{"id":14132,"date":"2024-09-25T04:14:38","date_gmt":"2024-09-25T02:14:38","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=14132"},"modified":"2024-09-25T11:22:45","modified_gmt":"2024-09-25T09:22:45","slug":"leonard-de-vinci-polymathe","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/leonard-de-vinci-polymathe\/","title":{"rendered":"L\u00e9onard de Vinci Polymathe"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci\">L\u00e9onard de Vinci<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>L\u00e9onard de Vinci<\/b>\u00a0(<a title=\"Italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italien\">italien<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>Leonardo di ser Piero da Vinci<\/i><\/span><sup class=\"prononciation noprint\"><a title=\"Fichier:It-Leonardo di ser Piero da Vinci.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:It-Leonardo_di_ser_Piero_da_Vinci.ogg\">\u00c9couter<\/a><\/sup>, dit\u00a0<i>Leonardo da Vinci<\/i>), n\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap bday\" datetime=\"1452-04-23\" data-sort-value=\"1452-04-23\">14 avril 1452<\/time>\u00a0du calendrier actuel \u2014\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1452-04-24\" data-sort-value=\"1452-04-24\">15 avril 1452<\/time>, date de l&rsquo;\u00e9poque\u00a0\u2014 \u00e0\u00a0<a title=\"Vinci (Toscane)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vinci_(Toscane)\">Vinci<\/a>\u00a0(<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">Toscane<\/a>) et mort le\u00a0<time class=\"nowrap dday\" datetime=\"1519-05-12\" data-sort-value=\"1519-05-12\">2 mai 1519<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amboise\">Amboise<\/a>\u00a0(<a title=\"Touraine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Touraine\">Touraine<\/a>), est un\u00a0<a title=\"Liste de peintres italiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_peintres_italiens\">peintre<\/a>\u00a0<a title=\"Polymathie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polymathie\">polymathe<\/a>\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">toscan<\/a>, simultan\u00e9ment\u00a0<a title=\"Artiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste\">artiste<\/a>,\u00a0<a title=\"Sc\u00e9nographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A9nographie\">organisateur de spectacles et de f\u00eates<\/a>,\u00a0<a title=\"Scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scientifique\">scientifique<\/a>,\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a>,\u00a0<a title=\"Inventeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Inventeur\">inventeur<\/a>,\u00a0<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomiste<\/a>,\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpteur<\/a>,\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>,\u00a0<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a>,\u00a0<a title=\"Urbaniste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Urbaniste\">urbaniste<\/a>,\u00a0<a title=\"Botaniste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Botaniste\">botaniste<\/a>,\u00a0<a title=\"Musicien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musicien\">musicien<\/a>,\u00a0<a title=\"Philosophe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophe\">philosophe<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9crivain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89crivain\">\u00e9crivain<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enfant naturel d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Paysan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paysan\">paysanne<\/a>, Caterina di Meo Lippi, et d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Notaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notaire\">notaire<\/a>,\u00a0<a title=\"Pierre de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_de_Vinci\">Pierre de Vinci<\/a>, il est \u00e9lev\u00e9 aupr\u00e8s de ses\u00a0<a title=\"Grand-parent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand-parent\">grands-parents<\/a>\u00a0paternels dans la maison familiale de Vinci jusqu\u2019\u00e0 l\u2019\u00e2ge de dix ans. \u00c0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>, son p\u00e8re l&rsquo;inscrit pour deux ans d\u2019apprentissage dans une\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>scuola d\u2019abaco<\/i><\/span>\u00a0et ensuite \u00e0 l&rsquo;atelier d&rsquo;<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>\u00a0o\u00f9 il c\u00f4toie\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Botticelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Botticelli\">Botticelli<\/a>,\u00a0<a title=\"Le P\u00e9rugin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_P%C3%A9rugin\">Le P\u00e9rugin<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Domenico Ghirlandaio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Ghirlandaio\">Domenico Ghirlandaio<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il quitte l\u2019atelier en\u00a0<time>1482<\/time>\u00a0et se pr\u00e9sente principalement comme\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a>\u00a0au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Duc de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duc_de_Milan\">duc de Milan<\/a>\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>. Introduit \u00e0 la cour, il obtient quelques commandes de peinture et ouvre un atelier. Il \u00e9tudie les\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Corps humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_humain\">corps humain<\/a>. Il rencontre \u00e9galement\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Gian Giacomo Caprotti<\/a>, dit Salai, un enfant de dix ans, turbulent \u00e9l\u00e8ve de son atelier, qu\u2019il prend sous son aile.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1499-09\" data-sort-value=\"1499-09\">septembre 1499<\/time>, L\u00e9onard part \u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0et retourne \u00e0 Florence. Il y repeint et s&rsquo;adonne \u00e0 l\u2019architecture ainsi qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;ing\u00e9nierie militaire. Pendant un an, il confectionne des\u00a0<a title=\"Carte g\u00e9ographique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carte_g%C3%A9ographique\">cartes g\u00e9ographiques<\/a>\u00a0pour\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Borgia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Borgia\">C\u00e9sar Borgia<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1503<\/time>, la ville de Florence lui commande une\u00a0<a title=\"Fresque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresque\">fresque<\/a>, mais il en est d\u00e9charg\u00e9 par le roi de France\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">Louis XII<\/a>\u00a0qui l&rsquo;appelle \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0o\u00f9, de\u00a0<time>1506<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time>1511<\/time>, il est \u00ab\u00a0peintre et ing\u00e9nieur ordinaire\u00a0\u00bb du souverain. Il rencontre\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>, son \u00e9l\u00e8ve, ami et ex\u00e9cuteur\u00a0<a title=\"Testament (droit)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Testament_(droit)\">testamentaire<\/a>. En\u00a0<time>1504<\/time>, son\u00a0<a title=\"Paternit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paternit%C3%A9\">p\u00e8re<\/a>\u00a0meurt, mais il est exclu du testament. En\u00a0<time>1507<\/time>, il est\u00a0<a title=\"Usufruit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Usufruit\">usufruitier<\/a>\u00a0des terres de son oncle d\u00e9c\u00e9d\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1514<\/time>, apr\u00e8s une retraite \u00e0\u00a0<a title=\"Vaprio d'Adda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vaprio_d%27Adda\">Vaprio d&rsquo;Adda<\/a>, L\u00e9onard travaille \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0pour\u00a0<a title=\"Julien de M\u00e9dicis (1479-1516)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_de_M%C3%A9dicis_(1479-1516)\">Julien de M\u00e9dicis<\/a>, fr\u00e8re de\u00a0<a title=\"L\u00e9on X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_X\">L\u00e9on X<\/a>, et y d\u00e9laisse la peinture pour les sciences et un projet\u00a0<a title=\"Drainage agricole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Drainage_agricole\">d\u2019ass\u00e8chement<\/a>\u00a0des\u00a0<a title=\"Marais pontins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marais_pontins\">marais pontins<\/a>. En\u00a0<time>1516<\/time>,\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois I<sup>er<\/sup><\/a>\u00a0l&rsquo;invite en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_du_Clos_Luc%C3%A9\">manoir du Cloux<\/a>\u00a0avec Francesco Melzi et Salai. Il y emm\u00e8ne notamment\u00a0<i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">La Joconde<\/a><\/i>\u00a0probablement termin\u00e9e sur place et qui a travers\u00e9 les si\u00e8cles comme une des \u0153uvres picturales les plus c\u00e9l\u00e8bres au monde, si ce n&rsquo;est la plus c\u00e9l\u00e8bre. L\u00e9onard meurt subitement au Clos Luc\u00e9 en\u00a0<time>1519<\/time>. Son ami\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0h\u00e9rite de ses notes et de ses dessins. Salai h\u00e9rite des peintures du ma\u00eetre et partage avec un serviteur les vignes que L\u00e9onard a re\u00e7ues de Ludovic Sforza.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci fait partie des\u00a0<a title=\"Artiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste\">artistes<\/a>\u00a0de son \u00e9poque dit \u00ab\u00a0<a title=\"Polymathie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polymathie\">polymathes<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0: il ma\u00eetrise plusieurs disciplines comme la\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>, le\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessin<\/a>, la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Peinture italienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_italienne\">peinture<\/a>\u00a0qu&rsquo;il place au sommet des arts. L\u00e9onard se lance dans une minutieuse \u00e9tude de la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>\u00a0et de l&rsquo;expression humaine\u00a0: une image doit repr\u00e9senter la personne, mais aussi les intentions de son\u00a0<a title=\"Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esprit\">esprit<\/a>. Il fournit sur ses tableaux un minutieux travail de retouches et de corrections \u00e0 l&rsquo;aide de techniques propres \u00e0 la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>, d&rsquo;o\u00f9 l&rsquo;existence de tableaux inachev\u00e9s et ses \u00e9checs dans la peinture de fresques. Ses \u00e9tudes sont reprises dans les innombrables dessins de ses carnets\u00a0: dessiner est, pour cet inlassable\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Graphomane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Graphomane\">graphomane<\/a>, un v\u00e9ritable moyen de r\u00e9flexion. Il consigne ses observations, ses plans et ses\u00a0<a title=\"Caricature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caricature\">caricatures<\/a>\u00a0qu&rsquo;il utilise au besoin d&rsquo;un travail d&rsquo;ing\u00e9nierie ou pour la confection d&rsquo;un tableau.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si L\u00e9onard de Vinci est surtout connu pour sa\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>, il se d\u00e9finit aussi comme\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a>,\u00a0<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scientifique\">scientifique<\/a>. Les connaissances initialement utiles \u00e0 la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0deviennent pour lui une fin en soi. Ses centres d&rsquo;int\u00e9r\u00eat sont tr\u00e8s nombreux\u00a0:\u00a0<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>,\u00a0<a title=\"G\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ologie\">g\u00e9ologie<\/a>,\u00a0<a title=\"Botanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Botanique\">botanique<\/a>,\u00a0<a title=\"Dynamique des fluides\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynamique_des_fluides\">hydrodynamique<\/a>,\u00a0<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>,\u00a0<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomie<\/a>,\u00a0<a title=\"Acoustique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acoustique\">acoustique<\/a>,\u00a0<a title=\"Physiologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physiologie\">physiologie<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il n&rsquo;a toutefois ni l&rsquo;\u00e9ducation ni les m\u00e9thodes de recherche d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scientifique\">scientifique<\/a>. Pourtant, son absence de\u00a0<a title=\"Universit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9\">formation universitaire<\/a>\u00a0le lib\u00e8re de l&rsquo;<a title=\"Acad\u00e9mie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie\">acad\u00e9misme<\/a>\u00a0de son temps\u00a0: se revendiquant un \u00ab\u00a0homme sans lettres\u00a0\u00bb, il pr\u00f4ne la\u00a0<a title=\"Praxis (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Praxis_(philosophie)\"><i>praxis<\/i><\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Analogie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analogie\">analogie<\/a>. Cependant, avec l&rsquo;aide de quelques hommes de science, il se lance dans la r\u00e9daction de trait\u00e9s scientifiques, plus\u00a0<a title=\"Didactique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Didactique\">didactiques<\/a>\u00a0et structur\u00e9s et souvent accompagn\u00e9s de dessins explicatifs. Sa recherche de l&rsquo;<a title=\"Automatisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automatisme\">automatisme<\/a>\u00a0s&rsquo;oppose \u00e0 la notion du\u00a0<a title=\"Travail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Travail\">travail<\/a>\u00a0en tant que ciment des\u00a0<a title=\"Relation humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relation_humaine\">relations sociales<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci est souvent d\u00e9crit comme le\u00a0<a title=\"Symbole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symbole\">symbole<\/a>\u00a0de l&rsquo;esprit universel de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>, l\u2019<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">uomo universale<\/span><\/i>\u00a0ou un g\u00e9nie scientifique. Mais il semble que L\u00e9onard lui-m\u00eame exalte son art afin de gagner la confiance de ses commanditaires et la libert\u00e9 d&rsquo;effectuer ses recherches. De plus, les biographes du\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0\u00e9crivent des r\u00e9cits fort\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Dithyrambique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dithyrambique\">dithyrambiques<\/a>\u00a0de la vie du ma\u00eetre alors principalement connu pour ses peintures. Seules la transcription du\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>\u00a0et la d\u00e9couverte de plus de 6\u00a0000\u00a0feuillets de ses notes et trait\u00e9s \u00e0 la fin du\u00a0<a title=\"XVIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0mettent en valeur les recherches de L\u00e9onard. Les historiens des\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"XXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0si\u00e8cles per\u00e7oivent alors en lui une sorte de g\u00e9nie ou de\u00a0<a title=\"Proph\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proph%C3%A8te\">proph\u00e8te<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"Ing\u00e9nierie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nierie\">ing\u00e9nierie<\/a>. Au\u00a0<a title=\"XXIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XXIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"21\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XXI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, cette image reste encore tr\u00e8s pr\u00e9sente dans l&rsquo;<a title=\"Imaginaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Imaginaire\">imaginaire<\/a>\u00a0populaire. Pourtant les ann\u00e9es\u00a0<time>1980<\/time>\u00a0voient des\u00a0<a title=\"Historien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Historien\">historiens<\/a>\u00a0remettre en cause l&rsquo;originalit\u00e9 et la validit\u00e9 de la plupart des recherches du ma\u00eetre. Ceci \u00e9tant, la grande qualit\u00e9 de son\u00a0<a title=\"Arts graphiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arts_graphiques\">art graphique<\/a>, tant scientifique que\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">pictural<\/a>, reste encore incontest\u00e9e par les plus grands historiens ou critiques d&rsquo;art et de nombreux\u00a0<a title=\"Livre (document)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_(document)\">livres<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Films\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Films\">films<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e\">mus\u00e9es<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Exposition artistique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exposition_artistique\">expositions<\/a>\u00a0lui sont consacr\u00e9s.