Messine<\/a>) puis jusqu&rsquo;\u00e0\u00a0<a title=\"Malte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malte\">Malte<\/a>. Cependant, Romain d&rsquo;\u00e2me et de c\u0153ur, il s&rsquo;efforce d&rsquo;y revenir tout le long de sa vie \u2014 mais sans succ\u00e8s de son vivant malgr\u00e9 un pardon pontifical que son travail et ses amis et protecteurs r\u00e9ussissent finalement \u00e0 obtenir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s s&rsquo;\u00eatre r\u00e9fugi\u00e9 dans la r\u00e9gion du\u00a0<a title=\"Monts Albains\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monts_Albains\">mont Albain<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paliano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paliano\">Paliano<\/a>, et peut-\u00eatre\u00a0<a title=\"Zagarolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zagarolo\">Zagarolo<\/a>\u00a0o\u00f9 la\u00a0<a title=\"Famille Colonna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Colonna\">famille Colonna<\/a>\u00a0l&rsquo;h\u00e9berge<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009197_91-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009197-91\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>72<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, Caravage se rend ensuite \u00e0\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>\u00a0\u2014 alors sous domination espagnole, et donc hors de port\u00e9e de la justice romaine \u2014 en septembre ou\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1606-10\" data-sort-value=\"1606-10\">octobre 1606<\/time><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009201_92-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009201-92\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est une p\u00e9riode de cr\u00e9ation tr\u00e8s f\u00e9conde, bien qu&rsquo;il se trouve alors dans un environnement intellectuel tr\u00e8s diff\u00e9rent de celui de Rome<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009211_93-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009211-93\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>74<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>, Caravage continue de peindre des tableaux qui lui rapportent de belles sommes d&rsquo;argent, dont le retable\u00a0<i><a title=\"Les Sept \u0152uvres de mis\u00e9ricorde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Sept_%C5%92uvres_de_mis%C3%A9ricorde\">Les Sept \u0152uvres de mis\u00e9ricorde<\/a><\/i>\u00a0(1606\/07) pour l&rsquo;\u00e9glise de la congr\u00e9gation du\u00a0<a title=\"Pio Monte della Misericordia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pio_Monte_della_Misericordia\">Pio Monte della Misericordia<\/a>. En ce qui concerne les contrastes marqu\u00e9s du clair-obscur (\u00abchiaroscuro\u00bb) de cette peinture, se peut expliquer la lumi\u00e8re brillante du Caravage comme une m\u00e9taphore de la mis\u00e9ricorde, qui \u00ab\u00a0aide le public \u00e0 chercher la mis\u00e9ricorde dans sa propre vie\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-94\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-94\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>75<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La peinture pour le riche Tommaso de Franchis\u00a0<i><a title=\"La Flagellation du Christ (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Flagellation_du_Christ_(Le_Caravage)\">La Flagellation du Christ<\/a><\/i>\u00a0conna\u00eet un grand succ\u00e8s. Une\u00a0<i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>, aujourd&rsquo;hui disparue, est sans doute aussi r\u00e9alis\u00e9e \u00e0 ce moment<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009201_92-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009201-92\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>73<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, de m\u00eame que\u00a0<i>Le Crucifiement de saint Andr\u00e9<\/i>\u00a0pour le comte de Benavente, vice-roi d&rsquo;Espagne<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009208-209_95-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009208-209-95\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>76<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains tableaux \u00e0 destination de pr\u00e9lats influents semblent \u00eatre produits tout particuli\u00e8rement pour h\u00e2ter l&rsquo;obtention de son pardon judiciaire\u00a0: c&rsquo;est peut-\u00eatre le cas du\u00a0<i>Saint Fran\u00e7ois m\u00e9ditant<\/i>\u00a0qui aurait pu \u00eatre peint pour Benedetto Ala (pr\u00e9sident du tribunal p\u00e9nal pontifical) au d\u00e9but de l&rsquo;exil \u00e0 Paliano<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009198_96-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009198-96\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>77<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ainsi que d&rsquo;un nouveau\u00a0<i>David et Goliath<\/i>\u00a0particuli\u00e8rement sombre \u00e0 destination du cardinal Scipione Borgh\u00e8se, neveu du pape\u00a0<a title=\"Paul V\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_V\">Paul V<\/a>. Ce dernier ne tarde pas, de fait, \u00e0 nommer Caravage\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0chevalier du Christ\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Malte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malte\">Malte<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009211-213_97-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009211-213-97\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>78<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Michel Hilaire<sup id=\"cite_ref-98\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-98\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>79<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0soutient, \u00e0 la suite de\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>, que\u00a0<i><a title=\"David avec la t\u00eate de Goliath (Le Caravage, Rome)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_avec_la_t%C3%AAte_de_Goliath_(Le_Caravage,_Rome)\">David avec la t\u00eate de Goliath<\/a><\/i>, dat\u00e9 par\u00a0<a title=\"Sybille Ebert-Schifferer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sybille_Ebert-Schifferer\">Sybille Ebert-Schifferer<\/a>\u00a0de 1606-1607, aurait \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme une sorte d&rsquo;appel d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9 en direction du cardinal Scipion Borghese afin qu&rsquo;il interc\u00e8de aupr\u00e8s du pape pour obtenir la gr\u00e2ce du fugitif\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1607-07\" data-sort-value=\"1607-07\">juillet 1607<\/time>, il quitte donc Naples, o\u00f9 il a s\u00e9journ\u00e9 une dizaine de mois, et s&rsquo;installe \u00e0 Malte, souhaitant \u00eatre nomm\u00e9 au sein de l&rsquo;<a title=\"Ordre de Saint-Jean de J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Saint-Jean_de_J%C3%A9rusalem\">ordre de Saint-Jean de J\u00e9rusalem<\/a>. Il est courant d&rsquo;\u00eatre nomm\u00e9 chevalier apr\u00e8s d&rsquo;importantes commandes pour le pape, et cet engagement militaire contre la menace turque pouvait remplacer une sanction p\u00e9nale<sup id=\"cite_ref-99\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-99\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>80<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il est donc pr\u00e9sent\u00e9 au grand ma\u00eetre,\u00a0<a title=\"Alof de Wignacourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alof_de_Wignacourt\">Alof de Wignacourt<\/a><sup id=\"cite_ref-100\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-100\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>81<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, dont il peint\u00a0<a title=\"Portrait d'Alof de Wignacourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27Alof_de_Wignacourt\">le portrait<\/a>. Il produit \u00e9galement plusieurs autres tableaux, dont le\u00a0<i><a title=\"Saint J\u00e9r\u00f4me \u00e9crivant (Le Caravage, La Valette)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_J%C3%A9r%C3%B4me_%C3%A9crivant_(Le_Caravage,_La_Valette)\">Saint J\u00e9r\u00f4me \u00e9crivant<\/a><\/i>\u00a0command\u00e9 par le chevalier\u00a0<a title=\"Ippolito Malaspina\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ippolito_Malaspina\">Malaspina<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Amour endormi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_endormi\">Amour endormi<\/a><\/i>\u00a0pour le chevalier Dell&rsquo;Antella<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009218-219_101-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009218-219-101\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>82<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<i><a title=\"La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9collation_de_saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage)\">la D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>, monumental tableau d&rsquo;autel exceptionnellement horizontal (3,61 \u00d7 5,20\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre\">m<\/abbr>) r\u00e9alis\u00e9\u00a0<i>in situ<\/i>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Co-cath\u00e9drale Saint-Jean de La Valette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Co-cath%C3%A9drale_Saint-Jean_de_La_Valette\">co-cath\u00e9drale Saint-Jean de La Valette<\/a>\u00a0et peut-\u00eatre sa seconde\u00a0<i><a title=\"La Flagellation du Christ (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Flagellation_du_Christ_(Le_Caravage)\">Flagellation du Christ<\/a><\/i>, command\u00e9s par le clerg\u00e9 local.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1608-07\" data-sort-value=\"1608-07\">juillet 1608<\/time>, il est fait\u00a0<a title=\"Chevalier de Malte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chevalier_de_Malte\">chevalier de Malte<\/a>\u00a0de l&rsquo;ordre de Saint-Jean de J\u00e9rusalem<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009221_102-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009221-102\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>83<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais sa cons\u00e9cration ne dure pas. Dans la nuit du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1608-08-19\" data-sort-value=\"1608-08-19\">19 ao\u00fbt 1608<\/time>, il est le protagoniste d&rsquo;une nouvelle affaire de violence<sup id=\"cite_ref-103\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-103\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>t<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au cours d&rsquo;une rixe, Caravage se m\u00eale \u00e0 un groupe qui tente de p\u00e9n\u00e9trer de force dans la maison de l&rsquo;organiste de la cath\u00e9drale. Jet\u00e9 en prison, il s&rsquo;en \u00e9chappe par une corde et quitte Malte. Il est en cons\u00e9quence radi\u00e9 de l&rsquo;Ordre. Il est probable, toutefois, qu&rsquo;il aurait pu b\u00e9n\u00e9ficier d&rsquo;une forme de cl\u00e9mence s&rsquo;il avait attendu les conclusions de la commission d&rsquo;enqu\u00eate<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009223_104-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009223-104\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>84<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello,_Malta.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello%2C_Malta.jpg\/170px-Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello%2C_Malta.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello%2C_Malta.jpg\/255px-Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello%2C_Malta.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello%2C_Malta.jpg\/340px-Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello%2C_Malta.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant un jeune homme qui boit \u00e0 une fontaine jaillissante.\" width=\"170\" height=\"236\" data-file-width=\"431\" data-file-height=\"599\" \/><\/a><figcaption>Peut-\u00eatre le dernier tableau de Caravage (achev\u00e9 d&rsquo;une autre main\u00a0?)\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste \u00e0 la fontaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_%C3%A0_la_fontaine\">Saint Jean-Baptiste \u00e0 la fontaine<\/a><\/i>, 127 \u00d7 95\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1610\u00a0? Collection Bonelli, Malte.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Caravage d\u00e9barque alors \u00e0\u00a0<a title=\"Syracuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syracuse\">Syracuse<\/a>, en\u00a0<a title=\"Sicile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sicile\">Sicile<\/a>. La pr\u00e9sence de son ami Mario Minniti n&rsquo;\u00e9tant pas attest\u00e9e, on suppose l&rsquo;influence d&rsquo;une autre connaissance du peintre, le math\u00e9maticien et humaniste\u00a0<a title=\"Vincenzo Mirabella\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Mirabella\">Vincenzo Mirabella<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009226_105-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009226-105\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>85<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, dans la commande de\u00a0<i><a title=\"L'Enterrement de sainte Lucie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Enterrement_de_sainte_Lucie\">L&rsquo;Enterrement de sainte Lucie<\/a><\/i>. Caravage r\u00e9pond en effet \u00e0 plusieurs commandes pour de grandes familles et pour le clerg\u00e9, dont deux retables,\u00a0<i><a title=\"La R\u00e9surrection de Lazare (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9surrection_de_Lazare_(Le_Caravage)\">La R\u00e9surrection de Lazare<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"L'Enterrement de sainte Lucie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Enterrement_de_sainte_Lucie\">L&rsquo;Enterrement de sainte Lucie<\/a><\/i>\u00a0o\u00f9 se retrouve, chaque fois avec la plus explicite d\u00e9termination, l&rsquo;effet spectaculaire d&rsquo;un vaste espace de peinture laiss\u00e9 vide comme dans\u00a0<i>La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/i>. Ensuite, un document signale sa pr\u00e9sence le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1609-06-10\" data-sort-value=\"1609-06-10\">10 juin 1609<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messine\">Messine<\/a><sup id=\"cite_ref-106\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-106\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>86<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et il peint alors\u00a0<i><a title=\"L'Adoration des bergers (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_bergers_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Adoration des bergers<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-ES-231_107-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-ES-231-107\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>87<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Avec l&rsquo;appui de ses protecteurs, et en peignant ces tableaux toujours inspir\u00e9s par ses commanditaires profond\u00e9ment religieux et empreints d&rsquo;une sinc\u00e8re humanit\u00e9, il s&#8217;emploie toujours \u00e0 obtenir la gr\u00e2ce du pape pour pouvoir rentrer \u00e0 Rome.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1609-10\" data-sort-value=\"1609-10\">octobre 1609<\/time>, il retourne \u00e0\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>. D\u00e8s son arriv\u00e9e, il est gri\u00e8vement bless\u00e9, dans une nouvelle bagarre, par plusieurs hommes qui l&rsquo;attaquent et le laissent pour mort\u00a0: la nouvelle de sa mort remonte m\u00eame jusqu&rsquo;\u00e0 Rome<sup id=\"cite_ref-108\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-108\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>88<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais il survit et peint encore, sur commande, plusieurs tableaux comme\u00a0<i><a title=\"Salom\u00e9 avec la t\u00eate de saint Jean-Baptiste (Le Caravage, Madrid)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salom%C3%A9_avec_la_t%C3%AAte_de_saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage,_Madrid)\">Salom\u00e9 avec la t\u00eate de saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>, peut-\u00eatre\u00a0<i><a title=\"Le Reniement de saint Pierre (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Reniement_de_saint_Pierre_(Le_Caravage)\">Le Reniement de saint Pierre<\/a><\/i>, un nouveau\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste (Le Caravage, Borgh\u00e8se)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage,_Borgh%C3%A8se)\">Saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de sainte Ursule\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_sainte_Ursule\">Le Martyre de sainte Ursule<\/a><\/i>, pour le prince Marcantonio Doria, qui pourrait \u00eatre sa toute derni\u00e8re toile.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est envisageable, toutefois, que d&rsquo;autres tableaux soient \u00e0 inscrire au catalogue de cette production tardive, dont une\u00a0<i>Marie-Madeleine<\/i>\u00a0et deux\u00a0<i>Saint Jean-Baptiste<\/i>\u00a0destin\u00e9s au cardinal Scipion Borghese. Un\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste \u00e0 la fontaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_%C3%A0_la_fontaine\">Saint Jean-Baptiste \u00e0 la fontaine<\/a><\/i>, souvent copi\u00e9 par la suite, n&rsquo;est pas attribu\u00e9 \u00e0 Caravage avec certitude mais pourrait bien constituer sa derni\u00e8re \u0153uvre inachev\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009234_\u00e0_239_109-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009234_%C3%A0_239-109\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>89<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Une_fin_mal_connue\">Une fin mal connue<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Panorama_Porto_Ercole.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2d\/Panorama_Porto_Ercole.jpg\/250px-Panorama_Porto_Ercole.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2d\/Panorama_Porto_Ercole.jpg\/330px-Panorama_Porto_Ercole.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2d\/Panorama_Porto_Ercole.jpg\/500px-Panorama_Porto_Ercole.jpg 2x\" alt=\"Panorama d'un petit village en bord de mer.\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"640\" data-file-height=\"480\" \/><\/a><figcaption>Le village toscan de\u00a0<a title=\"Porto Ercole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porto_Ercole\">Porto Ercole<\/a>\u00a0o\u00f9 Caravage trouve la mort en 1610.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le contexte et les circonstances exactes de la mort de Caravage restent en grande partie \u00e9nigmatiques<sup id=\"cite_ref-110\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-110\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>90<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1610-07\" data-sort-value=\"1610-07\">juillet 1610<\/time>, il apprend que, gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;entremise du cardinal\u00a0<a title=\"Scipione Caffarelli-Borghese\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scipione_Caffarelli-Borghese\">Scipion Borghese<\/a>, le pape est enfin dispos\u00e9 \u00e0 lui accorder sa gr\u00e2ce s&rsquo;il demande son pardon. Voulant brusquer le destin, il quitte Naples, muni d&rsquo;un sauf-conduit du cardinal Gonzague, pour se rapprocher de Rome. Il s&#8217;embarque alors sur une\u00a0<a title=\"Felouque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Felouque\">felouque<\/a>\u00a0qui fait la liaison avec\u00a0<a title=\"Porto Ercole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porto_Ercole\">Porto Ercole<\/a>\u00a0(actuellement en\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">Toscane<\/a>),\u00a0<i><a title=\"Frazione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Frazione\">frazione<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Monte Argentario\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monte_Argentario\">Monte Argentario<\/a>, une enclave alors espagnole du\u00a0<a title=\"Royaume de Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_Naples#P%C3%A9riode_espagnole\">royaume de Naples<\/a>. Il emporte avec lui plusieurs tableaux destin\u00e9s au cardinal Borghese et en laisse d&rsquo;autres \u00e0 Naples. Il fait escale \u00e0 Palo Laziale, une petite baie naturelle du\u00a0<a title=\"Latium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latium\">Latium<\/a>\u00a0au sud de\u00a0<a title=\"Civitavecchia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Civitavecchia\">Civitavecchia<\/a>\u00a0sur le territoire des \u00c9tats de l&rsquo;\u00c9glise qui h\u00e9berge alors une garnison. Alors qu&rsquo;il est \u00e0 terre, il est arr\u00eat\u00e9, par erreur ou malveillance, et jet\u00e9 en prison pendant deux jours<sup id=\"cite_ref-111\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-111\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>u<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cet \u00e9pisode advient alors que le pape lui a d\u00e9j\u00e0 accord\u00e9 sa gr\u00e2ce, que Caravage esp\u00e8re enfin recevoir en revenant \u00e0 Rome<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009234_112-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009234-112\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais il meurt en chemin. Son d\u00e9c\u00e8s est enregistr\u00e9 \u00e0 l&rsquo;h\u00f4pital de Porto Ercole, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1610-07-18\" data-sort-value=\"1610-07-18\">18 juillet 1610<\/time>. Il a 38\u00a0ans. Les documents issus de la querelle suscit\u00e9e par son h\u00e9ritage ont permis d&rsquo;\u00e9clairer en partie ces \u00e9v\u00e9nements et d&rsquo;identifier son dernier domicile napolitain, mais les d\u00e9tails de sa mort restent encore assez obscurs<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009234_112-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009234-112\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>91<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon une version volontairement invent\u00e9e de toutes pi\u00e8ces,\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>\u00a0reconstitue ainsi les derniers moments du peintre\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Apr\u00e8s, comme il ne retrouvait pas la felouque, il fut pris de fureur et erra sur cette plage comme un d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9, sous le fouet du Lion Soleil, pour voir s&rsquo;il pouvait distinguer sur la mer le bateau qui emportait ses effets.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Cette version des faits est aujourd&rsquo;hui rejet\u00e9e avec une argumentation pr\u00e9cise<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009237_113-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009237-113\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>92<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Giovanni Pietro Bellori<\/a>, biographe ult\u00e9rieur, s&rsquo;est ensuite simplement appuy\u00e9 sur cette version fausse. Une version ant\u00e9rieure pr\u00e9cise que, d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9, il a rejoint \u00e0 pied\u00a0<a title=\"Porto Ercole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porto_Ercole\">Porto Ercole<\/a>\u00a0\u00e0 cent kilom\u00e8tres et que, d\u00e9pit\u00e9, perdu et fi\u00e9vreux, il a march\u00e9 sur la plage en plein soleil o\u00f9 il a fini par mourir quelques jours plus tard<sup id=\"cite_ref-114\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-114\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>v<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Selon une version plus probable, il se serait d\u00e9plac\u00e9 \u00e0 cheval en suivant la\u00a0<a title=\"Via Aurelia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Via_Aurelia\">Via Aurelia<\/a>, de Palo Laziale \u00e0 Porto Ercole, avant d&rsquo;y trouver la mort<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009237_113-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009237-113\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>92<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Vincenzo Pacelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Pacelli\">Vincenzo Pacelli<\/a>, sp\u00e9cialiste du peintre et plus particuli\u00e8rement de cette \u00e9poque, propose n\u00e9anmoins une autre version, documents \u00e0 l&rsquo;appui<sup id=\"cite_ref-115\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-115\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>93<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: Caravage aurait \u00e9t\u00e9 attaqu\u00e9 \u00e0 Palo et cette agression lui aurait \u00e9t\u00e9 fatale\u00a0; elle aurait \u00e9t\u00e9 commise par des \u00e9missaires des chevaliers de Malte avec l&rsquo;accord tacite de la\u00a0<a title=\"Curie romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Curie_romaine\">Curie romaine<\/a>\u00a0\u2014 et cela en d\u00e9pit du fait qu&rsquo;\u00e0 sa mort, il n&rsquo;est plus chevalier de l&rsquo;Ordre de Malte<sup id=\"cite_ref-116\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-116\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>94<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quoi qu&rsquo;il en soit, le document pr\u00e9cis de son certificat de d\u00e9c\u00e8s, retrouv\u00e9 en 2001 dans le registre des d\u00e9c\u00e8s de la paroisse de Saint-\u00c9rasme de Porto Ercole, signale qu&rsquo;il est mort\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e0 l&rsquo;h\u00f4pital de Sainte-Marie-Auxiliatrice, des suites d&rsquo;une maladie\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-117\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-117\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>95<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On peut en d\u00e9duire qu&rsquo;il est mort\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0de fi\u00e8vre maligne\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-HilaireH\u00e9mery201263_118-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-HilaireH%C3%A9mery201263-118\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>96<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, c&rsquo;est-\u00e0-dire\u00a0<i>a priori<\/i>\u00a0du\u00a0<a title=\"Paludisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paludisme\">paludisme<\/a>, mais le\u00a0<a title=\"Saturnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saturnisme\">saturnisme<\/a>\u00a0ne semble pas exclu. Il est probablement inhum\u00e9, comme tous les \u00e9trangers qui sont d\u00e9c\u00e9d\u00e9s dans cet h\u00f4pital, dans le cimeti\u00e8re de San Sebastiano de Porto Ercole.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Recherches_scientifiques_post-mortem\">Recherches scientifiques post-mortem<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2010, les restes de Caravage auraient \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s dans l&rsquo;<a title=\"Ossuaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ossuaire\">ossuaire<\/a>\u00a0d&rsquo;une \u00e9glise de Porto Ercole, et identifi\u00e9s gr\u00e2ce \u00e0 des analyses au\u00a0<a title=\"Carbone 14\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carbone_14\">carbone 14<\/a>\u00a0avec une probabilit\u00e9 de 85\u00a0%. Atteint d&rsquo;une intoxication chronique au\u00a0<a title=\"Plomb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plomb\">plomb<\/a><sup id=\"cite_ref-119\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-119\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>w<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ainsi que de la\u00a0<a title=\"Syphilis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syphilis\">syphilis<\/a>, le peintre serait mort d&rsquo;un \u00e9tat de faiblesse g\u00e9n\u00e9rale et d&rsquo;un coup de chaleur<sup id=\"cite_ref-120\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-120\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>97<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La r\u00e9alit\u00e9 de cette d\u00e9couverte est toutefois contest\u00e9e par de nombreux experts scientifiques et par des historiens de l&rsquo;art de premier plan<sup id=\"cite_ref-NYT_04_07_2010_121-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-NYT_04_07_2010-121\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>98<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-122\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-122\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>99<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quelques ann\u00e9es plus tard, un travail associant des\u00a0<a title=\"Anthropologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropologie\">anthropologues<\/a>\u00a0italiens, le\u00a0<a title=\"Microbiologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Microbiologie\">microbiologiste<\/a>\u00a0Giuseppe Cornaglia et les \u00e9quipes d&rsquo;un institut m\u00e9dico-universitaire de Marseille \u00e9tudie la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pulpe dentaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pulpe_dentaire\">pulpe<\/a><sup id=\"cite_ref-123\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-123\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>x<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0de plusieurs dents pr\u00e9lev\u00e9es sur le\u00a0<a title=\"Squelette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Squelette\">squelette<\/a>\u00a0exhum\u00e9 en 2010. En combinant trois m\u00e9thodes de d\u00e9tection, les auteurs d\u00e9montrent que cette personne \u00e9tait porteuse d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Staphylocoque dor\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Staphylocoque_dor%C3%A9\">staphylocoque dor\u00e9<\/a>\u00a0qu&rsquo;il aurait pu contracter via une blessure \u00e0 la suite d&rsquo;une rixe. Cette bact\u00e9rie pourrait avoir caus\u00e9 un\u00a0<a title=\"Sepsis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sepsis\">sepsis<\/a>\u00a0et la mort<sup id=\"cite_ref-124\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-124\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>100<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-125\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-125\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>101<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00e9tude est publi\u00e9e dans la revue\u00a0<i><a title=\"The Lancet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Lancet\">The Lancet infectious diseases<\/a><\/i>\u00a0en automne 2018<sup id=\"cite_ref-126\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-126\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>102<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et ses auteurs \u2014\u00a0sans affirmer qu&rsquo;il s&rsquo;agit bien de Caravage lui-m\u00eame\u00a0\u2014 estiment que les indices concordent vers sa personne et rendent cr\u00e9dible l&rsquo;hypoth\u00e8se de sa mort<sup id=\"cite_ref-127\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-127\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>103<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Caract\u00e9ristiques_de_l'art_de_Caravage\"><span id=\"Caract.C3.A9ristiques_de_l.27art_de_Caravage\"><\/span>Caract\u00e9ristiques de l&rsquo;art de Caravage<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Ombre_et_lumi\u00e8re\"><span id=\"Ombre_et_lumi.C3.A8re\"><\/span>Ombre et lumi\u00e8re<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg\/250px-Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg\/330px-Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4b\/Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg\/500px-Le_Caravage_-_Martyr_de_St_Mathieu.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant un vieillard couch\u00e9, sur lequel un jeune homme s'appr\u00eate \u00e0 abattre une \u00e9p\u00e9e.\" width=\"220\" height=\"209\" data-file-width=\"1010\" data-file-height=\"961\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">Le Martyre de saint Matthieu<\/a><\/i>, 323 \u00d7 343\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1599-1600. Chapelle Contarelli,\u00a0<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00e9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;une des caract\u00e9ristiques de la peinture de Caravage, un peu avant 1600, est son usage tr\u00e8s novateur du\u00a0<a title=\"Clair-obscur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clair-obscur\">clair-obscur<\/a>\u00a0(<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">chiaroscuro<\/span><\/i>) o\u00f9 les gradations des parties \u00e9clair\u00e9es jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;ombre sont violemment contrast\u00e9es\u00a0; il s&rsquo;agit d&rsquo;une \u00e9volution nette par rapport \u00e0 ses premi\u00e8res \u0153uvres\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les ombres envahissent les compositions pour se mettre au service du myst\u00e8re de la religion<sup id=\"cite_ref-Salvy2008181_128-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy2008181-128\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>104<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Avec le temps, et surtout d\u00e8s que les sc\u00e8nes religieuses deviennent tr\u00e8s majoritaires (apr\u00e8s les grandes toiles de\u00a0<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais<\/a>), les arri\u00e8re-plans de ses tableaux s&rsquo;assombrissent jusqu&rsquo;\u00e0 devenir une grande surface d&rsquo;ombre qui contraste violemment avec les personnages touch\u00e9s par la lumi\u00e8re. Dans la plupart des cas, le rayon de lumi\u00e8re p\u00e9n\u00e8tre dans l&rsquo;espace repr\u00e9sent\u00e9 sur un plan qui co\u00efncide avec le plan du tableau, selon un axe oblique venant d&rsquo;en haut depuis la gauche.\u00a0<a title=\"Catherine Puglisi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catherine_Puglisi\">Catherine Puglisi<\/a>\u00a0situe ainsi autour de 1600 cette \u00e9volution de l&rsquo;art de Caravage\u00a0: jusqu&rsquo;\u00e0 la fin des ann\u00e9es 1590, le choix se porte sur un faisceau lumineux en arri\u00e8re-plan, avec des ombres renforc\u00e9es, puis apr\u00e8s 1600, la lumi\u00e8re devient plus orient\u00e9e. Elle note aussi l&rsquo;usage (relativement rare pour l&rsquo;\u00e9poque) d&rsquo;ombres port\u00e9es dans l\u2019\u0153uvre tardive, tr\u00e8s travaill\u00e9es et plus pr\u00e9cises que pour ses contemporains, peut-\u00eatre gr\u00e2ce \u00e0 ses connaissances dans le domaine de l&rsquo;optique<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005373_129-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005373-129\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce travail sp\u00e9cifique sur les ombres constitue d&rsquo;abord un \u00e9cho \u00e0 des th\u00e8mes progressivement plus graves que dans ses \u0153uvres de la p\u00e9riode Del Monte\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les ombres qui \u00ab\u00a0se ragaillardissent\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-130\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-130\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>y<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0sont donc avant tout une affaire de contenu<sup id=\"cite_ref-Longhi200452_131-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200452-131\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>106<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Une grande partie du tableau \u00e9tant plong\u00e9e dans l&rsquo;ombre, la question de la repr\u00e9sentation \u00ab\u00a0en profondeur\u00a0\u00bb de l&rsquo;architecture et du d\u00e9cor est \u00e9vacu\u00e9e au profit de l&rsquo;irruption des figures dans un puissant effet de relief, volontairement quasi-sculptural, et qui semble surgir hors du plan du tableau jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;espace du spectateur. Cet usage de la lumi\u00e8re et de l&rsquo;ombre caract\u00e9rise le\u00a0<a title=\"T\u00e9n\u00e9brisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A9n%C3%A9brisme\">t\u00e9n\u00e9brisme<\/a>\u00a0; toutefois Longhi souligne que Caravage ne l&#8217;emploie ni pour sublimer le corps humain comme\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>, ni pour obtenir les effets de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0clair-obscur m\u00e9lodramatique du\u00a0<a title=\"Le Tintoret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Tintoret\">Tintoret<\/a><sup id=\"cite_ref-Longhi200452_131-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200452-131\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>106<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>, mais plut\u00f4t dans une approche naturaliste qui retire \u00e0 l&rsquo;Homme sa fonction\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d&rsquo;\u00e9ternel protagoniste et de ma\u00eetre de la cr\u00e9ation\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et pousse Caravage \u00e0 scruter pendant des ann\u00e9es\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la nature de la lumi\u00e8re et de l&rsquo;ombre selon leurs incidences<sup id=\"cite_ref-Longhi200454_132-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200454-132\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>107<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans la plupart des tableaux de Caravage, les personnages principaux de ses sc\u00e8nes ou de ses portraits sont plac\u00e9s dans une pi\u00e8ce sombre, un ext\u00e9rieur nocturne ou simplement dans un noir d\u2019encre sans d\u00e9cor. Une lumi\u00e8re puissante et crue provenant d\u2019un point sur\u00e9lev\u00e9 au-dessus du tableau, ou venant de la gauche, et parfois sous forme de plusieurs sources naturelles et artificielles (\u00e0 partir de 1606-1607) d\u00e9coupe les personnages \u00e0 la mani\u00e8re d\u2019un ou plusieurs projecteurs sur une sc\u00e8ne de th\u00e9\u00e2tre. Ces caract\u00e9ristiques alimentent diverses hypoth\u00e8ses quant \u00e0 l&rsquo;organisation de l&rsquo;atelier de Caravage\u00a0: il serait \u00e9quip\u00e9 d&rsquo;une lumi\u00e8re sommitale\u00a0; ses murs seraient peints en noir\u00a0; il serait install\u00e9 de fa\u00e7on plus ou moins souterraine<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005373_129-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005373-129\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr>\u00a0L&rsquo;usage d&rsquo;artifices techniques de type\u00a0<i>camera obscura<\/i>\u00a0est \u00e9galement probable selon Longhi<sup id=\"cite_ref-Longhi200460_133-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200460-133\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>108<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(th\u00e8se reprise et d\u00e9velopp\u00e9e notamment par le peintre et photographe\u00a0<a title=\"David Hockney\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_Hockney\">David Hockney<\/a><sup id=\"cite_ref-134\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-134\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>109<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-135\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-135\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>110<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), bien que la faisabilit\u00e9 technique de cette solution reste sujette \u00e0 caution et objet de d\u00e9bats<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009256_136-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009256-136\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>111<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Puglisi2005388_137-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005388-137\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>112<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est ainsi que la lumi\u00e8re devient en elle-m\u00eame un \u00e9l\u00e9ment d\u00e9terminant influant sur la r\u00e9alit\u00e9 (approche que Longhi oppose l\u00e0 encore aux\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0petits th\u00e9\u00e2tres luministiques\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0du Tintoret et aussi du\u00a0<a title=\"Le Greco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Greco\">Greco<\/a>), comme dans\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation de saint Matthieu<\/a><\/i>\u00a0o\u00f9 l&rsquo;\u00e9clat de la lumi\u00e8re joue un r\u00f4le cl\u00e9 dans la sc\u00e8ne<sup id=\"cite_ref-Longhi200460_133-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200460-133\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>108<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">Le Martyre de saint Matthieu<\/a><\/i>\u00a0(1599-1600), la lumi\u00e8re naturelle traverse le tableau pour se d\u00e9verser \u00e0 flots en son centre sur le corps blanc de l\u2019assassin et sur les tenues claires du saint martyr et du jeune gar\u00e7on terrifi\u00e9, contrastant avec les v\u00eatements sombres des t\u00e9moins dispos\u00e9s dans l\u2019obscurit\u00e9 de ce qui semble \u00eatre le ch\u0153ur d\u2019une \u00e9glise. Le saint \u00e9carte les bras comme pour accueillir la lumi\u00e8re et le martyre\u00a0; ainsi l\u2019ex\u00e9cuteur, ne portant qu\u2019un voile blanc autour de la taille, semble un ange descendu du ciel dans la lumi\u00e8re divine pour accomplir le dessein de Dieu \u2014 plut\u00f4t qu\u2019un assassin guid\u00e9 par la main du d\u00e9mon. Comme dans\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation<\/a><\/i>, les protagonistes ne sont pas identifiables au premier coup d&rsquo;\u0153il, mais l&rsquo;obscurit\u00e9 cr\u00e9e un espace ind\u00e9termin\u00e9 dans lequel le puissant effet de pr\u00e9sence des corps violemment \u00e9clair\u00e9s, peints \u00e0 l&rsquo;\u00e9chelle naturelle avec pour certains des costumes contemporains, invite le spectateur \u00e0 revivre \u00e9motionnellement le martyre du saint<sup id=\"cite_ref-138\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-138\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>113<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-139\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-139\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>114<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ebert-Schifferer souligne que c&rsquo;est l&rsquo;orientation et la qualit\u00e9 de la lumi\u00e8re qui constituent l&rsquo;innovation la plus marquante de l&rsquo;art de Caravage\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0volontairement de biais, qui ne diffuse pas et \u00e9claire les personnages \u00e0 la fois physiquement et m\u00e9taphoriquement<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009244_140-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009244-140\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>115<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:NicolasPoussin01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/NicolasPoussin01.jpg\/170px-NicolasPoussin01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/NicolasPoussin01.jpg\/255px-NicolasPoussin01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/NicolasPoussin01.jpg\/340px-NicolasPoussin01.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"189\" data-file-width=\"616\" data-file-height=\"686\" \/><\/a><figcaption>Le peintre\u00a0<a title=\"Nicolas Poussin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Poussin\">Nicolas Poussin<\/a>\u00a0(1594-1665) rejette violemment l&rsquo;approche esth\u00e9tique de Caravage. Lithographie de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fran\u00e7ois Delpech (graveur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Delpech_(graveur)\">Fran\u00e7ois Delpech<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ces contrastes de lumi\u00e8re et d&rsquo;ombre tr\u00e8s marqu\u00e9s dans l\u2019\u0153uvre de Caravage seront parfois critiqu\u00e9s pour leur caract\u00e8re extr\u00eame consid\u00e9r\u00e9 comme abusif (son quasi-contemporain\u00a0<a title=\"Nicolas Poussin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Poussin\">Nicolas Poussin<\/a>\u00a0lui voue une immense d\u00e9testation, notamment \u00e0 cause de ces contrastes violents<sup id=\"cite_ref-141\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-141\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>116<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), y compris par des critiques bien post\u00e9rieurs au\u00a0<a title=\"XVIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0et qui associent souvent l&rsquo;atmosph\u00e8re des tableaux au temp\u00e9rament suppos\u00e9 du peintre.\u00a0<a title=\"Stendhal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stendhal\">Stendhal<\/a>\u00a0par exemple emploie ces termes\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Le Caravage, pouss\u00e9 par son caract\u00e8re querelleur et sombre, s&rsquo;adonna \u00e0 repr\u00e9senter les objets avec tr\u00e8s peu de lumi\u00e8re en chargeant terriblement les ombres, il semble que les figures habitent dans une prison \u00e9clair\u00e9e par peu de lumi\u00e8re qui vient d&rsquo;en haut.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0Stendhal,\u00a0<i>\u00c9coles italiennes de peinture<\/i>, Le Divan (1823).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"John Ruskin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Ruskin\">John Ruskin<\/a>\u00a0\u00e9met quelques ann\u00e9es plus tard une critique nettement plus radicale\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;ignoble Caravage ne se distingue que par sa pr\u00e9f\u00e9rence pour l\u2019\u00e9clairage \u00e0 la chandelle et pour les ombres noires, afin d&rsquo;illustrer et renforcer le mal<sup id=\"cite_ref-142\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-142\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>117<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle,\u00a0<a title=\"Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustaw_Herling-Grudzi%C5%84ski\">Gustaw Herling<\/a>\u00a0analyse de mani\u00e8re plus fine la technique du peintre\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0On consid\u00e8re son invention du clair-obscur comme un instrument de r\u00e9v\u00e9lation de l&rsquo;invisible. Mais c&rsquo;est aussi une fa\u00e7on myst\u00e9rieuse de voiler le visible. Le clair-obscur du Caravage rec\u00e8le le besoin de rendre universelles, palpables et dramatiques la sensibilit\u00e9 et l&rsquo;imagination religieuses.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0Gustaw Herling,\u00a0<i><a title=\"Journal \u00e9crit la nuit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Journal_%C3%A9crit_la_nuit\">Journal \u00e9crit la nuit<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-143\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-143\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>118<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au-del\u00e0 des r\u00e9partitions de l&rsquo;ombre et de la lumi\u00e8re propres \u00e0 ses tableaux, Caravage est toujours attentif \u00e0 l&rsquo;\u00e9clairage des tableaux command\u00e9s pour un lieu pr\u00e9cis<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009170-171_144-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009170-171-144\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>119<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est le cas pour\u00a0<i><a title=\"La Madone des p\u00e8lerins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_p%C3%A8lerins\">La Madone des p\u00e8lerins<\/a><\/i>\u00a0et pour tous ces tableaux d&rsquo;autel o\u00f9 Caravage prend en compte l&rsquo;\u00e9clairage dont b\u00e9n\u00e9ficie l&rsquo;autel selon le point de vue d&rsquo;une personne qui entre dans l&rsquo;\u00e9glise. Dans le cas de\u00a0<i>La Madone des p\u00e8lerins<\/i>, la lumi\u00e8re vient de la gauche et c&rsquo;est effectivement ce qu&rsquo;il a peint sur le tableau\u00a0: la sc\u00e8ne est ainsi inscrite dans l&rsquo;espace r\u00e9el que l&rsquo;on per\u00e7oit dans l&rsquo;\u00e9glise m\u00eame. De m\u00eame, dans la\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">Mise au tombeau<\/a><\/i>, la lumi\u00e8re semble venir du tambour de la coupole de la\u00a0<a title=\"Chiesa Nuova\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiesa_Nuova\">Chiesa Nuova<\/a>, perc\u00e9 de fen\u00eatres hautes, alors que dans les tableaux destin\u00e9s au march\u00e9 la lumi\u00e8re vient, par convention, de la gauche.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Travail_de_la_couleur\">Travail de la couleur<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tr\u00e8s attentif aux effets lumineux et \u00e0 l&rsquo;impact d&rsquo;une peinture sobre, Caravage r\u00e9duit aussi ses moyens d&rsquo;expression par la couleur. Sa palette est souvent consid\u00e9r\u00e9e comme limit\u00e9e mais coh\u00e9rente dans son influence lombarde (C. Puglisi), bien que certains sp\u00e9cialistes la jugent assez large (S. Ebert-Schifferer), mais en tout cas de plus en plus restreinte dans ses derniers tableaux et toujours en \u00e9vitant les tons purs, trop brillants ou trop lumineux<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009254_145-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009254-145\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>120<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Puglisi2005375-378_146-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005375-378-146\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>121<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Sa ma\u00eetrise de la couleur est remarquable et provoque l&rsquo;admiration de ses contemporains\u00a0: il est m\u00eame probable que c&rsquo;est l\u00e0 un \u00e9l\u00e9ment d\u00e9cisif dans la r\u00e9forme du mani\u00e9risme et de ses couleurs superficielles<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005375_147-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005375-147\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>122<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Contrairement aux pratiques en vogue \u00e0 son \u00e9poque, Caravage \u00e9vite les d\u00e9grad\u00e9s \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur de chaque ton et ne craint pas de juxtaposer abruptement des couleurs satur\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005376_148-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005376-148\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Une \u00e9volution est sensible au moment de la r\u00e9alisation des tableaux de la chapelle Cerasi, avec le passage d&rsquo;une palette d&rsquo;inspiration lombarde \u00e0 une palette s&rsquo;appuyant davantage sur les couleurs primaires\u00a0; l&rsquo;\u00e9volution dans ce domaine tient aussi \u00e0 l&rsquo;affinage de la coordination entre les couleurs et son \u00e9clairage<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005378-379_149-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005378-379-149\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>124<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;int\u00e9gralit\u00e9 de son \u0153uvre est r\u00e9alis\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>, y compris son unique fresque sur plafond. On conna\u00eet toutefois deux cas d&rsquo;utilisation d&rsquo;une fine couche de\u00a0<a title=\"D\u00e9trempe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9trempe\">d\u00e9trempe<\/a>\u00a0\u00e0 l\u2019\u0153uf, permettant de raccourcir les d\u00e9lais de s\u00e9chage mais aussi de gagner en brillance et en clart\u00e9<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005376_148-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005376-148\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les fonds sont trait\u00e9s de fa\u00e7on assez constante techniquement au fil de sa production, eux-m\u00eames li\u00e9s \u00e0 l&rsquo;huile et demandant donc de longues p\u00e9riodes de s\u00e9chage<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009250-150\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais avec une \u00e9volution sensible des teintes plus claires (marron, rouge-brun) vers d&rsquo;autres plus fonc\u00e9es (brun fonc\u00e9 ou noir). L&rsquo;usage fr\u00e9quent de\u00a0<a title=\"Malachite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malachite\">malachite<\/a>\u00a0(un pigment vert) int\u00e9gr\u00e9e aux fonds dispara\u00eet apr\u00e8s la p\u00e9riode napolitaine pour \u00eatre remplac\u00e9e par des pigments tr\u00e8s sombres (noir de charbon, terre d&rsquo;ombre br\u00fbl\u00e9e notamment)<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009247_151-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009247-151\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>126<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il est envisageable que la luminosit\u00e9 particuli\u00e8re aux tableaux de Caravage soit due en partie \u00e0 l&#8217;emploi de certains fonds gris, ou \u00e0 la r\u00e9servation de zones claires lorsque les fonds deviennent plus sombres<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005373_129-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005373-129\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>105<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au moment de l&rsquo;ex\u00e9cution finale, les blancs sont fr\u00e9quemment adoucis par un fin\u00a0<a title=\"Glacis (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glacis_(peinture)\">glacis<\/a>\u00a0de tons sombres rendus transparents. L&rsquo;<a title=\"Outremer v\u00e9ritable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Outremer_v%C3%A9ritable\">outremer<\/a>, dont le prix est \u00e9lev\u00e9, est utilis\u00e9 avec parcimonie\u00a0; le\u00a0<a title=\"Vermillon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vermillon\">vermillon<\/a>\u00a0est souvent teint\u00e9 de noir et appara\u00eet beaucoup plus souvent que le bleu<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005375_147-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005375-147\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>122<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les rouges sont utilis\u00e9s en larges plages de couleur. Localement, des verts et des bleus sont att\u00e9nu\u00e9s eux aussi par des glacis de noir. Ces glacis ont pour effet de renforcer l&rsquo;\u00e9clat des parties qu&rsquo;ils recouvrent tout en nuan\u00e7ant la couleur\u00a0; pour obtenir l&rsquo;effet inverse, Caravage m\u00eale du sable tr\u00e8s fin \u00e0 ses couleurs afin de rendre telle partie mate et opaque par contraste avec les zones brillantes. Il semble que le peintre ait \u00e9t\u00e9 stimul\u00e9 par ces effets optiques durant son s\u00e9jour chez le cardinal Del Monte.