<\/p>\n<div class=\"toc_niveau_3\" style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Enfance\">Enfance<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/81\/Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg\/280px-Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/81\/Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg\/420px-Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/81\/Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg\/560px-Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.jpg 2x\" alt=\"Photographie en couleurs repr\u00e9sentant une maison en pierres orn\u00e9e de deux petites fen\u00eatres et une porte d'entr\u00e9e.\" width=\"280\" height=\"206\" data-file-width=\"2110\" data-file-height=\"1554\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Maison natale de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">Maison natale pr\u00e9sum\u00e9e de L\u00e9onard de Vinci<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Anchiano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anchiano\">Anchiano<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci est n\u00e9 dans la nuit du vendredi\u00a0<time class=\"nowrap bday\" datetime=\"1452-04-23\" data-sort-value=\"1452-04-23\">14 avril 1452<\/time>\u00a0entre neuf heures et dix heures et demie du soir<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue_1-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue-1\">1<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-3\">N 1<\/a><\/sup>. La tradition \u00e9tablit cette naissance dans une petite maison de m\u00e9tayer du petit village\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">toscan<\/a>\u00a0d\u2019<a title=\"Anchiano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anchiano\">Anchiano<\/a>, un hameau voisin de la ville de\u00a0<a title=\"Vinci (Toscane)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vinci_(Toscane)\">Vinci<\/a>\u00a0; mais peut-\u00eatre est-il n\u00e9 \u00e0 Vinci m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Bramly201964-65_4-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201964-65-4\">3<\/a><\/sup>. L&rsquo;enfant est le fruit d\u2019une relation amoureuse ill\u00e9gitime entre\u00a0<a title=\"Pierre de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_de_Vinci\">Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci<\/a><sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-6\">N 2<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Notaire public\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notaire_public\">notaire<\/a>\u00a0\u00e2g\u00e9 de 25\u00a0ans et descendant d\u2019une famille de notaires, et une jeune femme de 22\u00a0ans nomm\u00e9e Caterina di Meo Lippi<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-7\">N 3<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly201964-65_4-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201964-65-4\">3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ser Piero da Vinci<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-9\">N 4<\/a><\/sup>\u00a0est issu d&rsquo;une famille de notaires depuis quatre g\u00e9n\u00e9rations au moins\u00a0; son grand-p\u00e8re devient m\u00eame\u00a0<a title=\"Chancelier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chancelier\">chancelier<\/a>\u00a0de la ville de\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>. Cependant, Antonio, p\u00e8re de ser Piero et grand-p\u00e8re de L\u00e9onard, se marie avec une fille de notaire et pr\u00e9f\u00e8re se retirer \u00e0\u00a0<a title=\"Vinci (Toscane)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vinci_(Toscane)\">Vinci<\/a>\u00a0pour y mener une paisible vie de gentilhomme campagnard en profitant de rentes que lui rapportent les m\u00e9tairies qu&rsquo;il poss\u00e8de dans la petite ville. M\u00eame si certains documents le nomment avec la particule\u00a0<span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><i>Ser<\/i><\/span>, il n&rsquo;a officiellement pas droit \u00e0 ce titre dans les documents officiels\u00a0: tout semble prouver qu&rsquo;il n&rsquo;a pas de dipl\u00f4me et qu&rsquo;il n&rsquo;a m\u00eame jamais exerc\u00e9 de profession d\u00e9finie<sup id=\"cite_ref-Bramly201959_10-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201959-10\">6<\/a><\/sup>. Ser Piero, le fils d\u2019Antonio et p\u00e8re de L\u00e9onard, reprend le flambeau de ses ascendants et trouve le succ\u00e8s \u00e0\u00a0<a title=\"Pistoia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pistoia\">Pistoia<\/a>\u00a0puis \u00e0\u00a0<a title=\"Pise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pise\">Pise<\/a>\u00a0pour s\u2019installer, vers\u00a0<time>1451<\/time>, \u00e0 Florence. Son bureau se trouve au\u00a0<a title=\"Palais du Bargello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Bargello\">palais du Podestat<\/a>, le b\u00e2timent des magistrats qui fait face au\u00a0<a title=\"Palazzo Vecchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Vecchio\">palazzo Vecchio<\/a>, le si\u00e8ge du gouvernement, alors appel\u00e9 Palazzo della Signoria. Des\u00a0<a title=\"Monast\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monast%C3%A8re\">monast\u00e8res<\/a>, des\u00a0<a title=\"Ordre religieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_religieux\">ordres religieux<\/a>, la\u00a0<a title=\"Histoire des Juifs \u00e0 Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_Juifs_%C3%A0_Florence\">communaut\u00e9 juive de la ville<\/a>\u00a0et m\u00eame\u00a0<a title=\"Maison de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_M%C3%A9dicis\">les M\u00e9dicis<\/a>\u00a0font appel \u00e0 ses services<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC26_11-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC26-11\">7<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly201959_10-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201959-10\">6<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pourtant qualifi\u00e9e de \u00ab\u00a0fille de bonne famille\u00a0\u00bb par le biographe\u00a0<a title=\"Anonimo Gaddiano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anonimo_Gaddiano\">Anonimo Gaddiano<\/a>, la m\u00e8re de L\u00e9onard, Caterina, serait selon la tradition fille de paysans pauvres et, donc, fort \u00e9loign\u00e9e de la classe sociale de ser Piero. Depuis\u00a0<time>2017<\/time>, des recherches men\u00e9es sur les documents communaux et paroissiaux ou sur les registres fiscaux tendent \u00e0 l&rsquo;identifier \u00e0 Caterina di Meo Lippi, fille de petits cultivateurs, n\u00e9e en\u00a0<time>1436<\/time>\u00a0et orpheline \u00e0 l\u2019\u00e2ge de 14\u00a0ans. Cependant, d&rsquo;apr\u00e8s les conclusions disput\u00e9es d&rsquo;une \u00e9tude\u00a0<a title=\"Empreinte digitale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empreinte_digitale\">dactyloscopique<\/a>\u00a0de\u00a0<time>2006<\/time>, elle pourrait \u00eatre une esclave venue du\u00a0<a title=\"Moyen-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen-Orient\">Moyen-Orient<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC27_12-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC27-12\">8<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly201969_13-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201969-13\">9<\/a><\/sup>. Selon Alessandro Vezzosi, directeur du Mus\u00e9e Leonardo da Vinci, il est \u00e9tabli que Piero \u00e9tait le propri\u00e9taire d&rsquo;une esclave du Moyen-Orient appel\u00e9e Caterina, qui a donn\u00e9 naissance \u00e0 un gar\u00e7on appel\u00e9 Leonardo. Cette th\u00e8se d&rsquo;une esclave venue du\u00a0<a title=\"Moyen-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen-Orient\">Moyen-Orient<\/a>\u00a0est soutenue par la reconstruction de l\u2019empreinte de l&rsquo;index gauche de L\u00e9onard \u00e0 partir de quelque 200\u00a0empreintes digitales \u2014\u00a0la plupart fragmentaires\u00a0\u2014 tir\u00e9es d&rsquo;environ 52\u00a0feuillets des notes de L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-14\">10<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>2023<\/time>, le professeur Carlo Vecce identifie la m\u00e8re de L\u00e9onard, Caterina, comme \u00e9tant probablement une\u00a0<a title=\"Esclavage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esclavage\">esclave<\/a>\u00a0<a title=\"Circassiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Circassiens\">circassienne<\/a>, vendue et revendue plusieurs fois \u00e0\u00a0<a title=\"Constantinople\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constantinople\">Constantinople<\/a>\u00a0puis \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>. Finalement achet\u00e9e par le p\u00e8re de L\u00e9onard, celui-ci l&rsquo;affranchira apr\u00e8s avoir eu un enfant d&rsquo;elle<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-15\">N 5<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-16\">11<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:VinciPanorama3.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/VinciPanorama3.jpg\/280px-VinciPanorama3.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/VinciPanorama3.jpg\/420px-VinciPanorama3.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/VinciPanorama3.jpg\/560px-VinciPanorama3.jpg 2x\" alt=\"Photographie en couleurs repr\u00e9sentant un village sur le flanc d'une colline. Les maisons ont une fa\u00e7ade beige et des toits rouge ou rouille. Une \u00e9glise et un clocher surplombent le village.\" width=\"280\" height=\"186\" data-file-width=\"5084\" data-file-height=\"3382\" \/><\/a><figcaption>Village de Vinci et l&rsquo;\u00e9glise dans laquelle L\u00e9onard a \u00e9t\u00e9 baptis\u00e9<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC25_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC25-17\">12<\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard semble \u00eatre baptis\u00e9 le dimanche suivant sa naissance<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue_1-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue-1\">1<\/a><\/sup>. La c\u00e9r\u00e9monie a lieu dans l&rsquo;\u00e9glise de Vinci par le cur\u00e9 de la paroisse, en pr\u00e9sence de notables de la ville et d&rsquo;aristocrates importants des environs. Dix parrains \u2014\u00a0un nombre exceptionnel\u00a0\u2014, t\u00e9moignent du bapt\u00eame\u00a0: ils habitent tous le village de Vinci et on compte notamment Piero di Malvolto, le parrain de ser Piero et propri\u00e9taire de la ferme natale de L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue_1-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue-1\">1<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL18_5-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL18-5\">4<\/a><\/sup>. Le lendemain du bapt\u00eame, ser Piero retourne \u00e0 ses affaires \u00e0 Florence. Ce faisant, il prend des dispositions pour que Caterina se marie rapidement avec un fermier et\u00a0<a title=\"Chaufournier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaufournier\">chaufournier<\/a>\u00a0local ami de la famille de Vinci, Antonio di Piero del Vaccha dit \u00ab\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\">Accattabriga<\/span>\u00a0(bagarreur)\u00a0\u00bb\u00a0: peut-\u00eatre agit-il ainsi pour \u00e9viter les comm\u00e9rages pour avoir abandonn\u00e9 une m\u00e8re et son enfant<sup id=\"cite_ref-Bramly201970-71_18-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201970-71-18\">13<\/a><\/sup>. Il semble que l&rsquo;enfant soit rest\u00e9 aupr\u00e8s de sa m\u00e8re le temps du sevrage \u2014\u00a0soit environ 18 mois\u00a0\u2014, puis ait \u00e9t\u00e9 confi\u00e9 \u00e0 son grand-p\u00e8re paternel chez qui il passe les 4\u00a0ann\u00e9es suivantes en compagnie notamment de son oncle Francesco<sup id=\"cite_ref-Bramly201970_19-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201970-19\">14<\/a><\/sup>. Les familles maternelle et paternelle demeurent en bons termes\u00a0: Accattabriga travaille dans un four lou\u00e9 par ser Piero et ils apparaissent r\u00e9guli\u00e8rement comme t\u00e9moins dans des contrats et actes notari\u00e9s les uns pour les autres<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL15_20-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL15-20\">15<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC29_21-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC29-21\">16<\/a><\/sup>. De fait, les souvenirs d&rsquo;enfance relat\u00e9s par L\u00e9onard adulte permettent de comprendre qu&rsquo;il se consid\u00e8re comme un enfant de l&rsquo;amour. Il \u00e9crit ainsi \u00e0 son propos\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Si le\u00a0<a title=\"Rapport sexuel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapport_sexuel\">co\u00eft<\/a>\u00a0se fait avec grand amour et grand d\u00e9sir l&rsquo;un de l&rsquo;autre, alors l&rsquo;enfant sera de grande intelligence et plein d&rsquo;esprit, de vivacit\u00e9 et de gr\u00e2ce\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Bramly201967-69_22-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201967-69-22\">17<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 cinq ans, en\u00a0<time>1457<\/time>, L\u00e9onard rejoint la maison de sa famille paternelle \u00e0 Vinci. Pourvue d&rsquo;un petit jardin, la maison est cossue et se trouve au c\u0153ur de la ville, juste \u00e0 c\u00f4t\u00e9 des murailles du ch\u00e2teau. Ser Piero a \u00e9pous\u00e9 la jeune fille d&rsquo;un riche cordonnier de\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>, \u00e2g\u00e9e de 16\u00a0ans, Albiera degli Amadori, mais elle meurt tr\u00e8s jeune en couches, en\u00a0<time>1464<\/time><sup id=\"cite_ref-Vezzosi2010VL15_23-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi2010VL15-23\">18<\/a><\/sup>. Ser Piero se marie quatre autres fois. Des deux derniers mariages naissent ses dix fr\u00e8res et deux s\u0153urs l\u00e9gitimes<sup id=\"cite_ref-Bramly201968_24-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201968-24\">19<\/a><\/sup>. L\u00e9onard semble entretenir de bonnes relations avec ses belles-m\u00e8res successives\u00a0: ainsi, Albiera porte une affection particuli\u00e8re \u00e0 l&rsquo;enfant<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL16_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL16-25\">20<\/a><\/sup>. De m\u00eame, qualifie-t-il dans une note la derni\u00e8re femme de son p\u00e8re, Lucrezia Guglielmo Cortigiani, de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ch\u00e8re et douce m\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL16_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL16-25\">20<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC27_12-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC27-12\">8<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Blason_famille_it_da_Vinci_(Toscane).svg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Blason_famille_it_da_Vinci_%28Toscane%29.svg\/170px-Blason_famille_it_da_Vinci_%28Toscane%29.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Blason_famille_it_da_Vinci_%28Toscane%29.svg\/255px-Blason_famille_it_da_Vinci_%28Toscane%29.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Blason_famille_it_da_Vinci_%28Toscane%29.svg\/340px-Blason_famille_it_da_Vinci_%28Toscane%29.svg.png 2x\" alt=\"Blason constitu\u00e9 de 7 bandes verticales alternativement jaunes et rouges.\" width=\"170\" height=\"187\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"660\" \/><\/a><figcaption>Blason de la famille da Vinci.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard n&rsquo;est pas \u00e9lev\u00e9 par ses parents\u00a0: son p\u00e8re r\u00e9side principalement \u00e0 Florence et sa m\u00e8re s\u2019occupe des cinq autres enfants qu&rsquo;elle a apr\u00e8s son mariage. Ce sont plut\u00f4t son oncle Francesco de 15\u00a0ans son a\u00een\u00e9 et ses grands-parents paternels qui assurent son \u00e9ducation. Ainsi, son grand-p\u00e8re Antonio, oisif passionn\u00e9, lui donne le go\u00fbt de l&rsquo;observation de la nature, lui r\u00e9p\u00e9tant constamment\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>Po l\u2019occhio\u00a0!<\/i><\/span>\u00a0(\u00ab\u00a0Ouvre l\u2019\u0153il\u00a0!\u00a0\u00bb)\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-26\">21<\/a><\/sup>. De m\u00eame, sa grand-m\u00e8re Lucia di ser Piero di Zoso est tr\u00e8s proche de lui\u00a0:\u00a0<a title=\"C\u00e9ramique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ramique\">c\u00e9ramiste<\/a>, elle est peut-\u00eatre la personne qui l&rsquo;initie aux arts<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL20_27-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL20-27\">22<\/a><\/sup>. Par ailleurs, il re\u00e7oit une \u00e9ducation assez libre avec les autres villageois de son \u00e2ge dans laquelle il apprend notamment \u00e0 lire et \u00e0 \u00e9crire<sup id=\"cite_ref-Arasse200236_28-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200236-28\">23<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Yacob201910_29-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201910-29\">24<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vers\u00a0<time>1462<\/time>, L\u00e9onard rejoint son p\u00e8re et Albiera \u00e0 Florence. Bien que son p\u00e8re le consid\u00e8re d\u00e8s sa naissance comme son fils \u00e0 part enti\u00e8re<sup id=\"cite_ref-Beck198529_30-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Beck198529-30\">25<\/a><\/sup>, il ne l\u00e9gitime pas L\u00e9onard qui ne peut donc acc\u00e9der au notariat<sup id=\"cite_ref-Bramly201960_31-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201960-31\">26<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue_32-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue-32\">27<\/a><\/sup>. De plus, appartenant \u00e0 une cat\u00e9gorie sociale interm\u00e9diaire entre\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>dotti<\/i><\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>non dotti<\/i><\/span>, il ne peut fr\u00e9quenter une de ces \u00e9coles latines dans lesquelles est dispens\u00e9 l&rsquo;enseignement des lettres classiques et des humanit\u00e9s\u00a0: elles restent r\u00e9serv\u00e9es aux futurs membres des professions lib\u00e9rales et marchands de bonnes familles du d\u00e9but de la\u00a0<a title=\"Renaissance italienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_italienne\">Renaissance<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse200237_33-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200237-33\">28<\/a><\/sup>. C&rsquo;est donc \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de dix ans qu&rsquo;il entre dans une\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>scuola d\u2019abaco<\/i><\/span>\u00a0(une \u00ab\u00a0\u00e9cole d&rsquo;<a title=\"Arithm\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arithm%C3%A9tique\">arithm\u00e9tique<\/a>\u00a0\u00bb) destin\u00e9e aux fils de commer\u00e7ants et d&rsquo;artisans<sup id=\"cite_ref-Arasse200236_28-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200236-28\">23<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-34\">N 6<\/a><\/sup>\u00a0o\u00f9 il apprend des rudiments de lecture, d&rsquo;\u00e9criture et surtout d&rsquo;arithm\u00e9tique. Le cursus normal y \u00e9tant de deux ans, L\u00e9onard en sort vers\u00a0<time>1464<\/time>, l&rsquo;ann\u00e9e de ses douze ans \u2014\u00a0\u00e2ge auquel il est envoy\u00e9 en apprentissage dans l&rsquo;atelier d&rsquo;<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue_32-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue-32\">27<\/a><\/sup>. Son orthographe, qualifi\u00e9e de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0pur chaos\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0par l&rsquo;historien des sciences Giorgio de Santillana, t\u00e9moigne ainsi de ses lacunes<sup id=\"cite_ref-Arasse200241_35-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200241-35\">29<\/a><\/sup>. De m\u00eame, il n&rsquo;\u00e9tudie ni le\u00a0<a title=\"Grec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec\">grec<\/a>\u00a0ni le\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0qui, en tant que supports exclusifs \u00e0 la science, sont pourtant essentiels \u00e0 l&rsquo;acquisition des connaissances th\u00e9oriques scientifiques\u00a0: il n&rsquo;apprendra le latin \u2014\u00a0et encore, imparfaitement\u00a0\u2014 qu&rsquo;en\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Autodidacte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autodidacte\">autodidacte<\/a>, et seulement \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de 40\u00a0ans<sup id=\"cite_ref-Arasse200236-41_36-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200236-41-36\">30<\/a><\/sup>. Pour L\u00e9onard, avant tout\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Libre penseur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libre_penseur\">libre penseur<\/a>\u00a0et adversaire de la pens\u00e9e traditionnelle, cette \u00e9ducation lacunaire restera par la suite un sujet sensible\u00a0: face aux attaques du monde intellectuel, il se pr\u00e9sentera volontiers comme un \u00ab\u00a0homme sans lettres\u00a0\u00bb, disciple de l\u2019<a title=\"Exp\u00e9rience\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9rience\">exp\u00e9rience<\/a>\u00a0et de l\u2019exp\u00e9rimentation<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC31_37-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC31-37\">31<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Formation_\u00e0_l\u2019atelier_de_Verrocchio_(1464-1482)\"><span id=\"Formation_.C3.A0_l.E2.80.99atelier_de_Verrocchio_.281464-1482.29\"><\/span>Formation \u00e0 l\u2019atelier de Verrocchio (1464-1482)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_del_Castagno,_portrait_de_Verrocchio,_vers_1470.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Andrea_del_Castagno%2C_portrait_de_Verrocchio%2C_vers_1470.jpg\/220px-Andrea_del_Castagno%2C_portrait_de_Verrocchio%2C_vers_1470.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Andrea_del_Castagno%2C_portrait_de_Verrocchio%2C_vers_1470.jpg\/330px-Andrea_del_Castagno%2C_portrait_de_Verrocchio%2C_vers_1470.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Andrea_del_Castagno%2C_portrait_de_Verrocchio%2C_vers_1470.jpg\/440px-Andrea_del_Castagno%2C_portrait_de_Verrocchio%2C_vers_1470.jpg 2x\" alt=\"Gravure en tons s\u00e9pias d'une t\u00eate d'homme tourn\u00e9e vers la droite, vue de trois-quarts gauche et fixant le spectateur\" width=\"220\" height=\"242\" data-file-width=\"846\" data-file-height=\"929\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>\u00a0au moment o\u00f9 L\u00e9onard est son \u00e9l\u00e8ve.\u00a0<a title=\"Andrea del Castagno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Castagno\">Andrea del Castagno<\/a>, vers 1470,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Galerie des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_des_Offices\">galerie des Offices<\/a>,\u00a0<a title=\"Cabinet des dessins et des estampes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cabinet_des_dessins_et_des_estampes\">Cabinet des dessins et des estampes<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vers\u00a0<time>1464<\/time>\u00a0\u2014\u00a0en\u00a0<time>1465<\/time>\u00a0au plus tard\u00a0\u2014, alors qu&rsquo;il a une douzaine d&rsquo;ann\u00e9es, L\u00e9onard entre en apprentissage \u00e0 Florence. Pressentant de fortes dispositions, son p\u00e8re le confie \u00e0 l&rsquo;atelier d&rsquo;<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue_32-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue-32\">27<\/a><\/sup>. De fait, ser Piero da Vinci et le ma\u00eetre se connaissent d\u00e9j\u00e0<sup id=\"cite_ref-Bramly201997_38-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201997-38\">32<\/a><\/sup>\u00a0: le p\u00e8re de L\u00e9onard effectue plusieurs actes notariaux au b\u00e9n\u00e9fice de Verrocchio\u00a0; de plus, les deux hommes travaillent non loin l&rsquo;un de l&rsquo;autre. Dans sa biographie de L\u00e9onard,\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0relate que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Piero prit quelques-uns de ses dessins et les apporta \u00e0 Andrea del Verrocchio, qui \u00e9tait un bon ami, et lui demanda si le gar\u00e7on gagnerait \u00e0 \u00e9tudier le dessin\u00a0\u00bb<\/span>. Verrocchio\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0s&rsquo;\u00e9tonna beaucoup des d\u00e9buts particuli\u00e8rement prometteurs\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0du gar\u00e7on et l&rsquo;accepte comme apprenti, non pour son amiti\u00e9 pour ser Piero mais pour son talent<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC45_39-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC45-39\">33<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP8_40-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP8-40\">34<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Artiste renomm\u00e9, Verrocchio est un\u00a0<a title=\"Polymathie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polymathie\">polymathe<\/a>\u00a0:\u00a0<a title=\"Orf\u00e8vrerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orf%C3%A8vrerie\">orf\u00e8vre<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Forgeron\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Forgeron\">forgeron<\/a>\u00a0de formation, il est\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peintre<\/a>,\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpteur<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sculpture en bronze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture_en_bronze\">fondeur<\/a>\u00a0mais aussi\u00a0<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse200243_41-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200243-41\">35<\/a><\/sup>. Comme chez la plupart des ma\u00eetres italiens de son temps, son atelier est simultan\u00e9ment en charge de plusieurs commandes. Outre de riches marchands, son principal commanditaire est le riche\u00a0<a title=\"M\u00e9c\u00e9nat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9c%C3%A9nat\">m\u00e9c\u00e8ne<\/a>\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0: il cr\u00e9e ainsi principalement des peintures et des sculptures de bronze, comme\u00a0<i>L&rsquo;Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas<\/i>, une tombe pour\u00a0<a title=\"Cosme de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cosme_de_M%C3%A9dicis\">Cosme de M\u00e9dicis<\/a>, des d\u00e9corations de f\u00eates, et s&rsquo;occupe de la conservation d\u2019\u0153uvre antiques pour les\u00a0<a title=\"Maison de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_M%C3%A9dicis\">M\u00e9dicis<\/a>. En outre, dans cet atelier, on disserte de\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>, d&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>, d&rsquo;<a title=\"Antiquaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquaire\">antiquit\u00e9s<\/a>, de\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie\">philosophie<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2002Arasse200243_42-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2002Arasse200243-42\">36<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC45_39-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC45-39\">33<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:David,_Andrea_del_Verrocchio,_ca._1466-69,_Bargello_Florenz-01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/David%2C_Andrea_del_Verrocchio%2C_ca._1466-69%2C_Bargello_Florenz-01.jpg\/170px-David%2C_Andrea_del_Verrocchio%2C_ca._1466-69%2C_Bargello_Florenz-01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/David%2C_Andrea_del_Verrocchio%2C_ca._1466-69%2C_Bargello_Florenz-01.jpg\/255px-David%2C_Andrea_del_Verrocchio%2C_ca._1466-69%2C_Bargello_Florenz-01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/David%2C_Andrea_del_Verrocchio%2C_ca._1466-69%2C_Bargello_Florenz-01.jpg\/340px-David%2C_Andrea_del_Verrocchio%2C_ca._1466-69%2C_Bargello_Florenz-01.jpg 2x\" alt=\"Photographie de la statue de bronze d'un jeune homme v\u00eatu de v\u00eatements l\u00e9gers tenant dans sa main droite une \u00e9p\u00e9e courte la main gauche sur la hanche. Debout, dans une posture triomphante et d\u00e9tendue entre ses pieds est pos\u00e9e sur une t\u00eate coup\u00e9e.\" width=\"170\" height=\"260\" data-file-width=\"3472\" data-file-height=\"5313\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<i><a title=\"David (Verrocchio)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_(Verrocchio)\">David<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Verrocchio<\/a>, une \u0153uvre embl\u00e9matique du ma\u00eetre pour laquelle L\u00e9onard est r\u00e9put\u00e9 avoir pos\u00e9<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC47_43-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC47-43\">37<\/a><\/sup>.\u00a0<time>1472<\/time>&#8211;<time>1475<\/time>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national du Bargello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_du_Bargello\">mus\u00e9e du Bargello<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.Bargello nn. 450, 45.