\u00a0<i><a title=\"La Diseuse de bonne aventure (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Diseuse_de_bonne_aventure_(Le_Caravage)\">La diseuse de bonne aventure<\/a><\/i>\u00a0des\u00a0<a title=\"Mus\u00e9es du Capitole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9es_du_Capitole\">mus\u00e9es du Capitole<\/a>, destin\u00e9e au cardinal, pr\u00e9sente ainsi une fine couche d&rsquo;un sable de quartz qui emp\u00eache les reflets ind\u00e9sirables. C&rsquo;est peut-\u00eatre aussi chez Del Monte que Caravage aurait eu acc\u00e8s \u00e0 de nouveaux pigments\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Le Jeune Saint Jean-Baptiste au b\u00e9lier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jeune_Saint_Jean-Baptiste_au_b%C3%A9lier\">Le Jeune Saint Jean-Baptiste au b\u00e9lier<\/a><\/i>\u00a0(1602) pr\u00e9sente des traces de baryum, ce qui laisse supposer l&rsquo;exp\u00e9rimentation de m\u00e9langes de pigments avec du\u00a0<a title=\"Barytine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barytine#Crit%C3%A8res_de_d%C3%A9termination\">sulfate de baryum<\/a>\u00a0(ou \u00ab\u00a0pierre de Bologne\u00a0\u00bb) aux effets phosphorescents<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009254_145-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009254-145\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>120<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les contours des personnages ou certaines d\u00e9limitations de zones adjacentes sont souvent marqu\u00e9s par un fin liser\u00e9 r\u00e9alis\u00e9 en reprenant la couleur du fond\u00a0; c&rsquo;est l\u00e0 une technique typique de Caravage, bien qu&rsquo;il n&rsquo;en soit pas le seul d\u00e9positaire<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005376_148-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005376-148\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>123<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Pr\u00e9paration_et_r\u00e9alisation_technique\"><span id=\"Pr.C3.A9paration_et_r.C3.A9alisation_technique\"><\/span>Pr\u00e9paration et r\u00e9alisation technique<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg\/170px-Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg\/255px-Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg\/340px-Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg 2x\" alt=\"Peinture dans laquelle des anges, en haut, semblent b\u00e9nir sept actions charitables simultan\u00e9es r\u00e9alis\u00e9es sous leurs ailes par des \u00eatres humains.\" width=\"170\" height=\"251\" data-file-width=\"2775\" data-file-height=\"4096\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Les Sept \u0152uvres de mis\u00e9ricorde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Sept_%C5%92uvres_de_mis%C3%A9ricorde\">Les Sept \u0152uvres de mis\u00e9ricorde<\/a><\/i>, 390\u00a0\u00d7\u00a0260\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1607.\u00a0<a title=\"Pio Monte della Misericordia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pio_Monte_della_Misericordia\">Pio Monte della Misericordia<\/a>,\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>.<br \/>\nCe type d\u2019\u0153uvre complexe int\u00e9grant de nombreux personnages a pu n\u00e9cessiter de pratiquer des incisions afin de fixer des rep\u00e8res au cours de la r\u00e9alisation.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s ses premiers tableaux, on a pens\u00e9 que Caravage peint simplement ce qu&rsquo;il a vu<sup id=\"cite_ref-152\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-152\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>127<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;artiste a contribu\u00e9 \u00e0 conforter cette conviction du public qu&rsquo;il peint d&rsquo;apr\u00e8s nature sans passer par l&rsquo;\u00e9tape du dessin, ce qui est tr\u00e8s inhabituel pour un peintre italien de cette \u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005380_153-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005380-153\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>128<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; comme on n&rsquo;a retrouv\u00e9 aucun dessin de sa main, mais que les historiens de l&rsquo;art ont du mal \u00e0 envisager que Caravage ne passe pas par une phase de conception, la question reste probl\u00e9matique encore aujourd&rsquo;hui<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009250-150\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est \u00e9tabli que Caravage est arr\u00eat\u00e9, une nuit, en possession d&rsquo;un compas<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009251_154-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009251-154\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>129<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ebert-Schifferer rappelle que l&rsquo;usage du compas est alors tr\u00e8s commun dans la pr\u00e9paration des peintures\u00a0: il symbolise le\u00a0<i>disegno<\/i>, \u00e0 la fois le dessin, comme premi\u00e8re \u00e9tape du tableau, et le projet intellectuel ou l&rsquo;intention qui r\u00e9side dans ce tableau. Le premier patron de Caravage \u00e0 Rome,\u00a0<a title=\"Cavalier d'Arpin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_d%27Arpin\">Giuseppe Cesari<\/a>, s&rsquo;est ainsi repr\u00e9sent\u00e9 avec un de ces compas dans un dessin situable vers 1599\u00a0; dans\u00a0<i><a title=\"L'Amour victorieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Amour_victorieux\">L&rsquo;Amour victorieux<\/a><\/i>, cet instrument est aussi repr\u00e9sent\u00e9. Caravage aurait donc pu s&rsquo;en servir pour r\u00e9aliser des constructions pr\u00e9cises, car certaines reposent clairement sur des constructions g\u00e9om\u00e9triques<sup id=\"cite_ref-155\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-155\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>z<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais comme on n&rsquo;en retrouve aucune trace sur la toile, Ebert-Schifferer suppose que Caravage aurait r\u00e9alis\u00e9 des dessins, qui n&rsquo;ont pas \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s et qui ont peut-\u00eatre \u00e9t\u00e9 d\u00e9truits par l&rsquo;artiste. Il a d&rsquo;ailleurs n\u00e9cessairement r\u00e9alis\u00e9 des \u00e9tudes pr\u00e9paratoires qui lui ont \u00e9t\u00e9 command\u00e9es dans trois circonstances document\u00e9es\u00a0: pour la chapelle Cerasi \u00e0\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise Santa Maria del Popolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_del_Popolo\">Santa Maria del Popolo<\/a>, pour une commande perdue de De Sartis et pour\u00a0<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Puglisi2005381_156-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005381-156\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>130<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quoi qu&rsquo;il en soit, Caravage pratique l\u2019<i>abozzo<\/i>\u00a0(ou\u00a0<i>abbozzo<\/i>)\u00a0: le dessin r\u00e9alis\u00e9 directement sur la toile, sous forme d&rsquo;une \u00e9bauche au pinceau et avec, \u00e9ventuellement, quelques couleurs. Avec les techniques actuelles, on ne d\u00e9tecte l\u2019<i>abozzo<\/i>\u00a0par radiographie que lorsqu&rsquo;il contient des m\u00e9taux lourds comme le\u00a0<a title=\"C\u00e9ruse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ruse\">blanc de plomb<\/a>, tandis que les autres\u00a0<a title=\"Pigment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pigment\">pigments<\/a>\u00a0n&rsquo;apparaissent pas. Le blanc de plomb a \u00e9t\u00e9 utilis\u00e9 sur des toiles pr\u00e9par\u00e9es en sombre, et Caravage a bien utilis\u00e9 des pr\u00e9parations plus ou moins sombres, verd\u00e2tres puis brunes, mais il n&rsquo;aurait donc pas utilis\u00e9 de blanc de plomb dans cette \u00e9ventuelle pratique de l&rsquo;<i>abozzo<\/i><sup id=\"cite_ref-157\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-157\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>aa<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-158\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-158\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ab<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est \u00e9galement possible, sans que cela soit \u00e9tabli avec certitude, que Caravage recoure \u00e0 des mises en sc\u00e8ne de groupe dans son atelier, faisant prendre la pose simultan\u00e9ment aux diff\u00e9rents personnages qui composent la sc\u00e8ne\u00a0; c&rsquo;est une pratique attest\u00e9e par exemple chez\u00a0<a title=\"Federico Barocci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Federico_Barocci\">Federico Barocci<\/a>\u00a0(d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Bellori<\/a>), et une hypoth\u00e8se volontiers reprise par\u00a0<a title=\"Derek Jarman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Derek_Jarman\">Derek Jarman<\/a>\u00a0dans son film de 1986,\u00a0<i><a title=\"Caravaggio (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravaggio_(film)\">Caravaggio<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Puglisi2005387_159-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005387-159\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>131<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est certain en revanche que dans ses pr\u00e9parations, mais aussi sur la toile en cours de r\u00e9alisation, Caravage porte des\u00a0<a title=\"Incision\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Incision\">incisions<\/a>\u00a0\u2014 au stylet ou avec le manche du pinceau. Il le fait d\u00e9j\u00e0 pour\u00a0<i><a title=\"Les Tricheurs (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tricheurs_(Le_Caravage)\">Les Tricheurs<\/a><\/i>\u00a0et la premi\u00e8re version de\u00a0<i><a title=\"La Diseuse de bonne aventure (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Diseuse_de_bonne_aventure_(Le_Caravage)\">La Diseuse de bonne aventure<\/a><\/i>, puis maintient cette pratique jusqu&rsquo;\u00e0 ses toutes derni\u00e8res toiles<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005385_160-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005385-160\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>132<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Elles restent perceptibles en lumi\u00e8re rasante avec beaucoup d&rsquo;attention. Il incise essentiellement sa peinture pour rep\u00e9rer la position des yeux, le segment d&rsquo;un contour ou le point d&rsquo;angle d&rsquo;un membre. Pour les chercheurs contemporains qui sont persuad\u00e9s que Caravage a directement improvis\u00e9\u00a0<a title=\"Peinture sur le motif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_sur_le_motif\">sur le motif<\/a>, ces incisions sont l&rsquo;indice de marques servant \u00e0 retrouver la pose \u00e0 chaque s\u00e9ance ou pour \u00ab\u00a0caler\u00a0\u00bb les figures dans les tableaux \u00e0 plusieurs personnages. Toutefois, Ebert-Schifferer pr\u00e9cise qu&rsquo;en dehors des \u0153uvres de jeunesse, les incisions indiquent des contours dans la p\u00e9nombre ou bien servent \u00e0 d\u00e9limiter une zone \u00e9clair\u00e9e sur un corps, \u00e0 l&rsquo;endroit o\u00f9 tombe la lumi\u00e8re. Dans ces cas, tout semble indiquer qu&rsquo;elles servent \u00e0 compl\u00e9ter l&rsquo;\u00e9bauche esquiss\u00e9e au blanc sur le fond brun\u00a0; et, pour les parties dans l&rsquo;obscurit\u00e9, \u00e0 ne pas perdre de vue les contours mang\u00e9s par l&rsquo;ombre au cours de la r\u00e9alisation de la peinture<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009253_161-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009253-161\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>133<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces diff\u00e9rentes pistes montrent qu&rsquo;il n&rsquo;y a pas de consensus complet quant \u00e0 la finalit\u00e9 de ces incisions<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009247_151-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009247-151\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>126<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Medusa_by_Carvaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Medusa_by_Carvaggio.jpg\/170px-Medusa_by_Carvaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Medusa_by_Carvaggio.jpg\/255px-Medusa_by_Carvaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Medusa_by_Carvaggio.jpg\/340px-Medusa_by_Carvaggio.jpg 2x\" alt=\"M\u00e9daillon repr\u00e9sentant la t\u00eate d'une femme dont la chevelure est faite de serpents.\" width=\"170\" height=\"174\" data-file-width=\"935\" data-file-height=\"955\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"M\u00e9duse (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9duse_(Le_Caravage)\">M\u00e9duse<\/a><\/i>, huile sur toile de lin mont\u00e9e sur bouclier en peuplier, 60\u00a0\u00d7\u00a055\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1597-1598 (<abbr class=\"abbr\" title=\"Seconde\">2<sup>de<\/sup><\/abbr>\u00a0version).\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">Mus\u00e9e des Offices<\/a>, Florence.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certaines des \u0153uvres de Caravage int\u00e8grent des tours de force techniques, et ont pu contribuer \u00e0 asseoir sa r\u00e9putation\u00a0: c&rsquo;est le cas de\u00a0<i><a title=\"Jupiter, Neptune et Pluton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jupiter,_Neptune_et_Pluton\">Jupiter, Neptune et Pluton<\/a><\/i>\u00a0repr\u00e9sent\u00e9s au plafond de la\u00a0<a title=\"Villa Ludovisi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_Ludovisi\">villa Ludovisi<\/a>\u00a0de Rome (sur sa seule fresque connue, ex\u00e9cut\u00e9e \u00e0 l&rsquo;huile sur enduit<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009113_60-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009113-60\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>47<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), dont les raccourcis extr\u00eames sont particuli\u00e8rement travaill\u00e9s. Une grande difficult\u00e9 technique est \u00e9galement r\u00e9solue dans l\u2019ex\u00e9cution de la c\u00e9l\u00e8bre\u00a0<i><a title=\"M\u00e9duse (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9duse_(Le_Caravage)\">M\u00e9duse<\/a><\/i>, dont on sait que deux versions ont \u00e9t\u00e9 produites\u00a0: la t\u00eate est repr\u00e9sent\u00e9e sur un\u00a0<i>tondo<\/i>\u00a0(bouclier de parade en bois) circulaire et convexe, ce qui oblige \u00e0 d\u00e9former le dessin pour suivre l&rsquo;angle du support. Au-del\u00e0 de la virtuosit\u00e9, cette ex\u00e9cution tendrait \u00e0 confirmer que Caravage se base sur des dessins scientifiques, et \u00e9tudie les ph\u00e9nom\u00e8nes optiques et les\u00a0<a title=\"Miroir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miroir\">miroirs<\/a>\u00a0chez le cardinal Del Monte<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009105_162-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009105-162\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>134<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les analyses scientifiques conduites sur la\u00a0<i>M\u00e9duse Murtola<\/i>, c&rsquo;est-\u00e0-dire sur la premi\u00e8re version que Caravage ex\u00e9cute, montrent d&rsquo;ailleurs (par\u00a0<a title=\"R\u00e9flectographie infrarouge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9flectographie_infrarouge\">r\u00e9flectographie<\/a>) un travail particuli\u00e8rement d\u00e9taill\u00e9 sur le dessin pr\u00e9paratoire au\u00a0<a title=\"Fusain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fusain\">fusain<\/a>\u00a0directement sur le support pr\u00e9par\u00e9, puis une reprise par une \u00e9bauche au pinceau avant la peinture finale<sup id=\"cite_ref-163\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-163\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>135<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"M\u00e9duse (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9duse_(Le_Caravage)\"><i>M\u00e9duse<\/i><\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">De fa\u00e7on plus ponctuelle, les critiques d&rsquo;art soulignent d\u00e8s les premiers tableaux de Caravage la grande qualit\u00e9 de l&rsquo;ex\u00e9cution de certains d\u00e9tails \u2014\u00a0comme la coupe de vin, les fruits et feuilles du\u00a0<i><a title=\"Bacchus (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchus_(Le_Caravage)\">Bacchus<\/a><\/i>\u00a0\u2014 ou encore l&rsquo;excellence des natures mortes, qu&rsquo;elles soient autonomes (<i><a title=\"Corbeille de fruits\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corbeille_de_fruits\">Corbeille de fruits<\/a><\/i>) ou int\u00e9gr\u00e9es \u00e0 des compositions plus grandes (<i><a title=\"Les Musiciens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Musiciens\">Les Musiciens<\/a><\/i>)<sup id=\"cite_ref-Salvy200889-90_164-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy200889-90-164\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>136<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Caravage s&rsquo;essaie ainsi \u00e0 diverses formes et approches, en particulier pendant sa p\u00e9riode romaine o\u00f9 il se livre \u00e0 des exp\u00e9riences artistiques d\u00e9cisives<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009117-62\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>49<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, comme avec les miroirs convexes tels que celui repr\u00e9sent\u00e9 dans\u00a0<i>Marthe et Marie-Madeleine<\/i><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009105_162-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009105-162\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>134<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0rappelle d&rsquo;ailleurs que Caravage est r\u00e9put\u00e9 employer un miroir pour ex\u00e9cuter ses premiers tableaux\u00a0; pour Longhi, il ne faut pas le voir uniquement comme un outil ordinaire pour r\u00e9aliser des autoportraits (dont on ne conna\u00eet gu\u00e8re d&rsquo;exemple dans son \u0153uvre de jeunesse, en dehors du\u00a0<i>Petit Bacchus malade<\/i>\u00a0et peut-\u00eatre du\u00a0<i>Gar\u00e7on mordu par un l\u00e9zard<\/i><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009104_165-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009104-165\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>137<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), ni pour se comparer \u00e0 l&rsquo;art du sculpteur qui repr\u00e9sente plusieurs aspects d&rsquo;une m\u00eame figure d&rsquo;un seul tenant\u00a0: il s&rsquo;agit plut\u00f4t d&rsquo;une m\u00e9thode donnant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le gage d&rsquo;une certitude [naturaliste] plus intense. [\u2026] Le Caravage [s&rsquo;efforce] de s&rsquo;en tenir \u00e0 l&rsquo;essence m\u00eame du miroir, qui [lui apporte] le cadre d&rsquo;une vision optique d\u00e9j\u00e0 pleine de v\u00e9rit\u00e9 et d\u00e9nu\u00e9e d&rsquo;errances stylistiques<sup id=\"cite_ref-Longhi200432_166-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200432-166\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>138<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quelles que soient les hypoth\u00e8ses \u00e9mises quant \u00e0 l&#8217;emploi des incisions, des miroirs ou encore des dessins pr\u00e9paratoires, il reste que la technique de Caravage est d\u00e9j\u00e0 jug\u00e9e novatrice \u00e0 son \u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005369_167-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005369-167\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>139<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais ne pr\u00e9sente finalement rien de r\u00e9ellement r\u00e9volutionnaire\u00a0: bien que tr\u00e8s ma\u00eetris\u00e9e et de plus en plus perfectionn\u00e9e au fil des ann\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009250-150\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, c&rsquo;est surtout dans la mani\u00e8re dont cette technique est mise en \u0153uvre que r\u00e9side sa singularit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009247_151-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009247-151\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>126<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Composition\">Composition<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les compositions des toiles de Caravage forment un \u00e9l\u00e9ment essentiel du caract\u00e8re de son \u0153uvre\u00a0: il fait tr\u00e8s t\u00f4t le choix de peindre des figures naturalistes, dispos\u00e9es de mani\u00e8re souvent complexe dans un environnement sobre et d\u00e9barrass\u00e9 d&rsquo;accessoires inutiles. Les d\u00e9bats sur ses choix de composition sont relanc\u00e9s dans les ann\u00e9es 1950, avec les premi\u00e8res radiographies des tableaux de la chapelle Contarelli qui permettent d&rsquo;entrevoir certaines \u00e9tapes ou repentirs dans la structuration des toiles<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005370_168-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005370-168\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>140<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-169\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-169\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ac<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Figures_naturalistes\">Figures naturalistes<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_Caravaggio_015.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/Michelangelo_Caravaggio_015.jpg\/250px-Michelangelo_Caravaggio_015.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/Michelangelo_Caravaggio_015.jpg\/330px-Michelangelo_Caravaggio_015.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/Michelangelo_Caravaggio_015.jpg\/500px-Michelangelo_Caravaggio_015.jpg 2x\" alt=\"D\u00e9tail d'un tableau. Un homme barbu, aux v\u00eatements \u00e9lim\u00e9s, assis dans un fauteuil, s'accroche \u00e0 ses accoudoirs.\" width=\"170\" height=\"211\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"2507\" \/><\/a><figcaption>Le mouvement du p\u00e8lerin d&rsquo;Emma\u00fcs est accentu\u00e9 par la d\u00e9chirure de sa manche contre le plan de la toile.\u00a0<i><a title=\"Le Souper \u00e0 Emma\u00fcs (Le Caravage, Londres)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Souper_%C3%A0_Emma%C3%BCs_(Le_Caravage,_Londres)\">Le Souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/a><\/i>\u00a0(d\u00e9tail), 1601.\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour de nombreux auteurs sp\u00e9cialistes de cette p\u00e9riode, les deux termes de r\u00e9alisme et de naturalisme peuvent \u00eatre utilis\u00e9s sans distinction pour qualifier la peinture de Caravage<sup id=\"cite_ref-170\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-170\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ad<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais en restant au plus pr\u00e8s de l&rsquo;usage de l&rsquo;\u00e9poque, \u00ab\u00a0naturalisme\u00a0\u00bb semble plus pr\u00e9cis, et \u00e9vite toute confusion avec le r\u00e9alisme de certaines peintures du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, telles celles de\u00a0<a title=\"Gustave Courbet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Courbet\">Courbet<\/a>, qui poss\u00e8dent une dimension politique et sociale affirm\u00e9e<sup id=\"cite_ref-171\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-171\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ae<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ainsi, dans sa pr\u00e9face au\u00a0<i>Dossier Caravage<\/i>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Andr\u00e9 Berne-Joffroy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Berne-Joffroy\">Andr\u00e9 Berne-Joffroy<\/a>,\u00a0<a title=\"Arnauld Brejon de Lavergn\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arnauld_Brejon_de_Lavergn%C3%A9e\">Arnauld Brejon de Lavergn\u00e9e<\/a>\u00a0\u00e9voque le naturalisme de Caravage et il emploie cette phrase \u00e0 propos des premi\u00e8res peintures\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Caravage traite certains sujets comme des tranches de vie\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Berne-Joffroy199913_172-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Berne-Joffroy199913-172\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>141<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Afin de pr\u00e9ciser cette id\u00e9e, il cite Mia Cinotti \u00e0 propos du\u00a0<i><a title=\"Le Petit Bacchus malade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Petit_Bacchus_malade\">Petit Bacchus malade<\/a><\/i>\u00a0(1593) qui a \u00e9t\u00e9 per\u00e7u comme \u00e9tant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d&rsquo;un r\u00e9alisme int\u00e9gral et direct [\u2026] une restitution cin\u00e9matographique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0par\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>, et comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une r\u00e9alit\u00e9 \u00ab\u00a0autre\u00a0\u00bb, forme sensible d&rsquo;une recherche spirituelle personnelle accord\u00e9e aux courants sp\u00e9cifiques de la pens\u00e9e et du savoir de l&rsquo;\u00e9poque\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0par\u00a0<a title=\"Lionello Venturi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lionello_Venturi\">Lionello Venturi<\/a>. Catherine Puglisi parle, en \u00e9voquant la r\u00e9ception du public de l&rsquo;\u00e9poque, d&rsquo;une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0recherche agressive\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0du naturalisme dans sa peinture<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005393_173-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005393-173\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>142<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;art de Caravage repose autant sur l&rsquo;\u00e9tude de la nature que sur le travail des grands ma\u00eetres du pass\u00e9<sup id=\"cite_ref-174\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-174\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>143<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Mina Gregori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mina_Gregori\">Mina Gregori<\/a>\u00a0signale par exemple les r\u00e9f\u00e9rences au\u00a0<i><a title=\"Torse du Belv\u00e9d\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Torse_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re\">Torse du Belv\u00e9d\u00e8re<\/a><\/i>\u00a0pour le Christ du\u00a0<i><a title=\"Le Couronnement d'\u00e9pines (Le Caravage, Prato)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Couronnement_d%27%C3%A9pines_(Le_Caravage,_Prato)\">Couronnement d&rsquo;\u00e9pines<\/a><\/i>\u00a0(vers 1604-1605) et \u00e0 une autre statue antique pour\u00a0<i><a title=\"La Madone des p\u00e8lerins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_p%C3%A8lerins\">La Madone de Lorette<\/a><\/i>\u00a0(1604-1605)<sup id=\"cite_ref-Gregori199520_175-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Gregori199520-175\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>144<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Puglisi souligne de m\u00eame que Caravage emprunte, tout au long de sa carri\u00e8re, non seulement \u00e0 des sources lombardes, mais \u00e9galement \u00e0 bon nombre d&rsquo;estampes inspir\u00e9es d&rsquo;artistes tr\u00e8s diff\u00e9rents les uns des autres<sup id=\"cite_ref-Puglisi200524_176-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi200524-176\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>145<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Bien qu&rsquo;il pratique la restitution mim\u00e9tique et d\u00e9taill\u00e9e des formes et des mati\u00e8res observables dans la nature, il ne manque pas de laisser des indices soulignant l&rsquo;intention de ses tableaux. Il le fait en introduisant des citations bien identifi\u00e9es et des poses reconnaissables par les initi\u00e9s. Dans les \u0153uvres tardives en revanche, le travail du pinceau bien visible vient contrecarrer quelque peu l&rsquo;illusion mim\u00e9tique<sup id=\"cite_ref-177\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-177\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>af<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mary_magdalene_caravaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Mary_magdalene_caravaggio.jpg\/170px-Mary_magdalene_caravaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Mary_magdalene_caravaggio.jpg\/255px-Mary_magdalene_caravaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Mary_magdalene_caravaggio.jpg\/340px-Mary_magdalene_caravaggio.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"217\" data-file-width=\"366\" data-file-height=\"468\" \/><\/a><figcaption><i>Marie Madeleine en extase<\/i>\u00a0(1606) 106,5\u00a0\u00d7\u00a091\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, collection priv\u00e9e. L&rsquo;\u00e9parpillement de la chevelure, la n\u00e9gligence vestimentaire et le corps rejet\u00e9 en arri\u00e8re sugg\u00e8rent un oubli de soi que seul le titre du tableau rend vertueux.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le cas des tableaux de jeunesse,\u00a0<i><a title=\"Madeleine repentante (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madeleine_repentante_(Le_Caravage)\">Marie Madeleine repentante<\/a><\/i>\u00a0(1594) et\u00a0<i><a title=\"Repos pendant la fuite en \u00c9gypte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Repos_pendant_la_fuite_en_%C3%89gypte\">Le Repos pendant la fuite en \u00c9gypte<\/a><\/i>\u00a0(1594), les figures sont situ\u00e9es l\u00e9g\u00e8rement \u00e0 distance du plan de la toile. Mais dans la plupart des cas, et dans tous les tableaux de la maturit\u00e9, les figures sont dans un court espace situ\u00e9 contre le plan du tableau. Caravage vise clairement \u00e0 \u00e9tablir un rapport \u00e9troit avec le spectateur, \u00e0 la fois par la proximit\u00e9 avec le bord du tableau et par des effets de p\u00e9n\u00e9tration dans l&rsquo;espace de ce spectateur<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009144-145,_entre_autres_178-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009144-145,_entre_autres-178\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>146<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. C&rsquo;est d\u00e9j\u00e0 le cas du voyou au premier plan des\u00a0<i>Tricheurs<\/i>, puis des pieds des p\u00e8lerins de\u00a0<i>La Vierge du Rosaire<\/i>\u00a0ou de\u00a0<i>La Madone des P\u00e8lerins<\/i>\u00a0; de m\u00eame, la figure de dos du soldat dans le\u00a0<i>Couronnement d&rsquo;\u00e9pines<\/i>\u00a0repr\u00e9sente le spectateur, qui se retrouve ainsi int\u00e9gr\u00e9 \u00e0 la sc\u00e8ne qu&rsquo;il observe<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009166_179-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009166-179\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>147<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce m\u00eame effet de proximit\u00e9 est \u00e9galement obtenu gr\u00e2ce \u00e0 des effets de dynamisme, \u00e0 travers des jeux d&rsquo;instabilit\u00e9 \u00e0 l&rsquo;avant-plan\u00a0: la corbeille sur la table du\u00a0<i>Souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/i>\u00a0comme le tabouret de\u00a0<i>Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/i>\u00a0semblent pr\u00eats \u00e0 tomber vers l&rsquo;avant et vers l&rsquo;observateur. Ce d\u00e9passement virtuel du plan de la toile est comme concr\u00e9tis\u00e9 par des d\u00e9chirures dans les tissus (manches d\u00e9chir\u00e9es du\u00a0<i>Souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/i>\u00a0et de\u00a0<i>L&rsquo;Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas<\/i><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009145,_167_180-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009145,_167-180\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>148<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par ailleurs, la plupart de ces figures \u2014 surtout dans les toiles de la maturit\u00e9 \u2014 sont peintes \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9chelle (proportion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89chelle_(proportion)\">\u00e9chelle<\/a>\u00a0un, ou tr\u00e8s pr\u00e8s de l&rsquo;\u00e9chelle humaine. Quelques exceptions sont notables, comme le bourreau de\u00a0<i><a title=\"La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9collation_de_saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage)\">La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>, dont le sur-dimensionnement peut \u00eatre distingu\u00e9 des figures \u00ab\u00a0repoussoirs\u00a0\u00bb qui apparaissent au tout premier plan du\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">Martyre de saint Matthieu<\/a><\/i>\u00a0(1599-1600) et de\u00a0<i><a title=\"L'Enterrement de sainte Lucie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Enterrement_de_sainte_Lucie\">L&rsquo;Enterrement de sainte Lucie<\/a><\/i>\u00a0(1608).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les personnages sont souvent mis en sc\u00e8ne de mani\u00e8re inusit\u00e9e pour l&rsquo;\u00e9poque\u00a0: certains regardent le spectateur, tandis que d&rsquo;autres lui tournent le dos<sup id=\"cite_ref-181\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-181\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ag<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: ces figures \u00ab\u00a0repoussoirs\u00a0\u00bb ont pour fonction de repr\u00e9senter, ou de tenir la place des spectateurs dans le tableau. Les spectateurs de l&rsquo;\u00e9poque sont cens\u00e9s avoir la m\u00eame attitude que ces figures qui les repr\u00e9sentent, affectivement, \u00e9motionnellement sinon physiquement, comme les p\u00e8lerins en pri\u00e8re devant la\u00a0<a title=\"La Madone des p\u00e8lerins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_p%C3%A8lerins\">Vierge de Lorette<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009175_182-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009175-182\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>149<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>\u00a0signale que les pieds de ces p\u00e8lerins figur\u00e9s \u00e0 l&rsquo;\u00e9chelle un sur le tableau d&rsquo;autel se trouvent ainsi plac\u00e9s \u00e0 hauteur des yeux des fid\u00e8les\u00a0; leur aspect devait imposer le respect, sinon la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"D\u00e9votions catholiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9votions_catholiques\">d\u00e9votion<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse1992_183-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Arasse1992-183\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>150<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Transport de La Madone du rosaire , 365\u00a0\u00d7\u00a0249 cm, au Metropolitan Museum of Art en 1950, montrant l'effet de l'\u00e9chelle 1 dans le tableau.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York,_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries,%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ee\/Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art%2C_New_York%2C_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries%2C%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif\/lossy-page1-319px-Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art%2C_New_York%2C_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries%2C%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ee\/Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art%2C_New_York%2C_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries%2C%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif\/lossy-page1-478px-Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art%2C_New_York%2C_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries%2C%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ee\/Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art%2C_New_York%2C_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries%2C%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif\/lossy-page1-637px-Workmen_at_the_Metropolitan_Museum_of_Art%2C_New_York%2C_uncrating_%22The_Madonna_of_the_Rosaries%2C%22_a_painting_by_Caravaggio_o_-_NARA_-_541883.tif.jpg 2x\" alt=\"Photographie en noir et blanc montrant des ouvriers qui transportent une toile de grandes dimensions.\" width=\"294\" height=\"235\" data-file-width=\"3000\" data-file-height=\"2402\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Transport de\u00a0<i><a title=\"La Madone du rosaire (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_du_rosaire_(Le_Caravage)\">La Madone du rosaire<\/a><\/i>\u00a0, 365\u00a0\u00d7\u00a0249 cm, au\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>\u00a0en 1950, montrant l&rsquo;effet de l&rsquo;<a title=\"\u00c9chelle (proportion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89chelle_(proportion)\">\u00e9chelle<\/a>\u00a01 dans le tableau.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas, 107\u00a0\u00d7\u00a0146\u00a0cm, vers 1601-1603. Galerie de peintures de Potsdam (Gem\u00e4ldegalerie), mus\u00e9e jouxtant le palais de Sanssouci, Potsdam.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Incredulity_of_Saint_Thomas-Caravaggio_(1601-2).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e5\/The_Incredulity_of_Saint_Thomas-Caravaggio_%281601-2%29.jpg\/500px-The_Incredulity_of_Saint_Thomas-Caravaggio_%281601-2%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e5\/The_Incredulity_of_Saint_Thomas-Caravaggio_%281601-2%29.jpg\/960px-The_Incredulity_of_Saint_Thomas-Caravaggio_%281601-2%29.jpg 1.5x\" alt=\"Toile repr\u00e9sentant un homme incr\u00e9dule qui met sa main dans la plaie qu'a au c\u00f4t\u00e9 un autre homme.\" width=\"318\" height=\"235\" data-file-width=\"8550\" data-file-height=\"6325\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Incr%C3%A9dulit%C3%A9_de_saint_Thomas_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas<\/a><\/i>, 107\u00a0\u00d7\u00a0146\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, vers 1601-1603. Galerie de peintures de Potsdam (Gem\u00e4ldegalerie), mus\u00e9e jouxtant le\u00a0<a title=\"Palais de Sanssouci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_de_Sanssouci\">palais de Sanssouci, Potsdam<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Christ \u00e0 la colonne, 134\u00a0\u00d7\u00a0175\u00a0cm, 1606-1607. Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Rouen.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Caravaggio_flagellation.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Caravaggio_flagellation.jpg\/500px-Caravaggio_flagellation.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Caravaggio_flagellation.jpg\/960px-Caravaggio_flagellation.jpg 2x\" alt=\"Toile montrant un condamn\u00e9 nu attach\u00e9 \u00e0 un poteau par ses bourreaux.\" width=\"307\" height=\"235\" data-file-width=\"1030\" data-file-height=\"791\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Le Christ \u00e0 la colonne (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Christ_%C3%A0_la_colonne_(Le_Caravage)\">Le Christ \u00e0 la colonne<\/a><\/i>, 134\u00a0\u00d7\u00a0175\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1606-1607.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Rouen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rouen\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Rouen<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Environnement_sobre\">Environnement sobre<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg\/170px-Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg\/255px-Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg\/340px-Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_Adorazione_dei_pastori_Messina_Museo_Regionale1.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant une \u00e9table, dans laquelle sont pr\u00e9sents un b\u0153uf, un \u00e2ne et des bergers qui se prosternent devant une m\u00e8re et son b\u00e9b\u00e9.\" width=\"170\" height=\"253\" data-file-width=\"664\" data-file-height=\"990\" \/><\/a><figcaption>Le d\u00e9cor minimaliste de\u00a0<i><a title=\"L'Adoration des bergers (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_bergers_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Adoration des Bergers<\/a><\/i>, 314 \u00d7 211\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1609.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_r%C3%A9gional_de_Messine\">Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les peintures de Caravage se distinguent par l&rsquo;absence de tout effet de perspective sur une quelconque architecture, afin de privil\u00e9gier l&rsquo;observation naturaliste de ses mod\u00e8les<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005375_147-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005375-147\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>122<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En effet, ses choix d&rsquo;\u00e9clairage direct et de clair-obscur accus\u00e9 peuvent rev\u00eatir un caract\u00e8re particuli\u00e8rement artificiel, comme l&rsquo;a rappel\u00e9 avant lui\u00a0<a title=\"L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci\">L\u00e9onard de Vinci<\/a><sup id=\"cite_ref-Puglisi2005374_184-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005374-184\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>151<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: une concentration sur le mod\u00e8le et non sur le d\u00e9cor permet de r\u00e9tablir un certain \u00e9quilibre naturaliste. Ainsi,\u00a0<i><a title=\"La Madone des p\u00e8lerins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_p%C3%A8lerins\">la Madone des p\u00e8lerins ou Madone de Lorette<\/a><\/i>\u00a0(1604-1605) est plac\u00e9e \u00e0 la porte d&rsquo;une maison simplement indiqu\u00e9e par l&rsquo;ouverture en pierre de taille et par un fragment de mur d\u00e9cr\u00e9pi \u00e0 dessein. Il s&rsquo;agit de la porte de la\u00a0<a title=\"Sainte Maison de Lorette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Maison_de_Lorette\">sainte maison de Lorette<\/a>, modeste demeure de la\u00a0<a title=\"Marie (m\u00e8re de J\u00e9sus)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_(m%C3%A8re_de_J%C3%A9sus)\">Vierge Marie<\/a>\u00a0sous son sarcophage marmor\u00e9en renaissant qui a fait l&rsquo;objet du plus grand p\u00e8lerinage marial d\u2019Occident durant trois si\u00e8cles\u00a0; mais la sobri\u00e9t\u00e9 de ce d\u00e9cor autorise \u00e9galement d&rsquo;autres interpr\u00e9tations, comme celle de la porte du Ciel \u2014 comme dans la fresque de\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0situ\u00e9e \u00e0 proximit\u00e9 dans la m\u00eame \u00e9glise Sant&rsquo;Agostino<sup id=\"cite_ref-Moir199426_(hors-texte)_185-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Moir199426_(hors-texte)-185\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>152<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des indications minimales de ce type se retrouvent dans bon nombre de tableaux, comme\u00a0<i><a title=\"La Madone du rosaire (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_du_rosaire_(Le_Caravage)\">La Madone du rosaire<\/a><\/i>\u00a0(1605-1606),\u00a0<i><a title=\"L'Annonciation (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Annonciation_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Annonciation<\/a><\/i>\u00a0(1608),\u00a0<i><a title=\"La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9collation_de_saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage)\">La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>\u00a0(1608)<sup id=\"cite_ref-186\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-186\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ah<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<i><a title=\"La R\u00e9surrection de Lazare (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9surrection_de_Lazare_(Le_Caravage)\">La R\u00e9surrection de Lazare<\/a><\/i>\u00a0(1609) ou encore\u00a0<i><a title=\"L'Adoration des bergers (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_bergers_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Adoration des bergers<\/a><\/i>\u00a0(1609). Tous ces tableaux d&rsquo;autel n\u00e9cessitent l&rsquo;indication d&rsquo;un espace architectural. La solution de la\u00a0<a title=\"Frontalit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Frontalit%C3%A9\">frontalit\u00e9<\/a>, qui place le spectateur face au mur perc\u00e9 d&rsquo;une ou plusieurs ouvertures, permet d&rsquo;inscrire dans le tableau des lignes horizontales et verticales qui r\u00e9pondent aux bords de la toile et participent \u00e0 l&rsquo;affirmation de la composition picturale dans le plan du mur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un autre tableau permet d&rsquo;illustrer l&rsquo;usage que Caravage fait des accessoires et du fond du tableau. Dans\u00a0<i><a title=\"L'Amour victorieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Amour_victorieux\">L&rsquo;Amour victorieux<\/a><\/i>, le jeune gar\u00e7on nu foule en riant les instruments des arts et de la politique\u00a0; il est repr\u00e9sent\u00e9 devant un fond brun, \u00e0 la lumi\u00e8re complexe et travaill\u00e9e, mais indistinct au point que le mur et le sol se confondent<sup id=\"cite_ref-Moir199422_(hors-texte)_187-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Moir199422_(hors-texte)-187\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>153<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il personnifie le vers de\u00a0<a title=\"Virgile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Virgile\">Virgile<\/a>\u00a0\u00ab\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">Omnia vincit amor<\/span><\/i>\u00a0\u00bb (\u00ab\u00a0L&rsquo;Amour triomphe de tout\u00a0\u00bb), tr\u00e8s connu \u00e0 cette \u00e9poque. Le\u00a0<a title=\"Cavalier d'Arpin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_d%27Arpin\">Cavalier d&rsquo;Arpin<\/a>\u00a0a ex\u00e9cut\u00e9 une fresque sur ce th\u00e8me, qui a aussi \u00e9t\u00e9 trait\u00e9 par\u00a0<a title=\"Annibale Carracci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annibale_Carracci\">Annibal Carrache<\/a>\u00a0au plafond du\u00a0<a title=\"Palais Farn\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Farn%C3%A8se\">palais Farn\u00e8se<\/a><sup id=\"cite_ref-188\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-188\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>154<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En travaillant au niveau du d\u00e9tail l&rsquo;imbrication des instruments, les cordes bris\u00e9es, les partitions ind\u00e9chiffrables, Caravage fait sans doute allusion aux instruments bris\u00e9s aux pieds de la\u00a0<i><a title=\"C\u00e9cile de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9cile_de_Rome\">Sainte C\u00e9cile<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0qui symbolisent la\u00a0<a title=\"Vanit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vanit%C3%A9\">vanit\u00e9<\/a>\u00a0de toute chose. On en d\u00e9duit que le jeune gar\u00e7on est un\u00a0<a title=\"Cupidon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cupidon\">Amour<\/a>\u00a0c\u00e9leste qui se laisse glisser de son si\u00e8ge pour se dresser vers le spectateur et le d\u00e9fier. L&rsquo;homme ne pourra gagner \u00e0 ce jeu. D&rsquo;ailleurs, l&rsquo;Amour tient le monde sous lui\u00a0: le peintre a ajout\u00e9 le d\u00e9tail d&rsquo;un globe c\u00e9leste aux \u00e9toiles d&rsquo;or. Mais il n&rsquo;a utilis\u00e9 cette mati\u00e8re pr\u00e9cieuse qu&rsquo;exceptionnellement, probablement \u00e0 la demande expresse de son commanditaire. Il y a eu peut-\u00eatre, \u00e0 propos de ce globe peu perceptible, un lien plus direct avec le commanditaire. Celui-ci,\u00a0<a title=\"Vincenzo Giustiniani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Giustiniani\">Vincenzo Giustiniani<\/a>, a pour pire ennemi la\u00a0<a title=\"Famille Aldobrandini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Aldobrandini\">famille Aldobrandini<\/a>\u00a0\u2014 laquelle a pour\u00a0<a title=\"H\u00e9raldique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9raldique\">armes<\/a>\u00a0un globe \u00e9toil\u00e9 \u2014 car sa dette envers Giustiniani est consid\u00e9rable, ce qui a fait perdre des sommes tr\u00e8s importantes au banquier. Giustiniani se serait ainsi veng\u00e9 en pr\u00e9sentant son \u00ab\u00a0Amour\u00a0\u00bb, m\u00e9prisant les Aldobrandini symbolis\u00e9s sous lui. Ce genre d&rsquo;approche ironique est commun \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009155_189-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009155-189\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>155<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;autre part, pour la satisfaction du collectionneur, et aussi afin de rivaliser avec son presque homonyme,\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>, Caravage ne manque pas de faire allusion au\u00a0<i>Saint Barth\u00e9lemy<\/i>\u00a0du\u00a0<i><a title=\"Le Jugement dernier (Michel-Ange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jugement_dernier_(Michel-Ange)\">Jugement dernier<\/a><\/i>\u00a0et reprend cette pose complexe ais\u00e9ment reconnaissable. Par ailleurs, le tableau r\u00e9pond \u00e0 un autre enjeu\u00a0: celui de devoir s&rsquo;int\u00e9grer \u00e0 une collection particuli\u00e8re. La jeunesse du corps de l&rsquo;enfant doit correspondre, dans la collection de Giustiniani, \u00e0 une sculpture antique repr\u00e9sentant\u00a0<a title=\"\u00c9ros\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ros\">\u00c9ros<\/a>, d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Lysippe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lysippe\">Lysippe<\/a>. Au-del\u00e0 du traitement du th\u00e8me, la simplicit\u00e9 du fond est remarquable et typique de l&rsquo;approche de Caravage\u00a0: bien que donnant toutes les apparences de l&rsquo;inach\u00e8vement, il est tr\u00e8s travaill\u00e9, comme le montrent les choix de modulation des couleurs et l&rsquo;absence de s\u00e9paration entre le mur et le sol peut constituer un rappel de l&rsquo;irr\u00e9alit\u00e9 de la sc\u00e8ne. Une autre absence est notable\u00a0: celle des symboles des arts plastiques, qui sont ici \u00e9pargn\u00e9s par la d\u00e9rision de l&rsquo;Amour<sup id=\"cite_ref-Moir199422_(hors-texte)_187-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Moir199422_(hors-texte)-187\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>153<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Caravage \u00e9vite donc de multiplier les accessoires mais condense une grande quantit\u00e9 d&rsquo;informations, de\u00a0<a title=\"Symbole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole\">symboles<\/a>\u00a0et de sous-entendus, en fonction de la commande qui lui est faite et des volont\u00e9s de son commanditaire.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'Amour victorieux, 156 \u00d7 113\u00a0cm, 1601-1602. Gem\u00e4ldegalerie, Berlin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0c\/Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg\/271px-Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0c\/Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg\/407px-Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0c\/Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg\/542px-Caravaggio_-_Cupid_as_Victor_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Toile montrant un jeune gar\u00e7on ail\u00e9, tenant des fl\u00e8ches et enjambant des instruments de musique au pied d'un lit.\" width=\"181\" height=\"250\" data-file-width=\"7120\" data-file-height=\"9844\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'Amour victorieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Amour_victorieux\">L&rsquo;Amour victorieux<\/a><\/i>, 156 \u00d7 113\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1601-1602.\u00a0<a title=\"Gem\u00e4ldegalerie (Berlin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gem%C3%A4ldegalerie_(Berlin)\">Gem\u00e4ldegalerie, Berlin<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Michel-Ange, Le Jugement dernier (1536-1541), d\u00e9tail : Saint Barth\u00e9lemy. Chapelle Sixtine, Vatican.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo,_Giudizio_Universale_31.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Michelangelo%2C_Giudizio_Universale_31.jpg\/330px-Michelangelo%2C_Giudizio_Universale_31.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Michelangelo%2C_Giudizio_Universale_31.jpg\/500px-Michelangelo%2C_Giudizio_Universale_31.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Michelangelo%2C_Giudizio_Universale_31.jpg\/534px-Michelangelo%2C_Giudizio_Universale_31.jpg 2x\" alt=\"D\u00e9tail d'une fresque : homme nu, assis sur un nuage, tenant dans une main la peau d'un homme mort et de l'autre un couteau.\" width=\"178\" height=\"250\" data-file-width=\"676\" data-file-height=\"950\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>,\u00a0<a title=\"Le Jugement dernier (Michel-Ange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jugement_dernier_(Michel-Ange)\"><i>Le Jugement dernier<\/i><\/a>\u00a0(1536-1541), d\u00e9tail\u00a0:\u00a0<a title=\"Barth\u00e9lemy (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barth%C3%A9lemy_(ap%C3%B4tre)\">Saint Barth\u00e9lemy<\/a>.\u00a0<a title=\"Chapelle Sixtine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Sixtine\">Chapelle Sixtine<\/a>,\u00a0<a title=\"Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vatican\">Vatican<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_Caravaggio_006.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Michelangelo_Caravaggio_006.jpg\/170px-Michelangelo_Caravaggio_006.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Michelangelo_Caravaggio_006.jpg\/255px-Michelangelo_Caravaggio_006.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Michelangelo_Caravaggio_006.jpg\/340px-Michelangelo_Caravaggio_006.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant deux femmes recueillant un jeune homme mort qu'une foule leur apporte, tandis qu'un homme debout, v\u00eatu de rouge, tend la main vers le jeune homme.\" width=\"170\" height=\"233\" data-file-width=\"1362\" data-file-height=\"1865\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La R\u00e9surrection de Lazare (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9surrection_de_Lazare_(Le_Caravage)\">La R\u00e9surrection de Lazare<\/a><\/i>, 380 \u00d7 275\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1609.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_r%C3%A9gional_de_Messine\">Mus\u00e9e r\u00e9gional de Messine<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0\u00a0<a title=\"La Valette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Valette\">La Valette<\/a>, dans le milieu culturel de l&rsquo;<a title=\"Ordre de Saint-Jean de J\u00e9rusalem\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Saint-Jean_de_J%C3%A9rusalem\">ordre de Saint-Jean de J\u00e9rusalem<\/a>, Caravage renoue avec les grands tableaux d&rsquo;\u00e9glise qui ont fait sa renomm\u00e9e. Typiquement,\u00a0<i><a title=\"La R\u00e9surrection de Lazare (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9surrection_de_Lazare_(Le_Caravage)\">La R\u00e9surrection de Lazare<\/a><\/i>\u00a0est d&rsquo;une grande sobri\u00e9t\u00e9 de d\u00e9cor et d&rsquo;accessoires. Tout r\u00e9side dans l&rsquo;intensit\u00e9 des gestes qui rappellent\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">La Vocation de saint Matthieu<\/a><\/i>. D&rsquo;ailleurs le tableau se nourrit de ces r\u00e9f\u00e9rences, et semble s&rsquo;adresser \u00e0 une \u00e9lite cultiv\u00e9e, au courant de l&rsquo;actualit\u00e9 d&rsquo;alors. Cependant, contrairement \u00e0\u00a0<i>La Vocation<\/i>, la sc\u00e8ne n&rsquo;est plus transpos\u00e9e dans le monde contemporain. Les fastueux costumes des agents de change de l&rsquo;\u00e9poque n&rsquo;ont plus lieu d&rsquo;\u00eatre. Les premiers chr\u00e9tiens sont d\u00e9peints dans les v\u00eatements intemporels des pauvres, depuis l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. La lumi\u00e8re, r\u00e9alit\u00e9 et symbole, est en revanche similaire \u00e0 celle de\u00a0<i>La Vocation<\/i>. Le corps de\u00a0<a title=\"Lazare de B\u00e9thanie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lazare_de_B%C3%A9thanie\">Lazare<\/a>\u00a0tombe dans un geste semblable \u00e0 celui du Christ dans\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">La Mise au tombeau<\/a><\/i>. Les\u00a0<a title=\"Drap\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Drap%C3%A9\">drap\u00e9s<\/a>\u00a0ont pour fonction de souligner les gestes th\u00e9\u00e2traux, par leur couleur (rouge pour le Christ) ou leur valeur (tons bleu clair pour Lazare). Les expressions vont aux extr\u00eames\u00a0: l&rsquo;extr\u00eame douleur \u00e0 droite, la bousculade \u00e0 gauche avec l&rsquo;entr\u00e9e de la lumi\u00e8re, et au-dessus de la main du Christ, un homme qui prie intens\u00e9ment en se tournant vers la lumi\u00e8re de la\u00a0<a title=\"R\u00e9demption\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9demption\">R\u00e9demption<\/a><sup id=\"cite_ref-ES-231_107-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-ES-231-107\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>87<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il s&rsquo;agit du peintre m\u00eame, dans un\u00a0<a title=\"Autoportrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoportrait\">autoportrait<\/a>\u00a0explicite. Il n&rsquo;y a aucun d\u00e9tail trivial, ni aucun accessoire inutile\u00a0; le cr\u00e2ne au sol \u00e9voque la mort du corps. Le mur nu r\u00e9pond au mur r\u00e9el contre lequel le tableau est dress\u00e9 dans l&rsquo;ombre de la chapelle des Porte-Croix \u00e0\u00a0<a title=\"Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messine\">Messine<\/a>, o\u00f9 il est initialement install\u00e9.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Accueil_et_post\u00e9rit\u00e9\"><span id=\"Accueil_et_post.C3.A9rit.C3.A9\"><\/span>Accueil et post\u00e9rit\u00e9<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Mythe_et_r\u00e9alit\u00e9_de_l'artiste_maudit\"><span id=\"Mythe_et_r.C3.A9alit.C3.A9_de_l.27artiste_maudit\"><\/span>Mythe et r\u00e9alit\u00e9 de l&rsquo;artiste maudit<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u0153uvre de Caravage soul\u00e8ve les passions d\u00e8s son apparition. Elle est tr\u00e8s rapidement recherch\u00e9e par les meilleurs connaisseurs et collectionneurs. N\u00e9anmoins, l&rsquo;image du peintre est durablement marqu\u00e9e par une r\u00e9putation sulfureuse, tenant aussi bien \u00e0 sa personnalit\u00e9 r\u00e9put\u00e9e extraordinairement violente qu&rsquo;\u00e0 ses d\u00e9boires suppos\u00e9s avec ses commanditaires. La recherche r\u00e9cente remet pourtant bon nombre de ces points en perspective, en montrant \u00e0 quel point les premiers biographes de Caravage ont \u00e9t\u00e9 suivis jusque dans leurs approches les plus outranci\u00e8res. L&rsquo;aura de mal\u00e9diction qui l&rsquo;entoure (notamment dans les films\u00a0<a title=\"Caravaggio (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravaggio_(film)\">de Derek Jarman<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"L'Ombre du Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Ombre_du_Caravage\">de Michele Placido<\/a>) a \u00e9t\u00e9 favoris\u00e9e par\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une extravagante interpr\u00e9tation\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0homo\u00e9rotique de certains tableaux, apparue dans les ann\u00e9es 1970<sup id=\"cite_ref-Papa2009142-143_40-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Papa2009142-143-40\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Succ\u00e8s\"><span id=\"Succ.C3.A8s\"><\/span>Succ\u00e8s<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg\/170px-San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg\/255px-San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg\/340px-San_Luigi_dei_Francesi_-_facciata.jpg 2x\" alt=\"Fa\u00e7ade de marbre blanc d'une \u00e9glise.\" width=\"170\" height=\"167\" data-file-width=\"5630\" data-file-height=\"5525\" \/><\/a><figcaption>La fa\u00e7ade de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00e9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome<\/a>, qui abrite les premi\u00e8res grandes toiles \u00e0 succ\u00e8s de Caravage.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Concernant les tableaux refus\u00e9s, il est clairement \u00e9tabli qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;\u00e9poque de Caravage, les appr\u00e9ciations de ces tableaux sont tr\u00e8s variables selon qu&rsquo;ils sont destin\u00e9s \u00e0 un accrochage public ou \u00e0 une collection priv\u00e9e. Luigi Salerno cite notamment l&rsquo;exemple de\u00a0<i><a title=\"La Madone des palefreniers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_palefreniers\">La Madone des palefreniers<\/a><\/i>, refus\u00e9e par le clerg\u00e9 mais imm\u00e9diatement acquise par le cardinal Scipione Borghese<sup id=\"cite_ref-190\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-190\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ai<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains tableaux se voient effectivement refus\u00e9s \u00e0 cause de leur audace naturaliste, mais aussi pour des raisons d&rsquo;ordre th\u00e9ologique<sup id=\"cite_ref-191\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-191\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>aj<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Des auteurs r\u00e9cents comme Salvy citent les exemples de\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"La Conversion de saint Paul (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Conversion_de_saint_Paul_(Le_Caravage)\">La Conversion de saint Paul<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>, soulignant d&rsquo;ailleurs que ces refus sont l\u2019\u0153uvre de membres de l&rsquo;\u00c9glise peu \u00e9clair\u00e9s, mais ne correspondent pas au jugement de tous\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les plus hauts dignitaires de l&rsquo;\u00c9glise semblent avoir eu un go\u00fbt plus \u00e9clair\u00e9 et moins effarouch\u00e9 que celui de leurs pr\u00eatres, bien souvent gens de rien.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Ces tableaux refus\u00e9s trouvent imm\u00e9diatement de tr\u00e8s bons acheteurs sur le march\u00e9 priv\u00e9<sup id=\"cite_ref-march\u00e9_22-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-march%C3%A9-22\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>e<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, comme le marquis Giustiniani pour\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Salvy2008140_192-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy2008140-192\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>156<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ebert-Schifferer va plus loin en remettant m\u00eame en question les refus de certains tableaux, sugg\u00e9rant qu&rsquo;ils ne l&rsquo;ont pas toujours r\u00e9ellement \u00e9t\u00e9. Ainsi, la premi\u00e8re version du\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>\u00a0aurait simplement \u00e9t\u00e9 install\u00e9e de mani\u00e8re provisoire sur l&rsquo;autel de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00e9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome<\/a>\u00a0en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1599-05\" data-sort-value=\"1599-05\">mai 1599<\/time>, avant que\u00a0<a title=\"Vincenzo Giustiniani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincenzo_Giustiniani\">Vincenzo Giustiniani<\/a>\u00a0ne l&rsquo;int\u00e8gre \u00e0 sa collection. Le tableau, qui correspond parfaitement aux indications mentionn\u00e9es dans le contrat, rappelle \u00e9galement des \u0153uvres lombardes qu&rsquo;il conna\u00eet dans la figure androgyne de l&rsquo;ange, ainsi qu&rsquo;un tableau de\u00a0<a title=\"Cavalier d'Arpin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavalier_d%27Arpin\">Giuseppe Cesari<\/a>\u00a0de 1597, que le milieu romain a pu admirer deux ans auparavant. Le tableau remporte un succ\u00e8s imm\u00e9diat<sup id=\"cite_ref-193\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-193\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>157<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Il occupe provisoirement la place d&rsquo;une sculpture command\u00e9e \u00e0\u00a0<a title=\"Jacob Cobaert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacob_Cobaert\">Cobaert<\/a>\u00a0qui n&rsquo;a pas encore \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9e. Lorsque cette derni\u00e8re est achev\u00e9e, elle ne pla\u00eet pas au clerg\u00e9 de Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais<sup id=\"cite_ref-Cappelletti2008149_194-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti2008149-194\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>158<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Elle est retir\u00e9e et une partie de la somme, retenue sur les honoraires du sculpteur, sert \u00e0 payer Caravage pour le tableau d\u00e9finitif, qui forme \u00e0 terme un triptyque avec\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">le Martyre<\/a><\/i>\u00a0et la\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Matthieu\">Vocation de saint Matthieu<\/a><\/i>, install\u00e9s de part et d&rsquo;autre du retable\u00a0: Caravage re\u00e7oit 400\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9cus\"><a title=\"\u00c9cu (monnaie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cu_(monnaie)\">\u00e9cus<\/a><\/abbr>\u00a0pour cette triple commande, une somme tr\u00e8s importante pour l&rsquo;\u00e9poque. Dans le nouveau contrat, le peintre est qualifi\u00e9 de\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"la\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Magnificus Dominus<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>, d&rsquo;\u00ab\u00a0illustre ma\u00eetre\u00a0\u00bb. En revanche,\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>, un des premiers et des plus influents biographes de Caravage, mais aussi son ennemi d\u00e9clar\u00e9, fait mine de confondre la sculpture et la peinture\u00a0: il pr\u00e9tend donc que la peinture de la premi\u00e8re version du\u00a0<i>Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/i>\u00a0a d\u00e9plu \u00e0 tout le monde<sup id=\"cite_ref-195\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-195\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>159<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Saint Matthieu et l'Ange, 223 \u00d7 183\u00a0cm, 1599, premi\u00e8re version. Tableau d\u00e9truit en mai 1945 (Berlin).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Caravaggio_MatthewAndTheAngel_byMikeyAngels.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Caravaggio_MatthewAndTheAngel_byMikeyAngels.jpg\/250px-Caravaggio_MatthewAndTheAngel_byMikeyAngels.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Caravaggio_MatthewAndTheAngel_byMikeyAngels.jpg\/500px-Caravaggio_MatthewAndTheAngel_byMikeyAngels.jpg 1.5x\" alt=\"Photographie couleurs d'un tableau dans lequel un homme assis \u00e9crit sous la conduite d'un ange qui dirige sa main.\" width=\"165\" height=\"200\" data-file-width=\"1015\" data-file-height=\"1234\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>, 223 \u00d7 183\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1599, premi\u00e8re version. Tableau d\u00e9truit en mai 1945 (Berlin).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Saint Matthieu et l'Ange, 295\u00d7 195\u00a0cm, 1602, seconde version. \u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais (Rome).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_(1602).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/ff\/The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_%281602%29.jpg\/250px-The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_%281602%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/ff\/The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_%281602%29.jpg\/330px-The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_%281602%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/ff\/The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_%281602%29.jpg\/500px-The_Inspiration_of_Saint_Matthew-Caravaggio_%281602%29.jpg 2x\" alt=\"Tableau montrant un ange descendant vers un vieil homme \u00e0 moiti\u00e9 debout qui \u00e9crit.\" width=\"128\" height=\"200\" data-file-width=\"6911\" data-file-height=\"10816\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/i>, 295\u00d7 195\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1602, seconde version.\u00a0<a title=\"\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Louis-des-Fran%C3%A7ais_de_Rome\">\u00c9glise Saint-Louis-des-Fran\u00e7ais<\/a>\u00a0(Rome).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Conversion de saint Paul, 237\u00d7 189\u00a0cm, 1600-1601, premi\u00e8re version refus\u00e9e. Collection Odescalchi (Rome).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_(c._1600-1).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bb\/The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_%28c._1600-1%29.jpg\/240px-The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_%28c._1600-1%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bb\/The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_%28c._1600-1%29.jpg\/360px-The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_%28c._1600-1%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bb\/The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_%28c._1600-1%29.jpg\/481px-The_Conversion_of_Saint_Paul-Caravaggio_%28c._1600-1%29.jpg 2x\" alt=\"Tableau montrant un homme tomb\u00e9 de cheval et qui s'abrite les yeux, tandis qu'un ange et un autre homme se penchent vers lui depuis le ciel.\" width=\"160\" height=\"200\" data-file-width=\"10335\" data-file-height=\"12900\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"La Conversion de saint Paul (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Conversion_de_saint_Paul_(Le_Caravage)\">La Conversion de saint Paul<\/a><\/i>, 237\u00d7 189\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1600-1601, premi\u00e8re version refus\u00e9e. Collection\u00a0<a title=\"Famille Odescalchi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Odescalchi\">Odescalchi<\/a>\u00a0(Rome).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Conversion de saint Paul, 230 \u00d7 175\u00a0cm, v.1604, seconde version. Chapelle Cerasi de l'\u00e9glise Santa Maria del Popolo (Rome).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Conversion_on_the_Way_to_Damascus-Caravaggio_(c.1600-1).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/67\/Conversion_on_the_Way_to_Damascus-Caravaggio_%28c.1600-1%29.jpg\/250px-Conversion_on_the_Way_to_Damascus-Caravaggio_%28c.1600-1%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/67\/Conversion_on_the_Way_to_Damascus-Caravaggio_%28c.1600-1%29.jpg\/500px-Conversion_on_the_Way_to_Damascus-Caravaggio_%28c.1600-1%29.jpg 1.5x\" alt=\"Tableau montrant un homme tomb\u00e9 de cheval, levant les bras et fermant les yeux.\" width=\"152\" height=\"200\" data-file-width=\"6711\" data-file-height=\"8817\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>La Conversion de saint Paul<\/i>, 230 \u00d7 175\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, v.1604, seconde version. Chapelle Cerasi de l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise Santa Maria del Popolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_del_Popolo\">\u00e9glise Santa Maria del Popolo<\/a>\u00a0(Rome).<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dc\/Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg\/250px-Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dc\/Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg\/330px-Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dc\/Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg\/340px-Caravaggio_-_La_Morte_della_Vergine.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant une femme v\u00eatue de rouge expirant, entour\u00e9e de nombreuses personnes.\" width=\"170\" height=\"257\" data-file-width=\"453\" data-file-height=\"685\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>, 369 \u00d7 245\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1605-1606.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La peinture la plus c\u00e9l\u00e8bre de Caravage au Louvre,\u00a0<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Le_Caravage)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>, conna\u00eet un destin similaire\u00a0: le bruit continue de circuler que le tableau aurait d\u00e9plu aux moines en raison des pieds nus et du corps trop humain de la\u00a0<a title=\"Marie (m\u00e8re de J\u00e9sus)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_(m%C3%A8re_de_J%C3%A9sus)\">Vierge<\/a>. Selon Ebert-Schifferer, la r\u00e9alit\u00e9 est quelque peu diff\u00e9rente\u00a0: le tableau a bien \u00e9t\u00e9 retir\u00e9, mais il a d&rsquo;abord \u00e9t\u00e9 accroch\u00e9 et admir\u00e9. Son commanditaire l&rsquo;a re\u00e7u et appr\u00e9ci\u00e9, et il est rest\u00e9 un certain temps en place sur l&rsquo;autel. Il n&rsquo;a donc pas d\u00e9plu aux\u00a0<a title=\"Ordre des Carmes d\u00e9chaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_des_Carmes_d%C3%A9chaux\">Carmes d\u00e9chauss\u00e9s<\/a>, comme cela a \u00e9t\u00e9 dit et r\u00e9p\u00e9t\u00e9. Ceux-ci ne voyaient rien \u00e0 redire aux pieds nus et \u00e0 la\u00a0<a title=\"Devotio moderna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Devotio_moderna\">pauvret\u00e9 des premiers chr\u00e9tiens<\/a>\u00a0que l&rsquo;on voit sur la toile. Ces moines ont cherch\u00e9 \u00e0 imiter la vie de ces chr\u00e9tiens qui leur a servi de mod\u00e8les, comme ils ont cherch\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"L'Imitation de J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Imitation_de_J%C3%A9sus-Christ\">imiter la vie de J\u00e9sus<\/a>. Ils ont fait v\u0153u d&rsquo;aller pieds nus dans de simples sandales, suivant en cela l&rsquo;esprit de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"R\u00e9forme catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9forme_catholique\">R\u00e9forme catholique<\/a>. La Vierge apparait simplement v\u00eatue dans le tableau, avec le corps d&rsquo;une femme ordinaire<sup id=\"cite_ref-196\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-196\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ak<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, plus tr\u00e8s jeune &#8211; ce qui est correct &#8211; ni plus tr\u00e8s svelte, ce qui est acceptable. Et le tableau se conforme, m\u00eame dans le d\u00e9tail, aux indications de\u00a0<a title=\"Charles Borrom\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Borrom%C3%A9e\">Charles Borrom\u00e9e<\/a>\u00a0pour le geste de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Marie de Magdala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_de_Magdala\">Marie-Madeleine<\/a>\u00a0qui se cache le visage. Or le bruit court, \u00e0 l\u2019\u00e9poque de l\u2019accrochage, que c&rsquo;est une courtisane qui a pos\u00e9 pour la Vierge. Celui ou ceux qui font courir ce bruit ont tout int\u00e9r\u00eat \u00e0 ce qu&rsquo;on retire le tableau de l&rsquo;\u00e9glise<sup id=\"cite_ref-197\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-197\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>al<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Toutefois, deux collectionneurs entreprenants se pr\u00e9sentent pour acheter l&rsquo;\u0153uvre d\u00e8s qu&rsquo;elle est d\u00e9croch\u00e9e<sup id=\"cite_ref-198\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-198\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>am<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette man\u0153uvre habile ne signifie donc pas que le tableau est scandaleux ou r\u00e9volutionnaire\u00a0: elle souligne bien au contraire la nouveaut\u00e9 tr\u00e8s appr\u00e9ci\u00e9e du travail de l&rsquo;artiste. Il est presque in\u00e9vitable que Caravage, comme tout autre peintre \u00e0 Rome, a pris une courtisane comme mod\u00e8le dans toutes les toiles pr\u00e9sentant des figures f\u00e9minines de mani\u00e8re naturaliste, car il est interdit aux Romaines \u00ab\u00a0honorables\u00a0\u00bb de poser. La grande majorit\u00e9 des peintres du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle qui pratiquent l&rsquo;imitation de la nature, avec une id\u00e9alisation plus ou moins prononc\u00e9e, utilisent des sculptures antiques comme mod\u00e8les. Caravage a d\u00fb typer le mod\u00e8le naturel (comme l&rsquo;ont fait ses pr\u00e9d\u00e9cesseurs, Antonio Campi par exemple) afin que celui-ci ne puisse \u00eatre identifi\u00e9<sup id=\"cite_ref-199\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-199\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>160<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Salvy souligne par ailleurs l&rsquo;incoh\u00e9rence de certains refus, notamment ceux des tableaux pour la chapelle Cerasi (dans l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise Santa Maria del Popolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_del_Popolo\">\u00e9glise Santa Maria del Popolo<\/a>)\u00a0:\u00a0<i>La Conversion de saint Paul<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Le Crucifiement de saint Pierre<\/i>. En effet, ces deux panneaux de bois peints sont rejet\u00e9s mais ensuite remplac\u00e9s par des toiles, cette fois accept\u00e9es\u00a0; or il appara\u00eet flagrant que la seconde version de\u00a0<i>La Conversion<\/i>\u00a0est pourtant encore moins conventionnelle ou\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0convenable\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0que la premi\u00e8re<sup id=\"cite_ref-200\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-200\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>an<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. On peut expliquer cela par la puissance du commanditaire,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0en mesure d&rsquo;imposer ses go\u00fbts \u00e0 un bas clerg\u00e9 ignare et r\u00e9tif \u00e0 toute nouveaut\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>, mais Salvy indique que cela tend aussi \u00e0 prouver paradoxalement le succ\u00e8s de Caravage puisque c&rsquo;est toujours \u00e0 lui qu&rsquo;on s&rsquo;adresse pour r\u00e9aliser une seconde version des \u0153uvres contest\u00e9es, au lieu de solliciter un autre peintre plus conventionnel<sup id=\"cite_ref-Salvy2008143_201-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Salvy2008143-201\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>161<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Art_et_violence\">Art et violence<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CaravaggioFrancisContemplation.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/CaravaggioFrancisContemplation.jpg\/250px-CaravaggioFrancisContemplation.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/CaravaggioFrancisContemplation.jpg\/330px-CaravaggioFrancisContemplation.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/CaravaggioFrancisContemplation.jpg\/500px-CaravaggioFrancisContemplation.jpg 2x\" alt=\"Portrait d'un homme agenouill\u00e9 devant un crucifix pos\u00e9 sur une Bible et un cr\u00e2ne humain.\" width=\"170\" height=\"239\" data-file-width=\"604\" data-file-height=\"850\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Saint Fran\u00e7ois en m\u00e9ditation sur le crucifix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Fran%C3%A7ois_en_m%C3%A9ditation_sur_le_crucifix\">Saint Fran\u00e7ois en m\u00e9ditation sur le crucifix<\/a><\/i>, 128 \u00d7 90\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1606. Museo Civico ala Ponzone,\u00a0<a title=\"Cr\u00e9mone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cr%C3%A9mone\">Cr\u00e9mone<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les recherches poursuivies r\u00e9cemment par les plus grands sp\u00e9cialistes remettent en perspective les all\u00e9gations tendant \u00e0 disqualifier Caravage et sa peinture, selon une tradition qui remonte \u00e0 ses contemporains et en particulier \u00e0 Baglione<sup id=\"cite_ref-202\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-202\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>162<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ces textes anciens doivent \u00eatre confront\u00e9s aux documents d&rsquo;\u00e9poque retrouv\u00e9s dans les archives. Brejon de Lavergn\u00e9e rel\u00e8ve dans la m\u00e9thode d&rsquo;Ebert-Schifferer<sup id=\"cite_ref-203\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-203\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>163<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0l\u2019analyse serr\u00e9e des sources (<a title=\"Carel van Mander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carel_van_Mander\">Van Mander<\/a>,\u00a0<a title=\"Giulio Mancini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giulio_Mancini\">Giulio Mancini<\/a>,\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Baglione<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Bellori<\/a><sup id=\"cite_ref-204\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-204\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>164<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) et remarque qu\u2019une telle analyse met en question le clich\u00e9 le plus r\u00e9pandu concernant Caravage\u00a0: son caract\u00e8re violent. Celui-ci provient au d\u00e9part d&rsquo;un texte du Hollandais\u00a0<a title=\"Carel van Mander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carel_van_Mander\">Van Mander<\/a>, publi\u00e9 en 1604, qui fait du peintre un homme toujours pr\u00eat \u00e0 se battre et \u00e0 provoquer des troubles. Or, l&rsquo;\u00e9tude des rapports de police de l&rsquo;\u00e9poque laisse supposer que Van Mander a \u00e9t\u00e9 mal inform\u00e9 et qu&rsquo;il a pris pour Caravage ce qui est reproch\u00e9 \u00e0 son ami et\u00a0<i>alter ego<\/i>, Onorio Longhi, qui, \u00e0 la fin de l&rsquo;ann\u00e9e 1600, a bien subi trois mois d&rsquo;interrogatoires pour toute une s\u00e9rie de d\u00e9lits. Il est \u00e9tabli que les deux plaintes dont Caravage a fait l&rsquo;objet ont \u00e9t\u00e9 class\u00e9es sans suite. Le fait de porter l&rsquo;\u00e9p\u00e9e lui a \u00e9t\u00e9 reproch\u00e9, mais il s&rsquo;explique en repla\u00e7ant l&rsquo;artiste dans son contexte social. Van Mander et\u00a0<a title=\"Floris Claesz van Dijck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Floris_Claesz_van_Dijck\">Van Dijck<\/a>, qui rel\u00e8vent le fait, s&rsquo;en \u00e9tonnent car ils sont \u00e9trangers. L&rsquo;\u0153uvre a \u00e9t\u00e9 tout autant discr\u00e9dit\u00e9e que le peintre, et curieusement en raison m\u00eame de son succ\u00e8s<sup id=\"cite_ref-205\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-205\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ao<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00eame s&rsquo;il est certain que Caravage a effectivement commis un homicide et qu&rsquo;il se montre r\u00e9guli\u00e8rement agressif et susceptible, il convient d&rsquo;une part de remettre ses m\u0153urs dans le contexte de l&rsquo;\u00e9poque, et d&rsquo;autre part de faire preuve de discernement pour ne pas n\u00e9cessairement assimiler son mode de vie \u00e0 ses choix artistiques. Sur ce dernier point, un regard objectif sur les \u0153uvres de la p\u00e9riode napolitaine puis sicilienne (c&rsquo;est-\u00e0-dire apr\u00e8s avoir fui Rome) ne permet pas d&rsquo;y percevoir de fa\u00e7on \u00e9vidente ni culpabilit\u00e9 ni tourment int\u00e9rieur. Ebert-Schifferer appuie notamment cette analyse sur l&rsquo;observation de deux tableaux\u00a0: le\u00a0<i><a title=\"Saint Fran\u00e7ois en m\u00e9ditation sur le crucifix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Fran%C3%A7ois_en_m%C3%A9ditation_sur_le_crucifix\">Saint Fran\u00e7ois en m\u00e9ditation sur le crucifix<\/a><\/i>\u00a0(probablement 1606) qui suit imm\u00e9diatement sa fuite, puis\u00a0<i><a title=\"La R\u00e9surrection de Lazare (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9surrection_de_Lazare_(Le_Caravage)\">La R\u00e9surrection de Lazare<\/a><\/i>\u00a0(1609) r\u00e9alis\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Messine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messine\">Messine<\/a>. Elle montre les limites de l&rsquo;hypoth\u00e8se selon laquelle l&rsquo;artiste signifie son repentir dans le visage souffrant de saint Fran\u00e7ois\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une telle identification repose sur l&rsquo;hypoth\u00e8se que le peintre d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9 aurait voulu ici figurer son repentir. Or, Fran\u00e7ois n&rsquo;est absolument pas tourment\u00e9 par sa conscience\u00a0; il ne fait que s&rsquo;identifier \u00e0 la\u00a0<a title=\"Passion du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_du_Christ\">Passion du Christ<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009198_96-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009198-96\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>77<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0De m\u00eame, en Sicile\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il n&rsquo;y a apparemment pas lieu de croire que le meurtre de Ranuccio Tomassoni lui pesait sur la conscience [\u2026] L&rsquo;autoportrait inclus dans la\u00a0<i>R\u00e9surrection de Lazare<\/i>, tout comme dans ses toiles ant\u00e9rieures, atteste qu&rsquo;il se consid\u00e9rait comme un chr\u00e9tien convaincu et non tel un homme aux abois, en proie \u00e0 des pressentiments et des pens\u00e9es morbides, comme on l&rsquo;admet presque unanimement<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009233_206-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009233-206\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>165<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0Cela ne signifie pas non plus que Caravage ne souffre aucunement de sa situation d&rsquo;exil\u00e9, ni de certains revers comme la perte de son titre de chevalier qui le trouble certainement<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009233_206-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009233-206\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>165<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; mais il est sans doute abusif de vouloir interpr\u00e9ter son \u0153uvre \u00e0 travers ce prisme.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quant \u00e0 l&rsquo;attitude fr\u00e9quemment susceptible et violente de Caravage \u2014 l\u00e0 aussi effectivement attest\u00e9e par diff\u00e9rents documents et minutes de proc\u00e8s \u2014, des \u00e9l\u00e9ments de contexte sont tout de m\u00eame \u00e0 prendre en compte avant de parvenir \u00e0 des conclusions h\u00e2tives sur leur caract\u00e8re extraordinaire. Les m\u0153urs de la jeune aristocratie romaine de l&rsquo;\u00e9poque ont pu effectivement mener \u00e0 des attitudes de ce type, et ont souvent profit\u00e9 de la bienveillance des institutions, comme en t\u00e9moigne d&rsquo;ailleurs le pardon accord\u00e9 par le pape \u00e0 Caravage en d\u00e9pit du crime de sang dont il s&rsquo;est rendu coupable. Ainsi, le port ill\u00e9gitime de l&rsquo;\u00e9p\u00e9e qui lui vaut \u00e0 Rome des s\u00e9jours en prison est \u00e0 consid\u00e9rer comme une infraction mineure pour l&rsquo;\u00e9poque. Ce fait peut \u00eatre rapproch\u00e9 des conventions et des valeurs partag\u00e9es par les nobles et m\u00eame les petits nobles, pour lesquels le code de l&rsquo;honneur fait que l&rsquo;on peut \u00eatre discr\u00e9dit\u00e9 pour la vie si l&rsquo;on ne r\u00e9pond pas \u00e0 un affront. L&rsquo;\u00e9poque est tr\u00e8s violente avec une certaine fascination pour la mort. Ces codes sont largement partag\u00e9s dans de nombreux pays de la chr\u00e9tient\u00e9<sup id=\"cite_ref-207\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-207\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>166<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ebert-Schifferer r\u00e9sume son point de vue en ces termes\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0c&rsquo;est donc se tromper de chemin que de juger les forfaits de Caravage, tout \u00e0 fait ordinaires pour l&rsquo;\u00e9poque, comme l&rsquo;expression d&rsquo;un trouble de la personnalit\u00e9 qui se serait aussi r\u00e9percut\u00e9 dans ses \u0153uvres. Ces incartades n&#8217;emp\u00each\u00e8rent aucun de ses amateurs, aussi pieux f\u00fbt-il, de lui commander des peintures, bien au contraire<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009166_179-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009166-179\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>147<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quoi qu&rsquo;il en soit, le travail de d\u00e9pr\u00e9ciation entrepris par les premiers biographes de Caravage (au premier rang desquels son ennemi Giovanni Baglione, repris par Bellori) porte efficacement ses fruits, et contribue sans doute \u00e0 att\u00e9nuer l&rsquo;appr\u00e9ciation du r\u00f4le essentiel qu&rsquo;il joue sur le monde artistique. Il faut finalement attendre le d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, et les travaux de sp\u00e9cialistes passionn\u00e9s comme\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Denis Mahon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Denis_Mahon\">Denis Mahon<\/a>, pour que soient reconnues l&rsquo;importance de l\u2019\u0153uvre de Caravage et l\u2019\u00e9tendue de son influence sur les\u00a0<a title=\"Arts visuels\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arts_visuels\">arts visuels<\/a>\u00a0des si\u00e8cles qui suivent.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Caravagesques\">Caravagesques<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">Caravagisme<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9cole caravagesque d'Utrecht\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_caravagesque_d%27Utrecht\">\u00c9cole caravagesque d&rsquo;Utrecht<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Gerard_van_Honthorst_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Gerard_van_Honthorst_001.jpg\/250px-Gerard_van_Honthorst_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Gerard_van_Honthorst_001.jpg\/330px-Gerard_van_Honthorst_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Gerard_van_Honthorst_001.jpg\/500px-Gerard_van_Honthorst_001.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant des personnages regroup\u00e9s autour de l'enfant J\u00e9sus et de sa m\u00e8re Marie.\" width=\"220\" height=\"175\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"1614\" \/><\/a><figcaption><i>L&rsquo;Adoration des bergers<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gerrit van Honthorst\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gerrit_van_Honthorst\">Gerrit van Honthorst<\/a>, 1622,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Wallraf-Richartz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Wallraf-Richartz\">mus\u00e9e Wallraf-Richartz<\/a>. Van Honthorst est l&rsquo;un des plus \u00e9minents repr\u00e9sentants de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole caravagesque d'Utrecht\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_caravagesque_d%27Utrecht\">\u00e9cole caravagesque d&rsquo;Utrecht<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg\/220px-Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg\/330px-Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/21\/Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg\/440px-Georges_de_La_Tour_-_Newlyborn_infant_-_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes.jpg 2x\" alt=\"Peinture en clair-obscur de deux femmes tourn\u00e9es toutes deux vers le b\u00e9b\u00e9 emmaillot\u00e9 que porte l'une, et qui semble \u00eatre la source de lumi\u00e8re de la toile.\" width=\"220\" height=\"181\" data-file-width=\"4075\" data-file-height=\"3357\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;influence de Caravage se lit par exemple dans les jeux d&rsquo;ombre et de lumi\u00e8re dans\u00a0<i><a title=\"Le Nouveau-n\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Nouveau-n%C3%A9\">Le Nouveau-n\u00e9<\/a><\/i>, 76 \u00d7\u00a0<span class=\"nowrap\">91 cm<\/span>, par\u00a0<a title=\"Georges de La Tour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_de_La_Tour\">Georges de La Tour<\/a>, vers 1648,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Rennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Rennes\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Rennes<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0N&rsquo;ayant pas eu de ma\u00eetre, il n&rsquo;eut pas d&rsquo;\u00e9l\u00e8ves.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a><sup id=\"cite_ref-Longhi2004176_208-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004176-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>167<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce raccourci plaisant de Longhi, qui m\u00e9rite sans doute d&rsquo;\u00eatre temp\u00e9r\u00e9<sup id=\"cite_ref-Cappelletti200814_209-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200814-209\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>168<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, signifie tout \u00e0 la fois que Caravage parvient \u00e0 cr\u00e9er son propre style \u00e0 partir d&rsquo;influences pr\u00e9existantes, d\u00e9passant ainsi tout\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ma\u00eetre\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qui l&rsquo;aurait guid\u00e9 ou pr\u00e9c\u00e9d\u00e9, mais aussi qu&rsquo;il ne constitue pas autour de lui d&rsquo;\u00e9cole \u00e0 proprement parler. Longhi pr\u00e9f\u00e8re parler de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0cercle\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0auquel adh\u00e8rent librement des esprits tout aussi libres<sup id=\"cite_ref-Longhi2004176_208-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004176-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>167<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. D\u00e9j\u00e0 du vivant de Caravage, ses id\u00e9es et techniques sont reprises par une multitude de peintres de diff\u00e9rentes origines europ\u00e9ennes mais tous r\u00e9unis \u00e0 Rome, souvent regroup\u00e9s sous l&rsquo;appellation de\u00a0<a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">caravagesques<\/a><sup id=\"cite_ref-210\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-210\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>169<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, en raison du succ\u00e8s des tableaux du ma\u00eetre ainsi que des variantes r\u00e9alis\u00e9es ensuite pour les collectionneurs, mais aussi en raison de leur prix \u00e9lev\u00e9. Les quelques proches de Caravage et les tr\u00e8s nombreux suiveurs se sont empar\u00e9s de ce qu\u2019ils ont per\u00e7u et que l\u2019on a r\u00e9duit sous l\u2019appellation de \u00ab\u00a0<i>Manfrediana methodus<\/i>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-HilaireH\u00e9mery201249_211-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-HilaireH%C3%A9mery201249-211\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>170<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, c&rsquo;est-\u00e0-dire la m\u00e9thode de\u00a0<a title=\"Bartolomeo Manfredi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolomeo_Manfredi\">Manfredi<\/a><sup id=\"cite_ref-212\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-212\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>171<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, un peintre dont la vie est peu document\u00e9e et qui a pu \u00eatre le serviteur de Caravage pendant une partie de la p\u00e9riode romaine. Il est \u00e9galement possible, sans que cela soit certain, que\u00a0<a title=\"Mario Minniti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mario_Minniti\">Mario Minniti<\/a>\u00a0et le myst\u00e9rieux\u00a0<a title=\"Cecco del Caravaggio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cecco_del_Caravaggio\">Cecco<\/a>\u00a0(<i>alias<\/i>\u00a0<a title=\"Cecco del Caravaggio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cecco_del_Caravaggio\">Francesco Buoneri<\/a><sup id=\"cite_ref-Cappelletti200881_213-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200881-213\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>172<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>?) soient des collaborateurs ou des \u00e9l\u00e8ves directs<sup id=\"cite_ref-Cappelletti200814_209-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Cappelletti200814-209\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>168<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le courant du caravagisme est d&rsquo;une tr\u00e8s grande richesse et d&rsquo;une aussi grande vari\u00e9t\u00e9 au long du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005369_167-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005369-167\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>139<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les tout premiers imitateurs de la mani\u00e8re caravagesque ne sont pas tous exempts de railleries, comme l\u2019\u00e9prouve rudement\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Baglione<\/a>\u00a0avec sa\u00a0<i>R\u00e9surrection<\/i>, moqu\u00e9e par\u00a0<a title=\"Orazio Gentileschi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orazio_Gentileschi\">Gentileschi<\/a>\u00a0et par Caravage lui-m\u00eame en 1603<sup id=\"cite_ref-Longhi2004176_208-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004176-208\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>167<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; d&rsquo;autres int\u00e8grent avec succ\u00e8s des \u00e9l\u00e9ments caravagesques, mais de fa\u00e7on plus ou moins intensive. Le Flamand\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Rubens<\/a>, par exemple, s&rsquo;inspire sans l&rsquo;imiter de la peinture italienne autant que de celle de Caravage\u00a0; d&rsquo;autres comme le Romain\u00a0<a title=\"Orazio Borgianni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orazio_Borgianni\">Orazio Borgianni<\/a><sup id=\"cite_ref-DossPresseCorps_214-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-DossPresseCorps-214\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou comme le Napolitain\u00a0<a title=\"Battistello Caracciolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Battistello_Caracciolo\">Caracciolo<\/a>\u00a0se rapprochent consid\u00e9rablement des intentions du ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-Longhi2004177_215-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004177-215\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>174<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s la mort de Caravage, une deuxi\u00e8me vague de disciples s&rsquo;illustre pendant une d\u00e9cennie allant environ de 1615 \u00e0 1625, \u00e0 la suite de\u00a0<a title=\"Bartolomeo Manfredi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolomeo_Manfredi\">Bartolomeo Manfredi<\/a>\u00a0en particulier, et qui comprend aussi bon nombre de Flamands comme le trop m\u00e9connu\u00a0<a title=\"Matthias Stom\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matthias_Stom\">Matthias Stom<\/a><sup id=\"cite_ref-DossPresseCorps_214-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-DossPresseCorps-214\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, ou comme\u00a0<a title=\"Gerrit van Honthorst\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gerrit_van_Honthorst\">Gerrit van Honthorst<\/a>\u00a0(\u00ab\u00a0G\u00e9rard des Nuits\u00a0\u00bb) \u2014 au point qu&rsquo;il se cr\u00e9e une \u00e9cole caravagesque particuli\u00e8re, dite ult\u00e9rieurement \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9cole caravagesque d'Utrecht\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_caravagesque_d%27Utrecht\">d&rsquo;Utrecht<\/a>\u00a0\u00bb, autour de ces diff\u00e9rents peintres nordistes. C&rsquo;est une p\u00e9riode de diffusion consid\u00e9rable, dans toute l&rsquo;Europe, du tableau caravagesque \u00e0 usage priv\u00e9<sup id=\"cite_ref-Longhi2004177_215-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004177-215\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>174<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, non seulement vers le Nord mais aussi vers la France et l&rsquo;Espagne,\u00a0<i>via<\/i>\u00a0la r\u00e9gion de Naples alors sous domination espagnole\u00a0: le\u00a0<i><a title=\"Saint S\u00e9rapion (Zurbar\u00e1n)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9rapion_(Zurbar%C3%A1n)\">Saint S\u00e9rapion<\/a><\/i>\u00a0de l&rsquo;Espagnol\u00a0<a title=\"Francisco de Zurbar\u00e1n\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n\">Francisco de Zurbar\u00e1n<\/a>\u00a0en 1628 repr\u00e9sente un exemple d&rsquo;un vibrant hommage \u00e0 l&rsquo;art de Caravage<sup id=\"cite_ref-DossPresseCorps_214-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-DossPresseCorps-214\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La troisi\u00e8me d\u00e9cennie constitue pour l&rsquo;essentiel l&rsquo;ultime p\u00e9riode faste du caravagisme europ\u00e9en, avec de nouveaux venus \u00e0 Rome comme les Fran\u00e7ais\u00a0<a title=\"Valentin de Boulogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valentin_de_Boulogne\">Valentin de Boulogne<\/a>,\u00a0<a title=\"Simon Vouet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simon_Vouet\">Simon Vouet<\/a>\u00a0ou le tessinois\u00a0<a title=\"Giovanni Serodine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Serodine\">Giovanni Serodine<\/a><sup id=\"cite_ref-Longhi2004179_216-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004179-216\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>175<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-217\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-217\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ap<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; toutefois l&rsquo;esprit du caravagisme survit \u00e0 plus d&rsquo;un titre, notamment chez certains peintres de petits formats \u00e0 sujets\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0burlesques\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0rassembl\u00e9s sous l&rsquo;appellation de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>bamboccianti<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>, mais aussi chez des peintres importants qui suivent le mouvement de fa\u00e7on plus tardive (<a title=\"Georges de La Tour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_de_La_Tour\">Georges de La Tour<\/a><sup id=\"cite_ref-Longhi2004179_216-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004179-216\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>175<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) ou en prenant des biais tr\u00e8s diff\u00e9rents, qui peuvent m\u00eame interroger leur int\u00e9gration au caravagisme (<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">Diego V\u00e9lasquez<\/a>,\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a><sup id=\"cite_ref-Longhi2004180_218-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi2004180-218\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>176<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). Une certaine ambivalence est fr\u00e9quente pour de nombreux peintres au cours du si\u00e8cle, entre l&rsquo;attraction pour la puissance de l&rsquo;art caravagesque et d&rsquo;autres \u00e9l\u00e9ments d&rsquo;attraction contemporaine comme le luminisme v\u00e9nitien, le mani\u00e9risme,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr>\u00a0La diversit\u00e9 du style de\u00a0<a title=\"Louis Finson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Finson\">Louis Finson<\/a>\u00a0en t\u00e9moigne de fa\u00e7on exemplaire, lui qui est souvent consid\u00e9r\u00e9 comme l&rsquo;un des plus proches disciples du ma\u00eetre Caravage<sup id=\"cite_ref-DossPresseCorps_214-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-DossPresseCorps-214\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>173<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Influence_\u00e0_long_terme\"><span id=\"Influence_.C3.A0_long_terme\"><\/span>Influence \u00e0 long terme<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Death_of_Marat_by_David.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Death_of_Marat_by_David.jpg\/250px-Death_of_Marat_by_David.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Death_of_Marat_by_David.jpg\/330px-Death_of_Marat_by_David.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Death_of_Marat_by_David.jpg\/500px-Death_of_Marat_by_David.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant un homme nu qui g\u00eet dans une baignoire \u00e9quip\u00e9e d'une \u00e9critoire ; il a une trace de blessure sanglante au torse et tient dans la main gauche une lettre, dans la main droite une plume.\" width=\"170\" height=\"219\" data-file-width=\"4045\" data-file-height=\"5205\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Mort de Marat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_Marat\">La Mort de Marat<\/a><\/i>\u00a0(1793) de\u00a0<a title=\"Jacques-Louis David\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Louis_David\">Jacques-Louis David<\/a>\u00a0est d&rsquo;inspiration caravagesque.\u00a0<a title=\"Mus\u00e9es royaux des Beaux-Arts de Belgique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9es_royaux_des_Beaux-Arts_de_Belgique\">Mus\u00e9es royaux des Beaux-Arts de Belgique<\/a>,\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parall\u00e8lement et apr\u00e8s ces \u00e9coles caravagesques, l&rsquo;influence de Caravage ne s&rsquo;\u00e9teint pas\u00a0: de nombreux peintres aussi importants que\u00a0<a title=\"Georges de La Tour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_de_La_Tour\">Georges de La Tour<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-219\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-219\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>aq<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Diego V\u00e9lasquez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diego_V%C3%A9lasquez\">V\u00e9lasquez<\/a>\u00a0<sup id=\"cite_ref-220\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-220\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ar<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Rubens<\/a><sup id=\"cite_ref-223\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-223\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>as<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Rembrandt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rembrandt\">Rembrandt<\/a>\u00a0manifestent dans leurs peintures ou gravures leur int\u00e9r\u00eat pour l\u2019\u0153uvre de Caravage. Ensuite, on constate un affaiblissement de son importance dans la critique et l&rsquo;histoire de l&rsquo;art jusqu&rsquo;au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Il exerce ainsi une influence \u00e9vidente sur\u00a0<a title=\"Jacques-Louis David\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Louis_David\">David<\/a><sup id=\"cite_ref-Dupuis_224-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Dupuis-224\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>179<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, influence affirm\u00e9e par l&rsquo;artiste dont une des premi\u00e8res \u0153uvres majeures (<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Saint Roch interc\u00e9dant la Vierge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Roch_interc%C3%A9dant_la_Vierge\">Saint Roch interc\u00e9dant la Vierge<\/a><\/i>) reprend \u00e0 l&rsquo;identique la posture du p\u00e8lerin de\u00a0<i><a title=\"La Madone des p\u00e8lerins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_p%C3%A8lerins\">La Madone des p\u00e8lerins<\/a><\/i>, tout comme son\u00a0<i><a title=\"La Mort de Marat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_Marat\">Marat<\/a><\/i>\u00a0est inspir\u00e9 de la\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">Mise au tombeau<\/a><\/i>\u00a0du Vatican<sup id=\"cite_ref-225\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-225\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>180<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg\/170px-Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg\/255px-Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg\/340px-Martin_Scorsese_by_David_Shankbone.jpg 2x\" alt=\"Photographie en gros plan d'un homme souriant aux cheveux gris qui porte des lunettes, habill\u00e9 d'un costume \u00e9l\u00e9gant.\" width=\"170\" height=\"231\" data-file-width=\"1081\" data-file-height=\"1471\" \/><\/a><figcaption>Le r\u00e9alisateur am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Martin Scorsese\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Scorsese\">Martin Scorsese<\/a>\u00a0reconna\u00eet l&rsquo;influence que Caravage exerce sur son art.