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Signe de son activit\u00e9, un inventaire des biens pr\u00e9sents dans le lieu \u00e9voque p\u00eale-m\u00eale plusieurs tables et lits, un\u00a0<a title=\"Globe terrestre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Globe_terrestre\">globe terrestre<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Livre (document)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_(document)\">livres<\/a>\u00a0\u2014\u00a0recueils de po\u00e8mes classiques traduits de\u00a0<a title=\"P\u00e9trarque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9trarque\">P\u00e9trarque<\/a>\u00a0ou d&rsquo;<a title=\"Ovide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ovide\">Ovide<\/a>, ou\u00a0<a title=\"Litt\u00e9rature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litt%C3%A9rature\">litt\u00e9rature<\/a>\u00a0humoristique de\u00a0<a title=\"Franco Sacchetti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franco_Sacchetti\">Franco Sacchetti<\/a>. Le rez-de-chauss\u00e9e est r\u00e9serv\u00e9 au magasin et ses ateliers\u00a0; l&rsquo;\u00e9tage sup\u00e9rieur permet de loger les artisans et apprentis qui y travaillent<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC46_44-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC46-44\">38<\/a><\/sup>. Dans ce lieu r\u00e9unissant ma\u00eetres et \u00e9l\u00e8ves, L\u00e9onard a pour condisciples\u00a0<a title=\"Lorenzo di Credi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_di_Credi\">Lorenzo di Credi<\/a>,\u00a0<a title=\"Sandro Botticelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sandro_Botticelli\">Sandro Botticelli<\/a>,\u00a0<a title=\"Le P\u00e9rugin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_P%C3%A9rugin\">Le P\u00e9rugin<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Domenico Ghirlandaio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Ghirlandaio\">Domenico Ghirlandaio<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse200243_41-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200243-41\">35<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De fait, loin d&rsquo;\u00eatre un studio d&rsquo;art raffin\u00e9, cette\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">bottega<\/span><\/i>\u00a0est une boutique o\u00f9 se fabriquent et se vendent grand nombre d&rsquo;objets d&rsquo;art\u00a0: les sculptures et peintures ne sont pour la plupart pas sign\u00e9es et sont le r\u00e9sultat d&rsquo;un travail collectif. Son objectif premier est de produire des \u0153uvres \u00e0 vendre plut\u00f4t que de promouvoir le talent de l&rsquo;un ou l&rsquo;autre artiste<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC46_44-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC46-44\">38<\/a><\/sup>. Verrocchio semble \u00eatre un ma\u00eetre bon et humain, menant son atelier coll\u00e9gialement au point que de nombreux \u00e9l\u00e8ves, comme L\u00e9onard ou Botticelli, restent encore chez lui plusieurs ann\u00e9es apr\u00e8s leur apprentissage<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC47_43-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC47-43\">37<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme tous les nouveaux arrivants dans l&rsquo;atelier, L\u00e9onard occupe une place d&rsquo;apprenti (<a title=\"Italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italien\">italien<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>discepolo<\/i><\/span>) et r\u00e9alise les plus humbles t\u00e2ches (nettoyer les pinceaux, pr\u00e9parer le mat\u00e9riel pour le ma\u00eetre, balayer les sols, broyer les pigments et veiller \u00e0 la cuisson des vernis et des colles). Peu \u00e0 peu, il est autoris\u00e9 \u00e0 reporter sur le panneau l\u2019esquisse du ma\u00eetre. Puis il devient compagnon (<a title=\"Italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italien\">italien<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>garzone<\/i><\/span>)\u00a0: il se voit confier du travail d&rsquo;ornementation ou d&rsquo;ex\u00e9cution d&rsquo;\u00e9l\u00e9ments secondaires comme le d\u00e9cor ou le paysage. Selon ses capacit\u00e9s et ses progr\u00e8s, il peut ensuite r\u00e9aliser des parties enti\u00e8res de l\u2019\u0153uvre<sup id=\"cite_ref-Bramly2019105-106_45-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019105-106-45\">39<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a8\/Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg\/170px-Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a8\/Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg\/255px-Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a8\/Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg\/340px-Verrocchio_workshop_-_Tobias_and_the_Angel_-_NG.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"218\" data-file-width=\"585\" data-file-height=\"750\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Tobie et l'Ange (Verrocchio)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tobie_et_l%27Ange_(Verrocchio)\">Tobie et l\u2019Ange<\/a><\/i>, entre 1470 et 1480,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. NG781.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les commandes \u2014\u00a0la cr\u00e9ation de la sph\u00e8re de cuivre du D\u00f4me\/de la coupole de santa Maria del Fiore de Florence command\u00e9e \u00e0 Verrochio en 1468 et install\u00e9e en mai 1472 par exemple\u00a0\u2014 sont l&rsquo;occasion d&rsquo;acqu\u00e9rir des notions d&rsquo;ing\u00e9nierie et de machinerie<sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL33_46-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL33-46\">40<\/a><\/sup>, de\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (science)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(science)\">m\u00e9canique<\/a>, de\u00a0<a title=\"M\u00e9tallurgie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tallurgie\">m\u00e9tallurgie<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Physique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physique\">physique<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019108_47-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019108-47\">41<\/a><\/sup>. Verrochio, d&rsquo;apr\u00e8s Vasari, aurait m\u00eame initi\u00e9 le jeune homme \u00e0 la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019116_48-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019116-48\">42<\/a><\/sup>. L\u00e9onard re\u00e7oit donc une formation\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Multidisciplinaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Multidisciplinaire\">multidisciplinaire<\/a>\u00a0qui r\u00e9unit l\u2019\u00e9tude de l\u2019<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>\u00a0superficielle, de la\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (science)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(science)\">m\u00e9canique<\/a>, des\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">techniques de dessin<\/a>, de la\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">gravure<\/a>\u00a0et surtout l\u2019\u00e9tude des effets d\u2019ombre et de lumi\u00e8re sur des mat\u00e9riaux comme les\u00a0<a title=\"Textile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Textile\">draperies<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse200243_41-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200243-41\">35<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC52_49-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC52-49\">43<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il d\u00e9couvre l&rsquo;antique technique du\u00a0<a title=\"Clair-obscur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clair-obscur\">clair-obscur<\/a>\u00a0(<a title=\"Italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italien\">italien<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>chiaroscuro<\/i><\/span>) consistant \u00e0 user des contrastes d\u2019ombre et de lumi\u00e8re afin de provoquer l\u2019illusion du relief et du volume aux dessins et aux peintures en deux dimensions. Pendant qu&rsquo;il apprend la confection des couleurs, L\u00e9onard exp\u00e9rimente des m\u00e9langes de pigments \u00e0 de fortes proportions de liquides transparents afin d&rsquo;obtenir des couleurs translucides et d&rsquo;ainsi \u00e9tudier et modeler les d\u00e9grad\u00e9s de draperies, de visages, d&rsquo;arbres et des paysages\u00a0: c&rsquo;est la technique du\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><a title=\"Sfumato\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sfumato\">sfumato<\/a><\/span><\/i>, qui donne au sujet des\u00a0<a title=\"Contour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contour\">contours<\/a>\u00a0impr\u00e9cis \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Glacis (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glacis_(peinture)\">glacis<\/a>\u00a0ou d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Texture (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Texture_(peinture)\">texture<\/a>\u00a0lisse et transparente<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC61_50-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC61-50\">44<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Verrocchio demande \u00e9galement \u00e0 son \u00e9l\u00e8ve de compl\u00e9ter ses peintures et notamment le tableau\u00a0<a title=\"Tobie et l'Ange (Verrocchio)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tobie_et_l%27Ange_(Verrocchio)\"><i>Tobie et l\u2019Ange<\/i><\/a>, o\u00f9 il dessine la\u00a0<a title=\"Carpe (poisson)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carpe_(poisson)\">carpe<\/a>\u00a0que tient Tobie et le\u00a0<a title=\"Chien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chien\">chien<\/a>\u00a0marchant derri\u00e8re l&rsquo;ange \u00e0 gauche. Verrochio, plus vers\u00e9 dans l&rsquo;art de la sculpture, est connu pour ses repr\u00e9sentations d\u2019animaux g\u00e9n\u00e9ralement consid\u00e9r\u00e9es comme \u00ab\u00a0quelconques\u00a0\u00bb et \u00ab\u00a0faibles\u00a0\u00bb. Il n&rsquo;est donc pas \u00e9tonnant que le ma\u00eetre confie la r\u00e9alisation des animaux \u00e0 son \u00e9l\u00e8ve L\u00e9onard dont le sens aigu de l&rsquo;observation de la nature semble \u00e9vident<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC61_50-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC61-50\">44<\/a><\/sup>. Cependant, pour\u00a0<a title=\"Vincent Delieuvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_Delieuvin\">Vincent Delieuvin<\/a>, cette collaboration semble possible, mais n&rsquo;est pas irr\u00e9cusable, car elle repose sur des arguments conventionnels\u00a0: Verrocchio ou le jeune P\u00e9rugin sont tout aussi capables de dessiner des th\u00e8mes naturalistes de cette mani\u00e8re<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin66catalogue_51-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin66catalogue-51\">45<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard \u00e9tudie \u00e9galement la perspective dans son aspect g\u00e9om\u00e9trique, \u00e0 l&rsquo;aide des \u00e9crits de\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>, et dans son aspect lumineux \u00e0 travers les effets de\u00a0<a title=\"Perspective a\u00e9rienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_a%C3%A9rienne\">perspective a\u00e9rienne<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne145catalogue_52-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne145catalogue-52\">46<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Yacob201962_&amp;_117_53-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201962_&amp;_117-53\">47<\/a><\/sup>. Cette technique, applicable \u00e0 la seule peinture \u00e0 l&rsquo;huile, lui permet \u00e9galement de fa\u00e7onner ses volumes et ses \u00e9clairages de mani\u00e8re plus fluide, et m\u00eame de modifier ses peintures au gr\u00e9 de ses id\u00e9es. C&rsquo;est pour cela qu&rsquo;il ne s&rsquo;essaie pas \u00e0 la\u00a0<a title=\"Fresque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresque\">fresque<\/a>, trop fixe et immuable d\u00e8s qu&rsquo;elle est pos\u00e9e sur un mur ou un plafond. C&rsquo;est probablement pour ce manque de comp\u00e9tences sp\u00e9cifiques qu&rsquo;il ne sera pas invit\u00e9 \u00e0 peindre les murs de la\u00a0<a title=\"Chapelle Sixtine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Sixtine\">chapelle Sixtine<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0entre 1481 et 1482 avec ses cong\u00e9n\u00e8res Botticelli, Le Perugin ou Ghirlandaio<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ30-31_54-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ30-31-54\">48<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC52_49-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC52-49\">43<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_Baptism_of_Christ_(Verrocchio_%26_Leonardo).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/The_Baptism_of_Christ_%28Verrocchio_%26_Leonardo%29.jpg\/170px-The_Baptism_of_Christ_%28Verrocchio_%26_Leonardo%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/The_Baptism_of_Christ_%28Verrocchio_%26_Leonardo%29.jpg\/255px-The_Baptism_of_Christ_%28Verrocchio_%26_Leonardo%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/The_Baptism_of_Christ_%28Verrocchio_%26_Leonardo%29.jpg\/340px-The_Baptism_of_Christ_%28Verrocchio_%26_Leonardo%29.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"200\" data-file-width=\"2652\" data-file-height=\"3124\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Le Bapt\u00eame du Christ (Verrocchio)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Bapt%C3%AAme_du_Christ_(Verrocchio)\">Le Bapt\u00eame du Christ<\/a><\/i>,\u00a0<time>1470<\/time>&#8211;<time>1480<\/time>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">Mus\u00e9e des Offices<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1470<\/time>, dans\u00a0<i><a title=\"Le Bapt\u00eame du Christ (Verrocchio)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Bapt%C3%AAme_du_Christ_(Verrocchio)\">Le Bapt\u00eame du Christ<\/a><\/i>, L\u00e9onard peint l\u2019ange \u00e0 l\u2019extr\u00eame gauche, et r\u00e9alise partiellement d&rsquo;autres \u00e9l\u00e9ments du tableau. Une analyse aux\u00a0<a title=\"Rayon X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rayon_X\">rayons X<\/a>\u00a0montre qu&rsquo;une grande partie du d\u00e9cor, le corps du Christ et l&rsquo;ange de gauche, sont faits de plusieurs couches de peinture \u00e0 l&rsquo;huile dont les pigments sont fortement dilu\u00e9s. D&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>, L\u00e9onard y r\u00e9alise un personnage\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tellement sup\u00e9rieur \u00e0 toutes les autres figures, qu&rsquo;Andrea, honteux d&rsquo;\u00eatre surpass\u00e9 par un enfant, ne voulut plus jamais toucher \u00e0 ses pinceaux\u00a0\u00bb<\/span>, anecdote que confirme la recherche historique<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC64_55-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC64-55\">49<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1472<\/time>, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de vingt ans, L\u00e9onard ach\u00e8ve son apprentissage et peut ainsi devenir ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-Arasse200244_56-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200244-56\">50<\/a><\/sup>. Il semble \u00eatre en bons termes avec son p\u00e8re qui habite toujours \u00e0 proximit\u00e9 de l\u2019atelier avec sa deuxi\u00e8me \u00e9pouse, mais toujours sans autre enfant. \u00c0 l&rsquo;occasion de cet ach\u00e8vement, son nom appara\u00eet avec ceux de Le P\u00e9rugin et Botticelli dans le\u00a0<i>Livre rouge des d\u00e9biteurs et des cr\u00e9anciers de la Compagnie de Saint-Luc<\/i>, c&rsquo;est-\u00e0-dire dans le registre de la guilde des peintres de Florence, une sous guilde de celle des m\u00e9decins<sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-57\">N 7<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly2019149-150_58-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019149-150-58\">51<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC59-60_59-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC59-60-59\">52<\/a><\/sup>. Malgr\u00e9 cela, il d\u00e9cide de rester \u00e0 l&rsquo;atelier de Verrocchio\u00a0: en\u00a0<time>1476<\/time>, L\u00e9onard y est toujours mentionn\u00e9. Il y r\u00e9alise de nombreux d\u00e9cors, engins ou d\u00e9guisements de spectacles et de f\u00eates command\u00e9s \u00e0 l&rsquo;atelier par\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>, dont un \u00e9tendard destin\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Julien de M\u00e9dicis (1479-1516)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_de_M%C3%A9dicis_(1479-1516)\">Julien de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0pour une joute \u00e0 Florence, ou un masque d&rsquo;<a title=\"Alexandre le Grand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_le_Grand\">Alexandre le Grand<\/a>\u00a0pour Laurent de M\u00e9dicis<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ78_60-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ78-60\">53<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC55-58_61-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC55-58-61\">54<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg\/220px-Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg\/330px-Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg\/440px-Study_of_a_Tuscan_Landscape.jpg 2x\" alt=\"Dessin en noir et blanc repr\u00e9sentant un paysage de campagne.