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ren\u00e9 Jullian l&rsquo;\u00e9voque comme l&rsquo;un des p\u00e8res spirituels de l&rsquo;\u00e9cole r\u00e9aliste du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le r\u00e9alisme qui s&rsquo;\u00e9panouit au milieu du dix-neuvi\u00e8me si\u00e8cle trouve en Caravage son patron naturel\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Jullian_226-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Jullian-226\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>181<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;approche\u00a0<a title=\"Naturalisme (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naturalisme_(peinture)\">naturaliste<\/a>\u00a0de Caravage, vue sous sa perspective\u00a0<a title=\"R\u00e9alisme (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9alisme_(peinture)\">r\u00e9aliste<\/a>\u00a0aux yeux des artistes du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle appara\u00eet ainsi en \u00e9cho dans les \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Th\u00e9odore G\u00e9ricault\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9odore_G%C3%A9ricault\">G\u00e9ricault<\/a>,\u00a0<a title=\"Eug\u00e8ne Delacroix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_Delacroix\">Delacroix<\/a>, ou encore\u00a0<a title=\"Gustave Courbet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Courbet\">Courbet<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9douard Manet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89douard_Manet\">Manet<\/a><sup id=\"cite_ref-Jullian_226-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Jullian-226\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>181<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Dupuis_224-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Dupuis-224\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>179<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0souligne de m\u00eame les liens \u00e9troits entre Caravage et le r\u00e9alisme moderne, et affirme que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Courbet s&rsquo;inspire directement du Caravage\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0; Longhi \u00e9tend d&rsquo;ailleurs cette influence aux\u00a0<a title=\"Nature morte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature_morte\">natures mortes<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Francisco de Goya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Goya\">Goya<\/a>, Manet et Courbet entre autres<sup id=\"cite_ref-227\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-227\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>182<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certains artistes peintres importants du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"21\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XXI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle comme\u00a0<a title=\"Peter Doig\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Doig\">Peter Doig<\/a>\u00a0se r\u00e9clament encore de Caravage<sup id=\"cite_ref-228\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-228\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>183<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans un autre domaine d&rsquo;expression artistique, nombreux sont les\u00a0<a title=\"Photographe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Photographe\">photographes<\/a><sup id=\"cite_ref-229\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-229\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>184<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0mais aussi les\u00a0<a title=\"R\u00e9alisateur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9alisateur\">r\u00e9alisateurs de cin\u00e9ma<\/a>\u00a0qui reconnaissent l&rsquo;influence de Caravage sur certains de leurs choix d&rsquo;expression. C&rsquo;est le cas par exemple de\u00a0<a title=\"Martin Scorsese\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Scorsese\">Martin Scorsese<\/a>, qui reconna\u00eet lui devoir beaucoup, notamment dans ses films\u00a0<i><a title=\"Mean Streets\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mean_Streets\">Mean Streets<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i><a title=\"La Derni\u00e8re Tentation du Christ (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Derni%C3%A8re_Tentation_du_Christ_(film)\">La Derni\u00e8re Tentation du Christ<\/a><\/i>\u00a0; mais des cin\u00e9astes aussi diff\u00e9rents que\u00a0<a title=\"Pedro Costa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pedro_Costa\">Pedro Costa<\/a>,\u00a0<a title=\"Pier Paolo Pasolini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pier_Paolo_Pasolini\">Pier Paolo Pasolini<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Derek Jarman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Derek_Jarman\">Derek Jarman<\/a>\u00a0sont \u00e9galement concern\u00e9s<sup id=\"cite_ref-lacma_230-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-lacma-230\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>185<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En termes de style cin\u00e9matographique, le\u00a0<a title=\"N\u00e9or\u00e9alisme (cin\u00e9ma)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9or%C3%A9alisme_(cin%C3%A9ma)\">cin\u00e9ma n\u00e9or\u00e9aliste italien<\/a>\u00a0est sans doute celui qui b\u00e9n\u00e9ficie le plus directement de l&rsquo;influence posthume de Caravage<sup id=\"cite_ref-231\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-231\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>186<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;historien de l&rsquo;art\u00a0<a title=\"Andrew Graham-Dixon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrew_Graham-Dixon\">Graham-Dixon<\/a>\u00a0affirme dans son ouvrage\u00a0<i>Caravaggio: A Life Sacred and Profane<\/i>\u00a0que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Caravage peut \u00eatre consid\u00e9r\u00e9 comme un pionnier du cin\u00e9ma moderne<sup id=\"cite_ref-lacma_230-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-lacma-230\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>185<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvre\"><span id=\".C5.92uvre\"><\/span>\u0152uvre<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Liste de peintures du Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_peintures_du_Caravage\">Liste de peintures du Caravage<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u00c9volution_du_catalogue\"><span id=\".C3.89volution_du_catalogue\"><\/span>\u00c9volution du catalogue<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Michelangelo_Caravaggio_021.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Michelangelo_Caravaggio_021.jpg\/220px-Michelangelo_Caravaggio_021.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Michelangelo_Caravaggio_021.jpg\/330px-Michelangelo_Caravaggio_021.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Michelangelo_Caravaggio_021.jpg\/440px-Michelangelo_Caravaggio_021.jpg 2x\" alt=\"Toile repr\u00e9sentant un homme d\u00e9capit\u00e9 dont le bourreau ramasse la t\u00eate pour la mettre dans un plat port\u00e9 par une femme.\" width=\"220\" height=\"149\" data-file-width=\"3200\" data-file-height=\"2173\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9collation_de_saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage)\">La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>, 361\u00a0\u00d7\u00a0520\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1608.\u00a0<a title=\"Co-cath\u00e9drale Saint-Jean de La Valette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Co-cath%C3%A9drale_Saint-Jean_de_La_Valette\">Co-cath\u00e9drale Saint-Jean de La Valette<\/a>,\u00a0<a title=\"Malte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Malte\">Malte<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Etant donn\u00e9 qu&rsquo;aucun dessin de Caravage n&rsquo;a jamais \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9, toute son \u0153uvre connue est constitu\u00e9e de peintures<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009250-150\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>125<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Lors des premiers recensements, entre le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, on \u00e9num\u00e8re plus de\u00a0<span class=\"nowrap\">300 peintures<\/span>\u00a0qui lui sont attribu\u00e9es\u00a0; mais l&rsquo;estimation de\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0est beaucoup plus modeste\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00e0 tout compter, une centaine de tableaux<sup id=\"cite_ref-Longhi200414_232-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200414-232\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>187<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. Ce chiffre est tomb\u00e9 autour de 80 en 2014, sachant qu\u2019un grand nombre a \u00e9t\u00e9 perdu ou d\u00e9truit<sup id=\"cite_ref-233\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-233\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>at<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Dans ce groupe, une soixantaine d\u2019\u0153uvres sont reconnues unanimement par la communaut\u00e9 des sp\u00e9cialistes de Caravage<sup id=\"cite_ref-234\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-234\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>188<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, et quelques autres sont plus ou moins contest\u00e9es quant \u00e0 leur attribution.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme la plupart des artistes de cette \u00e9poque, Caravage ne laisse ni date, ni signature sur ses tableaux, \u00e0 deux exceptions pr\u00e8s\u00a0:\u00a0<i><a title=\"La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_D%C3%A9collation_de_saint_Jean-Baptiste_(Le_Caravage)\">La D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>, qui est symboliquement sign\u00e9e avec la repr\u00e9sentation du sang qui gicle au bas du tableau, et la premi\u00e8re version (authentifi\u00e9e en 2012<sup id=\"cite_ref-235\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-235\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>189<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>) de la\u00a0<i><a title=\"M\u00e9duse (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9duse_(Le_Caravage)\">T\u00eate de M\u00e9duse<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-236\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-236\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>190<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Les attributions sont compliqu\u00e9es par le fait qu&rsquo;il est d&rsquo;usage courant \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque, pour certains artistes, d&rsquo;ex\u00e9cuter des copies ou des variantes de leurs tableaux \u00e0 succ\u00e8s \u2014\u00a0ce que fait Caravage pour plusieurs de ses \u0153uvres, comme pour\u00a0<i><a title=\"La Diseuse de bonne aventure (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Diseuse_de_bonne_aventure_(Le_Caravage)\">La Diseuse de bonne aventure<\/a><\/i>\u00a0\u2014 mais aussi que d&rsquo;autres artistes peuvent se voir commander des copies de tableaux tr\u00e8s appr\u00e9ci\u00e9s. Des analyses stylistiques et physico-chimiques pouss\u00e9es (notamment par\u00a0<a title=\"R\u00e9flectographie infrarouge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9flectographie_infrarouge\">r\u00e9flectographie infrarouge<\/a>\u00a0et par\u00a0<a title=\"Autoradiographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoradiographie\">examen autoradiographique<\/a>, favorisant la perception des \u00e9tapes pr\u00e9coces ou ant\u00e9rieures sous la peinture finale<sup id=\"cite_ref-Puglisi2005385_160-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Puglisi2005385-160\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>132<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>), associ\u00e9es \u00e0 des recherches en archives, permettent toutefois d&rsquo;approcher un catalogue assez pr\u00e9cis de l\u2019\u0153uvre de Caravage.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Outre d&rsquo;\u00e9ventuelles \u0153uvres disparues \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque de Caravage ou apr\u00e8s sa mort, trois de ses tableaux connus ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9truits ou d\u00e9rob\u00e9s \u00e0\u00a0<a title=\"Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berlin\">Berlin<\/a>\u00a0en 1945, \u00e0 la fin de la\u00a0<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">Seconde Guerre mondiale<\/a>. Il s&rsquo;agit de\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>\u00a0(la premi\u00e8re version destin\u00e9e \u00e0 la chapelle Contarelli, expos\u00e9e temporairement avant son achat priv\u00e9, puis remplac\u00e9e par une seconde version), du\u00a0<i><a title=\"Portrait d'une courtisane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27une_courtisane\">Portrait d&rsquo;une courtisane<\/a><\/i>\u00a0et du\u00a0<i><a title=\"Le Christ au Mont des Oliviers (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Christ_au_Mont_des_Oliviers_(Le_Caravage)\">Christ au Mont des Oliviers<\/a><\/i>. Par ailleurs, la\u00a0<i><a title=\"La Nativit\u00e9 avec saint Fran\u00e7ois et saint Laurent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Nativit%C3%A9_avec_saint_Fran%C3%A7ois_et_saint_Laurent\">Nativit\u00e9 avec saint Fran\u00e7ois et saint Laurent<\/a><\/i>\u00a0a \u00e9t\u00e9 vol\u00e9e au mus\u00e9e de\u00a0<a title=\"Palerme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palerme\">Palerme<\/a>\u00a0en 1969 (sans doute par la\u00a0<a title=\"Cosa nostra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cosa_nostra\">mafia sicilienne<\/a>) et jamais retrouv\u00e9e depuis<sup id=\"cite_ref-237\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-237\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>191<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Enfin, il est possible que des tableaux install\u00e9s dans l&rsquo;\u00e9glise Sant&rsquo;Anna dei Lombardi \u00e0\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>\u00a0aient disparu dans un\u00a0<a title=\"S\u00e9isme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9isme\">tremblement de terre<\/a>\u00a0en 1805<sup id=\"cite_ref-238\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-238\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>192<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: il pourrait s&rsquo;agir d&rsquo;un\u00a0<i>Saint Jean<\/i>, d&rsquo;un\u00a0<i>Saint Fran\u00e7ois<\/i>\u00a0et d&rsquo;une\u00a0<i>R\u00e9surrection<\/i><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence n\u00e9cessaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_n%C3%A9cessaire\">[<abbr class=\"abbr\" title=\"r\u00e9f\u00e9rence\">r\u00e9f.<\/abbr>\u00a0souhait\u00e9e]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Pol\u00e9miques_d'attributions\"><span id=\"Pol.C3.A9miques_d.27attributions\"><\/span>Pol\u00e9miques d&rsquo;attributions<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c2\/Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg\/250px-Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c2\/Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg\/330px-Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c2\/Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg\/500px-Loches_Caravage_Emma%C3%BCs.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"157\" data-file-width=\"3335\" data-file-height=\"2379\" \/><\/a><figcaption><i>Le Souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/i>. Galerie Saint-Antoine,\u00a0<a title=\"Loches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loches\">Loches<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e9but 2006, une pol\u00e9mique a lieu au sujet de deux tableaux retrouv\u00e9s en 1999 dans l&rsquo;\u00e9glise Saint-Antoine de\u00a0<a title=\"Loches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loches\">Loches<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>. Il s&rsquo;agit d&rsquo;une version du\u00a0<i><a title=\"Fichier:Michelangelo Caravaggio 034.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Michelangelo_Caravaggio_034.jpg\">Souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/a><\/i>\u00a0et d&rsquo;une version de\u00a0<i><a title=\"Fichier:Le Caravage - L'incr\u00e9dulit\u00e9 de Saint Thomas.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Le_Caravage_-_L%27incr%C3%A9dulit%C3%A9_de_Saint_Thomas.jpg\">L&rsquo;Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-239\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-239\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>193<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Leur authenticit\u00e9, affirm\u00e9e par l&rsquo;historien de l&rsquo;art\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 Fr\u00e8ches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Fr%C3%A8ches\">Jos\u00e9 Fr\u00e8ches<\/a>, est contredite par un autre historien sp\u00e9cialiste de Caravage, le Britannique\u00a0<a title=\"Clovis Whitfield\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clovis_Whitfield\">Clovis Whitfield<\/a>, pour qui ils sont de\u00a0<a title=\"Prospero Orsi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prospero_Orsi\">Prospero Orsi<\/a>, par Maria Cristina Terzaghi, professeure \u00e0 l&rsquo;universit\u00e9 de\u00a0<span class=\"nowrap\">Rome III<\/span>, elle aussi sp\u00e9cialiste de Caravage, qui ne sait pas \u00e0 qui les attribuer et par Pierre Rosenberg, ancien directeur du Louvre et Pierre Curie, conservateur \u00e0 l\u2019Inventaire et connaisseur de la peinture italienne du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, qui les consid\u00e8rent comme des copies anciennes du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-240\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-240\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>194<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-LePointLoches_241-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-LePointLoches-241\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>195<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La municipalit\u00e9 de Loches, tenante de l&rsquo;hypoth\u00e8se des tableaux r\u00e9alis\u00e9s par l&rsquo;artiste, souligne que Caravage a souvent ex\u00e9cut\u00e9 plusieurs versions d&rsquo;un m\u00eame tableau, allant jusqu&rsquo;\u00e0 en effectuer des quasi-copies comportant seulement quelques d\u00e9tails diff\u00e9rents et qu&rsquo;ils apparaissent effectivement dans un inventaire autographe de\u00a0<a title=\"Philippe de B\u00e9thune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_de_B%C3%A9thune\">Philippe de B\u00e9thune<\/a>\u00a0de 1608 indiquant deux tableaux originaux de Caravage. Le blason de B\u00e9thune est d&rsquo;ailleurs peint sur les tableaux. Ils sont class\u00e9s monument historique depuis 2002 comme des copies<sup id=\"cite_ref-LePointLoches_241-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-LePointLoches-241\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>195<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Uqueen3.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/Uqueen3.jpg\/250px-Uqueen3.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/2\/28\/Uqueen3.jpg 1.5x\" alt=\"Toile montrant deux hommes barbus, qui regarde un troisi\u00e8me dont le doigt est point\u00e9 vers l'avant.\" width=\"220\" height=\"176\" data-file-width=\"283\" data-file-height=\"226\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Vocation de saint Pierre et saint Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Pierre_et_saint_Andr%C3%A9\">La Vocation de saint Pierre et saint Andr\u00e9<\/a><\/i>, 140 \u00d7 176\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1603-1606, huile sur toile.\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>, Londres.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, une nouvelle \u0153uvre de Caravage est authentifi\u00e9e en 2006, puis de nouveau consid\u00e9r\u00e9e comme copie d&rsquo;une peinture perdue<sup id=\"cite_ref-242\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-242\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>au<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Rel\u00e9gu\u00e9 dans les sous-sols de la collection royale du\u00a0<a title=\"Palais de Buckingham\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_de_Buckingham\">palais de Buckingham<\/a>, ce tableau intitul\u00e9\u00a0<i><a title=\"La Vocation de saint Pierre et saint Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vocation_de_saint_Pierre_et_saint_Andr%C3%A9\">La Vocation de saint Pierre et saint Andr\u00e9<\/a><\/i>\u00a0et jusque-l\u00e0 consid\u00e9r\u00e9 comme une copie, est attribu\u00e9 en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-11\" data-sort-value=\"2006-11\">novembre 2006<\/time>\u00a0au peintre et expos\u00e9 pour la premi\u00e8re fois en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2007-03\" data-sort-value=\"2007-03\">mars 2007<\/time>\u00a0dans une exposition consacr\u00e9e \u00e0 l&rsquo;art italien. La toile, qui mesure 140\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0de haut sur 176\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0de large<sup id=\"cite_ref-243\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-243\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>196<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, sort d&rsquo;une restauration. Le site de la\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0indique toutefois qu&rsquo;il s&rsquo;agit d&rsquo;une copie d&rsquo;apr\u00e8s Caravage, et propose \u00e9galement le titre alternatif de\u00a0<i>Pierre, Jacques et Jean<\/i><sup id=\"cite_ref-244\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-244\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>197<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 2010 au\u00a0<a title=\"Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vatican\">Vatican<\/a>, un tableau repr\u00e9sentant le martyre de\u00a0<a title=\"Laurent de Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_Rome\">saint Laurent<\/a>\u00a0et appartenant aux\u00a0<a title=\"Compagnie de J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compagnie_de_J%C3%A9sus\">J\u00e9suites<\/a>\u00a0est affirm\u00e9 comme \u00e9tant de la main de Caravage<sup id=\"cite_ref-245\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-245\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>198<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Toutefois, cette attribution ne r\u00e9siste pas longtemps \u00e0 l&rsquo;analyse<sup id=\"cite_ref-246\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-246\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>199<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-247\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-247\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>200<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-07-05\" data-sort-value=\"2012-07-05\">5 juillet 2012<\/time>, une centaine de dessins et quelques peintures r\u00e9alis\u00e9s dans sa jeunesse auraient \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s par des experts dans une collection \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau des Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_des_Sforza\">ch\u00e2teau Sforzesco<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a><sup id=\"cite_ref-248\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-248\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>201<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette attribution, remise en doute par la quasi-totalit\u00e9 des sp\u00e9cialistes du peintre, est tr\u00e8s peu probable<sup id=\"cite_ref-249\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-249\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>202<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-250\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-250\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>203<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-04\" data-sort-value=\"2016-04\">avril 2016<\/time>, deux experts<sup id=\"cite_ref-251\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-251\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>av<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0r\u00e9v\u00e8lent qu&rsquo;un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne (attribu\u00e9 au Caravage et \u00e0 Louis Finson)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_d%C3%A9capitant_Holopherne_(attribu%C3%A9_au_Caravage_et_%C3%A0_Louis_Finson)\">tableau<\/a>\u00a0retrouv\u00e9 par hasard deux ans plus t\u00f4t dans la r\u00e9gion de\u00a0<a title=\"Toulouse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toulouse\">Toulouse<\/a>\u00a0pourrait \u00eatre de la main de Caravage<sup id=\"cite_ref-252\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-252\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>204<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Ce tableau est une version de\u00a0<i>Judith et Holopherne<\/i>, jusque-l\u00e0 uniquement connue de la main de\u00a0<a title=\"Louis Finson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Finson\">Louis Finson<\/a>, identifi\u00e9 comme la copie d&rsquo;un original perdu de Caravage. L&rsquo;attribution de ce tableau \u00e0 Caravage est soutenue par certains sp\u00e9cialistes qui se basent sur des analyses radiographiques pour affirmer qu&rsquo;il ne saurait \u00eatre question d&rsquo;une copie mais bien d&rsquo;un original, sans pour autant susciter de consensus parmi les experts<sup id=\"cite_ref-253\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-253\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>205<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-254\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-254\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>206<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cependant, l&rsquo;importance de cette d\u00e9couverte convainc rapidement le\u00a0<a title=\"Minist\u00e8re de la Culture (France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minist%C3%A8re_de_la_Culture_(France)\">minist\u00e8re fran\u00e7ais de la Culture<\/a>\u00a0de classer ce tableau comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tr\u00e9sor national\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-255\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-255\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>207<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et de prononcer \u00e0 son endroit un arr\u00eat\u00e9 d&rsquo;interdiction de sortie du territoire, en attente d&rsquo;analyses compl\u00e9mentaires<sup id=\"cite_ref-256\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-256\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>208<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-257\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-257\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>209<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Finalement, le tableau n&rsquo;est pas acquis par l&rsquo;\u00c9tat fran\u00e7ais \u00e0 cause du doute sur son attribution \u2014\u00a0d&rsquo;autant que les vendeurs annoncent un prix extr\u00eamement \u00e9lev\u00e9<sup id=\"cite_ref-258\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-258\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>210<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; mais il est vendu en 2019 \u00e0\u00a0<a title=\"J. Tomilson Hill\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J._Tomilson_Hill\">J. Tomilson Hill<\/a>, un riche collectionneur am\u00e9ricain, contre une somme qui n&rsquo;est pas r\u00e9v\u00e9l\u00e9e au public mais qui serait de 96 millions d&rsquo;euros (110 millions de dollars)<sup id=\"cite_ref-259\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-259\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>211<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-260\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-260\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>212<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne attribu\u00e9 au Caravage, 144\u00a0\u00d7\u00a0173\u00a0cm, 1607, retrouv\u00e9 pr\u00e8s de Toulouse en 2014.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg\/330px-Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg\/500px-Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg\/960px-Giuditta_e_Oloferne_-_Tolosa.jpg 2x\" alt=\"Toile repr\u00e9sentant un homme nu \u00e9gorg\u00e9 par une femme accompagn\u00e9e d'une vieille servante.\" width=\"297\" height=\"247\" data-file-width=\"1400\" data-file-height=\"1162\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne (attribu\u00e9 au Caravage et \u00e0 Louis Finson)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_d%C3%A9capitant_Holopherne_(attribu%C3%A9_au_Caravage_et_%C3%A0_Louis_Finson)\"><i>Judith d\u00e9capitant Holopherne<\/i><\/a>\u00a0attribu\u00e9 au Caravage, 144\u00a0\u00d7\u00a0173\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1607, retrouv\u00e9 pr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Toulouse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toulouse\">Toulouse<\/a>\u00a0en 2014.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne, par Louis Finson, 140 \u00d7 160\u00a0cm, vers 1607, palais Zevallos (Naples).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ludovicus_Finson_(Attr.)_-_Judith_and_Holofernes.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Ludovicus_Finson_%28Attr.%29_-_Judith_and_Holofernes.jpg\/330px-Ludovicus_Finson_%28Attr.%29_-_Judith_and_Holofernes.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Ludovicus_Finson_%28Attr.%29_-_Judith_and_Holofernes.jpg\/500px-Ludovicus_Finson_%28Attr.%29_-_Judith_and_Holofernes.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/c\/c1\/Ludovicus_Finson_%28Attr.%29_-_Judith_and_Holofernes.jpg 2x\" alt=\"Toile repr\u00e9sentant un homme nu \u00e9gorg\u00e9 par une femme accompagn\u00e9e d'une vieille servante.\" width=\"286\" height=\"247\" data-file-width=\"578\" data-file-height=\"500\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne (Palais Zevallos)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_d%C3%A9capitant_Holopherne_(Palais_Zevallos)\">Judith d\u00e9capitant Holopherne<\/a><\/i>, par\u00a0<a title=\"Louis Finson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Finson\">Louis Finson<\/a>, 140 \u00d7 160\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, vers 1607,\u00a0<a title=\"Palais Zevallos\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_Zevallos\">palais Zevallos<\/a>\u00a0(Naples).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne, par Caravage, 145 \u00d7 195\u00a0cm, 1598, galerie nationale d'Art ancien (Rome).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg\/346px-Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg\/519px-Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg\/691px-Judith_Beheading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg 2x\" alt=\"Toile repr\u00e9sentant un homme nu \u00e9gorg\u00e9 par une femme accompagn\u00e9e d'une vieille servante.\" width=\"335\" height=\"247\" data-file-width=\"3998\" data-file-height=\"2951\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Judith d\u00e9capitant Holopherne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_d%C3%A9capitant_Holopherne\">Judith d\u00e9capitant Holopherne<\/a><\/i>, par Caravage, 145 \u00d7 195\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, 1598,\u00a0<a title=\"Galerie nationale d'Art ancien (Rome)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_nationale_d%27Art_ancien_(Rome)\">galerie nationale d&rsquo;Art ancien (Rome)<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-11-10\" data-sort-value=\"2016-11-10\">10 novembre 2016<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-02-05\" data-sort-value=\"2017-02-05\">5 f\u00e9vrier 2017<\/time>, la\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>\u00a0organise une exposition sous forme de confrontation entre des peintures attribu\u00e9es et d&rsquo;autres en d\u00e9bat d&rsquo;attribution\u00a0: \u00ab\u00a0Terzo dialogo. Attorno a Caravaggio\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-261\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-261\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>213<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-09\" data-sort-value=\"2017-09\">septembre 2017<\/time>, constatant la multiplication des attributions plus ou moins fantaisistes soutenues par des experts aux qualifications parfois douteuses, la\u00a0<a title=\"Galerie Borgh\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_Borgh%C3%A8se\">galerie Borgh\u00e8se<\/a>\u00a0de Rome annonce sa d\u00e9cision de lancer un institut d\u00e9di\u00e9 \u00e0 Caravage, le\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Caravaggio Research Institute<\/span><\/i>, qui doit offrir \u00e0 la fois un centre de recherches sur l\u2019\u0153uvre du peintre mais aussi un programme d&rsquo;expositions internationales<sup id=\"cite_ref-262\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-262\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>214<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;entreprise\u00a0<a title=\"Fendi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fendi\">Fendi<\/a>, sp\u00e9cialis\u00e9e dans le luxe, s&rsquo;associe \u00e0 ce projet comme\u00a0<a title=\"M\u00e9c\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9c%C3%A8ne\">m\u00e9c\u00e8ne<\/a>, au moins pour le lancement et les trois premi\u00e8res ann\u00e9es<sup id=\"cite_ref-263\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-263\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>215<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_mus%C3%A9e_du_Prado_(Madrid)_(4660401883).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Le_mus%C3%A9e_du_Prado_%28Madrid%29_%284660401883%29.jpg\/250px-Le_mus%C3%A9e_du_Prado_%28Madrid%29_%284660401883%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Le_mus%C3%A9e_du_Prado_%28Madrid%29_%284660401883%29.jpg\/330px-Le_mus%C3%A9e_du_Prado_%28Madrid%29_%284660401883%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Le_mus%C3%A9e_du_Prado_%28Madrid%29_%284660401883%29.jpg\/500px-Le_mus%C3%A9e_du_Prado_%28Madrid%29_%284660401883%29.jpg 2x\" alt=\"photo d'un monument \u00e0 colonnades entour\u00e9 de pelouses\" width=\"220\" height=\"146\" data-file-width=\"1793\" data-file-height=\"1190\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>\u00a0est partie prenante dans l&rsquo;enqu\u00eate sur la toile d\u00e9couverte en 2021, un\u00a0<i>Ecce Homo<\/i>\u00a0qui pourrait un jour \u00eatre r\u00e9attribu\u00e9 \u00e0 Caravage<sup id=\"cite_ref-CDA_264-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-CDA-264\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>216<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au mois d&rsquo;<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04\" data-sort-value=\"2021-04\">avril 2021<\/time>, une vente aux ench\u00e8res d\u00e9fraie la chronique en\u00a0<a title=\"Espagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Espagne\">Espagne<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion de la vente d&rsquo;un\u00a0<i><a title=\"Ecce homo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ecce_homo\">Ecce Homo<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-265\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-265\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>217<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: un tableau anonyme, intitul\u00e9\u00a0<i>Le Couronnement d&rsquo;\u00e9pines<\/i>\u00a0et attribu\u00e9 \u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;entourage de\u00a0<a title=\"Jos\u00e9 de Ribera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_de_Ribera\">Ribera<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>, est propos\u00e9 au milieu d&rsquo;une vaste vente d\u2019\u0153uvres diverses, pour une estimation initiale de 1\u00a0500\u00a0euros selon le catalogue de la maison d&rsquo;ench\u00e8res<sup id=\"cite_ref-266\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-266\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>218<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Mais le tableau ne passe finalement pas en salle des ventes puisque l&rsquo;\u00c9tat espagnol intervient auparavant\u00a0; en effet, cette \u0153uvre pourrait \u00eatre un nouveau tableau autographe de Caravage, selon des experts aussi notables que la professeure\u00a0<a class=\"new\" title=\"Maria Cristina Terzaghi (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Maria_Cristina_Terzaghi&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Maria Cristina Terzaghi<\/a>\u00a0qui \u00e9voque la piste d&rsquo;une commande de 1605 destin\u00e9e au cardinal Massimo Massimi<sup id=\"cite_ref-267\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-267\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>219<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(piste creus\u00e9e en d\u00e9tail par le professeur Massimo Pulini, l&rsquo;un des premiers \u00e0 avoir identifi\u00e9 la touche caravagesque dans la toile<sup id=\"cite_ref-268\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-268\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>220<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>). L&rsquo;action du minist\u00e8re espagnol de la culture bloque la vente ainsi que l&rsquo;exportation du tableau dans l&rsquo;attente de recherches compl\u00e9mentaires<sup id=\"cite_ref-269\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-269\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>221<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-270\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-270\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>222<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Cette premi\u00e8re \u00e9tape rel\u00e8ve d&rsquo;abord de la pr\u00e9caution, mais apr\u00e8s plusieurs mois d&rsquo;enqu\u00eate le minist\u00e8re d\u00e9cide d&rsquo;attribuer \u00e0 la toile le titre de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0bien d&rsquo;int\u00e9r\u00eat culturel\u00a0\u00bb<\/span>, confirmant ainsi que la question d&rsquo;une attribution \u00e0 Caravage est s\u00e9rieuse sinon certaine<sup id=\"cite_ref-271\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-271\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>223<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00c9tat espagnol se r\u00e9serve par cette d\u00e9cision la possibilit\u00e9 d&rsquo;user d&rsquo;un droit de pr\u00e9emption sur une \u00e9ventuelle vente de la toile<sup id=\"cite_ref-CDA_264-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-CDA-264\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>216<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Historiographie\">Historiographie<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Des milliers d&rsquo;ouvrages ont \u00e9t\u00e9 \u00e9crits au sujet de Caravage<sup id=\"cite_ref-272\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-272\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>aw<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, mais un seul biographe mentionne son nom dans un ouvrage publi\u00e9 du vivant du peintre\u00a0: il s&rsquo;agit du N\u00e9erlandais\u00a0<a title=\"Carel van Mander\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carel_van_Mander\">Carel van Mander<\/a>, qui publie son\u00a0<i><a title=\"Schilder-boeck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Schilder-boeck\">Schilder-boeck<\/a><\/i>\u00a0en 1604. D\u00e8s cette premi\u00e8re mention, les m\u0153urs de Caravage sont jug\u00e9es avec une s\u00e9v\u00e9rit\u00e9 qu&rsquo;accro\u00eet la diff\u00e9rence culturelle entre l&rsquo;auteur hollandais et le milieu artistique romain<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200915-16_273-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200915-16-273\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>224<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. En 1615 (soit cinq ans apr\u00e8s la mort de Caravage), son nom est \u00e0 nouveau cit\u00e9 dans deux nouvelles publications portant sur la th\u00e9orie picturale, l&rsquo;une de Agucchi qui vise plut\u00f4t \u00e0 d\u00e9fendre une peinture classique id\u00e9alisante contre l&rsquo;imitation caravagesque de la Nature, et l&rsquo;autre du peintre Giulio Cesare Gigli qui \u00e9voque le caract\u00e8re\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0fantasque\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de Caravage mais cite aussi des louanges \u00e0 son propos<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200915-16_273-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200915-16-273\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>224<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;ouvrage suivant est essentiel, car il s&rsquo;agit d&rsquo;une premi\u00e8re v\u00e9ritable biographie qui marque durablement la r\u00e9putation de Caravage. C&rsquo;est l\u2019\u0153uvre du m\u00e9decin et amateur d&rsquo;art de\u00a0<a title=\"Sienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sienne\">Sienne<\/a>,\u00a0<a title=\"Giulio Mancini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giulio_Mancini\">Giulio Mancini<\/a>, dont le trait\u00e9 intitul\u00e9\u00a0<i>Consid\u00e9rations sur la peinture<\/i>\u00a0est publi\u00e9 \u00e0 titre posthume en 1619. Il t\u00e9moigne du succ\u00e8s rencontr\u00e9 par Caravage \u00e0 Rome, se montre admiratif de son\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0grand esprit\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et \u00e9voque certaines\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0extravagances\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0dans son attitude, mais il s&rsquo;efforce de ne pas colporter de l\u00e9gende n\u00e9gative \u00e0 son propos. N\u00e9anmoins, une br\u00e8ve note ajout\u00e9e ult\u00e9rieurement et quasi-illisible fait mention d&rsquo;une peine de prison d&rsquo;un an pour un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d\u00e9lit\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0commis \u00e0 Milan. Ce d\u00e9tail, dont la v\u00e9racit\u00e9 est tr\u00e8s douteuse, est ensuite repris et infiniment amplifi\u00e9 par les adversaires de Caravage<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200920-21_274-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200920-21-274\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>225<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-275\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-275\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>226<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Au premier rang de ses ennemis se trouve\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>\u00a0qui, apr\u00e8s avoir \u00e9t\u00e9 en conflit ouvert avec lui de son vivant, r\u00e9dige aux alentours de 1625 sa propre biographie du peintre, publi\u00e9e en 1642 et qui entache durablement la r\u00e9putation de Caravage<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200923_276-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200923-276\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>227<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Roberto_Longhi.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e5\/Roberto_Longhi.jpg\/220px-Roberto_Longhi.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/e\/e5\/Roberto_Longhi.jpg 1.5x\" alt=\"Photo en noir et blanc du profil gauche d'un homme aux cheveux blancs.\" width=\"220\" height=\"238\" data-file-width=\"222\" data-file-height=\"240\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;historien de l&rsquo;art\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0vers 1960.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Giovanni Pietro Bellori<\/a>\u00a0se r\u00e9f\u00e8re ainsi aux accusations d&rsquo;immoralit\u00e9 dues \u00e0 Baglione lorsqu&rsquo;il r\u00e9dige \u00e0 son tour la biographie de Caravage dans son c\u00e9l\u00e8bre ouvrage achev\u00e9 en 1645 mais publi\u00e9 vingt ans plus tard,\u00a0<i>Vite dei pittori, scultori ed architetti moderni<\/i>. \u00c0 la suite de Agucchi, il se pose en d\u00e9fenseur d&rsquo;une beaut\u00e9 id\u00e9ale li\u00e9e \u00e0 un mode de vie irr\u00e9prochable, et critique violemment Caravage,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0mort aussi mal qu&rsquo;il a v\u00e9cu\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: il vise surtout en r\u00e9alit\u00e9 les caravagesques qui l&rsquo;ont suivi. Il rassemble n\u00e9anmoins bon nombre d&rsquo;informations utiles sur la vie, l\u2019\u0153uvre et les commanditaires de Caravage. D&rsquo;autres ouvrages encore sont publi\u00e9s au fil du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, qui reprennent fr\u00e9quemment les assertions accusatrices de Bellori pour confirmer le r\u00f4le qu&rsquo;a jou\u00e9 Caravage dans la ruine suppos\u00e9e de la peinture (par exemple\u00a0<a title=\"Luigi Pellegrini Scaramuccia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luigi_Pellegrini_Scaramuccia\">Scaramuccia<\/a>\u00a0en 1674, ou encore le Bolonais\u00a0<a title=\"Carlo Cesare Malvasia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carlo_Cesare_Malvasia\">Malvasia<\/a>\u00a0quatre ans plus tard)<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200924-26_277-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200924-26-277\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>228<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. Quelques publications, certes beaucoup plus rares, existent n\u00e9anmoins qui \u00e9mettent un avis plus clairement laudateur sur l&rsquo;art de Caravage, dont la\u00a0<i><a title=\"Teutsche Academie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Teutsche_Academie\">Teutsche Academie<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Joachim von Sandrart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joachim_von_Sandrart\">Joachim von Sandrart<\/a><sup id=\"cite_ref-Longhi200413_278-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200413-278\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>229<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Paradoxalement, il est possible de consid\u00e9rer que la popularit\u00e9 de Caravage \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle repose encore largement sur la manipulation de Bellori, selon le principe postromantique que le g\u00e9nie et la criminalit\u00e9 (ou la folie) sont en grande proximit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer200927_279-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer200927-279\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>230<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-280\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-280\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>ax<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, l&rsquo;int\u00e9r\u00eat retrouv\u00e9 du public et des historiens de l&rsquo;art pour Caravage doit beaucoup \u00e0\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0qui publie \u00e0 partir de 1926 des s\u00e9ries d&rsquo;analyses sur Caravage, sur son entourage, ses pr\u00e9d\u00e9cesseurs et ses suiveurs (en France en particulier)\u00a0; Longhi joue notamment un r\u00f4le majeur dans le rattachement du peintre \u00e0 ses sources typiquement lombardes<sup id=\"cite_ref-281\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-281\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>231<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, tout comme il identifie le r\u00f4le n\u00e9faste des premiers biographes dans son destin critique\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la critique [\u2026] s&rsquo;enlise dans le marais de l&rsquo;\u00ab\u00a0Id\u00e9e\u00a0\u00bb de Bellori et y demeure, occup\u00e9e \u00e0 croasser contre l&rsquo;artiste, jusqu&rsquo;au temps du n\u00e9oclassicisme<sup id=\"cite_ref-Longhi200412_282-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Longhi200412-282\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>232<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>. \u00c0 ses c\u00f4t\u00e9s ou \u00e0 sa suite, nombreux sont les historiens et critiques du monde entier \u00e0 s&rsquo;int\u00e9resser \u00e0 Caravage et \u00e0 proposer de nombreuses publications \u00e0 son sujet, notamment dans le\u00a0<i><a title=\"The Burlington Magazine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Burlington_Magazine\">Burlington Magazine<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-283\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-283\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>233<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0: sans pouvoir \u00eatre exhaustif, il est possible de citer parmi les plus importants les Britanniques\u00a0<a title=\"Denis Mahon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Denis_Mahon\">Denis Mahon<\/a>,\u00a0<a title=\"Helen Langdon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Helen_Langdon\">Helen Langdon<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"John Spike\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Spike\">John T. Spike<\/a>, les Italiens\u00a0<a title=\"Lionello Venturi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lionello_Venturi\">Lionello Venturi<\/a>,\u00a0<a title=\"Mina Gregori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mina_Gregori\">Mina Gregori<\/a>,\u00a0<a title=\"Maurizio Marini (historien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurizio_Marini_(historien)\">Maurizio Marini<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Maurizio Calvesi (historien de l'art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurizio_Calvesi_(historien_de_l%27art)\">Maurizio Calvesi<\/a>, les Am\u00e9ricains\u00a0<a title=\"Catherine Puglisi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catherine_Puglisi\">Catherine Puglisi<\/a>\u00a0et Richard Spear, les Allemands\u00a0<a title=\"Walter Friedlaender\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Walter_Friedlaender\">Walter Friedlaender<\/a><sup id=\"cite_ref-284\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-284\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>234<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Sybille Ebert-Schifferer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sybille_Ebert-Schifferer\">Sybille Ebert-Schifferer<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sebastian Sch\u00fctze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sebastian_Sch%C3%BCtze\">Sebastian Sch\u00fctze<\/a><sup id=\"cite_ref-285\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-285\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>235<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, l&rsquo;Autrichien\u00a0<a class=\"new\" title=\"Wolfgang Kallab (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Kallab&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Wolfgang Kallab<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"cs:Wolfgang Kallab\" href=\"https:\/\/cs.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Kallab\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en tch\u00e8que\u00a0: \u00ab\u00a0Wolfgang Kallab\u00a0\u00bb\">(cs)<\/span><\/a><sup id=\"cite_ref-Berne-Joffroy199941_286-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Berne-Joffroy199941-286\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>236<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Hommages\">Hommages<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Lire_100000_(Caravaggio).JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Lire_100000_%28Caravaggio%29.JPG\/250px-Lire_100000_%28Caravaggio%29.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Lire_100000_%28Caravaggio%29.JPG\/330px-Lire_100000_%28Caravaggio%29.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Lire_100000_%28Caravaggio%29.JPG\/500px-Lire_100000_%28Caravaggio%29.JPG 2x\" alt=\"billet de banque arborant au recto le visage de Caravage et au verso une repr\u00e9sentation de sa nature morte \u00e0 la corbeille de fruits\" width=\"220\" height=\"195\" data-file-width=\"712\" data-file-height=\"632\" \/><\/a><figcaption>100\u00a0000\u00a0Lires Caravaggio.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Banque d'Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Banque_d%27Italie\">Banque d&rsquo;Italie<\/a>\u00a0imprime au cours des ann\u00e9es 1990-1997 un billet de 100\u00a0000\u00a0lires \u00e0 l&rsquo;effigie de Caravage<sup id=\"cite_ref-287\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-287\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>237<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>. La\u00a0<a title=\"Saint-Marin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Marin\">r\u00e9publique de Saint-Marin<\/a>\u00a0cr\u00e9e plusieurs pi\u00e8ces de monnaie en hommage \u00e0 Caravage en 2010<sup id=\"cite_ref-288\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-288\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>238<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, puis une en 2018 qui reprend la sc\u00e8ne du\u00a0<a title=\"Le Souper \u00e0 Emma\u00fcs (Le Caravage, Milan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Souper_%C3%A0_Emma%C3%BCs_(Le_Caravage,_Milan)\">souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/a><sup id=\"cite_ref-289\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-289\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>239<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Des\u00a0<a title=\"Timbre postal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Timbre_postal\">timbres postaux<\/a>\u00a0repr\u00e9sentant des tableaux de Caravage, ou bien des portraits de Caravage lui-m\u00eame, sont \u00e9mis en Italie<sup id=\"cite_ref-290\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-290\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>240<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, \u00e0 Malte<sup id=\"cite_ref-291\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-291\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>241<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, au Vatican<sup id=\"cite_ref-292\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-292\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>242<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et dans de nombreux autres pays<sup id=\"cite_ref-293\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-293\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>243<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parmi les hommages li\u00e9s au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatre centi\u00e8me\">400<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0anniversaire de sa mort, la ville de\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0organise en\u00a0<a title=\"2010 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2010_en_arts_plastiques\">2010<\/a>\u00a0une exposition exceptionnelle des tableaux de Caravage au\u00a0<a title=\"Palais du Quirinal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Quirinal\">palais du Quirinal<\/a><sup id=\"cite_ref-294\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-294\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>244<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un monument fun\u00e9raire lui est d\u00e9di\u00e9 en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-07\" data-sort-value=\"2014-07\">juillet 2014<\/time><sup id=\"cite_ref-295\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-295\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>245<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0dans le village de\u00a0<a title=\"Porto Ercole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porto_Ercole\">Porto Ercole<\/a>\u00a0o\u00f9 il trouve la mort en 1610, en d\u00e9pit de vives critiques<sup id=\"cite_ref-296\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-296\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>246<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0et malgr\u00e9 les doutes concernant l&rsquo;authenticit\u00e9 des ossements qui y sont conserv\u00e9s<sup id=\"cite_ref-NYT_04_07_2010_121-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-NYT_04_07_2010-121\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>98<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Voir_aussi\">Voir aussi<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Documentation\">Documentation<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span title=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Document utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l\u2019article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\u00a0: document utilis\u00e9 comme source pour la r\u00e9daction de cet article.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"AbbateBarberaBolognaDenunzio2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Vincenzo_AbbateGioacchino_BarberaFerdinando_BolognaAntonio_Ernesto_Denunzio2005\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Vincenzo\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Abbate<\/span>, Gioacchino\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Barbera<\/span>, Ferdinando\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bologna<\/span>, Antonio Ernesto\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Denunzio<\/span>, Keith\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Sciberras<\/span>, Donatella\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Spagnolo<\/span>\u00a0et David M.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Stone<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Caravaggio\u00a0: The Final Years. The National Gallery (London)<\/cite>, Napoli, Electa,\u00a0<time>2005<\/time>, 191\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, 28\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, couleurs\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-510-0264-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-510-0264-9\"><span class=\"nowrap\">88-510-0264-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Arasse2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Daniel_Arasse2008\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Arasse<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;Homme en jeu. Les g\u00e9nies de la Renaissance<\/cite>, Paris, Hazan,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01978)\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7541-0280-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7541-0280-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-7541-0280-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Arasse1992\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Daniel_Arasse1992\" class=\"ouvrage\">Daniel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Arasse<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le D\u00e9tail\u00a0: pour une histoire rapproch\u00e9e de la peinture<\/cite>, Paris, Flammarion,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Id\u00e9es et Recherches\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1992<\/time>, 288\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-08-010962-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-08-010962-6\"><span class=\"nowrap\">2-08-010962-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Bardon1978\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Fran\u00e7oise_Bardon1978\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Fran\u00e7oise Bardon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7oise_Bardon\">Fran\u00e7oise\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bardon<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage, ou l&rsquo;exp\u00e9rience de la mati\u00e8re<\/cite>, Paris, Presses universitaires de France,\u00a0<time>1978<\/time>, 222\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Bellori1991\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Giovanni_Pietro_Bellori1991\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Giovanni Pietro\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bellori<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Vie du Caravage<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Le Promeneur\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1991<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01672), 62\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-07-072391-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-07-072391-7\"><span class=\"nowrap\">2-07-072391-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\u00a0Une \u00e9dition de 1821 est\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=itNNAQAAIAAJ\" rel=\"nofollow\">disponible en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DitNNAQAAIAAJ\">archive<\/a>]<\/small>.<\/li>\n<li><span id=\"Dictionnaire_B\u00e9n\u00e9zit1999\" class=\"ouvrage\"><a title=\"B\u00e9n\u00e9zit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9n%C3%A9zit\">Dictionnaire B\u00e9n\u00e9zit<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire critique et documentaire des peintres,sculpteurs, dessinateurs et graveurs de tous les temps et de tous les pays<\/cite>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a03, Gr\u00fcnd,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1999-01\" data-sort-value=\"1999-01\">janvier 1999<\/time>, 13440\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2700030133\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2700030133\"><span class=\"nowrap\">2700030133<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">219-222<\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Berne-Joffroy1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Andr\u00e9_Berne-Joffroy1999\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Andr\u00e9 Berne-Joffroy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Berne-Joffroy\">Andr\u00e9\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Berne-Joffroy<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Dossier Caravage\u00a0: psychologie des attributions et psychologie de l\u2019art<\/cite>, Paris, Flammarion,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Id\u00e9es et Recherches\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1999<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01959, \u00e9ditions de Minuit)\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-213-63697-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-213-63697-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-213-63697-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>, r\u00e9\u00e9dition de 1999 annot\u00e9e par Arnauld Brejon de Lavergn\u00e9e.<\/li>\n<li><span id=\"Bolard2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Laurent_Bolard2010\" class=\"ouvrage\">Laurent\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bolard<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage, 1571-1610<\/cite>, Paris, Fayard,\u00a0<time>2010<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-213-63697-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-213-63697-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-213-63697-9<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=ATpIeZdByoYC\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DATpIeZdByoYC\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>.<\/li>\n<li>Ralf van B\u00fchren,\u00a0<i><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/23753234.2017.1287283\" rel=\"nofollow\">Caravaggio\u2019s \u2018Seven Works of Mercy\u2019 in Naples. The relevance of art history to cultural journalism<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.tandfonline.com%2Fdoi%2Ffull%2F10.1080%2F23753234.2017.1287283\">archive<\/a>]<\/small><\/i>, in\u00a0<i>Church, Communication and Culture<\/i>\u00a02 (2017),\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">63-87<\/span><\/li>\n<li><span id=\"Calvezi1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maurizio_Calvezi1998\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Maurizio\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Calvezi<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Caravaggio<\/cite>, Firenze, Giunti,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Art Dossier\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1998<\/time>, 63\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-09-76268-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-09-76268-1\"><span class=\"nowrap\">88-09-76268-1<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Cappelletti2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Francesca_Cappelletti2008\" class=\"ouvrage\">Francesca\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cappelletti<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien par le Centre international d&rsquo;\u00e9tudes linguistiques),\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage et les caravagesques<\/cite>, Le Figaro,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Les Grands Ma\u00eetres de l&rsquo;Art\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2008<\/time>, 335\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-8105-0023-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-8105-0023-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-8105-0023-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Careri2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Giovanni_Careri2015\" class=\"ouvrage\">Giovanni\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Careri<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage. La peinture en ses miroirs<\/cite>, Paris, Citadelles &amp; Mazenod,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Les Phares\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2015<\/time>, 384\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-85088-641-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-85088-641-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-85088-641-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Christiansen1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Keith_Christiansen1995\" class=\"ouvrage\">Keith\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Christiansen<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage et \u00ab\u00a0l&rsquo;esempio davanti del naturale\u00a0\u00bb<\/cite>, \u00e9ditions G\u00e9rard Montfort,\u00a0<time>1995<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01986 in\u00a0<i>The Art Bulletin<\/i>), 91\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85226-515-X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85226-515-X\"><span class=\"nowrap\">2-85226-515-X<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Ebert-Schifferer2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sybille_Ebert-Schifferer2009\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Sybille Ebert-Schifferer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sybille_Ebert-Schifferer\">Sybille\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Ebert-Schifferer<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Paris, Hazan,\u00a0<time>2009<\/time>, 319\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7541-0399-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7541-0399-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-7541-0399-2<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Fr\u00e8ches1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jos\u00e9_Fr\u00e8ches1995\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Jos\u00e9 Fr\u00e8ches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9_Fr%C3%A8ches\">Jos\u00e9\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Fr\u00e8ches<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage\u00a0: Peintre et assassin<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<time>1995<\/time>, 159\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-043913-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-043913-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-043913-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Freedberg1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sydney_Freedberg1993\" class=\"ouvrage\">Sydney Freedberg,\u00a0<cite class=\"italique\">Autour de 1600. Une r\u00e9volution dans la peinture italienne<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Art et artistes\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1993<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01983, Harvard University Press), 199\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-07-072972-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-07-072972-9\"><span class=\"nowrap\">2-07-072972-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Giorgi1999\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rosa_Giorgi1999\" class=\"ouvrage\">Rosa Giorgi (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien par Denis-Armand Canal),\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, \u00c9ditions de La Martini\u00e8re,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Art-Poche\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1999<\/time>, 143\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7324-2492-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7324-2492-7\"><span class=\"nowrap\">2-7324-2492-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Graham-Dixon2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Andrew_Graham-Dixon2012\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Andrew Graham-Dixon,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Caravaggio: A Life Sacred and Profane<\/cite>, W W Norton &amp; Company Incorporated,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-11-12\" data-sort-value=\"2012-11-12\">12 novembre 2012<\/time>, 514\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9780393343434\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9780393343434\"><span class=\"nowrap\">9780393343434<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=LVdjQgAACAAJ\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DLVdjQgAACAAJ\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Gregori1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mina_Gregori1995\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Mina Gregori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mina_Gregori\">Mina\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gregori<\/span><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien par Odile M\u00e9n\u00e9gaux),\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Paris, Gallimard-Electa,\u00a0<time>1995<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-015026-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-015026-7\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-015026-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"TheAge\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Mina\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gregori<\/span>, Luigi\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Salerno<\/span>, Richard\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Spear<\/span>\u00a0<i><abbr class=\"abbr\" title=\"et alii (et d\u2019autres)\">et al.<\/abbr><\/i>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The Age of Caravaggio<\/cite>, New York, Milan, The Metropolitan Museum of Art et Electa Editrice,\u00a0<time>1985<\/time>, 367\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-87099-382-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-87099-382-8\"><span class=\"nowrap\">0-87099-382-8<\/span><\/a>)<\/small><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\u00a0: catalogue des expositions du\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>\u00a0(<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>) et du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de Capodimonte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_Capodimonte\">Museo Nazionale di Capodimonte<\/a>\u00a0(<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>) en 1985.<\/li>\n<li><span id=\"Haenel2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yannick_Haenel2019\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yannick Haenel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yannick_Haenel\">Yannick\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Haenel<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">La Solitude Caravage<\/cite>, Fayard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Des vies\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2019<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-21-370630-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-21-370630-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-21-370630-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Hilaire1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Hilaire1995\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Hilaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Hilaire\">Michel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Hilaire<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage, le Sacr\u00e9 et la Vie\u00a0: 33 tableaux expliqu\u00e9s<\/cite>, Herscher,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Le Mus\u00e9e miniature\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1995<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7335-0251-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7335-0251-4\"><span class=\"nowrap\">2-7335-0251-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"DossierArt\" class=\"ouvrage\">Michel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Hilaire<\/span>, Mina\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Gregori<\/span>, Olivier\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Zeder<\/span>\u00a0<i><abbr class=\"abbr\" title=\"et alii (et d\u2019autres)\">et al.<\/abbr><\/i>, \u00ab\u00a0<cite>Caravage et le caravagisme<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Dossier de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dossier_de_l%27art\">Dossier de l&rsquo;art<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0197,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-06\" data-sort-value=\"2012-06\">juin 2012<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a095\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\">ISSN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/portal.issn.org\/resource\/issn\/1626-2255\" rel=\"nofollow\">1626-2255<\/a><\/span>)<\/small><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"HilaireH\u00e9mery2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_HilaireAxel_H\u00e9mery2012\" class=\"ouvrage\">Michel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Hilaire<\/span>\u00a0et Axel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">H\u00e9mery<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite class=\"italique\">Corps et Ombres. Caravage et le caravagisme europ\u00e9en\u00a0: Mus\u00e9e Cernuschi<\/cite>, Milan, Cinq continents,\u00a0<time>2012<\/time>, 501\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-88-7439-569-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-88-7439-569-9\"><span class=\"nowrap\">978-88-7439-569-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>\n<div>Catalogue de l&rsquo;exposition du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Fabre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Fabre\">Mus\u00e9e Fabre<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Augustins de Toulouse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Augustins_de_Toulouse\">Mus\u00e9e des Augustins<\/a>, \u00e9t\u00e9 2012. Voir la partie consacr\u00e9e \u00e0 Caravage,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">45\u201399<\/span>.<\/div>\n<\/li>\n<li><span id=\"Jover2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Manuel_Jover2007\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Manuel Jover\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuel_Jover\">Manuel Jover<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Terrail,\u00a0<time>2007<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-87939-321-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-87939-321-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-87939-321-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"K\u00f6nig1997\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Eberhard_K\u00f6nig1997\" class=\"ouvrage\">Eberhard\u00a0<span class=\"nom_auteur\">K\u00f6nig<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;allemand par Catherine M\u00e9tais-B\u00fchrendt),\u00a0<cite class=\"italique\">Michelangelo Merisi da Caravaggio 1571-1610<\/cite>, K\u00f6nemann,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Ma\u00eetres de l&rsquo;art italien\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1997<\/time>, 140\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/3-8290-0703-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/3-8290-0703-5\"><span class=\"nowrap\">3-8290-0703-5<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"LaclotteCuzin1987\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_LaclotteJean-Pierre_Cuzin1987\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Michel Laclotte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Laclotte\">Michel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Laclotte<\/span><\/a>\u00a0et Jean-Pierre\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cuzin<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"directeur de publication\">dir.<\/abbr>),\u00a0<cite class=\"italique\">Dictionnaire de la peinture<\/cite>, Larousse,\u00a0<time>1987<\/time>, 991\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-03-511307-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-03-511307-5\"><span class=\"nowrap\">2-03-511307-5<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>. Articles\u00a0: Caravage, caravagisme, clair-obscur, tenebrosi &#8211; t\u00e9n\u00e9brisme.<\/li>\n<li><span id=\"Lambert2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gilles_Lambert2004\" class=\"ouvrage\">Gilles\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Lambert<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Taschen,\u00a0<time>2004<\/time>, 96\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-8365-2380-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-8365-2380-6\"><span class=\"nowrap\">978-3-8365-2380-6<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Longhi2004\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Roberto_Longhi2004\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Longhi<\/span><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien par\u00a0<a title=\"G\u00e9rard-Julien Salvy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9rard-Julien_Salvy\">G\u00e9rard-Julien Salvy<\/a>),\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage<\/cite>, \u00e9ditions du Regard,\u00a0<time>2004<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01927), 231\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-84105-169-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-84105-169-2\"><span class=\"nowrap\">2-84105-169-2<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Macchi1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alberto_Macchi1995\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Alberto\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Macchi<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"pr\u00e9face\">pr\u00e9f.<\/abbr>\u00a0Stefania Macioce),\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">L&rsquo;uomo Caravaggio &#8211; atto unico<\/cite>, Rome, AETAS,\u00a0<time>1995<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/88-85172-19-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/88-85172-19-9\"><span class=\"nowrap\">88-85172-19-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Moir1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alfred_Moir1994\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Alfred Moir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alfred_Moir\">Alfred\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Moir<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Paris, Cercle d&rsquo;art,\u00a0<time>1994<\/time>, 52\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7022-0376-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7022-0376-0\"><span class=\"nowrap\">2-7022-0376-0<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/803902168\" rel=\"nofollow\">803902168<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Papa2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Rodolfo_Papa2009\" class=\"ouvrage\">Rodolfo Papa (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien par Yseut Pelloso),\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Imprimerie nationale \u00e9d,\u00a0<time>2009<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7427-8475-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7427-8475-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-7427-8475-2<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7427-8475-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7427-8475-6\"><span class=\"nowrap\">2-7427-8475-6<\/span><\/a>,\u00a0<a title=\"Online Computer Library Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Online_Computer_Library_Center\">OCLC<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/worldcat.org\/fr\/title\/690625484\" rel=\"nofollow\">690625484<\/a><\/span>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.worldcat.org\/oclc\/690625484\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F690625484\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Ponnau1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dominique_Ponnau1993\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Dominique Ponnau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dominique_Ponnau\">Dominique\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Ponnau<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage, une lecture<\/cite>, Paris, \u00c9ditions du Cerf,\u00a0<time>1993<\/time>, 157\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-204-04749-X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-204-04749-X\"><span class=\"nowrap\">2-204-04749-X<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Puglisi2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Catherine_Puglisi2005\" class=\"ouvrage\">Catherine\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Puglisi<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, Paris, Phaidon,\u00a0<time>2005<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a01998), 448\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-7148-9995-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-7148-9995-4\"><span class=\"nowrap\">978-0-7148-9995-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9d. fran\u00e7aise 2005, r\u00e9imp. broch\u00e9e 2007.<\/li>\n<li><span id=\"Salvy2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"G\u00e9rard-Julien_Salvy2008\" class=\"ouvrage\"><a title=\"G\u00e9rard-Julien Salvy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9rard-Julien_Salvy\">G\u00e9rard-Julien\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Salvy<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage<\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Folio\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-07-034131-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-07-034131-3\"><span class=\"nowrap\">978-2-07-034131-3<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<span class=\"nowrap\" title=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\">\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/20px-Icon_flat_design_plume.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bc\/Icon_flat_design_plume.svg\/40px-Icon_flat_design_plume.svg.png 1.5x\" alt=\"Ouvrage utilis\u00e9 pour la r\u00e9daction de l'article\" width=\"20\" height=\"10\" data-file-width=\"330\" data-file-height=\"158\" \/><\/span><\/li>\n<li><span id=\"Sch\u00fctze2009\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sebastian_Sch\u00fctze2009\" class=\"ouvrage\">Sebastian\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Sch\u00fctze<\/span>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;allemand par Mich\u00e8le Schreyer),\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage\u00a0: l&rsquo;\u0153uvre complet<\/cite>, Taschen France,\u00a0<time>2009<\/time>, 306\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-8365-0182-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-8365-0182-8\"><span class=\"nowrap\">978-3-8365-0182-8<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Spike2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"John_T._Spike2010\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"John Spike\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Spike\">John T.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Spike<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Caravaggio<\/cite>, Abbeville Press,\u00a0<time>2010<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0789210593\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0789210593\"><span class=\"nowrap\">978-0789210593<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(catalogue raisonn\u00e9).<\/li>\n<li><span id=\"Strinati2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Claudio_Strinati2015\" class=\"ouvrage\">Claudio\u00a0<span class=\"nom_auteur\"><a title=\"Claudio Strinati\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claudio_Strinati\">Strinati<\/a><\/span>\u00a0(dir.) (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien par D.-A. Canal),\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, \u00c9ditions Place des Victoires,\u00a0<time>2015<\/time>, 360\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-8099-1314-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-8099-1314-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-8099-1314-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Zoffili2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ermanno_Zoffili2011\" class=\"ouvrage\">Ermanno\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Zoffili<\/span>\u00a0(dir.),\u00a0<cite class=\"italique\">Die erste Medusa &#8211; La premi\u00e8re Medusa\u00a0: Caravaggio<\/cite>, Milan, 5 Continents,\u00a0<time>2011<\/time>, 167\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-88-7439-612-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-88-7439-612-2\"><span class=\"nowrap\">978-88-7439-612-2<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Rowley2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Neville_Rowley2012\" class=\"ouvrage\">Neville Rowley,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage, l&rsquo;art pour r\u00e9demption<\/cite>, \u00c0 Propos,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Dans l&rsquo;univers de&#8230;\u00a0\u00bb,\u00a0<time>2012<\/time>, 64\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2915398083\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2915398083\"><span class=\"nowrap\">978-2915398083<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Zuffi2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Stefano_Zuffi2016\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Stefano Zuffi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stefano_Zuffi\">Stefano Zuffi<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Caravage par le d\u00e9tail<\/cite>, Hazan,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0Beaux Arts\u00a0\u00bb,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-10\" data-sort-value=\"2016-10\">octobre 2016<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2754109680\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2754109680\"><span class=\"nowrap\">978-2754109680<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Vid\u00e9os_documentaires\"><span id=\"Vid.C3.A9os_documentaires\"><\/span>Vid\u00e9os documentaires<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>La magie du clair-obscur<\/i>, r\u00e9alis\u00e9 par Massimo Magri pour ARTE, 2008, 52 min<sup id=\"cite_ref-297\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-297\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>247<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-format format-vid\u00e9o\" title=\"Vid\u00e9o au format mpg, avi\u2026\">[vid\u00e9o]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.dailymotion.com\/video\/xbume8_le-caravage-1-3_creation\" rel=\"nofollow\">partie 1<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.dailymotion.com%2Fvideo%2Fxbume8_le-caravage-1-3_creation\">archive<\/a>]<\/small>, 19 minutes<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-format format-vid\u00e9o\" title=\"Vid\u00e9o au format mpg, avi\u2026\">[vid\u00e9o]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.dailymotion.com\/video\/xbulpm_le-caravage-2-3_creation\" rel=\"nofollow\">partie 2<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.dailymotion.com%2Fvideo%2Fxbulpm_le-caravage-2-3_creation\">archive<\/a>]<\/small>, 20 minutes<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-format format-vid\u00e9o\" title=\"Vid\u00e9o au format mpg, avi\u2026\">[vid\u00e9o]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.dailymotion.com\/video\/xbul6u_le-caravage-3-3_creation\" rel=\"nofollow\">partie 3<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.dailymotion.com%2Fvideo%2Fxbul6u_le-caravage-3-3_creation\">archive<\/a>]<\/small>, 13 minutes<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i>Le Caravage, une vie en clair-obscur<\/i>, r\u00e9alis\u00e9 par Val\u00e9rie Manuel pour l&rsquo;\u00e9mission t\u00e9l\u00e9vis\u00e9e\u00a0<i><a title=\"Le Jour du Seigneur (\u00e9mission de t\u00e9l\u00e9vision)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Jour_du_Seigneur_(%C3%A9mission_de_t%C3%A9l%C3%A9vision)\">Le Jour du Seigneur<\/a><\/i>, France 2<sup id=\"cite_ref-298\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-298\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>248<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.\n<ul>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-format format-vid\u00e9o\" title=\"Vid\u00e9o au format mpg, avi\u2026\">[vid\u00e9o]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lejourduseigneur.com\/Web-TV\/Documentaires-premium\/Art-et-foi\/Le-Caravage-La-vie-en-clair-obscur-Rome\" rel=\"nofollow\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0partie\u00a0: Rome<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lejourduseigneur.com%2FWeb-TV%2FDocumentaires-premium%2FArt-et-foi%2FLe-Caravage-La-vie-en-clair-obscur-Rome\">archive<\/a>]<\/small>, 26 min<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-format format-vid\u00e9o\" title=\"Vid\u00e9o au format mpg, avi\u2026\">[vid\u00e9o]<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lejourduseigneur.com\/Web-TV\/Documentaires-premium\/Art-et-foi\/Le-Caravage-La-vie-en-clair-obscur-L-errance\" rel=\"nofollow\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0partie\u00a0: L&rsquo;Errance<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lejourduseigneur.com%2FWeb-TV%2FDocumentaires-premium%2FArt-et-foi%2FLe-Caravage-La-vie-en-clair-obscur-L-errance\">archive<\/a>]<\/small>, 26 min<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i>Le Caravage, h\u00e9ritage d&rsquo;un r\u00e9volutionnaire<\/i>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par Massimo Magri en 2010<sup id=\"cite_ref-299\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-299\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>249<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Le Caravage et la mort<\/i>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par Stefanie Appel en 2010<sup id=\"cite_ref-300\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-300\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>250<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Caravage dans la splendeur des ombres<\/i>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Jean-Michel Meurice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Michel_Meurice\">Jean-Michel Meurice<\/a>\u00a0en 2015<sup id=\"cite_ref-301\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-301\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>251<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-302\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-302\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>252<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Caravaggio, corps et \u00e2me<\/i>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par Jesus Garces Lambert en 2018<sup id=\"cite_ref-303\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-303\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>253<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Caravage \u00e0 Rome, l&rsquo;exposition \u00e0 Paris<\/i>, visite guid\u00e9e par\u00a0<a title=\"Pierre Curie (conservateur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Curie_(conservateur)\">Pierre Curie<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;exposition au mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9, 2018\u00a0<sup id=\"cite_ref-304\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-304\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>254<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Le Caravage, un fugitif \u00e0 Malte<\/i>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par Anna-Ga\u00eblle Brault en 2020<sup id=\"cite_ref-305\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-305\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>255<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Polycl\u00e8te et Caravage<\/i>, \u00e9pisode de\u00a0<i>Les r\u00e9volutions du regard<\/i>\u00a0par Anne-Marie Sangla en 2022<sup id=\"cite_ref-306\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-306\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>256<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Caravage\u00a0: un chef-d&rsquo;\u0153uvre sort de l&rsquo;ombre<\/i>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par Fr\u00e9d\u00e9ric Wilner, 2023<sup id=\"cite_ref-307\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-307\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>257<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-308\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-308\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>258<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u0152uvres_de_fiction_et_cr\u00e9ations\"><span id=\".C5.92uvres_de_fiction_et_cr.C3.A9ations\"><\/span>\u0152uvres de fiction et cr\u00e9ations<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Romans,_essais\"><span id=\"Romans.2C_essais\"><\/span>Romans, essais<\/h5>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Claude Esteban\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Esteban\">Claude Esteban<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Ordre donn\u00e9 \u00e0 la nuit<\/i>, Verdier, 2005 (essai sur\u00a0<i>La Vocation de saint Matthieu<\/i>).<\/li>\n<li><span id=\"Dempf2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Peter_Dempf2021\" class=\"ouvrage\">Peter Dempf (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Jo\u00ebl Falcoz),\u00a0<cite class=\"italique\">Le myst\u00e8re Caravage<\/cite>, Le Cherche-Midi,\u00a0<time>2021<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2749166144\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2749166144\"><span class=\"nowrap\">2749166144<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(roman).<\/li>\n<li><a title=\"Dominique Fernandez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dominique_Fernandez\">Dominique Fernandez<\/a>,\u00a0<i><a title=\"La Course \u00e0 l'ab\u00eeme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Course_%C3%A0_l%27ab%C3%AEme\">La Course \u00e0 l&rsquo;ab\u00eeme<\/a><\/i>, Grasset, Livre de Poche, 2002 (roman).<\/li>\n<li><span id=\"Fioretti2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Francesco_Fioretti2016\" class=\"ouvrage\">Francesco\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Fioretti<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Dans le miroir du Caravage<\/cite>, Pocket,\u00a0<time>2016<\/time>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"\u00e9dition\">\u00e9d.<\/abbr>\u00a02012), 352\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/226627757X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/226627757X\"><span class=\"nowrap\">226627757X<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><span id=\"Haenel2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Yannick_Haenel2019\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Yannick Haenel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yannick_Haenel\">Yannick\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Haenel<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">La solitude Caravage<\/cite>, Fayard,\u00a0<time>2019<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782213706306\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782213706306\"><span class=\"nowrap\">9782213706306<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(essai).<\/li>\n<li><span id=\"Liger2001\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Christian_Liger2001\" class=\"ouvrage\">Christian\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Liger<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Il se mit \u00e0 courir le long du rivage<\/cite>, Robert Laffont,\u00a0<time>2001<\/time>, 306\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-221-09534-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-221-09534-0\"><span class=\"nowrap\">2-221-09534-0<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Peter Robb,\u00a0<i>M, The Man who became Caravaggio<\/i>, 2000<sup id=\"cite_ref-309\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-309\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>259<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0(biographie romanc\u00e9e).<\/li>\n<li><span id=\"Mans2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"G\u00e9rard_Mans2014\" class=\"ouvrage\">G\u00e9rard\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Mans<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Poche de Noir<\/cite>, Maelstrom,\u00a0<time>2014<\/time>, 280\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2875051929\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2875051929\"><span class=\"nowrap\">978-2875051929<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(roman).<\/li>\n<li>Guy Walter,\u00a0<i>Le Caravage, peintre<\/i>, \u00e9d. Verticales, 2001 (portrait romanc\u00e9).<\/li>\n<li><a title=\"Alain Le Nin\u00e8ze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Le_Nin%C3%A8ze\">Alain Le Nin\u00e8ze<\/a>,\u00a0<i>Le dernier sommeil selon Caravage<\/i>, Ateliers Henry Dougier, Paris, 2022.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Bande_dessin\u00e9e\"><span id=\"Bande_dessin.C3.A9e\"><\/span>Bande dessin\u00e9e<\/h5>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"Manara2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Milo_Manara2015\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Milo Manara\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milo_Manara\">Milo\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Manara<\/span><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Aurore Schmid),\u00a0<cite class=\"italique\"><a title=\"Le Caravage (bande dessin\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage_(bande_dessin%C3%A9e)\">Le Caravage<\/a>\u00a0: La Palette et l&rsquo;\u00e9p\u00e9e\u00a0<i>(tome 1)\u00a0;\u00a0<\/i>La Gr\u00e2ce\u00a0<i>(tome 2)<\/i><\/cite>, Gl\u00e9nat, 2015 et 2018\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782723489874\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782723489874\"><span class=\"nowrap\">9782723489874<\/span><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782723491211\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782723491211\"><span class=\"nowrap\">9782723491211<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><sup id=\"cite_ref-310\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-310\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>260<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-311\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-311\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>261<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Films\">Films<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Goffredo_Alessandrini_1939.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/Goffredo_Alessandrini_1939.jpg\/250px-Goffredo_Alessandrini_1939.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/Goffredo_Alessandrini_1939.jpg\/330px-Goffredo_Alessandrini_1939.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/6a\/Goffredo_Alessandrini_1939.jpg 2x\" alt=\"photo en noir et blanc d'un homme \u00e0 l'air pensif qui se tient pr\u00e8s d'une cam\u00e9ra.\" width=\"220\" height=\"168\" data-file-width=\"345\" data-file-height=\"264\" \/><\/a><figcaption>Le r\u00e9alisateur\u00a0<a title=\"Goffredo Alessandrini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goffredo_Alessandrini\">Goffredo Alessandrini<\/a>\u00a0r\u00e9alise en 1941 le film\u00a0<i>Caravaggio, le peintre maudit<\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Michel-Ange de Caravage, le peintre maudit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange_de_Caravage,_le_peintre_maudit\">Michel-Ange de Caravage, le peintre maudit<\/a><\/i>, film italien r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Goffredo Alessandrini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goffredo_Alessandrini\">Goffredo Alessandrini<\/a>\u00a0en 1941, sorti en France en 1947<sup id=\"cite_ref-312\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-312\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>262<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Caravaggio (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravaggio_(film)\">Caravaggio<\/a><\/i>, film britannique r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Derek Jarman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Derek_Jarman\">Derek Jarman<\/a>\u00a0en 1986<sup id=\"cite_ref-313\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-313\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>263<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>I.M.Caravaggio<\/i>, film am\u00e9ricain r\u00e9alis\u00e9 par Derek Stonebarger en 2011<sup id=\"cite_ref-314\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-314\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>264<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Ombre du Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Ombre_du_Caravage\">Caravage<\/a><\/i>\u00a0(<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">L&rsquo;ombra di Caravaggio<\/span><\/i>), film franco-italien r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Michele Placido\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michele_Placido\">Michele Placido<\/a>\u00a0en 2022<sup id=\"cite_ref-315\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-315\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>265<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"T\u00e9l\u00e9vision\"><span id=\"T.C3.A9l.C3.A9vision\"><\/span>T\u00e9l\u00e9vision<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"Feuilleton\">Feuilleton<\/h6>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Caravaggio<\/i>, production italienne r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Silverio Blasi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Silverio_Blasi\">Silverio Blasi<\/a>\u00a0en 1967 avec\u00a0<a title=\"Gian Maria Volont\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Maria_Volont%C3%A9\">Gian Maria Volont\u00e9<\/a><sup id=\"cite_ref-316\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-316\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>266<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"T\u00e9l\u00e9film\"><span id=\"T.C3.A9l.C3.A9film\"><\/span>T\u00e9l\u00e9film<\/h6>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Caravaggio<\/i>, production franco-germano-italien r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Angelo Longoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Angelo_Longoni\">Angelo Longoni<\/a>\u00a0en 2007<sup id=\"cite_ref-317\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-317\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>267<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Th\u00e9\u00e2tre\"><span id=\"Th.C3.A9.C3.A2tre\"><\/span>Th\u00e9\u00e2tre<\/h5>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Caravaggio solo<\/i>, cr\u00e9\u00e9 et repr\u00e9sent\u00e9 en 2005 par\u00a0<a title=\"Damien Ricour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Damien_Ricour\">Damien Ricour<\/a><sup id=\"cite_ref-Damien_Ricour,_funambule_de_la_sc\u00e8ne_318-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Damien_Ricour,_funambule_de_la_sc%C3%A8ne-318\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>268<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Moi, Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moi,_Caravage\">Moi, Caravage<\/a><\/i>, cr\u00e9\u00e9 et repr\u00e9sent\u00e9 en 2010 par\u00a0<a title=\"Cesare Capitani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cesare_Capitani\">Cesare Capitani<\/a>, d&rsquo;apr\u00e8s le roman de\u00a0<a title=\"Dominique Fernandez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dominique_Fernandez\">Dominique Fernandez<\/a><sup id=\"cite_ref-319\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-319\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>269<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>, publi\u00e9 aux \u00c9ditions TriArtis en fran\u00e7ais et en italien,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-916724-83-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-916724-83-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-916724-83-6<\/span><\/a>)<\/small>.<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CESARE_CAPITANI.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/CESARE_CAPITANI.jpg\/250px-CESARE_CAPITANI.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/CESARE_CAPITANI.jpg\/330px-CESARE_CAPITANI.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/30\/CESARE_CAPITANI.jpg\/500px-CESARE_CAPITANI.