\" width=\"220\" height=\"145\" data-file-width=\"806\" data-file-height=\"532\" \/><\/a><figcaption>Le premier dessin connu de L\u00e9onard\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Paysage de la vall\u00e9e de l'Arno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paysage_de_la_vall%C3%A9e_de_l%27Arno\">Paysage de la vall\u00e9e de l&rsquo;Arno<\/a><\/i>,\u00a0<time>1473<\/time>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">Mus\u00e9e des Offices<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. 436E, 8P.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00e9t\u00e9 de l&rsquo;ann\u00e9e\u00a0<time>1473<\/time>, il lui arrive de retourner \u00e0 Vinci o\u00f9 il semble retrouver sa m\u00e8re, le mari de celle-ci, Antonio, et les enfants du couple\u00a0: \u00ab\u00a0Le s\u00e9jour chez Antonio me contente\u00a0\u00bb \u00e9crit-il dans ses notes. Au dos du feuillet o\u00f9 il \u00e9crit ce passage, se trouve probablement le plus ancien dessin d\u2019art connu de L\u00e9onard\u00a0: dat\u00e9 du \u00ab\u00a0Jour de Notre-Dame-des-Neiges,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1473-08-14\" data-sort-value=\"1473-08-14\">5 ao\u00fbt 1473<\/time>\u00a0\u00bb, il s&rsquo;agit d&rsquo;un panorama impressionniste, esquiss\u00e9 \u00e0 la plume, o\u00f9 est visible un relief rocailleux et la vall\u00e9e verdoyante de l\u2019<a title=\"Arno (fleuve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arno_(fleuve)\">Arno<\/a>, pr\u00e8s de Vinci<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC59-60_59-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC59-60-59\">52<\/a><\/sup>\u00a0\u2014\u00a0mais il pourrait tout autant s&rsquo;agit d&rsquo;un paysage imaginaire<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT479_62-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT479-62\">55<\/a><\/sup>. Outre la ma\u00eetrise des diff\u00e9rents types de perspectives \u2014\u00a0notamment celle qu&rsquo;il nomme plus tard \u00ab\u00a0perspective a\u00e9rienne\u00a0\u00bb\u00a0\u2014, cette esquisse ne montre qu&rsquo;un paysage, d&rsquo;habitude plac\u00e9 en d\u00e9coration\u00a0: il est ici le th\u00e8me principal de l&rsquo;\u0153uvre. En bon observateur, L\u00e9onard y d\u00e9peint la nature pour elle-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC59-60_59-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC59-60-59\">52<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les archives judiciaires de\u00a0<time>1476<\/time>\u00a0montrent qu&rsquo;avec trois autres hommes, une d\u00e9nonciation l&rsquo;accuse de\u00a0<a title=\"Sodomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sodomie\">sodomie<\/a>\u00a0avec un\u00a0<a title=\"Prostitution\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prostitution\">prostitu\u00e9<\/a>\u00a0<a title=\"Jacopo Saltarelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacopo_Saltarelli\">Jacopo Saltarelli<\/a>, pratique \u00e0 l\u2019\u00e9poque ill\u00e9gale \u00e0 Florence. Tous ont \u00e9t\u00e9 acquitt\u00e9s des charges retenues, probablement gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;intervention de\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC79_63-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC79-63\">56<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ78_60-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ78-60\">53<\/a><\/sup>. Cet incident sera pour nombre d&rsquo;historiographes un indice attestant de l&rsquo;<a title=\"Homosexualit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homosexualit%C3%A9\">homosexualit\u00e9<\/a>\u00a0du peintre<sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL40_64-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL40-64\">57<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est \u00e9galement dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1470<\/time>\u00a0que quatre tableaux lui sont principalement attribu\u00e9s\u00a0: une\u00a0<a title=\"L'Annonciation (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Annonciation_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\"><i>Annonciation<\/i><\/a>, vers\u00a0<time>1473<\/time>&#8211;<time>1475<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017334Catalogue_critique_des_peintures,_V_65-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017334Catalogue_critique_des_peintures,_V-65\">58<\/a><\/sup>, deux\u00a0<i><a title=\"Vierge \u00e0 l'Enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vierge_%C3%A0_l%27Enfant\">Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/a><\/i>\u00a0(<i><a title=\"La Madone \u00e0 l'\u0153illet (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_%C3%A0_l%27%C5%93illet_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La Madone \u00e0 l&rsquo;\u0153illet<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1472<\/time>&#8211;<time>1478<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017328Catalogue_critique_des_peintures,_III_66-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017328Catalogue_critique_des_peintures,_III-66\">59<\/a><\/sup>, et\u00a0<i><a title=\"Madonna Benois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madonna_Benois\">La Madone Benois<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1478<\/time>&#8211;<time>1480<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017337Catalogue_critique_des_peintures,_VI_67-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017337Catalogue_critique_des_peintures,_VI-67\">60<\/a><\/sup>) et le portrait avant-gardiste d\u2019une Florentine,\u00a0<i><a title=\"Portrait de Ginevra de' Benci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Ginevra_de%27_Benci\">Portrait de Ginevra de&rsquo; Benci<\/a><\/i>\u00a0(vers\u00a0<time>1478<\/time>&#8211;<time>1480<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017340Catalogue_critique_des_peintures,_VIIa_68-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017340Catalogue_critique_des_peintures,_VIIa-68\">61<\/a><\/sup>) dans lesquels L\u00e9onard semble de mieux en mieux ma\u00eetriser la peinture \u00e0 l&rsquo;huile et la technique des pigments fortement dilu\u00e9s<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC54,_58,_62,_69_69-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC54,_58,_62,_69-69\">62<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1478<\/time>, L\u00e9onard re\u00e7oit sa premi\u00e8re commande pour un retable de la chapelle du\u00a0<a title=\"Palazzo Vecchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Vecchio\">Palazzo della Signoria<\/a>. Les historiens n&rsquo;en poss\u00e8dent que les dessins pr\u00e9paratoires\u00a0; ils semblent avoir servi \u00e0 la confection de l&rsquo;<i><a title=\"L'Adoration des mages (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_mages_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Adoration des Mages<\/a>,<\/i>\u00a0dont il re\u00e7oit la commande en\u00a0<time>1481<\/time>\u00a0et qu&rsquo;il laisse \u00e9galement inachev\u00e9e<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC84_70-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC84-70\">63<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ78_60-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ78-60\">53<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Les_ann\u00e9es_milanaises_(1482-1499)\"><span id=\"Les_ann.C3.A9es_milanaises_.281482-1499.29\"><\/span>Les ann\u00e9es milanaises (1482-1499)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_(Donatus_Grammatica)_-_photoshoped.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_%28Donatus_Grammatica%29_-_photoshoped.jpg\/180px-Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_%28Donatus_Grammatica%29_-_photoshoped.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_%28Donatus_Grammatica%29_-_photoshoped.jpg\/270px-Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_%28Donatus_Grammatica%29_-_photoshoped.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_%28Donatus_Grammatica%29_-_photoshoped.jpg\/360px-Ludovico_Sforza_by_G.A._de_Predis_%28Donatus_Grammatica%29_-_photoshoped.jpg 2x\" alt=\"Peinture. Portrait sur fond bleu d'un homme vu en buste et de profil, t\u00eate nue et v\u00eatu d'une armure.\" width=\"180\" height=\"273\" data-file-width=\"1890\" data-file-height=\"2870\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>, le protecteur de L\u00e9onard de Vinci \u00e0 Milan.\u00a0<a title=\"Giovanni Ambrogio de Predis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Ambrogio_de_Predis\">Giovanni Ambrogio de Predis<\/a>, miniature issue d&rsquo;une copie de la fin du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0de la\u00a0<i>Grammatica Latina<\/i>\u00a0d&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c6lius Donatus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%86lius_Donatus\">\u00c6lius Donatus<\/a>,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau des Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_des_Sforza\">Ch\u00e2teau des Sforza<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioteca Trivulziana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioteca_Trivulziana\">Biblioteca Trivulziana<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref.2167.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1482<\/time>, L\u00e9onard de Vinci a environ trente ans. Il quitte\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent le magnifique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>\u00a0pour rejoindre\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">la cour de Milan<\/a>. Il y restera 17\u00a0ans. Les raisons qui le poussent \u00e0 ce d\u00e9part ne sont pas connues et les historiens de l&rsquo;art en sont r\u00e9duits \u00e0 \u00e9mettre des hypoth\u00e8ses<sup id=\"cite_ref-Bramly2019242_71-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019242-71\">64<\/a><\/sup>. Certainement trouve-t-il l&rsquo;atmosph\u00e8re autour de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0plus propice \u00e0 la cr\u00e9ation artistique, ce dernier voulant faire de la cit\u00e9 dont il vient de prendre la t\u00eate l&rsquo;\u00ab\u00a0Ath\u00e8nes de l&rsquo;Italie\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL52_72-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL52-72\">65<\/a><\/sup>. Peut-\u00eatre marque-t-il aussi son amertume pour ne pas avoir \u00e9t\u00e9 s\u00e9lectionn\u00e9 dans l&rsquo;\u00e9quipe de peintres florentins charg\u00e9s de la cr\u00e9ation de d\u00e9cors \u00e0 la\u00a0<a title=\"Chapelle Sixtine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Sixtine\">chapelle Sixtine<\/a><sup id=\"cite_ref-73\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-73\">N 8<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin123catalogue_74-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin123catalogue-74\">66<\/a><\/sup>. Qui plus est,\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Vasari<\/a>\u00a0et l&rsquo;auteur de l&rsquo;<i><a title=\"Anonimo Gaddiano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anonimo_Gaddiano\">Anonimo Gaddiano<\/a><\/i>\u00a0assurent que le peintre est alors charg\u00e9 par Laurent le magnifique d&rsquo;offrir \u00e0 son correspondant une lyre faite d&rsquo;argent et en forme de cr\u00e2ne de cheval, \u00e0 laquelle L\u00e9onard joue parfaitement<sup id=\"cite_ref-VasariLeclanch\u00e91840GVLL9_75-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VasariLeclanch%C3%A91840GVLL9-75\">67<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne123catalogue_76-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne123catalogue-76\">68<\/a><\/sup>. Enfin, L\u00e9onard arrive avec l&rsquo;espoir d&rsquo;y d\u00e9ployer ses talents d&rsquo;ing\u00e9nieur, en t\u00e9moigne un courrier qu&rsquo;il fait \u00e9crire \u00e0 son h\u00f4te<sup id=\"cite_ref-78\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-78\">N 9<\/a><\/sup>\u00a0et qui d\u00e9crit diverses inventions dans le domaine militaire, et, incidemment, la possibilit\u00e9 de cr\u00e9er des \u0153uvres architecturales,\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpt\u00e9es<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peintes<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019255-257_79-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019255-257-79\">70<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pourtant c&rsquo;est plut\u00f4t sa qualit\u00e9 d&rsquo;artiste qui est d&rsquo;abord reconnue puisque la cour le qualifie d&rsquo;\u00ab\u00a0<a title=\"Apelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apelle\">Apelle<\/a>\u00a0florentin\u00a0\u00bb, en r\u00e9f\u00e9rence au c\u00e9l\u00e8bre\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>\u00a0grec de l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>. Ce titre lui laisse l&rsquo;espoir de trouver une place et de toucher ainsi un salaire et au lieu d&rsquo;\u00eatre simplement pay\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u0153uvre<sup id=\"cite_ref-Vezzosi2010VL53_80-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi2010VL53-80\">71<\/a><\/sup>. Malgr\u00e9 cette reconnaissance, les commandes ne viennent pas car il n&rsquo;est pas suffisamment install\u00e9 \u00e0 Milan et n&rsquo;a pas encore les relations n\u00e9cessaires<sup id=\"cite_ref-NichollPiot2006NP236_81-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-NichollPiot2006NP236-81\">72<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Se produit alors la rencontre avec un peintre local,\u00a0<a title=\"Giovanni Ambrogio de