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"146\" data-file-width=\"3734\" data-file-height=\"2481\" \/><\/a><figcaption>Le com\u00e9dien\u00a0<a title=\"Cesare Capitani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cesare_Capitani\">Cesare Capitani<\/a>\u00a0interpr\u00e9tant\u00a0<i><a title=\"Moi, Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moi,_Caravage\">Moi, Caravage<\/a><\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Musique\">Musique<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"Ballet\">Ballet<\/h6>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Caravaggio<\/i>, chor\u00e9graphie de Mauro Bigonzetti sur une musique de Bruno Moretti, d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Claudio Monteverdi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claudio_Monteverdi\">Monteverdi<\/a><sup id=\"cite_ref-320\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-320\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>270<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"Chanson\">Chanson<\/h6>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Caravaggio<\/i>, chanson de\u00a0<a title=\"Claudia Faniello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claudia_Faniello\">Claudia Faniello<\/a>\u00a0destin\u00e9e au\u00a0<a title=\"Concours Eurovision de la chanson 2008\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concours_Eurovision_de_la_chanson_2008\">concours de l&rsquo;Eurovision<\/a>\u00a0pour Malte en 2008<sup id=\"cite_ref-321\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-321\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>271<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"Op\u00e9ras\"><span id=\"Op.C3.A9ras\"><\/span>Op\u00e9ras<\/h6>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Caravaggio<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Suzanne Giraud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Suzanne_Giraud\">Suzanne Giraud<\/a>, cr\u00e9\u00e9 en 2012 d&rsquo;apr\u00e8s le roman de Dominique Fernandez<sup id=\"cite_ref-322\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-322\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>272<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i>Caravaggio<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Nikolaus Schapfl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nikolaus_Schapfl\">Nikolaus Schapfl<\/a>, livret en anglais de Matthew Faulk<sup id=\"cite_ref-323\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-323\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>273<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Mode\">Mode<\/h5>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Le cr\u00e9ateur\u00a0<a title=\"Virgil Abloh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Virgil_Abloh\">Virgil Abloh<\/a>\u00a0utilise le visage de Caravage et ses \u0153uvres pour quelques pi\u00e8ces parues en 2018 et en 2019 pour la marque\u00a0<a title=\"Off-White\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Off-White\">Off-White<\/a><sup id=\"cite_ref-324\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-324\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>274<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Articles_connexes\">Articles connexes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"autres-projets boite-grise boite-a-droite noprint js-interprojets\" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\"titre\">Sur les autres projets Wikimedia\u00a0:<\/p>\n<ul class=\"noarchive plainlinks\">\n<li class=\"commons\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio?uselang=fr\">Le Caravage<\/a>, sur\u00a0<span class=\"project\">Wikimedia Commons<\/span><\/li>\n<li class=\"wikiquote\"><a class=\"extiw\" title=\"q:Le Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikiquote.org\/wiki\/Le_Caravage\">Le Caravage<\/a>,\u00a0<span class=\"nowrap\">sur\u00a0<span class=\"project\">Wikiquote<\/span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Liste de peintures du Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_peintures_du_Caravage\">Liste de peintures du Caravage<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Repr\u00e9sentation de saint Jean-Baptiste par Le Caravage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Repr%C3%A9sentation_de_saint_Jean-Baptiste_par_Le_Caravage\">Repr\u00e9sentation de saint Jean-Baptiste par Le Caravage<\/a><\/li>\n<li>L&rsquo;influence de Caravage\u00a0:\n<ul>\n<li><a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">Caravagisme<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u00c9cole caravagesque d'Utrecht\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_caravagesque_d%27Utrecht\">\u00c9cole caravagesque d&rsquo;Utrecht<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u00c9cole napolitaine de peinture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_napolitaine_de_peinture\">\u00c9cole napolitaine de peinture<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Peinture napolitaine du XVIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_napolitaine_du_XVIIe_si%C3%A8cle\">Peinture napolitaine du XVIIe si\u00e8cle<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"reference-cadre\" style=\"text-align: justify;\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small lower-alpha\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-2\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le nom \u00ab\u00a0Merisi\u00a0\u00bb est occasionnellement trouv\u00e9 sous la graphie ancienne\u00a0<i>Amerighi<\/i>\u00a0: voir\u00a0<span id=\"Fanti1767\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Vincenzio_Fanti1767\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Vincenzio Fanti, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.it\/books?id=_dROAAAAcAAJ&amp;pg=PA21&amp;dq=%22caravaggio+per+molte+scuole%22&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=RoHoUZbdMaTK4ATs_4GQCQ&amp;ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22caravaggio%20per%20molte%20scuole%22&amp;f=false\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Descrizzione completa di tutto ci\u00f2 che ritrovasi nella galleria di pittura e scultura di sua altezza Giuseppe Venceslao del S.R.I. Principe Regnante della casa di Lichtenstein<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.it%2Fbooks%3Fid%3D_dROAAAAcAAJ%26pg%3DPA21%26dq%3D%2522caravaggio%2Bper%2Bmolte%2Bscuole%2522%26hl%3Dit%26sa%3DX%26ei%3DRoHoUZbdMaTK4ATs_4GQCQ%26ved%3D0CDQQ6AEwAA%23v%3Donepage%26q%3D%2522caravaggio%2520per%2520molte%2520scuole%2522%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, Trattner,\u00a0<time>1767<\/time><\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a021. Voir aussi\u00a0<span id=\"Sitwell2005\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sacheverell_Sitwell2005\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Sacheverell Sitwell, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.it\/books?id=OdP1n7TfaDUC&amp;pg=PA286&amp;lpg=PA286&amp;dq=caravaggio+amerighi&amp;source=bl&amp;ots=M5RMPXIYZX&amp;sig=4g-lGyoOWqwPhB3J6j7Vg8VtAGU&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=OWLoUbe7AsTeOKClgfgF&amp;ved=0CFsQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=amerighi&amp;f=false\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Southern Baroque Art: A Study of Painting Architecture And Music in Italy and Spain<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.it%2Fbooks%3Fid%3DOdP1n7TfaDUC%26pg%3DPA286%26lpg%3DPA286%26dq%3Dcaravaggio%2Bamerighi%26source%3Dbl%26ots%3DM5RMPXIYZX%26sig%3D4g-lGyoOWqwPhB3J6j7Vg8VtAGU%26hl%3Dit%26sa%3DX%26ei%3DOWLoUbe7AsTeOKClgfgF%26ved%3D0CFsQ6AEwBg%23v%3Donepage%26q%3Damerighi%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, Kessinger Publishing, 2005 (<abbr class=\"abbr\" title=\"premi\u00e8re\">1<sup>re<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9d. 1924)<\/span><\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0286<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-4\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;archive paroissiale rapporte dans l&rsquo;acte de bapt\u00eame\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Adi 30 fu bat[tezzato] Michel Angelo f[ilio] de D[omino] Fermo Merixio et d[omina] Lutia de Oratoribus. Compare Francesco Sessa<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: cf.\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bolard2010\">Bolard 2010<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0275, note 50.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-7\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il s&rsquo;agit de la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><a title=\"Veneranda fabbrica del Duomo di Milano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Veneranda_fabbrica_del_Duomo_di_Milano\">Veneranda fabbrica del Duomo di Milano<\/a><\/span><\/i>, institution charg\u00e9e de la construction puis de la conservation de la\u00a0<a title=\"D\u00f4me de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%B4me_de_Milan\">cath\u00e9drale de Milan<\/a>, le \u00ab\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Duomo<\/span><\/i>\u00a0\u00bb.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-16\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Giulio Mancini, un des biographes du peintre, raconte dans\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Considerazioni sulla pittura<\/span><\/i>\u00a0(1621) l&rsquo;enfance de Caravage\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il \u00e9tudia pendant son enfance pendant quatre ou cinq ans \u00e0 Milan, avec diligence\u00a0\u00bb<\/span>. Francesca Cappelletti parle d&rsquo;une pension d&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0au moins quatre ans, et peut-\u00eatre six\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a016).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-march\u00e9-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-march%C3%A9_22-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-march%C3%A9_22-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le terme de march\u00e9 libre (ou priv\u00e9) s&rsquo;entend par opposition aux\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u0153uvres publiques\u00a0\u00bb<\/span>, c&rsquo;est-\u00e0-dire les commandes de l&rsquo;\u00c9glise (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a044).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-23\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a046-47 signale ce probable contact et reproduit\u00a0<i>Le Mangeur de f\u00e8ves<\/i>, avec sa mani\u00e8re\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0libre et antiacad\u00e9mique\u00a0\u00bb<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-25\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Datation propos\u00e9e par Alessandro Ballarin dans\u00a0<span id=\"Laclotte1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Laclotte1993\" class=\"ouvrage\">Michel\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Laclotte<\/span>\u00a0(dir.)\u00a0<i><abbr class=\"abbr\" title=\"et alii (et d\u2019autres)\">et al.<\/abbr><\/i>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Si\u00e8cle de Titien: L&rsquo;\u00e2ge d&rsquo;or de la peinture \u00e0 Venise<\/cite>, R\u00e9union des Mus\u00e9es Nationaux,\u00a0<time>1993<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0386, notice 64<\/span><\/span>. Ce tableau est aussi reproduit dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a094 \u00e0 propos du\u00a0<i>Joueur de Luth<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">l&rsquo;Ermitage<\/a>\u00a0: le motif de la mise en sc\u00e8ne de la musique a \u00e9t\u00e9 un th\u00e8me riche de connotations religieuses, et tr\u00e8s en vogue en Italie du Nord au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Caravage tire parti de cette image du peintre \u00ab\u00a0nordique\u00a0\u00bb au d\u00e9but de sa carri\u00e8re.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-26\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Reproduit et comment\u00e9 dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a040\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Lomazzo devint, sous le pseudonyme de Zavargna, membre de l\u2019<i>Accademia della Val di Blenio<\/i>\u00a0qui se pla\u00e7a sous le patronage de Bacchus pour s&rsquo;adonner \u00e0 la po\u00e9sie dans une langue secr\u00e8te\u2026\u00a0\u00bb<\/span>. Caravage s&rsquo;est aussi piqu\u00e9 de jeux po\u00e9tiques avec ses amis lors de sa p\u00e9riode romaine. Lomazzo est \u00e9galement connu par son\u00a0<i>Iconographia<\/i>, un ouvrage essentiel pour les peintres, m\u00eame s&rsquo;il a probablement \u00e9t\u00e9 critiqu\u00e9 dans les ann\u00e9es de jeunesse de Caravage. Le motif du tableau \u2014 le peintre portant des attributs de\u00a0<a title=\"Bacchus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchus\">Bacchus<\/a>\u00a0\u2014 , sera repris par lui au d\u00e9but de sa carri\u00e8re \u00e0 Rome.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-27\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">D&rsquo;autres peintures d&rsquo;Antonio Campi se trouvent dans cette \u00e9glise , avec l&rsquo;effet de lumi\u00e8re dit \u00ab\u00a0\u00e0 la chandelle\u00a0\u00bb pour la\u00a0<i>D\u00e9collation de saint Jean-Baptiste<\/i>, 1571. Reproduit dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a026.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-30\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Les pieds nus, parfois sales, correspondent \u00e0 une tradition picturale qui refl\u00e8te les convictions des principaux acteurs de la Contre-R\u00e9forme, Charles Borrom\u00e9e et Philippe N\u00e9ri. Le cardinal Baronio, un oratorien, affirme en 1588 (alors qu&rsquo;il pr\u00f4ne le retour \u00e0 la pi\u00e9t\u00e9 des premiers chr\u00e9tiens face \u00e0 la mis\u00e8re populaire croissante) que les ap\u00f4tres, premiers chr\u00e9tiens, ont poss\u00e9d\u00e9 \u00e0 la rigueur des sandales mais qu&rsquo;ils ont march\u00e9, selon toute vraisemblance, les pieds nus. Ces repr\u00e9sentations sont peu \u00e0 peu oubli\u00e9es ensuite, au point d&rsquo;\u00eatre jug\u00e9es irrespectueuses dans la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0121).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-36\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Gr\u00e9goire XIV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A9goire_XIV\">Gr\u00e9goire XIV<\/a>, lombard et tr\u00e8s proche de\u00a0<a title=\"Charles Borrom\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Borrom%C3%A9e\">Charles Borrom\u00e9e<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Philippe N\u00e9ri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_N%C3%A9ri\">Philippe N\u00e9ri<\/a>, occupe bri\u00e8vement le si\u00e8ge pontifical entre Cl\u00e9ment VIII et Sixte V pendant l&rsquo;ann\u00e9e 1591 (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a043).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-39\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Posner, Donald:\u00a0<i>Caravaggio&rsquo;s Early Homo-erotic Works<\/i>\u00a0(Art Quarterly 24 (1971), pp.301-26). Cet auteur a \u00e9t\u00e9 le premier \u00e0 \u00e9voquer l&rsquo;hypoth\u00e8se du d\u00e9sir homosexuel du peintre, et ses liens avec les \u0153uvres de celui-ci. \u00c0 propos de cette perspective, voir par exemple Hammil, Graham L.\u00a0<i>Sexuality and Form\u00a0: Caravaggio, Marlowe and Bacon<\/i>\u00a0(University of Chicago Press, 2002, en anglais). Pour un point de vue oppos\u00e9, voir Calvesi, Maurizio\u00a0<i>Caravaggio<\/i>\u00a0(ArtDossier, 1986, en italien). Calvesi soutient que la premi\u00e8re phase de l\u2019\u0153uvre de Caravage est influenc\u00e9e par le cardinal del Monte, son m\u00e9c\u00e8ne, qui lui aurait impos\u00e9 ses go\u00fbts.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-45\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ce s\u00e9jour \u00e0 l&rsquo;atelier d&rsquo;Antiveduto Grammatica est \u00e9voqu\u00e9 par son premier biographe, Baglione, et par des notes ult\u00e9rieures de Bellori en marge du texte de Baglione. Le lien entre Antiveduto et Caravage n&rsquo;est cependant pas confirm\u00e9 par ailleurs (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a052).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-65\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-65\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le tr\u00e9sorier g\u00e9n\u00e9ral du pape, Tiberio Cerasi, charge Giustiniani des modalit\u00e9s financi\u00e8res de la r\u00e9alisation de la chapelle qu&rsquo;il vient d\u2019acqu\u00e9rir, en septembre 1600, \u00e0 l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise Santa Maria del Popolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_del_Popolo\">\u00e9glise Santa Maria del Popolo<\/a>\u00a0; autre commande prestigieuse et d\u00e9terminante pour Caravage (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0132).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-66\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-66\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0117 cite notamment l&rsquo;exemple des corrections apport\u00e9es \u00e0 la premi\u00e8re version du\u00a0<i><a title=\"Saint Matthieu et l'Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Matthieu_et_l%27Ange\">Saint Matthieu et l&rsquo;Ange<\/a><\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-68\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-68\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0143 sq. comprend une histoire d\u00e9taill\u00e9e de la commande avec des photos d&rsquo;ensemble des chapelles Contarelli et Cerasi pr\u00e9sentant les tableaux dans leur contexte de marbres polychromes et d&rsquo;inscriptions grav\u00e9es.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-71\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-71\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La\u00a0<a title=\"La Conversion de saint Paul (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Conversion_de_saint_Paul_(Le_Caravage)\">seconde version<\/a>\u00a0a aussi \u00e9t\u00e9 accept\u00e9e.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-73\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a049, ces proc\u00e9d\u00e9s qui constituent l&rsquo;essentiel de la\u00a0<span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><i>Manfrediana methodus<\/i><\/span>\u00a0(la m\u00e9thode de\u00a0<a title=\"Bartolomeo Manfredi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolomeo_Manfredi\">Bartolomeo Manfredi<\/a>) ont abondamment \u00e9t\u00e9 repris par de nombreux peintres du\u00a0<a title=\"Caravagisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caravagisme\">caravagisme<\/a>\u00a0pr\u00e9sent\u00e9s en exposition \u00e0 l&rsquo;\u00e9t\u00e9 2012 \u00e0 Montpellier et Toulouse.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-87\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-87\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Carel van Mander, comme le peintre Floris van Dijk dont il retrace les propos dans son\u00a0<i>Livre des peintres<\/i>, sont deux honn\u00eates Hollandais qui s&rsquo;\u00e9tonnent du comportement des peintres italiens. Ils s&rsquo;\u00e9tonnent aussi de voir ces peintres fl\u00e2ner des heures enti\u00e8res dans les rues, ne percevant pas que cet exercice qui excite la m\u00e9moire visuelle fait partie du m\u00e9tier de peintre comme l&rsquo;entendent les Italiens (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a016).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-103\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-103\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le d\u00e9tail est connu gr\u00e2ce aux proc\u00e8s-verbaux de l&rsquo;affaire qui ont \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s dans les archives nationales maltaises par le chercheur Keith Sciberras.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-111\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-111\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Selon\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Parti dans une felouque avec quelques effets pour aller \u00e0 Rome, il revenait sur la parole du cardinal Gonzague qui avait parlement\u00e9 avec le pape Paul V. Quand il fut arriv\u00e9 sur la plage de Palo Laziale, il fut fait prisonnier et mis en prison o\u00f9 il resta deux jours, puis fut rel\u00e2ch\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>. Ensuite, il n&rsquo;aurait plus retrouv\u00e9 le bateau, qui serait retourn\u00e9 \u00e0 son domicile \u00e0 Naples au palais de\u00a0<a title=\"Costanza Colonna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Costanza_Colonna\">Costanza Colonna<\/a>, avec ses tableaux \u00e0 bord.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-114\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-114\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Giovanni Pietro Bellori<\/a>\u00a0parle du comportement insens\u00e9 d&rsquo;un homme marchant des dizaines de lieues sous le soleil de juillet dans la\u00a0<a title=\"Maremme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maremme\">Maremme<\/a>\u00a0infest\u00e9e de\u00a0<a title=\"Paludisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paludisme\">malaria<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-119\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-119\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La maladie des peintres ou\u00a0<a title=\"Saturnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saturnisme\">saturnisme<\/a>\u00a0est due \u00e0 l&rsquo;absorption de\u00a0<a title=\"Plomb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plomb\">plomb<\/a>, ou de sel de plomb par l&rsquo;artiste, soit par ingestion (mains sales port\u00e9es \u00e0 la bouche), soit par inhalation des vapeurs lors de la pr\u00e9paration des huiles par cuisson avec ajout de plomb (<a title=\"Litharge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litharge\">litharge<\/a>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-123\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-123\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La pulpe dentaire est compos\u00e9e d&rsquo;une mati\u00e8re riche en\u00a0<a title=\"Vaisseau sanguin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vaisseau_sanguin\">vaisseaux sanguins<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-130\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-130\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>\u00a0\u00e9voque l\u00e0 les termes de\u00a0<a title=\"Giovanni Pietro Bellori\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Pietro_Bellori\">Bellori<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-155\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-155\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0381\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dans les commandes publiques \u00e0 personnages multiples, comme\u00a0<i><a title=\"Les Sept \u0152uvres de mis\u00e9ricorde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Sept_%C5%92uvres_de_mis%C3%A9ricorde\">Les Sept \u0152uvres de mis\u00e9ricorde<\/a><\/i>\u00a0et m\u00eame ses tableaux de chevalets[\u2026] comme\u00a0<i><a title=\"L'Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Incr%C3%A9dulit%C3%A9_de_saint_Thomas_(Le_Caravage)\">L&rsquo;Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas<\/a><\/i>\u2026\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-157\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-157\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0253\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L\u2019<i>abozzo<\/i>\u00a0ne rempla\u00e7ait en aucune mani\u00e8re le dessin pr\u00e9paratoire, mais aidait \u00e0 disposer les valeurs lumineuses\u2026\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-158\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-158\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0382\u00a0: un\u00a0<i>abozzo<\/i>\u00a0important a ainsi \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9 par radiographie sous\u00a0<i><a title=\"Le Martyre de saint Matthieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Martyre_de_saint_Matthieu\">Le Martyre de saint Matthieu<\/a><\/i>. Mais plusieurs moments d&rsquo;une r\u00e9flexion s&rsquo;y superposent o\u00f9 l&rsquo;artiste essaie une solution de composition, une pose, puis la recouvre par une autre. Cependant comme la premi\u00e8re solution recouvre presque la totalit\u00e9 de la toile on aurait une premi\u00e8re version abandonn\u00e9e inachev\u00e9e, puis enti\u00e8rement recouverte par la seconde version. Ceci ne permet pas d&rsquo;en d\u00e9duire qu&rsquo;il a pens\u00e9 sur la toile, sans aucun dessin. En revanche de nombreux\u00a0<a title=\"Repentir (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Repentir_(peinture)\">repentirs<\/a>\u00a0ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9cel\u00e9s, o\u00f9 l&rsquo;artiste ajuste une pose ou un d\u00e9tail. Mais c&rsquo;est une pratique commune \u00e0 cette \u00e9poque.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-169\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-169\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;usage des radiographies est d&rsquo;autant plus important en l&rsquo;absence de dessin pr\u00e9paratoire connu\u00a0: seule cette technique permet donc de percevoir certaines intentions de l&rsquo;artiste et leurs \u00e9volutions au moment de la r\u00e9alisation d&rsquo;une \u0153uvre. C&rsquo;est \u00e9galement un \u00e9l\u00e9ment potentiellement utile pour la confirmation ou l&rsquo;infirmation de certaines attributions.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-170\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-170\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ceci concerne, entre autres,\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Arasse2008\">Arasse 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0317, bien qu&rsquo;ici l&rsquo;auteur parle de \u00ab\u00a0r\u00e9alisme\u00a0\u00bb, avec des guillemets.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-171\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-171\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En particulier les ouvrages r\u00e9cents\u00a0:\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0259 &#8211; 261,\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a039 et 52,\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a029<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-177\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-177\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Les d\u00e9tails reproduits dans l&rsquo;ouvrage de Mina Gregori, \u00e0 partir de l&rsquo;ann\u00e9e 1606\u00a0:\u00a0<i><a title=\"La Madone des palefreniers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_des_palefreniers\">La Madone des palefreniers<\/a><\/i>\u00a0(1606),\u00a0<i><a title=\"Saint J\u00e9r\u00f4me \u00e9crivant (Le Caravage, Rome)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_J%C3%A9r%C3%B4me_%C3%A9crivant_(Le_Caravage,_Rome)\">Saint J\u00e9r\u00f4me \u00e9crivant<\/a><\/i>\u00a0(1606),\u00a0<i><a title=\"Le Souper \u00e0 Emma\u00fcs (Le Caravage, Londres)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Souper_%C3%A0_Emma%C3%BCs_(Le_Caravage,_Londres)\">Le Souper \u00e0 Emma\u00fcs<\/a><\/i>\u00a0de Milan (1606),\u00a0<i><a title=\"Le Christ \u00e0 la colonne (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Christ_%C3%A0_la_colonne_(Le_Caravage)\">Le Christ \u00e0 la colonne<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i>Flagellation du Christ<\/i>\u00a0(Rouen) (1606-1607) montrent clairement ce que l&rsquo;on entend par le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0travail du pinceau\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0dans l&rsquo;\u0153uvre tardive (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Gregori1995\">Gregori 1995<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0108 sq.).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-181\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-181\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La figure de dos est une \u00ab\u00a0figure repoussoir\u00a0\u00bb \u00e0 laquelle le spectateur peut s&rsquo;identifier par empathie (<span id=\"Clay1980\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean_Clay1980\" class=\"ouvrage\">Jean\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Clay<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Le Romantisme<\/cite>, Paris, Hachette R\u00e9alit\u00e9s,\u00a0<time>1980<\/time>, 319\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7118-2915-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7118-2915-4\"><span class=\"nowrap\">2-7118-2915-4<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0300<\/span><\/span>).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-186\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-186\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;artiste y repr\u00e9sente la fa\u00e7ade principale du\u00a0<a title=\"Palais magistral (Malte)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_magistral_(Malte)\">palais du Grand Ma\u00eetre de la Valette<\/a>. C&rsquo;est, dans toute l&rsquo;\u0153uvre de Caravage, l&rsquo;unique description d&rsquo;un d\u00e9tail architectural existant. Mais son traitement, non comme une repr\u00e9sentation de d\u00e9tails anecdotiques, mais comme des \u00e9l\u00e9ments de la composition du tableau, fait de la toile, sur l&rsquo;autel de la co-cath\u00e9drale Saint-Jean de La Valette, une structure d\u00e9centr\u00e9e sur le groupe de gauche (quatre figures debout dos courb\u00e9, en arc) renforc\u00e9 par la barri\u00e8re et l&rsquo;arc, contrebalanc\u00e9 par la figure de droite derri\u00e8re la grille de la fen\u00eatre et son cadre. La figure de Jean-Baptiste, l&rsquo;action de la d\u00e9collation, n&rsquo;occupent qu&rsquo;une surface tr\u00e8s r\u00e9duite, bien que plac\u00e9es sur l&rsquo;axe m\u00e9dian et avec le rouge du drap\u00e9 et celui du sang \u2014 ce qu&rsquo;Alfred Moir exprime ainsi\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L&rsquo;impact dramatique de la composition en neutralise presque la port\u00e9e en tant que composition abstraite\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Moir1994\">Moir 1994<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a037 (planche)). Deux d\u00e9tails anti-naturalistes, que remarque Eberhard K\u00f6nig dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#K%C3%B6nig1997\">K\u00f6nig 1997<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0127\u00a0: le bourreau semble bien plus grand que les autres personnages, et le sang qui gicle sert \u00e0 inscrire\u00a0<i>f michela<\/i>\u00a0qui permet deux lectures\u00a0:\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">Michelangelus fecit<\/span><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Michelange Merisi l&rsquo;a peint\u00a0\u00bb) o\u00f9 le \u00ab\u00a0f\u00a0\u00bb d\u00e9signe l\u2019auteur du tableau, ou bien\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\">frater Michelangelus<\/span><\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0fr\u00e8re Michelange\u00a0\u00bb) o\u00f9 le \u00ab\u00a0f\u00a0\u00bb d\u00e9signe le peintre en tant que fr\u00e8re de l&rsquo;ordre de Saint-Jean de J\u00e9rusalem.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-190\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-190\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#TheAge\">Gregori, Salerno, Spear et alii<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020-21\u00a0: Salerno souligne par ailleurs que le succ\u00e8s de Caravage se maintient sans discontinuer, m\u00eame apr\u00e8s le d\u00e9but de ses d\u00e9boires judiciaires.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-191\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-191\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0137-138 \u00e9voque ainsi l&rsquo;aspect potentiellement choquant de repr\u00e9senter\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Marie de Magdala\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_de_Magdala\">Marie-Madeleine<\/a>\u00a0en pleurs aux pieds de la\u00a0<a title=\"Marie (m\u00e8re de J\u00e9sus)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_(m%C3%A8re_de_J%C3%A9sus)\">Vierge<\/a>\u00a0mourante, ou bien\u00a0<a title=\"Matthieu (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Matthieu_(ap%C3%B4tre)\">Matthieu<\/a>\u00a0sous les traits d&rsquo;un paysan grossier, ou encore le m\u00eame Matthieu en agent de change, suivant ainsi trop scrupuleusement \u2014 pour certains \u2014 le texte biblique.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-196\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-196\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le cardinal Baronio, dans ses\u00a0<i>Annales Ecclesiastici<\/i>, accordait une grande importance \u00e0 la mort physique de la Vierge, cr\u00e9ature terrestre.\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0181)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-197\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-197\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>La Mort de la Vierge<\/i>, commandit\u00e9 par le donateur Laerzio Cherubini, est effectivement retir\u00e9. L&rsquo;\u00e9glise est li\u00e9e par contrat \u00e0 une maison fond\u00e9e pour remettre sur le droit chemin les prostitu\u00e9es et les jeunes filles en danger. Raconter que le mod\u00e8le est une courtisane rel\u00e8ve donc d&rsquo;un excellent calcul (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0184).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-198\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-198\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Giulio Mancini (un des biographes du peintre), qui tente de l&rsquo;acqu\u00e9rir d\u00e8s le tableau enlev\u00e9, et\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Rubens<\/a>, qui va l&#8217;emporter et qui a conseill\u00e9 cet achat \u00e0 son ma\u00eetre d&rsquo;alors, le\u00a0<a title=\"Liste des souverains de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_souverains_de_Mantoue\">duc de Mantoue<\/a>. Il le paie 350 \u00e9cus, somme tr\u00e8s importante pour un tableau d&rsquo;autel de cette dimension. Rubens doit accepter la demande des artistes et exposer publiquement le tableau pendant une semaine (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0181).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-200\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-200\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La premi\u00e8re version sur bois du\u00a0<i><a title=\"Le Crucifiement de saint Pierre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Crucifiement_de_saint_Pierre\">Crucifiement de saint Pierre<\/a><\/i>\u00a0a disparu, ce qui emp\u00eache de pousser l&rsquo;analyse de ce c\u00f4t\u00e9.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-205\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-205\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Une \u00e9mission t\u00e9l\u00e9vis\u00e9e fran\u00e7aise de 1988 donne un aper\u00e7u de la fa\u00e7on dont la vie de Caravage a pu encore \u00eatre consid\u00e9r\u00e9e \u00e0 cette date, en m\u00ealant certains faits attest\u00e9s \u00e0 des interpr\u00e9tations extr\u00eamement n\u00e9gatives sur sa personnalit\u00e9 (Gilles Lambert, interview par\u00a0<a title=\"Bernard Pivot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_Pivot\">Bernard Pivot<\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/boutique.ina.fr\/video\/CPB89001332\/gilles-lambert-et-mireille-pastoureau.fr.html\" rel=\"nofollow\">Apos\u2019<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fboutique.ina.fr%2Fvideo%2FCPB89001332%2Fgilles-lambert-et-mireille-pastoureau.fr.html\">archive<\/a>]<\/small>, Archives INA de la t\u00e9l\u00e9vision, Antenne 2,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1988-12-18\" data-sort-value=\"1988-12-18\">18 d\u00e9cembre 1988<\/time>\u00a0(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-01-11\" data-sort-value=\"2014-01-11\">11 janvier 2014<\/time>).).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-217\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-217\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cappelletti situe Valentin de Boulogne et Simon Vouet plus pr\u00e9cocement que Longhi, parmi la seconde vague des caravagesques europ\u00e9ens.\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a094-99<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-219\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-219\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Jacques Thuillier (dans\u00a0<i>Georges de La Tour<\/i>, Flammarion 1992,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-08-010074-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-08-010074-2\"><span class=\"nowrap\">2-08-010074-2<\/span><\/a>)<\/small>, p. 116) \u00e9voque le souvenir de\u00a0<i><a class=\"new\" title=\"La Vocation de Saint Antoine (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=La_Vocation_de_Saint_Antoine&amp;action=edit&amp;redlink=1\">La Vocation de Saint Antoine<\/a><\/i>\u00a0dans\u00a0<i>[[L&rsquo;Argent vers\u00e9<\/i>\u00a0]]<i>, du mus\u00e9e des Beaux Arts de\u00a0<a title=\"Lviv\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lviv\">Lviv<\/a>\u00a0pour le traitement de la table du changeur. Mais les proc\u00e9d\u00e9s comme les puissants effets de lumi\u00e8re, la sobri\u00e9t\u00e9 du motif, les figures \u00e0 mi-corps sur un fond uni ou les th\u00e8mes initi\u00e9s par Caravage comme\u00a0<\/i><a title=\"La Diseuse de bonne aventure (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Diseuse_de_bonne_aventure_(Le_Caravage)\">La Diseuse de bonne aventure<\/a><i>\u00a0ou\u00a0<\/i><a title=\"Les Tricheurs (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tricheurs_(Le_Caravage)\">Les Tricheurs<\/a><i>\u00a0ont eu un tel succ\u00e8s parmi les caravagesques que l&rsquo;on ne peut d\u00e9celer pr\u00e9cis\u00e9ment les r\u00e9f\u00e9rences de La Tour. R\u00e9f.\u00a0: Jacques Thuillier, dans\u00a0<\/i>Georges de La Tour<i>, catalogue\u00a0<a title=\"R\u00e9union des mus\u00e9es nationaux et du Grand Palais des Champs-\u00c9lys\u00e9es\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9union_des_mus%C3%A9es_nationaux_et_du_Grand_Palais_des_Champs-%C3%89lys%C3%A9es\">RMN<\/a>\u00a01997,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-7118-3592-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-7118-3592-8\"><span class=\"nowrap\">2-7118-3592-8<\/span><\/a>)<\/small>, p. 28-29.<\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-220\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-220\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;influence de Caravage sur V\u00e9lasquez peut s&rsquo;observer dans\u00a0<a title=\"Le Triomphe de Bacchus (V\u00e9lasquez)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Triomphe_de_Bacchus_(V%C3%A9lasquez)\">Le Triomphe de Bacchus<\/a>\u00a0en particulier.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-223\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-223\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Rubens se montre particuli\u00e8rement attentif \u00e0 l&rsquo;art de Caravage. Il copie\u00a0<i><a title=\"La Mise au tombeau (Le Caravage)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mise_au_tombeau_(Le_Caravage)\">La Mise au tombeau<\/a><\/i>\u00a0en 1614\u00a0; il rassemble des fonds pour l&rsquo;achat de\u00a0<i>La Vierge du rosaire<\/i>\u00a0qu&rsquo;il fait installer dans l&rsquo;\u00e9glise dominicaine d&rsquo;<a title=\"Anvers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anvers\">Anvers<\/a><sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009176_221-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009176-221\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>177<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>\u00a0; en tant que conseiller du duc de Mantoue, il favorise l&rsquo;achat de\u00a0<i>La Mort de la Vierge<\/i>\u00a0par celui-ci<sup id=\"cite_ref-Ebert-Schifferer2009181_222-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_note-Ebert-Schifferer2009181-222\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>178<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-233\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-233\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Sybille Ebert-Schifferer juge en 2009 qu&rsquo;il est possible d&rsquo;\u00e9valuer sa production, en comptant les \u0153uvres disparues, \u00e0 10 tableaux par an en moyenne, ce qui inclut les portraits d&rsquo;amis r\u00e9alis\u00e9s rapidement. Des tout premiers tableaux connus (1592) jusqu&rsquo;\u00e0 sa mort (1610), cela repr\u00e9senterait donc plus de 150 tableaux (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a016). Le d\u00e9compte rigoureux de Fabio Scaletti en 2014 le conduit \u00e0 d\u00e9nombrer 78\u00a0\u0153uvres autographes (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Strinati2015\">Strinati 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a029).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-242\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-242\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Dans son catalogue de 2014, Fabio Scaletti le mentionne toutefois comme un authentique Caravage (<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Strinati2015\">Strinati 2015<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0113).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-251\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-251\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il s&rsquo;agit de l&rsquo;expert Eric Turquin et du\u00a0<a title=\"Commissaire-priseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commissaire-priseur\">commissaire-priseur<\/a>\u00a0Marc Labarbe.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-272\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-272\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a011 en d\u00e9nombre environ 3\u00a0500.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-280\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-280\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ebert-Schifferer illustre son propos avec l&rsquo;exemple typique du film\u00a0<i>Caravaggio<\/i>\u00a0de Derek Jarman, sorti en 1986.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"reference-cadre\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"references-small decimal\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Bolard201020-21-1\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201020-21_1-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201020-21_1-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201020-21_1-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201020-21_1-3\">d<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201020-21_1-4\">e<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bolard2010\">Bolard 2010<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020-21.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Bolard201013-3\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201013_3-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bolard2010\">Bolard 2010<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a013.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-5\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Marini2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maurizio_Marini2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Maurizio Marini,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"it\">Michelangelo da Caravaggio 1602: La notte di Abramo<\/cite>, Rome, Viviani Editore,\u00a0<time>2007<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/8879931245\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/8879931245\"><span class=\"nowrap\">8879931245<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Bolard201022-6\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201022_6-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bolard2010\">Bolard 2010<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a022.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti200816-8\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200816_8-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200816_8-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200816_8-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a016.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi200518-9\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi200518_9-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi200518_9-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a018.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy200819-10\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy200819_10-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy200819_10-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy200819_10-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a019.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer20094-11\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer20094_11-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a04.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi200521-12\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi200521_12-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a021.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Bolard201027-13\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201027_13-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bolard2010\">Bolard 2010<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a027.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cuppone15-14\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cuppone15_14-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cuppone15_14-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cuppone15_14-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cuppone2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michele_Cuppone2015\" class=\"ouvrage\">Michele\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cuppone<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0La vie de Michelangelo Merisi\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, \u00c9ditions Place des Victoires,\u00a0<time>2015<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a015<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Moir19947-15\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Moir19947_15-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Moir1994\">Moir 1994<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a07.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-17\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#DossierArt\">Hilaire, Gregori, Zeder et alii 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a04. M\u00eame r\u00e9f\u00e9rence pour les fr\u00e8res Antonio et Vincenzo Campi. Le sujet est d\u00e9velopp\u00e9, avec les r\u00e9f\u00e9rences v\u00e9nitiennes et bolonaises dans un autre ouvrage\u00a0:\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a046.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-18\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Titien,\u00a0<i>Le Couronnement d&rsquo;\u00e9pines<\/i>, \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9glise Santa Maria delle Grazie (Milan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_delle_Grazie_(Milan)\">Santa Maria delle Grazie<\/a>, aujourd&rsquo;hui au Louvre, signal\u00e9 par Michel Hilaire dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a046 note 9.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti200819-19\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200819_19-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200819_19-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200819_19-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a019.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-20\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#DossierArt\">Hilaire, Gregori, Zeder et alii 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a06.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi2004111_\u00e0_167-21\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004111_%C3%A0_167_21-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004111_%C3%A0_167_21-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0111 \u00e0 167.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Signal\u00e9 par\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a035.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-28\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a045.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-29\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a04.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-31\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a032-35.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-32\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a031.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cuppone16-33\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cuppone16_33-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cuppone16_33-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cuppone2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michele_Cuppone2015\" class=\"ouvrage\">Michele\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Cuppone<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0La vie de Michelangelo Merisi\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, \u00c9ditions Place des Victoires,\u00a0<time>2015<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a016<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200943-44-34\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200943-44_34-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a043-44.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200943-35\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200943_35-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a043.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HilaireH\u00e9mery201246-37\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-HilaireH%C3%A9mery201246_37-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a046.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200945-46_et_48-49-38\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200945-46_et_48-49_38-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a045-46 et 48-49.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Papa2009142-143-40\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Papa2009142-143_40-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Papa2009142-143_40-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Papa2009\">Papa 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0142-143.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy2008-41\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy2008_41-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti200820-42\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200820_42-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200820_42-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200820_42-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Bolard201071chapitre_VI,_&lt;span_class=&quot;citation&quot;&gt;\u00ab_Il_\u00e9tait_sombre_de_peau..._\u00bb&lt;\/span&gt;-43\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Bolard201071chapitre_VI,_%3Cspan_class=%22citation%22%3E%C2%AB_Il_%C3%A9tait_sombre_de_peau..._%C2%BB%3C\/span%3E_43-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bolard2010\">Bolard 2010<\/a>, chapitre VI,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il \u00e9tait sombre de peau&#8230;\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a071.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-44\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a051.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-46\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.arte-argomenti.org\/saggi\/arpino\/cavaliearpino.htm\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Il cavalier d&rsquo;Arpino (1568-1640)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.arte-argomenti.org%2Fsaggi%2Farpino%2Fcavaliearpino.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Argomenti di storia dell&rsquo;arte<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-02-18\" data-sort-value=\"2012-02-18\">18 f\u00e9vrier 2012<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200955-47\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200955_47-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a055.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200962-48\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200962_48-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a062.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi200566-49\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi200566_49-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a066.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-50\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a066.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti200823-51\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200823_51-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a023.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-52\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Article de Luigi Salerno,\u00a0<i>The Roman World of Caravaggio: His Admirers and Patrons<\/i>\u00a0dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#TheAge\">Gregori, Salerno, Spear et alii<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020-21.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-53\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a063-64.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-54\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a047\u00a0: Michel Hilaire,\u00a0<i>Caravage<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200964-65-55\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200964-65_55-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a064-65.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-56\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Le_Nir2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anne_Le_Nir2010\" class=\"ouvrage\">Anne Le Nir, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.la-croix.com\/A-Rome-sur-les-traces-du-Caravage-\/article\/2427258\/23491\" rel=\"nofollow\"><cite>A Rome, sur les traces du Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FA-Rome-sur-les-traces-du-Caravage-%2Farticle%2F2427258%2F23491\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Croix.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-05-25\" data-sort-value=\"2010-05-25\">25 mai 2010<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-57\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a090.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-58\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Bellori1991\">Bellori 1991<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a017.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200990_sq.-59\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200990_sq._59-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a090 sq..<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009113-60\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009113_60-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009113_60-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0113.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi200540-61\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi200540_61-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a040.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009117-62\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-2\">c<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009117_62-3\">d<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0117.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005145-63\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005145_63-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0145.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009140-64\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009140_64-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0140.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HilaireH\u00e9mery201248-67\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-HilaireH%C3%A9mery201248_67-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a048.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-69\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-69\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lonardo2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Andrea_Lonardo2011\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Andrea Lonardo, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.gliscritti.it\/blog\/entry\/798\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Caravaggio e la Cappella Contarelli. La luce e le tenebre dal Cavalier d&rsquo;Arpino al Merisi, Berlingero Gessi e note di cronologia: nuove tesi per una corretta interpretazione, di Andrea Lonardo (I parte)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.gliscritti.it%2Fblog%2Fentry%2F798\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Gli Scritti<\/span>,\u00a0<time>2011<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-01-12\" data-sort-value=\"2014-01-12\">12 janvier 2014<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-70\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-70\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a050 sq.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009123-72\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009123_72-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0123.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-74\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-74\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0<span class=\"noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=8jddx8VQlMIC&amp;pg=PAPA136\" rel=\"nofollow\"><i>Le vite de&rsquo; pittori scultori et architetti. Dal pontificato di Gregorio XIII del 1572. In fino a&rsquo; tempi di Papa Vrbano Ottauo nel 1642<\/i><\/a><\/span>\u00a0sur\u00a0<i><a title=\"Google Livres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Google_Livres\">Google Livres<\/a><\/i>, Rome, Andrea Fei, 1642.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy2008149-75\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy2008149_75-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0149.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009250-251-76\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009250-251_76-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0250-251.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Zoffili2011157-77\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Zoffili2011157_77-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Zoffili2011\">Zoffili 2011<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0157.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-78\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/umb.libguides.com\/content.php?pid=126890&amp;sid=1193437\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Outline #5: Caravaggio&rsquo;s Roman Altarpieces<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fumb.libguides.com%2Fcontent.php%3Fpid%3D126890%26sid%3D1193437\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">biblioth\u00e8que Healey, Universit\u00e9 du Massachusetts, Boston<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-09-19\" data-sort-value=\"2014-09-19\">19 septembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-79\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-79\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#TheAge\">Gregori, Salerno, Spear et alii<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009162-80\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009162_80-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0162.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-81\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-81\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a096-97.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-82\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-82\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0141.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-TheArt19-83\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-TheArt19_83-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-TheArt19_83-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-TheArt19_83-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#TheAge\">Gregori, Salerno, Spear et alii<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a019.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-84\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-84\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0148.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-85\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-85\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0295.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-86\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-86\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a015-16 pour le passage..<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009193_pour_tout_ce_passage-88\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009193_pour_tout_ce_passage_88-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0193 pour tout ce passage.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009195-89\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009195_89-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0195.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-90\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-90\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Berne-Joffroy1999\">Berne-Joffroy 1999<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a028.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009197-91\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009197_91-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0197.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009201-92\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009201_92-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009201_92-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0201.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009211-93\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009211_93-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0211.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-94\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-94\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">B\u00fchren 2017,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">79-80<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009208-209-95\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009208-209_95-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0208-209.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009198-96\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009198_96-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009198_96-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0198.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009211-213-97\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009211-213_97-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0211-213.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-98\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-98\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a063.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-99\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-99\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0215.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-100\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-100\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0236.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009218-219-101\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009218-219_101-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0218-219.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009221-102\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009221_102-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0221.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009223-104\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009223_104-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0223.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009226-105\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009226_105-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0226.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-106\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-106\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0229.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ES-231-107\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-ES-231_107-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-ES-231_107-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0231.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-108\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-108\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0233.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009234_\u00e0_239-109\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009234_%C3%A0_239_109-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0234 \u00e0 239.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-110\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-110\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Les \u00e9v\u00e8nements sont ceux rapport\u00e9s par son biographe Giulio Mancini et par le peintre\u00a0<a title=\"Giovanni Baglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Baglione\">Giovanni Baglione<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009234-112\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009234_112-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009234_112-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0234.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009237-113\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009237_113-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009237_113-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0237.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-115\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-115\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Documents tir\u00e9s des Archives de l&rsquo;\u00c9tat et des archives du Vatican\u00a0:\u00a0<span id=\"2012\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/roma.repubblica.it\/cronaca\/2012\/03\/31\/news\/caravaggio_mor_a_palo_laziale_la_scoperta_del_professor_pacelli-32508629\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">\u00ab\u00a0Caravaggio mor\u00ec a Palo laziale\u00a0\u00bb\u00a0: la scoperta del professor Pacelli<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Froma.repubblica.it%2Fcronaca%2F2012%2F03%2F31%2Fnews%2Fcaravaggio_mor_a_palo_laziale_la_scoperta_del_professor_pacelli-32508629%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Repubblica Roma<\/span>,\u00a0<time>2012<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-01-17\" data-sort-value=\"2014-01-17\">17 janvier 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-116\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-116\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Stefania Macioce,\u00a0<i>Michelangelo Merisi da Caravaggio. Fonti e documenti 1532-1724<\/i>, Rome, 2003, cit\u00e9e par\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0237.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-117\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-117\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2001\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/news.bbc.co.uk\/1\/hi\/entertainment\/arts\/1723833.stm\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio death certificate &lsquo;found&rsquo;<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F1%2Fhi%2Fentertainment%2Farts%2F1723833.stm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">BBC<\/span>,\u00a0<time>2001<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-01-17\" data-sort-value=\"2014-01-17\">17 janvier 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HilaireH\u00e9mery201263-118\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-HilaireH%C3%A9mery201263_118-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a063.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-120\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-120\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2010\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/culture\/article\/2010\/06\/16\/les-restes-du-caravage-retrouves-et-identifies_1374053_3246.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Les restes du Caravage retrouv\u00e9s et identifi\u00e9s<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fculture%2Farticle%2F2010%2F06%2F16%2Fles-restes-du-caravage-retrouves-et-identifies_1374053_3246.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Monde.fr<\/span>,\u00a0<time>2010<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-01-17\" data-sort-value=\"2014-01-17\">17 janvier 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-NYT_04_07_2010-121\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-NYT_04_07_2010_121-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-NYT_04_07_2010_121-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Povoledo2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Elisabetta_Povoledo2010\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Elisabetta Povoledo, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2010\/07\/05\/world\/europe\/05italy.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Unearthing Doubts About Caravaggio\u2019s Remains<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2010%2F07%2F05%2Fworld%2Feurope%2F05italy.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">NYTimes<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-07-04\" data-sort-value=\"2010-07-04\">4 juillet 2010<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-122\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-122\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rykner2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Didier_Rykner2010\" class=\"ouvrage\">Didier Rykner, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.latribunedelart.com\/le-caravage-a-la-une\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage \u00e0 la Une<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fle-caravage-a-la-une\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Tribune de l&rsquo;Art<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-07-20\" data-sort-value=\"2010-07-20\">20 juillet 2010<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-124\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-124\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.leparisien.fr\/culture-loisirs\/le-peintre-caravage-serait-mort-a-cause-d-un-staphylocoque-dore-19-09-2018-7893825.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Le peintre Caravage serait mort \u00e0 cause d&rsquo;un staphylocoque dor\u00e9<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Fculture-loisirs%2Fle-peintre-caravage-serait-mort-a-cause-d-un-staphylocoque-dore-19-09-2018-7893825.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">leparisien.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-18\" data-sort-value=\"2018-09-18\">18 septembre 2018<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-18\" data-sort-value=\"2018-09-18\">18 septembre 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-125\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-125\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2018\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lesoir.be\/179144\/article\/2018-09-18\/le-caravage-est-mort-cause-dun-staphylocoque-dore\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage est mort \u00e0 cause d\u2019un staphylocoque dor\u00e9<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesoir.be%2F179144%2Farticle%2F2018-09-18%2Fle-caravage-est-mort-cause-dun-staphylocoque-dore\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a title=\"Le Soir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Soir\">Le Soir<\/a><\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-18\" data-sort-value=\"2018-09-18\">18 septembre 2018<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-19\" data-sort-value=\"2018-09-19\">19 septembre 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-126\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-126\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"J.S.-M.2018\" class=\"ouvrage\">J.S.-M., \u00ab\u00a0<cite>Myst\u00e8re: Des chercheurs marseillais ont retrouv\u00e9 le \u00abtueur\u00bb du Caravage (c&rsquo;est un staphylocoque dor\u00e9)<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>20 minutes<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-19\" data-sort-value=\"2018-09-19\">19 septembre 2018<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.20minutes.fr\/sciences\/2339211-20180919-mystere-chercheurs-marseillais-retrouve-tueur-caravage-staphylocoque-dore\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Fsciences%2F2339211-20180919-mystere-chercheurs-marseillais-retrouve-tueur-caravage-staphylocoque-dore\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-127\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-127\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Drancourt,_R\u00e9mi_Barbieri,_Elisabetta_Cilli,_Giorgio_Gruppioni,_Alda_Bazaj,_Giuseppe_Cornaglia,_Didier_Raoult2018\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michel_Drancourt,_R\u00e9mi_Barbieri,_Elisabetta_Cilli,_Giorgio_Gruppioni,_Alda_Bazaj,_Giuseppe_Cornaglia,_Didier_Raoult2018\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michel Drancourt, R\u00e9mi Barbieri, Elisabetta Cilli, Giorgio Gruppioni, Alda Bazaj, Giuseppe Cornaglia, Didier Raoult, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/laninf\/article\/PIIS1473-3099(18)30571-1\/fulltext\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Did Caravaggio die of Staphylococcus aureus sepsis?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.thelancet.com%2Fjournals%2Flaninf%2Farticle%2FPIIS1473-3099(18)30571-1%2Ffulltext\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The Lancet<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-09-17\" data-sort-value=\"2018-09-17\">17 septembre 2018<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy2008181-128\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy2008181_128-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0181.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005373-129\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005373_129-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005373_129-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005373_129-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0373.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200452-131\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200452_131-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200452_131-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a052.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200454-132\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200454_132-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a054.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200460-133\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200460_133-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200460_133-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a060.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-134\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-134\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Marr\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Andrew_Marr\" class=\"ouvrage\">Andrew Marr, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.courrierinternational.com\/article\/2001\/11\/29\/les-maitres-anciens-faisaient-de-la-photographie\" rel=\"nofollow\"><cite>Les ma\u00eetres anciens faisaient de la photographie\u00a0!<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2F2001%2F11%2F29%2Fles-maitres-anciens-faisaient-de-la-photographie\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Courrier International<\/span><\/span><\/span>, traduit \u00e0 partir d&rsquo;un article de l&rsquo;Observer.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-135\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-135\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Andreani\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Emmanuelle_Andreani\" class=\"ouvrage\">Emmanuelle Andreani, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/archives.24heures.ch\/actu\/culture\/caravage-photographiait-modeles-peindre-2009-03-04\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage \u00abphotographiait\u00bb ses mod\u00e8les pour les peindre<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Farchives.24heures.ch%2Factu%2Fculture%2Fcaravage-photographiait-modeles-peindre-2009-03-04\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">24heures.ch<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009256-136\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009256_136-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0256.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005388-137\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005388_137-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0388.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-138\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-138\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Puttfarken1998\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Thomas_Puttfarken1998\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Thomas\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Puttfarken<\/span>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Caravaggio&rsquo;s Story of St. Matthew: A Challenge to the Conventions of Painting<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Art History<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a021,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1998-06\" data-sort-value=\"1998-06\">juin 1998<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">163-181<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-139\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-139\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a052.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009244-140\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009244_140-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0244.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-141\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-141\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Marin1997\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Louis_Marin1997\" class=\"ouvrage\">Louis\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Marin<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">D\u00e9truire la peinture<\/cite>, Champs-Flammarion,\u00a0<time>1997<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2081217430\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2081217430\"><span class=\"nowrap\">978-2081217430<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a011<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-142\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-142\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><i>the ruffian Caravaggio [is only distinguished] by his preference of candlelight and black shadows for the illustration and reinforcement of villainy<\/i>.\u00a0<i>Works<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a012,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0202, cit\u00e9 par\u00a0<span id=\"Kaylor2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michael_Matthew_Kaylor2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael Matthew\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Kaylor<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Secreted Desires\u00a0: The Major Uranians: Hopkins, Pater and Wilde<\/cite>, Bron, Masaryk University Press,\u00a0<time>2006<\/time>, 457\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/80-210-4126-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/80-210-4126-9\"><span class=\"nowrap\">80-210-4126-9<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.phil.muni.cz\/plonedata\/wkaa\/Dokumenty\/books\/Kaylor_Secreted_Desires_Entire_volume.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.phil.muni.cz%2Fplonedata%2Fwkaa%2FDokumenty%2Fbooks%2FKaylor_Secreted_Desires_Entire_volume.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a010<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-143\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-143\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Herling1989\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Gustaw_Herling1989\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustaw_Herling-Grudzi%C5%84ski\">Gustaw Herling<\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0Th\u00e9r\u00e8se Douchy,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pr\u00e9face\">pr\u00e9f.<\/abbr>\u00a0Krzysztof Pomian),\u00a0<cite class=\"italique\"><a title=\"Journal \u00e9crit la nuit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Journal_%C3%A9crit_la_nuit\">Journal \u00e9crit la nuit<\/a><\/cite>, Paris, Gallimard,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"collection\">coll.<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0L&rsquo;Arpenteur\u00a0\u00bb,\u00a0<time>1989<\/time>, 397\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-07-078009-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-07-078009-0\"><span class=\"nowrap\">2-07-078009-0<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0367<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009170-171-144\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009170-171_144-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0170-171.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009254-145\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009254_145-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009254_145-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0254.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005375-378-146\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005375-378_146-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0375-378.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005375-147\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005375_147-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005375_147-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005375_147-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0375.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005376-148\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005376_148-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005376_148-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005376_148-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0376.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005378-379-149\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005378-379_149-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0378-379.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009250-150\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-2\">c<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009250_150-3\">d<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0250.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009247-151\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009247_151-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009247_151-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009247_151-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0247.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-152\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-152\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0380.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005380-153\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005380_153-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0380.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009251-154\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009251_154-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0251.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005381-156\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005381_156-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0381.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005387-159\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005387_159-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0387.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005385-160\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005385_160-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005385_160-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0385.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009253-161\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009253_161-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0253.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009105-162\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009105_162-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009105_162-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0105.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-163\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-163\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Article de Filippo Camerota,\u00a0<i>Pers\u00e9e et le Caravage\u00a0: une main guid\u00e9e par la science<\/i>\u00a0dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Zoffili2011\">Zoffili 2011<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0131.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy200889-90-164\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy200889-90_164-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a089-90.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009104-165\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009104_165-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0104.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200432-166\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200432_166-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a032.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005369-167\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005369_167-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005369_167-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0369.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005370-168\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005370_168-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0370.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Berne-Joffroy199913-172\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Berne-Joffroy199913_172-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Berne-Joffroy1999\">Berne-Joffroy 1999<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a013.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005393-173\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005393_173-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0393.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-174\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-174\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0260.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Gregori199520-175\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Gregori199520_175-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Gregori1995\">Gregori 1995<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi200524-176\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi200524_176-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a024.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009144-145,_entre_autres-178\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009144-145,_entre_autres_178-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0144-145, entre autres.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009166-179\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009166_179-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009166_179-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0166.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009145,_167-180\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009145,_167_180-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0145, 167.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009175-182\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009175_182-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0175.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Arasse1992-183\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Arasse1992_183-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Arasse1992\">Arasse 1992<\/a>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Puglisi2005374-184\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Puglisi2005374_184-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Puglisi2005\">Puglisi 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0374.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Moir199426_(hors-texte)-185\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Moir199426_(hors-texte)_185-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Moir1994\">Moir 1994<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a026 (hors-texte).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Moir199422_(hors-texte)-187\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Moir199422_(hors-texte)_187-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Moir199422_(hors-texte)_187-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Moir1994\">Moir 1994<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a022 (hors-texte).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-188\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-188\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0153.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009155-189\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009155_189-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0155.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy2008140-192\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy2008140_192-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0140.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-193\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-193\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0123.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti2008149-194\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti2008149_194-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0149.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-195\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-195\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0130.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-199\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-199\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0161-162.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Salvy2008143-201\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Salvy2008143_201-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Salvy2008\">Salvy 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0143.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-202\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-202\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a027.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-203\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-203\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a015.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-204\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-204\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Brejon_de_Lavergn\u00e9e2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Arnault_Brejon_de_Lavergn\u00e9e2010\" class=\"ouvrage\">Arnault Brejon de Lavergn\u00e9e, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.latribunedelart.com\/caravage-article002551.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fcaravage-article002551.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">latribunedelart.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-04\" data-sort-value=\"2010-04\">avril 2010<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-08-29\" data-sort-value=\"2014-08-29\">29 ao\u00fbt 2014<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009233-206\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009233_206-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009233_206-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0233.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-207\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-207\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span>\n<ul>\n<li><span id=\"Constant1985\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Marie_Constant1985\" class=\"ouvrage\">Jean-Marie\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Constant<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">La vie quotidienne de la noblesse fran\u00e7aise aux\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles<\/cite>, Hachette,\u00a0<time>1985<\/time>, 317\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-01-008354-7\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-01-008354-7\"><span class=\"nowrap\">2-01-008354-7<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li>Jean-Marie Constant est invit\u00e9 sur\u00a0<a title=\"France Culture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France_Culture\">France Culture<\/a>, dans\u00a0<i>La Fabrique de l&rsquo;histoire<\/i>\u00a0le 28 avril 2014\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.franceculture.fr\/emission-la-fabrique-de-l-histoire-mousquetaires-14-2014-04-28\" rel=\"nofollow\">Mousquetaires 1\/4<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.franceculture.fr%2Femission-la-fabrique-de-l-histoire-mousquetaires-14-2014-04-28\">archive<\/a>]<\/small>, \u00e0 l&rsquo;occasion de l&rsquo;exposition\u00a0<i>Mousquetaires\u00a0!<\/i>\u00a0(INRAP) du 2 avril au 14 juillet 2014 au mus\u00e9e de l&rsquo;arm\u00e9e \u00e0 l&rsquo;<a title=\"H\u00f4tel des Invalides\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4tel_des_Invalides\">h\u00f4tel des Invalides<\/a>\u00a0\u00e0 Paris.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi2004176-208\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004176_208-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004176_208-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004176_208-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0176.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti200814-209\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200814_209-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200814_209-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-210\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-210\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Voir l\u2019article d&rsquo;Annick Lemoine\u00a0:\u00a0<i>L\u2019Art d\u2019apr\u00e8s nature. R\u00e9flexions sur l\u2019apparence du naturel dans la peinture caravagesque \u00e0 Rome<\/i>.\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0157 sq..<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-HilaireH\u00e9mery201249-211\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-HilaireH%C3%A9mery201249_211-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a049.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-212\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-212\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Voir la notice d&rsquo;Annick Lemoine dans\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#HilaireH%C3%A9mery2012\">Hilaire et H\u00e9mery 2012<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0172.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Cappelletti200881-213\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Cappelletti200881_213-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Cappelletti2008\">Cappelletti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a081.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-DossPresseCorps-214\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-DossPresseCorps_214-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-DossPresseCorps_214-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-DossPresseCorps_214-2\">c<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-DossPresseCorps_214-3\">d<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2012\" class=\"ouvrage\"><cite class=\"italique\">Dossier de presse de l&rsquo;exposition\u00a0<i>Corps et Ombres<\/i>\u00a0(Montpellier, Toulouse)<\/cite>,\u00a0<time>2012<\/time>, 46\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/framemuseums.org\/images\/uploads\/downloads\/Dossier_de_presse_Caravage.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fframemuseums.org%2Fimages%2Fuploads%2Fdownloads%2FDossier_de_presse_Caravage.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi2004177-215\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004177_215-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004177_215-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0177.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi2004179-216\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004179_216-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004179_216-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0179.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi2004180-218\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi2004180_218-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0180.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009176-221\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009176_221-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0176.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer2009181-222\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer2009181_222-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0181.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Dupuis-224\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Dupuis_224-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Dupuis_224-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Dupuis2013\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Patrik_Dupuis2013\" class=\"ouvrage\">Patrik\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Dupuis<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">L\u2019influence caravagesque dans l\u2019art de Jacques-Louis David<\/cite>\u00a0(m\u00e9moire de Ma\u00eetrise \u00e8s-Arts (histoire de l&rsquo;art)), Universit\u00e9 de Montr\u00e9al,\u00a0<time>2013<\/time>, 161\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/papyrus.bib.umontreal.ca\/xmlui\/bitstream\/handle\/1866\/10297\/Dupuis_Patrik_2013_memoire.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fpapyrus.bib.umontreal.ca%2Fxmlui%2Fbitstream%2Fhandle%2F1866%2F10297%2FDupuis_Patrik_2013_memoire.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-225\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-225\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Martin2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Erin_C._Martin2003\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Erin C.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Martin<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">The influence of Caravaggio on Jacques-Louis David&rsquo;s development of Frenc neoclassical painting<\/cite>\u00a0(m\u00e9moire de Master of Arts), University of Georgia,\u00a0<time>2003<\/time>, 122\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/getd.libs.uga.edu\/pdfs\/martin_erin_c_200312_ma.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgetd.libs.uga.edu%2Fpdfs%2Fmartin_erin_c_200312_ma.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a010<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Jullian-226\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Jullian_226-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Jullian_226-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jullian1961\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ren\u00e9_Jullian1961\" class=\"ouvrage\">Ren\u00e9\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Jullian<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Caravage<\/cite>, IAC,\u00a0<time>1961<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0222<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-227\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-227\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bandera2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maria_Cristina_Bandera2014\" class=\"ouvrage\">Maria Cristina\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Bandera<\/span>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0Quittant le pass\u00e9 pour le futur\u00a0\u00bb<\/cite>, dans\u00a0<cite class=\"italique\">De Giotto \u00e0 Caravage, les passions de Roberto Longhi<\/cite>, Fonds Mercator,\u00a0<time>2014<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a039, 43<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-228\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-228\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Carter\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Imogen_Carter\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Imogen Carter, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/artanddesign\/2010\/jul\/25\/caravaggio-scorsese-lachapelle-peter-doig\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio: how he influenced my art<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fartanddesign%2F2010%2Fjul%2F25%2Fcaravaggio-scorsese-lachapelle-peter-doig\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The Guardian<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-229\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-229\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jones\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jonathan_Jones\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jonathan Jones, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/artanddesign\/jonathanjonesblog\/2009\/nov\/09\/caravaggio-photography\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio: master photographer?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fartanddesign%2Fjonathanjonesblog%2F2009%2Fnov%2F09%2Fcaravaggio-photography\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The Guardian<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-lacma-230\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-lacma_230-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-lacma_230-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lenihan\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Mary_Lenihan\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Mary Lenihan, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/unframed.lacma.org\/\/2013\/01\/17\/caravaggio-pioneer-of-modern-cinematography\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio: A Pioneer of Modern Cinematography?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Funframed.lacma.org%2F%2F2013%2F01%2F17%2Fcaravaggio-pioneer-of-modern-cinematography%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">site du Lacma (Mus\u00e9e du comt\u00e9 de Los Angeles)<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-231\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-231\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pinkerton\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nick_Pinkerton\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Nick Pinkerton, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.laweekly.com\/2013-01-17\/film-tv\/caravaggio-movies-lacma\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">How Did Caravaggio Influence Movies?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.laweekly.com%2F2013-01-17%2Ffilm-tv%2Fcaravaggio-movies-lacma%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">LA Weekly<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200414-232\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200414_232-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-234\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-234\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rykner\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Didier_Rykner\" class=\"ouvrage\">Didier Rykner, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.latribunedelart.com\/corps-et-ombres-caravage-et-le-caravagisme-europeen\" rel=\"nofollow\"><cite>Corps et ombres. Caravage et le caravagisme europ\u00e9en<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fcorps-et-ombres-caravage-et-le-caravagisme-europeen\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Tribune de l&rsquo;Art<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-235\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-235\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2012\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/culturebox.francetvinfo.fr\/expositions\/peinture\/un-tableau-du-caravage-definitivement-identifie-83308\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Un tableau du Caravage d\u00e9finitivement identifi\u00e9<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fculturebox.francetvinfo.fr%2Fexpositions%2Fpeinture%2Fun-tableau-du-caravage-definitivement-identifie-83308\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">FranceTV Info<\/span>, 24 f\u00e9vrier 2012.<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-236\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-236\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0104.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-237\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-237\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Jones2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jonathan_Jones2008\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jonathan Jones, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">The masterpiece that may never be seen again<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Guardian.com<\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time>2008<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/artanddesign\/2008\/dec\/22\/caravaggio-art-mafia-italy\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fartanddesign%2F2008%2Fdec%2F22%2Fcaravaggio-art-mafia-italy\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0; version abr\u00e9g\u00e9e en fran\u00e7ais du\u00a0<i>Courrier International<\/i>\u00a0:\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.courrierinternational.com\/article\/2008\/12\/23\/reverra-t-on-un-jour-la-nativite-du-caravage\" rel=\"nofollow\">Reverra-t-on un jour \u00ab\u00a0La Nativit\u00e9\u00a0\u00bb du Caravage\u00a0?<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2F2008%2F12%2F23%2Freverra-t-on-un-jour-la-nativite-du-caravage\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-238\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-238\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Prohaska1975\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Wolfgang_Prohaska1975\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Wolfgang\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Prohaska<\/span>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Carlo Sellitto<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"The Burlington Magazine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Burlington_Magazine\">The Burlington Magazine<\/a><\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0117,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0862,\u200e\u00a0<time>1975<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a011\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.jstor.org\/stable\/877926\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.jstor.org%2Fstable%2F877926\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-239\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-239\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2006\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.liberation.fr\/culture\/010136691-caravage-a-loches\" rel=\"nofollow\"><cite>Caravage \u00e0 Loches<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Fculture%2F010136691-caravage-a-loches\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Lib\u00e9ration.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-01-26\" data-sort-value=\"2006-01-26\">26 janvier 2006<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-240\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-240\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rykner2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Didier_Rykner2006\" class=\"ouvrage\">Didier Rykner, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.latribunedelart.com\/a-propos-des-deux-tableaux-retrouves-dans-l-eglise-de-loches-article00975.html\" rel=\"nofollow\"><cite>\u00c0 propos des deux tableaux retrouv\u00e9s dans l\u2019\u00e9glise de Loches<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fa-propos-des-deux-tableaux-retrouves-dans-l-eglise-de-loches-article00975.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Tribune de l&rsquo;art<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2006-01-26\" data-sort-value=\"2006-01-26\">26 janvier 2006<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-LePointLoches-241\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-LePointLoches_241-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-LePointLoches_241-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2013\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lepoint.fr\/culture\/en-touraine-la-petite-ville-de-loches-defend-ses-deux-caravage-30-04-2013-1661732_3.php\" rel=\"nofollow\"><cite>En Touraine, la petite ville de Loches d\u00e9fend ses deux Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fculture%2Fen-touraine-la-petite-ville-de-loches-defend-ses-deux-caravage-30-04-2013-1661732_3.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Point.fr<\/span>,\u00a0<time>2013<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-04-28\" data-sort-value=\"2014-04-28\">28 avril 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-243\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-243\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.royalcollection.org.uk\/collection\/402824\/the-calling-of-saints-peter-and-andrew\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The Calling of Saints Peter and Andrew<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.royalcollection.org.uk%2Fcollection%2F402824%2Fthe-calling-of-saints-peter-and-andrew\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">royalcollection.org.uk<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-09-01\" data-sort-value=\"2014-09-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0septembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-244\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-244\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2014\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.royalcollection.org.uk\/collection\/813274\/peter-james-and-john-the-calling-of-saints-peter-and-andrew\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Peter, James and John (The Calling of Saints Peter and Andrew)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.royalcollection.org.uk%2Fcollection%2F813274%2Fpeter-james-and-john-the-calling-of-saints-peter-and-andrew\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">royalcollection.org.uk<\/span>,\u00a0<time>2014<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-09-01\" data-sort-value=\"2014-09-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0septembre 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-245\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-245\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Salviucci_Insolera\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Lydia_Salviucci_Insolera\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Lydia Salviucci Insolera, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.vatican.va\/news_services\/or\/or_quo\/cultura\/2010\/163q04a1.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Un nuovo Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.vatican.va%2Fnews_services%2For%2For_quo%2Fcultura%2F2010%2F163q04a1.