Predis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Ambrogio_de_Predis\">Giovanni Ambrogio de Predis<\/a>, bien introduit \u00e0 la cour, qui lui permet de se faire conna\u00eetre de l&rsquo;aristocratie milanaise<sup id=\"cite_ref-Bramly2019269_82-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019269-82\">73<\/a><\/sup>. De Pr\u00e9dis offre \u00e0 L\u00e9onard de l&rsquo;h\u00e9berger dans son atelier puis dans la demeure qu&rsquo;il partage avec son fr\u00e8re Evangelista et dont l&rsquo;adresse est \u00ab\u00a0Paroisse de San Vincenzo in Pratot\u00a0<i>intus<\/i>\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-NichollPiot2006NP236_81-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-NichollPiot2006NP236-81\">72<\/a><\/sup>. La relation est fructueuse puisqu&rsquo;il re\u00e7oit, d\u00e8s avril\u00a0<time>1483<\/time>\u00a0et conjointement avec les fr\u00e8res de Predis, commande d&rsquo;un tableau par une\u00a0<a title=\"Confr\u00e9rie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Confr%C3%A9rie\">confr\u00e9rie<\/a>\u00a0locale\u00a0; il s&rsquo;agit de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>, destin\u00e9 \u00e0 orner un\u00a0<a title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\">retable<\/a>\u00a0pour la d\u00e9coration d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Chapelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle\">chapelle<\/a>\u00a0r\u00e9cemment construite au sein de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Fran\u00e7ois-Majeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Fran%C3%A7ois-Majeur\">\u00e9glise Saint-Fran\u00e7ois-Majeur<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017356Catalogue_critique_des_peintures,_XI_83-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017356Catalogue_critique_des_peintures,_XI-83\">74<\/a><\/sup>. Marque de reconnaissance de son statut, il est le seul des trois artistes \u00e0 porter le titre de \u00ab\u00a0ma\u00eetre\u00a0\u00bb dans le contrat<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner201792&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;3&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;III&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Nouveau_d\u00e9part_\u00e0_Milan_-_1483-1484&lt;\/span&gt;_84-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner201792%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%223%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EIII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Nouveau_d%C3%A9part_%C3%A0_Milan_-_1483-1484%3C\/span%3E-84\">75<\/a><\/sup>. L\u00e9onard \u00e9tablit ainsi, rapidement apr\u00e8s son arriv\u00e9e \u00e0 Milan, son propre\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">bottega<\/span><\/i>\u00a0au sein duquel \u00e9voluent des collaborateurs comme Ambrogio de Predis ou\u00a0<a title=\"Giovanni Antonio Boltraffio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Antonio_Boltraffio\">Giovanni Antonio Boltraffio<\/a>, et des \u00e9l\u00e8ves comme\u00a0<a title=\"Marco d'Oggiono\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marco_d%27Oggiono\">Marco d&rsquo;Oggiono<\/a>,\u00a0<a title=\"Francesco Napoletano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Napoletano\">Francesco Napoletano<\/a>\u00a0puis, plus tard,\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Salai<\/a><sup id=\"cite_ref-Vezzosi2010VL58_85-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi2010VL58-85\">76<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Study_of_horse.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Study_of_horse.jpg\/180px-Study_of_horse.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Study_of_horse.jpg\/270px-Study_of_horse.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/54\/Study_of_horse.jpg\/360px-Study_of_horse.jpg 2x\" alt=\"S\u00e9rie de dessins, sur une feuille et au crayon gris, repr\u00e9sentant un cheval vu de c\u00f4t\u00e9 ou de face.\" width=\"180\" height=\"241\" data-file-width=\"801\" data-file-height=\"1074\" \/><\/a><figcaption>La r\u00e9alisation, finalement inaboutie, d&rsquo;une imposante statue \u00e9questre en l\u2019honneur de\u00a0<a title=\"Francesco Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Sforza\">Francesco Sforza<\/a>\u00a0entre 1489 et 1494 est pour L\u00e9onard un projet consid\u00e9rable.\u00a0<i>\u00c9tude de cheval pour le\u00a0<a title=\"Monument Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_Sforza\">Monument Sforza<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1492<\/time>&#8211;<time>1493<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. RCIN 912321.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1490\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1490\">1490<\/a>, il rencontre le grand\u00a0<a title=\"Polymathie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polymathie\">polymathe<\/a>\u00a0siennois\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion de la consultation architecturale pour l&rsquo;\u00e9rection de la\u00a0<a title=\"Tour-lanterne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour-lanterne\">tour-lanterne<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"D\u00f4me de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%B4me_de_Milan\">D\u00f4me de Milan<\/a>, command\u00e9e par\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>.\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>\u00a0emm\u00e8ne alors avec lui L\u00e9onard \u00e0\u00a0<a title=\"Pavie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pavie\">Pavie<\/a>\u00a0o\u00f9 il \u00e9tait appel\u00e9 en consultation pour la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale de Pavie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_de_Pavie\">cath\u00e9drale<\/a>\u00a0de la piazza del Duomo<sup id=\"cite_ref-86\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-86\">77<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-87\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-87\">78<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De retour \u00e0 Milan, L\u00e9onard doit certainement voir sa position s&rsquo;am\u00e9liorer certes lentement mais r\u00e9guli\u00e8rement<sup id=\"cite_ref-Bramly2019294-295_88-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019294-295-88\">79<\/a><\/sup>. Il devient \u00ab\u00a0ordonnateur de f\u00eates et spectacles\u00a0\u00bb donn\u00e9s au palais et invente des machines de\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre\">th\u00e9\u00e2tre<\/a>\u00a0qui connaissent du succ\u00e8s. Le sommet de ses r\u00e9alisations, datant de\u00a0<time>1496<\/time>, est\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un chef-d&rsquo;\u0153uvre de machinerie th\u00e9\u00e2trale [cr\u00e9\u00e9e] pour\u00a0<i>Danae<\/i>\u00a0de Baldassare Taccone au palais de Giovan Francesco Sanseverino, o\u00f9 l&rsquo;actrice principale se transforme en \u00e9toile\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Vezzosi2010VL71_89-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi2010VL71-89\">80<\/a><\/sup>. Plus largement, son activit\u00e9 d&rsquo;ing\u00e9nieur est connue, mais il doit s&#8217;employer pour la faire reconna\u00eetre<sup id=\"cite_ref-Bramly2019266_90-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019266-90\">81<\/a><\/sup>. L&rsquo;\u00e9pisode de\u00a0<a title=\"Peste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peste\">peste<\/a>\u00a0\u00e0 Milan de\u00a0<time>1484<\/time>&#8211;<time>1485<\/time>\u00a0est pour lui l&rsquo;occasion de proposer des solutions au th\u00e8me de la \u00ab\u00a0ville nouvelle\u00a0\u00bb qui \u00e9merge alors. En\u00a0<time>1487<\/time>, L\u00e9onard participe \u00e0 un concours pour la construction de la\u00a0<a title=\"Tour-lanterne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour-lanterne\">tour-lanterne<\/a>\u00a0de la cath\u00e9drale de Milan et y pr\u00e9sente une maquette courant\u00a0<time>1488<\/time>&#8211;<time>1489<\/time>. Son projet n&rsquo;est pas retenu, mais il semblerait qu&rsquo;une partie de ses id\u00e9es aient \u00e9t\u00e9 reprises par le vainqueur du concours,\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019300-302_91-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019300-302-91\">82<\/a><\/sup>. Si bien que, dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time>, il devient avec\u00a0<a title=\"Bramante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bramante\">Bramante<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Gian Giacomo Dolcebuono\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Giacomo_Dolcebuono\">Gian Giacomo Dolcebuono<\/a>\u00a0un ing\u00e9nieur urbaniste et architectural de premier plan<sup id=\"cite_ref-Vezzosi2010VL68-70_92-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi2010VL68-70-92\">83<\/a><\/sup>. De fait, les archives lombardes lui accolent volontiers le titre d&rsquo;<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"la\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">ingeniarius ducalis<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>, et c&rsquo;est \u00e0 ce titre qu&rsquo;il est envoy\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Pavie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pavie\">Pavie<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019314_93-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019314-93\">84<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant ce temps, L\u00e9onard se consacre \u00e0 des \u00e9tudes technico-scientifiques, qu&rsquo;elles concernent l&rsquo;anatomie<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL70_94-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL70-94\">85<\/a><\/sup>, la m\u00e9canique (horloges et m\u00e9tiers \u00e0 tisser)<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL74_95-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL74-95\">86<\/a><\/sup>\u00a0ou les math\u00e9matiques (arithm\u00e9tique et g\u00e9om\u00e9trie)<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL80-81_96-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL80-81-96\">87<\/a><\/sup>, qu&rsquo;il note scrupuleusement dans ses carnets, certainement en vue d&rsquo;en tirer des trait\u00e9s syst\u00e9matiques<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL60_97-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL60-97\">88<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1489<\/time>, il pr\u00e9pare l&rsquo;\u00e9criture d&rsquo;un livre sur l&rsquo;anatomie humaine qui s&rsquo;intitule\u00a0<i>De la figure humaine.<\/i>\u00a0Il y \u00e9tudie les diff\u00e9rentes proportions du corps humain, ce qui l&rsquo;am\u00e8ne \u00e0 produire l&rsquo;<i><a title=\"Homme de Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme_de_Vitruve\">Homme de Vitruve<\/a>,<\/i>\u00a0qu&rsquo;il dessine sur base des \u00e9crits de l&rsquo;architecte et \u00e9crivain romain\u00a0<a title=\"Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitruve\">Vitruve<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP37_98-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP37-98\">89<\/a><\/sup>. Cependant, m\u00eame s&rsquo;il se d\u00e9finit comme un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0homme sans lettres\u00a0\u00bb<\/span>, L\u00e9onard montre dans ses \u00e9crits col\u00e8re et incompr\u00e9hension devant le m\u00e9pris dont il fait l&rsquo;objet par les docteurs en raison de son absence de formation universitaire<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL60_97-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL60-97\">88<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_Salai.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Leonardo_Salai.JPG\/180px-Leonardo_Salai.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Leonardo_Salai.JPG\/270px-Leonardo_Salai.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Leonardo_Salai.JPG\/360px-Leonardo_Salai.JPG 2x\" alt=\"Dessin en noir et blanc repr\u00e9sentant la t\u00eate d'un jeune homme aux cheveux fris\u00e9 vu de profil.\" width=\"180\" height=\"252\" data-file-width=\"412\" data-file-height=\"576\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Salai<\/a>, l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve indisciplin\u00e9 recueilli \u00e0 10\u00a0ans par L\u00e9onard, restera avec lui jusqu&rsquo;\u00e0 la fin. L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<i>Portrait d&rsquo;un jeune homme vu de profil<\/i>, peut-\u00eatre Salai, vers\u00a0<time>1510<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. RCIN 912554r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre\u00a0<time>1489<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time>1494<\/time>, il s\u2019occupe \u00e9galement de la r\u00e9alisation d&rsquo;une imposante statue \u00e9questre en l\u2019honneur de\u00a0<a title=\"Francesco Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Sforza\">Francesco Sforza<\/a>, le p\u00e8re et pr\u00e9d\u00e9cesseur de Ludovic. Il projette d&rsquo;abord de faire un cheval en mouvement. Mais, devant les difficult\u00e9s d&rsquo;une telle r\u00e9alisation, il est oblig\u00e9 de renoncer et revient \u00e0 une solution plus classique, comme celle de Verrocchio. Seul un immense mod\u00e8le en argile est r\u00e9alis\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1493-04-29\" data-sort-value=\"1493-04-29\">20 avril 1493<\/time>. Mais les 60\u00a0tonnes de bronze n\u00e9cessaires pour la statue sont utilis\u00e9es pour fondre des canons servant \u00e0 la d\u00e9fense de la ville contre l\u2019invasion du roi fran\u00e7ais\u00a0<a title=\"Charles VIII (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VIII_(roi_de_France)\">Charles VIII<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL72-73_99-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL72-73-99\">90<\/a><\/sup>. Le mod\u00e8le en argile est toutefois expos\u00e9 au palais des Sforza et sa confection contribue consid\u00e9rablement \u00e0 la notori\u00e9t\u00e9 de L\u00e9onard aupr\u00e8s de la cour de Milan. Cela lui vaut d&rsquo;\u00eatre nomm\u00e9 pour r\u00e9aliser plusieurs travaux au palais, dont un syst\u00e8me de chauffage et plusieurs portraits<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP45-47_100-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP45-47-100\">91<\/a><\/sup>. C&rsquo;est pendant cette p\u00e9riode qu&rsquo;il peint le portrait de\u00a0<a title=\"Cecilia Gallerani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cecilia_Gallerani\">Cecilia Gallerani<\/a>\u00a0dit\u00a0<i><a title=\"La Dame \u00e0 l'hermine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Dame_%C3%A0_l%27hermine\">La Dame \u00e0 l&rsquo;hermine<\/a><\/i>\u00a0(<time>1490<\/time>), un\u00a0<i>Portrait d&rsquo;une dame milanaise<\/i>\u00a0(connu sous le nom de\u00a0<i><a title=\"La Belle Ferronni\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Belle_Ferronni%C3%A8re\">La Belle Ferronni\u00e8re<\/a><\/i>), une\u00a0<i>Femme de profil<\/i>\u00a0(certainement avec Ambrogio de Predis) et peut-\u00eatre la\u00a0<i><a title=\"Madone Litta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madone_Litta\">Madone Litta<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Bramly2019292_101-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019292-101\">92<\/a><\/sup>\u2014\u00a0dont l&rsquo;ex\u00e9cution finale sur panneau est attribu\u00e9e \u00e0\u00a0<a title=\"Giovanni Antonio Boltraffio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Antonio_Boltraffio\">Giovanni Antonio Boltraffio<\/a>\u00a0ou \u00e0\u00a0<a