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">L&rsquo;Osservatore Romano<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-246\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-246\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.la-croix.com\/Semaine-en-images\/Le-Vatican-aurait-decouvert-un-nouveau-Caravage-_NG_-2010-07-27-554586\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Vatican aurait d\u00e9couvert un nouveau Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FSemaine-en-images%2FLe-Vatican-aurait-decouvert-un-nouveau-Caravage-_NG_-2010-07-27-554586\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Croix.com<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-247\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-247\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Paolucci\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antonio_Paolucci\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Antonio Paolucci, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/mv.vatican.va\/1_CommonFiles\/pdf\/Direttore\/rassegna_2010\/011_OR10L26.pdf\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Un nuovo Caravaggio? Non proprio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmv.vatican.va%2F1_CommonFiles%2Fpdf%2FDirettore%2Frassegna_2010%2F011_OR10L26.pdf\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">L&rsquo;Osservatore Romano<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-248\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-248\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2012\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/flash-actu\/2012\/07\/05\/97001-20120705FILWWW00841-decouverte-de-dessins-du-caravage-a-milan.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Milan\u00a0: d\u00e9couverte de dessins du Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fflash-actu%2F2012%2F07%2F05%2F97001-20120705FILWWW00841-decouverte-de-dessins-du-caravage-a-milan.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Figaro<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-07-05\" data-sort-value=\"2012-07-05\">5 juillet 2012<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-249\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-249\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lacroix_Tsarantanis2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Doriane_Lacroix_Tsarantanis2012\" class=\"ouvrage\">Doriane Lacroix Tsarantanis, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lejournaldesarts.fr\/site\/archives\/docs_article\/101867\/la-municipalite-de-milan-emet-des-doutes-sur-l-attribution-au-caravage-des-dessins-du---fonds-peterzano---.php\" rel=\"nofollow\"><cite>La municipalit\u00e9 de Milan \u00e9met des doutes sur l\u2019attribution au Caravage des dessins du \u00ab\u00a0Fonds Peterzano\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lejournaldesarts.fr%2Fsite%2Farchives%2Fdocs_article%2F101867%2Fla-municipalite-de-milan-emet-des-doutes-sur-l-attribution-au-caravage-des-dessins-du---fonds-peterzano---.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Journal des Arts<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-07-09\" data-sort-value=\"2012-07-09\">9 juillet 2012<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-250\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-250\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Guillot\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Antoine_Guillot\" class=\"ouvrage\">Antoine Guillot, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.franceculture.fr\/emission-revue-de-presse-culturelle-d-antoine-guillot-le-caravage-affole-le-web-2012-07-18\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage affole le Web<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.franceculture.fr%2Femission-revue-de-presse-culturelle-d-antoine-guillot-le-caravage-affole-le-web-2012-07-18\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">France Culture<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-252\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-252\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"DagenJardonnet2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Philippe_DagenEmmanuelle_Jardonnet2016\" class=\"ouvrage\">Philippe Dagen et Emmanuelle Jardonnet, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/abonnes.lemonde.fr\/arts\/article\/2016\/04\/12\/un-caravage-a-t-il-ete-decouvert-dans-un-grenier-en-france_4900222_1655012.html?xtmc=caravage&amp;xtcr=2\" rel=\"nofollow\"><cite>Un Caravage a-t-il \u00e9t\u00e9 d\u00e9couvert dans un grenier en France\u00a0?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fabonnes.lemonde.fr%2Farts%2Farticle%2F2016%2F04%2F12%2Fun-caravage-a-t-il-ete-decouvert-dans-un-grenier-en-france_4900222_1655012.html%3Fxtmc%3Dcaravage%26xtcr%3D2\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">LeMonde.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-04-12\" data-sort-value=\"2016-04-12\">12 avril 2016<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-253\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-253\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Sfez\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Zo\u00e9_Sfez\" class=\"ouvrage\">Zo\u00e9 Sfez, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.franceculture.fr\/emissions\/le-journal-de-la-culture\/le-caravage-de-toulouse-est-il-un-caravage\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage de Toulouse est-il un Caravage\u00a0?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.franceculture.fr%2Femissions%2Fle-journal-de-la-culture%2Fle-caravage-de-toulouse-est-il-un-caravage\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">France Culture<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-254\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-254\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rykner2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Didier_Rykner2017\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Didier Rykner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Didier_Rykner\">Didier Rykner<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.latribunedelart.com\/confrontation-entre-le-judith-et-holopherne-et-les-caravage-du-louvre-et-de-rouen\" rel=\"nofollow\"><cite>Confrontation entre le\u00a0<i>Judith et Holopherne<\/i>\u00a0et les Caravage du Louvre et de Rouen<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fconfrontation-entre-le-judith-et-holopherne-et-les-caravage-du-louvre-et-de-rouen\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.latribunedelart.com<\/span>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"La Tribune de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Tribune_de_l%27art\">La Tribune de l&rsquo;art<\/a>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-06-13\" data-sort-value=\"2017-06-13\">13 juin 2017<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-06-15\" data-sort-value=\"2017-06-15\">15 juin 2017<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-255\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-255\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2016\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.legifrance.gouv.fr\/affichTexte.do;jsessionid=490F5DF95C8D1BAE1634ACB4F6017956.tplgfr44s_2?cidTexte=JORFTEXT000032321167&amp;dateTexte=&amp;oldAction=rechJO&amp;categorieLien=id&amp;idJO=JORFCONT000032319793\" rel=\"nofollow\"><cite>Avis n\u00b0 2016-01 de la Commission consultative des tr\u00e9sors nationaux<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.legifrance.gouv.fr%2FaffichTexte.do%3Bjsessionid%3D490F5DF95C8D1BAE1634ACB4F6017956.tplgfr44s_2%3FcidTexte%3DJORFTEXT000032321167%26dateTexte%3D%26oldAction%3DrechJO%26categorieLien%3Did%26idJO%3DJORFCONT000032319793\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Journal Officiel n\u00b00076<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-03-31\" data-sort-value=\"2016-03-31\">31 mars 2016<\/time><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-256\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-256\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2016\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.legifrance.gouv.fr\/affichTexte.do;jsessionid=75B3BA205A64358B267BF4D755FF188C.tpdila17v_3?cidTexte=JORFTEXT000032320669&amp;dateTexte=&amp;oldAction=rechJO&amp;categorieLien=id&amp;idJO=JORFCONT000032319793\" rel=\"nofollow\"><cite>Arr\u00eat\u00e9 du 25 mars 2016 refusant le certificat pr\u00e9vu \u00e0 l&rsquo;article L. 111-2 du code du patrimoine<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.legifrance.gouv.fr%2FaffichTexte.do%3Bjsessionid%3D75B3BA205A64358B267BF4D755FF188C.tpdila17v_3%3FcidTexte%3DJORFTEXT000032320669%26dateTexte%3D%26oldAction%3DrechJO%26categorieLien%3Did%26idJO%3DJORFCONT000032319793\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Journal Officiel n\u00b00076<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-03-31\" data-sort-value=\"2016-03-31\">31 mars 2016<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-257\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-257\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rykner2016\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Didier_Rykner2016\" class=\"ouvrage\">Didier Rykner, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.latribunedelart.com\/un-tableau-possiblement-attribue-a-caravage-classe-tresor-national\" rel=\"nofollow\"><cite>Un tableau \u00ab\u00a0possiblement attribu\u00e9 \u00e0 Caravage\u00a0\u00bb class\u00e9 tr\u00e9sor national<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.latribunedelart.com%2Fun-tableau-possiblement-attribue-a-caravage-classe-tresor-national\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb\u00a0<span title=\"Acc\u00e8s payant au document\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Lock-red-alt-2.svg\/20px-Lock-red-alt-2.svg.png\" alt=\"Acc\u00e8s payant\" width=\"9\" height=\"14\" data-file-width=\"597\" data-file-height=\"947\" \/><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Tribune de l&rsquo;Art<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-04-02\" data-sort-value=\"2016-04-02\">2 avril 2016<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-258\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-258\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2019\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.francetvinfo.fr\/culture\/arts-expos\/peinture\/le-tableau-attribue-au-caravage-et-vendu-a-un-acheteur-etranger-etait-trop-cher-pour-un-musee-francais_3508595.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Le tableau attribu\u00e9 au Caravage et vendu \u00e0 un acheteur \u00e9tranger \u00e9tait \u00ab\u00a0trop cher\u00a0\u00bb pour un mus\u00e9e fran\u00e7ais<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Fculture%2Farts-expos%2Fpeinture%2Fle-tableau-attribue-au-caravage-et-vendu-a-un-acheteur-etranger-etait-trop-cher-pour-un-musee-francais_3508595.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, France info,\u00a0<time>2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-07-02\" data-sort-value=\"2019-07-02\">2 juillet 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-259\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-259\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pogrebin2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Robin_Pogrebin2019\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Robin Pogrebin, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2019\/06\/27\/arts\/design\/caravaggio-buyer-j-tomilson-hill.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Mystery Buyer of Work Attributed to Caravaggio Revealed<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2019%2F06%2F27%2Farts%2Fdesign%2Fcaravaggio-buyer-j-tomilson-hill.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The New York Times<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-06-27\" data-sort-value=\"2019-06-27\">27 juin 2019<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-06-28\" data-sort-value=\"2019-06-28\">28 juin 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-260\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-260\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2021\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.ladepeche.fr\/2021\/10\/02\/toulouse-ou-est-passe-le-tableau-de-caravage-vendu-110-millions-de-dollars-9827476.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Toulouse\u00a0: o\u00f9 est pass\u00e9 le tableau de Caravage vendu 110 millions de dollars\u00a0?<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.ladepeche.fr%2F2021%2F10%2F02%2Ftoulouse-ou-est-passe-le-tableau-de-caravage-vendu-110-millions-de-dollars-9827476.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La D\u00e9p\u00eache du Midi<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-10-04\" data-sort-value=\"2021-10-04\">4 octobre 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-11-10\" data-sort-value=\"2021-11-10\">10 novembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-261\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-261\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/pinacotecabrera.org\/en\/dialogo\/third-dialogue-caravaggio-readings-and-re-readings\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Third dialogue \u201cCaravaggio. Readings and Re-readings\u201d<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpinacotecabrera.org%2Fen%2Fdialogo%2Fthird-dialogue-caravaggio-readings-and-re-readings%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Brera Pinacoteca<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-11-09\" data-sort-value=\"2016-11-09\">9 novembre 2016<\/time>)<\/small><\/span>. et\u00a0<span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/milano.corriere.it\/notizie\/cronaca\/16_novembre_07\/falsi-mostre-attribuzioni-dubbie-85206f86-a44b-11e6-9261-ffaafc24ed7d.shtml?refresh_ce-cp\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Falsi, mostre, attribuzioni dubbie. Processo a Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmilano.corriere.it%2Fnotizie%2Fcronaca%2F16_novembre_07%2Ffalsi-mostre-attribuzioni-dubbie-85206f86-a44b-11e6-9261-ffaafc24ed7d.shtml%3Frefresh_ce-cp\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Corriere della sera, Milano\/Cronaca<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-11-09\" data-sort-value=\"2016-11-09\">9 novembre 2016<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-262\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-262\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2017\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lepoint.fr\/culture\/rome-la-galerie-borghese-et-fendi-creent-un-centre-d-etudes-sur-le-caravage-13-09-2017-2156700_3.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Rome: la Galerie Borgh\u00e8se et Fendi cr\u00e9ent un centre d&rsquo;\u00e9tudes sur le Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fculture%2Frome-la-galerie-borghese-et-fendi-creent-un-centre-d-etudes-sur-le-caravage-13-09-2017-2156700_3.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Point.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-09-13\" data-sort-value=\"2017-09-13\">13 septembre 2017<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-263\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-263\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Beghelli2017\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Chiara_Beghelli2017\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Chiara Beghelli, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ilsole24ore.com\/art\/moda\/2017-09-13\/da-fendi-altro-atto-d-amore-roma-accordo-triennale-la-galleria-borghese-primuovere-caravaggio-mondo--160816.shtml?uuid=AEZxQUSC&amp;refresh_ce=1\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Fendi sostiene la Galleria Borghese: un accordo triennale per promuovere Caravaggio nel mondo<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ilsole24ore.com%2Fart%2Fmoda%2F2017-09-13%2Fda-fendi-altro-atto-d-amore-roma-accordo-triennale-la-galleria-borghese-primuovere-caravaggio-mondo--160816.shtml%3Fuuid%3DAEZxQUSC%26refresh_ce%3D1\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Il Sole 24 Ore<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-09-13\" data-sort-value=\"2017-09-13\">13 septembre 2017<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-CDA-264\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-CDA_264-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-CDA_264-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Baudry2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Clara_Baudry2021\" class=\"ouvrage\">Clara Baudry, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.connaissancedesarts.com\/artistes\/caravage\/le-caravage-de-madrid-lespagne-veut-verifier-lauthenticite-du-tableau-11167521\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage de Madrid\u00a0: l\u2019Espagne veut v\u00e9rifier l\u2019authenticit\u00e9 du tableau<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.connaissancedesarts.com%2Fartistes%2Fcaravage%2Fle-caravage-de-madrid-lespagne-veut-verifier-lauthenticite-du-tableau-11167521%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Connaissance des Arts<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-23\" data-sort-value=\"2021-12-23\">23 d\u00e9cembre 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-265\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-265\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"TondoJones2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Lorenzo_TondoSam_Jones2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Lorenzo Tondo et Sam Jones, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/artanddesign\/2021\/apr\/23\/damn-this-is-a-caravaggio-the-inside-story-of-an-old-master-found-in-spain\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">\u2018Damn, this is a Caravaggio!\u2019: the inside story of an old master found in Spain<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fartanddesign%2F2021%2Fapr%2F23%2Fdamn-this-is-a-caravaggio-the-inside-story-of-an-old-master-found-in-spain\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The Guardian<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04-23\" data-sort-value=\"2021-04-23\">23 avril 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-266\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-266\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : espagnol\">(es)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.ansorena.com\/catalogos\/409\/108\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"es\">Ansorana Subasta 409 8, 9 y 10 de Abril<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.ansorena.com%2Fcatalogos%2F409%2F108%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Ansorana<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-267\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-267\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pappalardo2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Dario_Pappalardo2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Dario Pappalardo, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.repubblica.it\/cultura\/2021\/04\/07\/news\/caravaggio_ecce_homo_ritrovato_spagna-295457077\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">Il Caravaggio ritrovato: stava andando all&rsquo;asta per 1.500 euro<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.repubblica.it%2Fcultura%2F2021%2F04%2F07%2Fnews%2Fcaravaggio_ecce_homo_ritrovato_spagna-295457077%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Repubblica<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04-07\" data-sort-value=\"2021-04-07\">7 avril 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-268\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-268\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pulini2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Massimo_Pulini2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Massimo Pulini, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.aboutartonline.com\/e-il-vero-ecce-homo-di-caravaggio\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">\u201cE\u2019 il vero Ecce Homo di Caravaggio\u201d. Pubblichiamo il saggio di Massimo Pulini autore della straordinaria scoperta<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.aboutartonline.com%2Fe-il-vero-ecce-homo-di-caravaggio%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">About Art online<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-03-31\" data-sort-value=\"2021-03-31\">31 mars 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-269\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-269\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2021\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lefigaro.fr\/culture\/l-espagne-preempte-in-extremis-une-potentielle-toile-du-caravage-avant-sa-vente-20210408\" rel=\"nofollow\"><cite>L&rsquo;Espagne pr\u00e9empte in extremis une potentielle toile du Caravage avant sa vente<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fculture%2Fl-espagne-preempte-in-extremis-une-potentielle-toile-du-caravage-avant-sa-vente-20210408\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Figaro<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04-08\" data-sort-value=\"2021-04-08\">8 avril 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-270\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-270\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Parra2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Aritz_Parra2021\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Aritz Parra, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/abcnews.go.com\/Entertainment\/wireStory\/spain-work-due-auction-1800-caravaggio-76950061\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Spain: Work due for auction from $1,800 may be a Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fabcnews.go.com%2FEntertainment%2FwireStory%2Fspain-work-due-auction-1800-caravaggio-76950061\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">ABC News\/Associated Press<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-04-08\" data-sort-value=\"2021-04-08\">8 avril 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-271\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-271\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Goy2021\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Julie_Goy2021\" class=\"ouvrage\">Julie Goy, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lejournaldesarts.fr\/patrimoine\/lattribution-au-caravage-se-precise-pour-lecce-homo-espagnol-158387\" rel=\"nofollow\"><cite>L\u2019attribution au Caravage se pr\u00e9cise pour l\u2019Ecce homo espagnol<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejournaldesarts.fr%2Fpatrimoine%2Flattribution-au-caravage-se-precise-pour-lecce-homo-espagnol-158387\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb\u00a0<span title=\"Acc\u00e8s payant au document\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Lock-red-alt-2.svg\/20px-Lock-red-alt-2.svg.png\" alt=\"Acc\u00e8s payant\" width=\"9\" height=\"14\" data-file-width=\"597\" data-file-height=\"947\" \/><\/span>, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Journal des Arts<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-24\" data-sort-value=\"2021-12-24\">24 d\u00e9cembre 2021<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-12-25\" data-sort-value=\"2021-12-25\">25 d\u00e9cembre 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200915-16-273\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200915-16_273-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200915-16_273-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a015-16.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200920-21-274\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200920-21_274-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a020-21.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-275\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-275\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Richard Spear,\u00a0<i>The Critical Fortune of a Realist Painter<\/i>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#TheAge\">Gregori, Salerno, Spear et alii<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a022.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200923-276\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200923_276-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a023.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200924-26-277\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200924-26_277-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a024-26.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200413-278\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200413_278-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a013.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Ebert-Schifferer200927-279\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Ebert-Schifferer200927_279-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Ebert-Schifferer2009\">Ebert-Schifferer 2009<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a027.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-281\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-281\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Introduction par G-J. Salvy\u00a0<i>in<\/i>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a07.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Longhi200412-282\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Longhi200412_282-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Longhi2004\">Longhi 2004<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a012.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-283\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-283\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Pezzini\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Barbara_Pezzini\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Barbara Pezzini, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/burlingtonindex.wordpress.com\/2016\/12\/10\/caravaggiomania-in-the-burlington-magazine-i-the-late-20th-century\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">\u2018Caravaggiomania\u2019 in The Burlington Magazine \u2013 Part I: the late 20th century<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fburlingtonindex.wordpress.com%2F2016%2F12%2F10%2Fcaravaggiomania-in-the-burlington-magazine-i-the-late-20th-century%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The Burlington Magazine Index Blog<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-284\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-284\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/arthistorians.info\/friedlanderw\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Friedl\u00e4nder, Walter Ferdinand<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Farthistorians.info%2Ffriedlanderw\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Dictionary of Art Historians<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-285\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-285\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Gerlis\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Melanie_Gerlis\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Melanie Gerlis, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.theartnewspaper.com\/articles\/Sothebys-sued-over-Caravaggio-attribution\/28616\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Sotheby\u2019s sued over Caravaggio attribution<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.theartnewspaper.com%2Farticles%2FSothebys-sued-over-Caravaggio-attribution%2F28616\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">The Art Newspaper<\/span><\/span><\/span><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup>\u00a0<span id=\"Squires\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nick_Squires\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Nick Squires, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.telegraph.co.uk\/culture\/art\/art-news\/9381822\/Art-world-divided-over-Caravaggio-100-works-discovery.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Art world divided over Caravaggio 100 works discovery<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.telegraph.co.uk%2Fculture%2Fart%2Fart-news%2F9381822%2FArt-world-divided-over-Caravaggio-100-works-discovery.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Telegraph.co.uk<\/span><\/span><\/span><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup>\u00a0<span id=\"Asim\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jabari_Asim\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jabari Asim, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/wp-dyn\/content\/article\/2005\/12\/22\/AR2005122201579.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Without a Trace<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fwp-dyn%2Fcontent%2Farticle%2F2005%2F12%2F22%2FAR2005122201579.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Washington Post<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Berne-Joffroy199941-286\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Berne-Joffroy199941_286-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#Berne-Joffroy1999\">Berne-Joffroy 1999<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a041.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-287\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-287\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.ecb.europa.eu\/euro\/exchange\/it\/html\/index.fr.html\" rel=\"nofollow\"><cite>BCE:Italie<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.ecb.europa.eu%2Feuro%2Fexchange%2Fit%2Fhtml%2Findex.fr.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">site de la BCE (Banque Centrale Europ\u00e9enne)<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-288\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-288\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.numiscollection.com\/san-marino-sam.2-san-marin-caravaggio-2010-set-a7717-en.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Coin San Marino SAM.2 San Marin Caravaggio 2010 set<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.numiscollection.com%2Fsan-marino-sam.2-san-marin-caravaggio-2010-set-a7717-en.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Numis&rsquo;collection<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-289\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-289\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Stark\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jeff_Stark\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Jeff Stark, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.coinworld.com\/news\/world-coins\/2018\/06\/san-marino-honors-painter-caravaggio-with-silver-coin.all.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">San Marino honors painter Caravaggio with silver coin<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.coinworld.com%2Fnews%2Fworld-coins%2F2018%2F06%2Fsan-marino-honors-painter-caravaggio-with-silver-coin.all.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Coin world<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-290\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-290\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/litalieparsestimbres.wordpress.com\/2012\/10\/11\/il-caravaggio\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Il Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Flitalieparsestimbres.wordpress.com%2F2012%2F10%2F11%2Fil-caravaggio%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">L&rsquo;Italie par ses timbres<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-291\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-291\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.timesofmalta.com\/articles\/view\/20070713\/local\/caravaggio-on-stamps.11460\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio on stamps<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.timesofmalta.com%2Farticles%2Fview%2F20070713%2Flocal%2Fcaravaggio-on-stamps.11460\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Times of Malta<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-292\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-292\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.vaticanstate.va\/content\/vaticanstate\/fr\/servizi\/ufficio-filatelico-e-numismatico\/emissioni-filateliche\/emissioni-filateliche---2010\/iv-centenario-della-morte-di-caravaggio-.html\" rel=\"nofollow\"><cite>IVe CENTENAIRE DE LA MORT DU CARAVAGE<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.vaticanstate.va%2Fcontent%2Fvaticanstate%2Ffr%2Fservizi%2Fufficio-filatelico-e-numismatico%2Femissioni-filateliche%2Femissioni-filateliche---2010%2Fiv-centenario-della-morte-di-caravaggio-.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">site de l\u2019\u00c9tat de la cit\u00e9 du Vatican<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-293\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-293\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.taillandiers.com\/recherche.php?lang=fr&amp;page_active=catalogue&amp;suivant=Rechercher&amp;choix=1&amp;mot_recherche=caravage&amp;rechercher=+\" rel=\"nofollow\"><cite>Recherche par mot-cl\u00e9 \u00ab\u00a0Caravage\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.taillandiers.com%2Frecherche.php%3Flang%3Dfr%26page_active%3Dcatalogue%26suivant%3DRechercher%26choix%3D1%26mot_recherche%3Dcaravage%26rechercher%3D%2B\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Taillandiers.com<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-294\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-294\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"TV\" class=\"ouvrage\"><span id=\"AFP_TV\" class=\"ouvrage\">AFP TV, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ina.fr\/video\/VDD10009303\/hommage-au-caravage-pour-le-400e-anniversaire-de-sa-mort-video.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Hommage au Caravage pour le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Quatre centi\u00e8me\">400<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0anniversaire de sa mort<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.ina.fr%2Fvideo%2FVDD10009303%2Fhommage-au-caravage-pour-le-400e-anniversaire-de-sa-mort-video.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">INA<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-295\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-295\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2015\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/saci-art.com\/2014\/07\/15\/remains-of-caravaggio-to-be-buried-in-new-memorial-park-in-tuscany-opening-july-18-2014\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Remains of Caravaggio to be buried in new memorial park in Tuscany opening July 18, 2014<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fsaci-art.com%2F2014%2F07%2F15%2Fremains-of-caravaggio-to-be-buried-in-new-memorial-park-in-tuscany-opening-july-18-2014%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">SACI Art<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-07-18\" data-sort-value=\"2015-07-18\">18 juillet 2015<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-296\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-296\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2015\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/video.corriere.it\/tomba-caravaggio-le-ossa-dell-artista-all-85percento\/9dc9574c-dc64-11e4-83c6-bcc83638beb8\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"it\">La tomba del Caravaggio: un oltraggio tra condomini e panni stesi<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fvideo.corriere.it%2Ftomba-caravaggio-le-ossa-dell-artista-all-85percento%2F9dc9574c-dc64-11e4-83c6-bcc83638beb8\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Corriere della Sera<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-04-06\" data-sort-value=\"2015-04-06\">6 avril 2015<\/time><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-297\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-297\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/tvmag.lefigaro.fr\/programme-tv\/programme\/le-caravage-la-magie-du-clair-obscur-f4887011\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage, la magie du clair-obscur<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Ftvmag.lefigaro.fr%2Fprogramme-tv%2Fprogramme%2Fle-caravage-la-magie-du-clair-obscur-f4887011\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">TVMag-Le Figaro Magazine<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-05-07\" data-sort-value=\"2023-05-07\">7 mai 2023<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-298\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-298\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"PointCulture\" class=\"ouvrage\"><span class=\"nom_auteur\">PointCulture<\/span>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.pointculture.be\/mediatheque\/documentaires\/caravage-une-vie-en-clair-obscur-tc1501\" rel=\"nofollow\"><cite>| PointCulture<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.pointculture.be%2Fmediatheque%2Fdocumentaires%2Fcaravage-une-vie-en-clair-obscur-tc1501\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.pointculture.be<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-09\" data-sort-value=\"2022-02-09\">9 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-299\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-299\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.senscritique.com\/film\/Le_Caravage\/10305861\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage &#8211; Documentaire &#8211; SensCritique<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.senscritique.com%2Ffilm%2FLe_Caravage%2F10305861\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.senscritique.com<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-09\" data-sort-value=\"2022-02-09\">9 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-300\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-300\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Telestar.fr\" class=\"ouvrage\"><span class=\"nom_auteur\">Telestar.fr<\/span>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.telestar.fr\/programme-tv\/fiche\/5471130\/le-caravage-et-la-mort\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage et la mort Documentaire 2010 &#8211; T\u00e9l\u00e9 Star<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.telestar.fr%2Fprogramme-tv%2Ffiche%2F5471130%2Fle-caravage-et-la-mort\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.telestar.fr<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-09\" data-sort-value=\"2022-02-09\">9 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-301\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-301\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.rtbf.be\/article\/caravage-dans-la-splendeur-des-ombres-sur-arte-9826828\" rel=\"nofollow\"><cite>\u00ab\u00a0Caravage &#8211; Dans la splendeur des ombres\u00a0\u00bb sur Arte<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.rtbf.be%2Farticle%2Fcaravage-dans-la-splendeur-des-ombres-sur-arte-9826828\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">RTBF<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-09\" data-sort-value=\"2022-02-09\">9 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-302\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-302\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2016\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.dailymotion.com\/video\/x4g3q0g\" rel=\"nofollow\"><cite>Caravage &#8211; Le Ma\u00eetre Claire-Obscure [sic] &#8211; HD (doc 2015) &#8211; Vid\u00e9o Dailymotion<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.dailymotion.com%2Fvideo%2Fx4g3q0g\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Dailymotion<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2016-06-13\" data-sort-value=\"2016-06-13\">13 juin 2016<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-09\" data-sort-value=\"2022-02-09\">9 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-303\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-303\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.senscritique.com\/film\/Caravaggio_corps_et_ame\/41510797\" rel=\"nofollow\"><cite>Caravaggio, corps et \u00e2me &#8211; Documentaire &#8211; SensCritique<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.senscritique.com%2Ffilm%2FCaravaggio_corps_et_ame%2F41510797\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.senscritique.com<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-13\" data-sort-value=\"2022-02-13\">13 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-304\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-304\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=ItmlFTTaTyk\" rel=\"nofollow\"><cite>[Visite priv\u00e9e] Caravage \u00e0 Rome, l&rsquo;exposition \u00e0 Paris<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DItmlFTTaTyk\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-05-07\" data-sort-value=\"2023-05-07\">7 mai 2023<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-305\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-305\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=i9JvxsZOxZc\" rel=\"nofollow\"><cite>Le Caravage, un fugitif \u00e0 Malte | Invitation au voyage | Arte<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3Di9JvxsZOxZc\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-02-09\" data-sort-value=\"2022-02-09\">9 f\u00e9vrier 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-306\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-306\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span title=\"Acc\u00e8s payant au document\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Lock-red-alt-2.svg\/20px-Lock-red-alt-2.svg.png\" alt=\"Acc\u00e8s payant\" width=\"9\" height=\"14\" data-file-width=\"597\" data-file-height=\"947\" \/><\/span>\u00a0<span id=\"2022\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.telerama.fr\/tele\/documentaire\/les-revolutions-du-regard-1-195323258.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Les r\u00e9volutions du regard (Documentaire culture)\u00a0: la critique T\u00e9l\u00e9rama<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.telerama.fr%2Ftele%2Fdocumentaire%2Fles-revolutions-du-regard-1-195323258.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">T\u00e9l\u00e9rama<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-04-05\" data-sort-value=\"2022-04-05\">5 avril 2022<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-04-19\" data-sort-value=\"2022-04-19\">19 avril 2022<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-307\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-307\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2023\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.telerama.fr\/television\/caravage-un-chef-d-uvre-sort-de-l-ombre_cri-7029204.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Caravage\u00a0: un chef-d&rsquo;\u0153uvre sort de l&rsquo;ombre(Documentaire)\u00a0: la critique T\u00e9l\u00e9rama<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.telerama.fr%2Ftelevision%2Fcaravage-un-chef-d-uvre-sort-de-l-ombre_cri-7029204.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.telerama.fr<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-10-23\" data-sort-value=\"2023-10-23\">23 octobre 2023<\/time>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-10-29\" data-sort-value=\"2023-10-29\">29 octobre 2023<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-308\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-308\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2023\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>\u00ab\u00a0Caravage. Un chef-d\u2019\u0153uvre sort de l\u2019ombre\u00a0\u00bb, sur Arte\u00a0: sur les traces de la \u00ab\u00a0Madeleine en extase\u00a0\u00bb du peintre maudit<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Monde.fr<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-10-28\" data-sort-value=\"2023-10-28\">28 octobre 2023<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/culture\/article\/2023\/10\/28\/caravage-un-chef-d-uvre-sort-de-l-ombre-sur-arte-sur-les-traces-de-la-madeleine-en-extase-du-peintre-maudit_6197042_3246.html\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fculture%2Farticle%2F2023%2F10%2F28%2Fcaravage-un-chef-d-uvre-sort-de-l-ombre-sur-arte-sur-les-traces-de-la-madeleine-en-extase-du-peintre-maudit_6197042_3246.html\">archive<\/a>]<\/small>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2023-10-29\" data-sort-value=\"2023-10-29\">29 octobre 2023<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-309\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-309\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Spurling\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Hilary_Spurling\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Hilary Spurling, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/books\/00\/03\/05\/reviews\/000305.05spurlit.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">The Other Michelangelo<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2Fbooks%2F00%2F03%2F05%2Freviews%2F000305.05spurlit.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">New York Times<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-310\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-310\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bi\u00e9try-Rivierre2015\" class=\"ouvrage\"><span id=\"\u00c9ric_Bi\u00e9try-Rivierre2015\" class=\"ouvrage\">\u00c9ric Bi\u00e9try-Rivierre, \u00ab\u00a0<cite>Manara\u00a0: un Caravage tr\u00e8s Robin des bois<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Le Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Figaro\">Le Figaro<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-03-09\" data-sort-value=\"2015-03-09\">9 mars 2015<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lefigaro.fr\/arts-expositions\/2015\/03\/09\/03015-20150309ARTFIG00023-manara-un-caravage-tres-robin-des-bois.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Farts-expositions%2F2015%2F03%2F09%2F03015-20150309ARTFIG00023-manara-un-caravage-tres-robin-des-bois.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-311\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-311\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Subra2019\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Chlo\u00e9_Subra2019\" class=\"ouvrage\">Chlo\u00e9 Subra, \u00ab\u00a0<cite>De chair et de sang\u2009: Le Caravage version Manara<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Connaissance des arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Connaissance_des_arts\">Connaissance des arts<\/a><\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-01-22\" data-sort-value=\"2019-01-22\">22 janvier 2019<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.connaissancedesarts.com\/peinture-et-sculpture\/de-chair-et-de-sang%E2%80%89-le-caravage-version-manara-11113095\/\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.connaissancedesarts.com%2Fpeinture-et-sculpture%2Fde-chair-et-de-sang%25E2%2580%2589-le-caravage-version-manara-11113095%2F\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-312\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-312\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt0032307\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio, le peintre maudit<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imdb.com%2Ftitle%2Ftt0032307\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">imdb<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-313\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-313\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt0090798\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imdb.com%2Ftitle%2Ftt0090798\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">imdb<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-314\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-314\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt1667093\/\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">I.M.Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imdb.com%2Ftitle%2Ftt1667093%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">imdb<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-315\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-315\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.unifrance.org\/film\/52171\/l-ombre-du-caravage\" rel=\"nofollow\"><cite>L&rsquo;Ombre du Caravage (2021)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.unifrance.org%2Ffilm%2F52171%2Fl-ombre-du-caravage\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">www.unifrance.org<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-03-25\" data-sort-value=\"2022-03-25\">25 mars 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-316\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-316\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt0475441\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imdb.com%2Ftitle%2Ftt0475441\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">imdb<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-317\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-317\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt0814042\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Caravaggio<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imdb.com%2Ftitle%2Ftt0814042\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">imdb<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Damien_Ricour,_funambule_de_la_sc\u00e8ne-318\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-Damien_Ricour,_funambule_de_la_sc%C3%A8ne_318-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/pourquoijaimangemonpere.over-blog.com\/article-5879678.html\" rel=\"nofollow\"><cite>Damien Ricour, funambule de la sc\u00e8ne<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fpourquoijaimangemonpere.over-blog.com%2Farticle-5879678.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">pourquoijaimangemonpere.over-blog.com<\/span>, Th\u00e9\u00e2tre de l&rsquo;Aiguillon\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-08-28\" data-sort-value=\"2014-08-28\">28 ao\u00fbt 2014<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-319\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-319\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Deslot\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bruno_Deslot\" class=\"ouvrage\">Bruno Deslot, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/unfauteuilpourlorchestre.com\/critique-moi-caravage-adaptation-du-roman-de-dominique-fernandez-par-cesare-capitani\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Critique \u2022 \u00ab\u00a0Moi, Caravage\u00a0\u00bb, adaptation du roman de Dominique Fernandez par Cesare Capitani<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Funfauteuilpourlorchestre.com%2Fcritique-moi-caravage-adaptation-du-roman-de-dominique-fernandez-par-cesare-capitani%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Un fauteuil pour l&rsquo;orchestre<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-320\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-320\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.mezzo.tv\/nos-programmes\/diffusion\/caravaggiochoregraphie-de-mauro-bigonzetti-0\" rel=\"nofollow\"><cite>Caravaggio, chor\u00e9graphie de Mauro Bigonzetti<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.mezzo.tv%2Fnos-programmes%2Fdiffusion%2Fcaravaggiochoregraphie-de-mauro-bigonzetti-0\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Mezzo.tv<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-321\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-321\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Calleja_Bayliss\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Marc_Calleja_Bayliss\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Marc Calleja Bayliss, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/escflashmalta.com\/index.php\/music-news\/local-music-scene-news\/item\/3356-exclusive-no-mesc-14-plans-for-claudia-faniello\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Exclusive: No MESC &rsquo;14 Plans for Claudia Faniello<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fescflashmalta.com%2Findex.php%2Fmusic-news%2Flocal-music-scene-news%2Fitem%2F3356-exclusive-no-mesc-14-plans-for-claudia-faniello\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">ESCFlashMalta.com<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-322\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-322\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Giuliani\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Emmanuelle_Giuliani\" class=\"ouvrage\">Emmanuelle Giuliani, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.la-croix.com\/Culture\/Musique\/La-voix-du-Caravage-_NG_-2012-04-10-789700\" rel=\"nofollow\"><cite>La voix du Caravage<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FCulture%2FMusique%2FLa-voix-du-Caravage-_NG_-2012-04-10-789700\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">La Croix<\/span><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-323\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-323\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.nikolausschapfl.com\/francais\/oeuvre\/oeuvre_opera.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Op\u00e9ra<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.nikolausschapfl.com%2Ffrancais%2Foeuvre%2Foeuvre_opera.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">site officiel de N.Schapfl<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-324\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Caravage#cite_ref-324\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Brara\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Noor_Brara\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Noor Brara, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/news.artnet.com\/market\/virgil-abloh-pop-up-shop-mca-chicago-1637710\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Virgil Abloh Goes for Baroque With a New Line of Caravaggio-Inspired Handbags for His MCA Chicago Show<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fnews.artnet.com%2Fmarket%2Fvirgil-abloh-pop-up-shop-mca-chicago-1637710\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Art Net News<\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-06-01\" data-sort-value=\"2020-06-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0juin 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Le Caravage, craie sur papier par\u00a0Ottavio Leoni, vers\u00a01621,\u00a0Florence,\u00a0biblioth\u00e8que Marucelliana Michelangelo Merisi da Caravaggio,\u00a0francis\u00e9\u00a0Caravage\u00a0ou\u00a0le Caravage, est un\u00a0peintre italien, n\u00e9 le\u00a029 septembre 1571\u00a0\u00e0\u00a0Milan\u00a0et mort le\u00a018 juillet 1610\u00a0\u00e0\u00a0Porto Ercole. Son \u0153uvre puissante et novatrice r\u00e9volutionne la peinture du\u00a0XVIIe\u00a0si\u00e8cle par son caract\u00e8re\u00a0naturaliste, parfois brutal, et l&#8217;emploi appuy\u00e9 de la technique du\u00a0clair-obscur\u00a0allant jusqu&rsquo;au\u00a0t\u00e9n\u00e9brisme. Il conna\u00eet [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15824,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14136","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14136"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15829,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14136\/revisions\/15829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15824"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}