title=\"Marco d'Oggiono\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marco_d%27Oggiono\">Marco d&rsquo;Oggiono<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin93,_105catalogue_102-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin93,_105catalogue-102\">93<\/a><\/sup>. C&rsquo;est probablement la\u00a0<i>Dame \u00e0 l&rsquo;hermine<\/i>\u00a0qui est d\u00e9cisif dans l&rsquo;engagement de L\u00e9onard comme artiste de la cour. Parmi les commandes se trouve la c\u00e9l\u00e8bre fresque\u00a0<i><a title=\"La C\u00e8ne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_C%C3%A8ne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La C\u00e8ne<\/a><\/i>\u00a0ex\u00e9cut\u00e9e dans le r\u00e9fectoire du clo\u00eetre\u00a0<a title=\"\u00c9glise Santa Maria delle Grazie (Milan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_delle_Grazie_(Milan)\">Santa Maria delle Grazie<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP44-55_103-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP44-55-103\">94<\/a><\/sup>. Le cheval d&rsquo;argile, quant \u00e0 lui, est utilis\u00e9 comme cible d\u2019entra\u00eenement et d\u00e9truit par les\u00a0<a title=\"Mercenaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mercenaire\">mercenaires<\/a>\u00a0fran\u00e7ais de\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0venus envahir Milan en\u00a0<time>1499<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP45-47_100-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP45-47-100\">91<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1490-07-31\" data-sort-value=\"1490-07-31\">22 juillet 1490<\/time>, dans une note \u00e9crite dans un carnet consacr\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u00e9tude de la lumi\u00e8re qui lui tient lieu de journal de bord, L\u00e9onard indique recueillir dans son atelier un jeune enfant de dix ans,\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Gian Giacomo Caprotti<\/a>, en \u00e9change d&rsquo;une somme de quelques florins donn\u00e9e \u00e0 son p\u00e8re. Rapidement, l&rsquo;enfant accumule les m\u00e9faits. Ainsi L\u00e9onard note-t-il \u00e0 son propos\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Voleur, menteur, t\u00eatu, glouton\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0; d\u00e8s lors l&rsquo;enfant gagne le surnom de\u00a0<i>Salai<\/i>, issu de la contraction de l&rsquo;italien\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>Sala[d]ino<\/i><\/span>\u00a0signifiant \u00ab\u00a0petit diable\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Bramly2019322-325_104-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019322-325-104\">95<\/a><\/sup>. Pour autant, le ma\u00eetre lui voue une grande affection et n&rsquo;imagine pas s&rsquo;en s\u00e9parer. D\u00e8s lors, les historiens se questionnent sur l&rsquo;exacte relation existant entre le quadrag\u00e9naire et cet enfant puis adolescent au visage si parfait, et beaucoup d\u00e8s le\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0y voient une confirmation de son homosexualit\u00e9 \u2014\u00a0et \u00e0 tout le moins, de son go\u00fbt pour les mauvais gar\u00e7ons<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017314&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;10&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;X&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Les_derni\u00e8res_ann\u00e9es_-_1483-1484&lt;\/span&gt;_105-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017314%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%2210%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Les_derni%C3%A8res_ann%C3%A9es_-_1483-1484%3C\/span%3E-105\">96<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly2019327_106-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019327-106\">97<\/a><\/sup>. Malgr\u00e9 ses pi\u00e8tres qualit\u00e9s artistiques, Salai est int\u00e9gr\u00e9 \u00e0 l&rsquo;atelier du peintre<sup id=\"cite_ref-Bramly2019326_107-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019326-107\">98<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1493<\/time>, L\u00e9onard a quarante ans. Il note dans ses documents d\u2019imposition prendre \u00e0 sa charge, chez lui, une femme nomm\u00e9e Caterina<sup id=\"cite_ref-Bramly2019345_108-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019345-108\">99<\/a><\/sup>. Il le confirme dans un carnet\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le 16 juillet\/Caterina est venue le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1493-07-25\" data-sort-value=\"1493-07-25\">16 juillet 1493<\/time>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<i>Codex Forster<\/i>, III 88 r.). Cependant, les historiens sont en d\u00e9saccord sur l&rsquo;identit\u00e9 de celle-ci\u00a0: s&rsquo;agirait-il de la m\u00e8re du peintre, qui aurait alors 58\u00a0ans, ou d&rsquo;une simple servante\u00a0? Rien ne vient confirmer ou infirmer l&rsquo;une ou l&rsquo;autre hypoth\u00e8se. Quoi qu&rsquo;il en soit, en\u00a0<time>1490<\/time>, date de sa derni\u00e8re trace officielle, elle est certainement veuve et semble ne plus entretenir de relations avec ses deux filles survivantes, et son fils l\u00e9gitime est probablement tu\u00e9 cette m\u00eame ann\u00e9e par un tir d\u2019arbal\u00e8te. De plus, cette m\u00eame Caterina meurt en\u00a0<time>1495<\/time>\u00a0ou\u00a0<time>1496<\/time>\u00a0et la liste d\u00e9taill\u00e9e de d\u00e9penses fun\u00e9raires que L\u00e9onard \u00e9tablit pour cette femme semble bien trop on\u00e9reuse pour laisser penser qu&rsquo;il s&rsquo;agit-l\u00e0 d&rsquo;une simple servante, r\u00e9cemment \u00e0 son service de surcro\u00eet<sup id=\"cite_ref-Bramly2019345-349_109-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019345-349-109\">100<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC291_110-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC291-110\">101<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time>, enfin, sont une p\u00e9riode durant laquelle quelques documents parcellaires sugg\u00e8rent un conflit opposant L\u00e9onard et Ambrogio de Predis \u00e0 la confr\u00e9rie ayant command\u00e9\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>\u00a0pour l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Fran\u00e7ois-Majeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Fran%C3%A7ois-Majeur\">\u00e9glise Saint-Fran\u00e7ois-Majeur<\/a>\u00a0: les peintres se plaignent de ne pas \u00eatre justement r\u00e9mun\u00e9r\u00e9s et les commanditaires de ne pas avoir re\u00e7u l&rsquo;objet de leur commande pourtant pr\u00e9vue pour\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1484-12\" data-sort-value=\"1484-12\">d\u00e9cembre 1484<\/time>\u00a0au plus tard<sup id=\"cite_ref-NichollPiot2006NP240_111-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-NichollPiot2006NP240-111\">102<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL56_112-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL56-112\">103<\/a><\/sup>. Cette situation conduit les artistes \u00e0 vendre le tableau \u00e0 un acheteur plus offrant\u00a0: sans doute Ludovico Sforza lui-m\u00eame qui offre le tableau \u00e0 l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Maximilien Ier (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maximilien_Ier_(empereur_du_Saint-Empire)\">Maximilien<\/a>\u00a0ou au roi de\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>. En tout \u00e9tat de cause, une seconde version du tableau (aujourd&rsquo;hui expos\u00e9e au\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>) est peinte entre\u00a0<time>1495<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1508<\/time>\u00a0et d\u00e9core au\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0le retable d&rsquo;une des chapelles de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Fran\u00e7ois-Majeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Fran%C3%A7ois-Majeur\">\u00e9glise Saint-Fran\u00e7ois-Majeur<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP30_113-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP30-113\">104<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Ann\u00e9es_d'errance_(1499-1503)\"><span id=\"Ann.C3.A9es_d.27errance_.281499-1503.29\"><\/span>Ann\u00e9es d&rsquo;errance (1499-1503)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg\/220px-Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg\/330px-Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e9\/Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg\/440px-Giancristoforo_Romano_-_Isabella_d%27Este_-_Detail_of_Medal_in_Gold_1498-1505_-_KHM_Vienna.jpg 2x\" alt=\"Photo d'un buste en terre cuite repr\u00e9sentant une femme vue en buste.\" width=\"220\" height=\"216\" data-file-width=\"998\" data-file-height=\"979\" \/><\/a><figcaption>La marquise\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>, accueille L\u00e9onard \u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>\u00a0puis le poursuit de ses sollicitations.\u00a0<a title=\"Giovanni Cristoforo Romano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Cristoforo_Romano\">Giovanni Cristoforo Romano<\/a>,\u00a0<i>M\u00e9daille d&rsquo;Isabelle d&rsquo;Este<\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1499<\/time>, L\u00e9onard de Vinci est un\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">artiste peintre<\/a>\u00a0install\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>\u00a0aupr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017182&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;7&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Retour_\u00e0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503&lt;\/span&gt;_114-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017182%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Retour_%C3%A0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503%3C\/span%3E-114\">105<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, sa vie entre alors dans une phase importante de transition\u00a0: en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1499-09\" data-sort-value=\"1499-09\">septembre 1499<\/time>,\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/a>, qui revendique des droits \u00e0 la succession des\u00a0<a title=\"Famille Visconti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Visconti\">Visconti<\/a>, envahit\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>\u00a0et le peintre perd son puissant protecteur qui s\u2019enfuit en\u00a0<a title=\"Allemagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Allemagne\">Allemagne<\/a>\u00a0chez son neveu l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Maximilien Ier (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maximilien_Ier_(empereur_du_Saint-Empire)\">Maximilien d&rsquo;Autriche<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL84-85_115-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL84-85-115\">106<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly2019438_116-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019438-116\">107<\/a><\/sup>. Il h\u00e9site alors sur ses all\u00e9geances\u00a0: doit-il suivre son ancien protecteur ou se tourner vers\u00a0<span class=\"nowrap\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/span>\u00a0qui rapidement prend langue avec lui<sup id=\"cite_ref-Bramly2019439_117-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019439-117\">108<\/a><\/sup>\u00a0? N\u00e9anmoins, les Fran\u00e7ais se font rapidement d\u00e9tester par la population et L\u00e9onard prend la d\u00e9cision de partir<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP61_118-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP61-118\">109<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il entame alors une vie errante qui le conduit en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1499-12\" data-sort-value=\"1499-12\">d\u00e9cembre 1499<\/time>\u00a0\u00e0 la cour de la duchesse\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP61_118-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP61-118\">109<\/a><\/sup>. L&rsquo;<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">historien de l&rsquo;art<\/a>\u00a0<a title=\"Alessandro Vezzosi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alessandro_Vezzosi\">Alessandro Vezzosi<\/a>\u00a0\u00e9met l&rsquo;hypoth\u00e8se qu&rsquo;il s&rsquo;agit l\u00e0 de la destination finale de son voyage initialement choisie par le peintre<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL85-86_119-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL85-86-119\">110<\/a><\/sup>. Il y r\u00e9alise un\u00a0<a title=\"Portrait d'Isabelle d'Este (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27Isabelle_d%27Este_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">carton pour le portrait de la marquise<\/a>\u00a0\u00e0 la demande de celle-ci, mais son temp\u00e9rament libre se heurte au caract\u00e8re facilement tyrannique de son h\u00f4tesse<sup id=\"cite_ref-Bramly2019444-445_120-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019444-445-120\">111<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP63_121-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP63-121\">112<\/a><\/sup>\u00a0: il ne re\u00e7oit aucune autre\u00a0<a title=\"Commanditaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commanditaire\">commande<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Cour (palais)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cour_(palais)\">cour<\/a>\u00a0et, en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1500-03\" data-sort-value=\"1500-03\">mars 1500<\/time>, il reprend la route et se rend \u00e0\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Venise\">Venise<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017215&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;7&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Retour_\u00e0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503&lt;\/span&gt;_122-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017215%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Retour_%C3%A0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503%3C\/span%3E-122\">113<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Chiostro_della_ss_annunziata.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Chiostro_della_ss_annunziata.JPG\/220px-Chiostro_della_ss_annunziata.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Chiostro_della_ss_annunziata.JPG\/330px-Chiostro_della_ss_annunziata.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Chiostro_della_ss_annunziata.JPG\/440px-Chiostro_della_ss_annunziata.JPG 2x\" alt=\"Photographie de l'atrium d'un clo\u00eetre.\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"2816\" data-file-height=\"2112\" \/><\/a><figcaption>Les\u00a0<a title=\"Ordre des Servites de Marie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_des_Servites_de_Marie\">moines servites<\/a>\u00a0accueillent L\u00e9onard au couvent de l&rsquo;<a title=\"Basilique de la Santissima Annunziata\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_de_la_Santissima_Annunziata\">\u00e9glise de la Santissima Annunziata<\/a>\u00a0\u00e0 son arriv\u00e9e \u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">S&rsquo;il ne reste que peu de temps \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0\u2014\u00a0puisqu&rsquo;il en part d\u00e8s avril 1500\u00a0\u2014, il y est employ\u00e9 comme architecte et ing\u00e9nieur militaire pour pr\u00e9parer la d\u00e9fense de la ville qui craint une\u00a0<a title=\"Guerres ottomanes en Europe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_ottomanes_en_Europe\">invasion ottomane<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL86_123-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL86-123\">114<\/a><\/sup>. Paradoxalement, il proposera, deux ans plus tard ses services d&rsquo;architecte au sultan turc,\u00a0<a title=\"Bay\u00e9zid II\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bay%C3%A9zid_II\">Bay\u00e9zid II<\/a>\u00a0(le grand pere de\u00a0<a title=\"Soliman le Magnifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soliman_le_Magnifique\">Soliman le Magnifique<\/a>) qui n&rsquo;y donnera pas suite<sup id=\"cite_ref-Bramly2019463-464_124-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019463-464-124\">115<\/a><\/sup>. Il ne peint pas dans la ville des doges mais prend soin de pr\u00e9senter les tableaux qu&rsquo;il a emport\u00e9 avec lui<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017215&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;7&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Retour_\u00e0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503&lt;\/span&gt;_122-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017215%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Retour_%C3%A0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503%3C\/span%3E-122\">113<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il retrouve enfin sa r\u00e9gion natale et\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0: nous est parvenu un document bancaire indiquant qu&rsquo;il a retir\u00e9 50\u00a0ducats d&rsquo;or de son compte le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1500-05-04\" data-sort-value=\"1500-05-04\">24 avril 1500<\/time>. Il semble qu&rsquo;il soit d&rsquo;abord h\u00e9berg\u00e9 par les\u00a0<a title=\"Ordre des Servites de Marie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_des_Servites_de_Marie\">moines servites<\/a>\u00a0de la ville au couvent de l&rsquo;<a title=\"Basilique de la Santissima Annunziata\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_de_la_Santissima_Annunziata\">\u00e9glise de la Santissima Annunziata<\/a>\u00a0dont son p\u00e8re est un des procurateurs et qui b\u00e9n\u00e9ficie de la protection du marquis de Mantoue<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL87_125-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL87-125\">116<\/a><\/sup>. Il y re\u00e7oit d&rsquo;ailleurs la commande d&rsquo;un retable repr\u00e9sentant une\u00a0<a title=\"Annonciation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Annonciation\">Annonciation<\/a>\u00a0et destin\u00e9 \u00e0 d\u00e9corer le ma\u00eetre-autel de l&rsquo;\u00e9glise.\u00a0<a title=\"Filippino Lippi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Filippino_Lippi\">Filippino Lippi<\/a>, qui a pourtant d\u00e9j\u00e0 sign\u00e9 un contrat dans ce sens, s&rsquo;est retir\u00e9 pour le ma\u00eetre, mais ce dernier ne produit rien<sup id=\"cite_ref-Bramly2019459_126-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019459-126\">117<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cesare_Borgia,_Duke_of_Valentinois.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Cesare_Borgia%2C_Duke_of_Valentinois.jpg\/170px-Cesare_Borgia%2C_Duke_of_Valentinois.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Cesare_Borgia%2C_Duke_of_Valentinois.jpg\/255px-Cesare_Borgia%2C_Duke_of_Valentinois.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Cesare_Borgia%2C_Duke_of_Valentinois.jpg\/340px-Cesare_Borgia%2C_Duke_of_Valentinois.jpg 2x\" alt=\"Portait peint en buste d'un homme vu de profil. Les mots\u00ab CAES.BORGIA.VALENTINU \u00bb sont \u00e9crits en haut.\" width=\"170\" height=\"224\" data-file-width=\"4665\" data-file-height=\"6138\" \/><\/a><figcaption>L\u00e9onard travaille presque un an pour\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Borgia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Borgia\">C\u00e9sar Borgia<\/a>. Artiste anonyme,\u00a0<i>Portrait de C\u00e9sar Borgia<\/i>, vers\u00a0<time>1500<\/time>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national du Palais de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_du_Palais_de_Venise\">Mus\u00e9e national du Palais de Venise<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par ailleurs, il rapporte tr\u00e8s probablement un\u00a0<a title=\"Carton (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carton_(art)\">carton<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge, l'Enfant J\u00e9sus et saint Jean-Baptiste enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge,_l%27Enfant_J%C3%A9sus_et_saint_Jean-Baptiste_enfant\">Sainte Anne, la Vierge, l&rsquo;Enfant J\u00e9sus et saint Jean-Baptiste enfant<\/a><\/i>, tr\u00e8s r\u00e9cemment commenc\u00e9. Il s&rsquo;agit d&rsquo;un projet de \u00ab\u00a0<a title=\"Sainte Anne trinitaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne_trinitaire\">sainte Anne trinitaire<\/a>\u00a0\u00bb entam\u00e9, selon les hypoth\u00e8ses, afin de marquer son retour dans sa ville natale<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017425Catalogue_critique_des_peintures,_&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;27&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;XXVII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;_127-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017425Catalogue_critique_des_peintures,_%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%2227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EXXVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E-127\">118<\/a><\/sup>, voire\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0pour s&rsquo;imposer sur la sc\u00e8ne artistique [locale] d\u00e8s son arriv\u00e9e en 1500\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne124catalogue_128-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne124catalogue-128\">119<\/a><\/sup>. Expos\u00e9, celui-ci conna\u00eet un grand succ\u00e8s\u00a0: Gorgio Vasari \u00e9crit que les Florentins\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0se pressent en foule durant deux jours pour le voir\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP63_121-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP63-121\">112<\/a><\/sup>. Durant l&rsquo;\u00e9t\u00e9\u00a0<time>1501<\/time>, L\u00e9onard commence\u00a0<i><a title=\"La Madone aux fuseaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_aux_fuseaux\">La Vierge au Fuseau<\/a><\/i>\u00a0pour\u00a0<a title=\"Famille Robertet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Robertet#Florimond_Ier_Robertet_d%E2%80%99Alluye_(vers_1459\/1465-1527)\">Florimond Robertet<\/a>,\u00a0<a title=\"Secr\u00e9taire d'\u00c9tat (Ancien R\u00e9gime)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Secr%C3%A9taire_d%27%C3%89tat_(Ancien_R%C3%A9gime)\">secr\u00e9taire d&rsquo;\u00c9tat<\/a>\u00a0du roi de France<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP66_129-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP66-129\">120<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Malgr\u00e9 ces travaux de peinture, L\u00e9onard de Vinci d\u00e9clare pr\u00e9f\u00e9rer se consacrer \u00e0 d&rsquo;autres domaines, en particulier techniques et\u00a0<a title=\"G\u00e9nie militaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nie_militaire\">militaires<\/a>\u00a0(<a title=\"Horloge m\u00e9canique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Horloge_m%C3%A9canique\">horloges<\/a>,\u00a0<a title=\"M\u00e9tier \u00e0 tisser\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tier_%C3%A0_tisser\">m\u00e9tier \u00e0 tisser<\/a>,\u00a0<a title=\"Grue (engin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grue_(engin)\">grues<\/a>, syst\u00e8mes d\u00e9fensifs de villes,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL86_123-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL86-123\">114<\/a><\/sup>), et il se proclame plus volontiers\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a>\u00a0que\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019437-441_130-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019437-441-130\">121<\/a><\/sup>. D&rsquo;ailleurs, son s\u00e9jour chez les moines servites est pour lui l&rsquo;occasion de participer \u00e0 la restauration de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise San Salvatore al Vescovo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_San_Salvatore_al_Vescovo\">\u00c9glise San Salvatore al Vescovo<\/a>, menac\u00e9e par un glissement de terrain<sup id=\"cite_ref-Bramly2019449_131-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019449-131\">122<\/a><\/sup>. Il est de m\u00eame consult\u00e9 \u00e0 plusieurs reprises comme expert\u00a0: pour \u00e9tudier la stabilit\u00e9 du\u00a0<a title=\"Campanile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Campanile\">campanile<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Basilique San Miniato al Monte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_San_Miniato_al_Monte\">basilique San Miniato al Monte<\/a>\u00a0ou lors du choix de l\u2019emplacement du\u00a0<i><a title=\"David (Michel-Ange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_(Michel-Ange)\">David<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL88_132-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL88-132\">123<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ldv500lettera.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Ldv500lettera.jpg\/220px-Ldv500lettera.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Ldv500lettera.jpg\/330px-Ldv500lettera.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Ldv500lettera.jpg\/440px-Ldv500lettera.jpg 2x\" alt=\"Photo d'un courrier manuscrit au bas duquel est fix\u00e9 un sceau en cire.\" width=\"220\" height=\"164\" data-file-width=\"1075\" data-file-height=\"800\" \/><\/a><figcaption>Le laissez-passer de L\u00e9onard de Vinci \u00e9tabli par\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Borgia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Borgia\">C\u00e9sar Borgia<\/a>\u00a0et dat\u00e9 du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1502-08-28\" data-sort-value=\"1502-08-28\">18 ao\u00fbt 1502<\/time><sup id=\"cite_ref-135\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-135\">N 10<\/a><\/sup>\u00a0(<a title=\"Vaprio d'Adda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vaprio_d%27Adda\">Vaprio d&rsquo;Adda<\/a>, archives Melzi d&rsquo;Eril).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">De fait, il s&rsquo;agit d&rsquo;une p\u00e9riode o\u00f9 il marque un certain d\u00e9dain pour la peinture<sup id=\"cite_ref-Bramly2019445_136-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019445-136\">126<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP67_137-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP67-137\">127<\/a><\/sup>\u00a0: dans une lettre du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1501-04-24\" data-sort-value=\"1501-04-24\">14 avril 1501<\/time>\u00a0dans laquelle il r\u00e9pond aux demandes pressantes de la duchesse de Mantoue d&rsquo;obtenir du ma\u00eetre un portrait, le moine\u00a0<a title=\"Ordre du Carmel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_du_Carmel\">carme<\/a>\u00a0Fra Pietro da Novellara indique que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0[les] exp\u00e9riences math\u00e9matiques [de L\u00e9onard] l\u2019ont tellement d\u00e9tourn\u00e9 de la peinture qu\u2019il ne peut plus supporter le pinceau\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-138\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-138\">128<\/a><\/sup>. Pour autant, ce t\u00e9moignage est \u00e0 relativiser car Fra Pietro doit rendre des comptes \u00e0\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>, susceptible dirigeante, impatiente d&rsquo;obtenir un tableau du ma\u00eetre\u00a0: comment temp\u00e9rer son impatience sinon en arguant d&rsquo;une r\u00e9pugnance de L\u00e9onard pour la peinture<sup id=\"cite_ref-Bramly2019458_139-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019458-139\">129<\/a><\/sup>\u00a0? Enfin, de son c\u00f4t\u00e9, L\u00e9onard para\u00eet pouvoir se permettre de refuser de travailler pour une commanditaire si pris\u00e9e de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>\u00a0puisqu&rsquo;il vit alors sur ses \u00e9conomies accumul\u00e9es \u00e0 Milan<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017240&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;7&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Retour_\u00e0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503&lt;\/span&gt;_140-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017240%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Retour_%C3%A0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503%3C\/span%3E-140\">130<\/a><\/sup>. Du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1500-05-04\" data-sort-value=\"1500-05-04\">24 avril 1500<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1502-05-22\" data-sort-value=\"1502-05-22\">12 mai 1502<\/time>, L\u00e9onard demeure le plus souvent \u00e0 Florence mais son existence reste erratique<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL87_125-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL87-125\">116<\/a><\/sup>. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1501-04-13\" data-sort-value=\"1501-04-13\">3 avril 1501<\/time>, Fra Pietro de Novellara en t\u00e9moigne ainsi\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0son existence est si instable et si incertaine qu&rsquo;on dirait qu&rsquo;il vit au jour le jour\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL83_141-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL83-141\">131<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278,_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6f\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278%2C_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278%2C_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6f\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278%2C_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278%2C_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6f\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278%2C_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912278%2C_A_map_of_the_Valdichiana_c.1503-6.jpg 2x\" alt=\"Carte dessin\u00e9e en couleurs et comportant notamment deux pi\u00e8ces d'eau et divers cours d'eau.\" width=\"220\" height=\"156\" data-file-width=\"995\" data-file-height=\"704\" \/><\/a><figcaption>Une carte de la Toscane et de\u00a0<a title=\"Val di Chiana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Val_di_Chiana\">la vall\u00e9e de Chiana<\/a>\u00a0dress\u00e9e par L\u00e9onard sans doute sur commande de C\u00e9sar Borgia pour ses campagnes militaires. Vers\u00a0<time>1503<\/time>&#8211;<time>1506<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref. RCIN 912278<sup id=\"cite_ref-142\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-142\">132<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP67_137-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP67-137\">127<\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au printemps 1502, alors qu&rsquo;il travaille pour\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/a>\u00a0et pour le marquis de Mantoue\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois II de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_II_de_Mantoue\">Fran\u00e7ois II<\/a>, il est appel\u00e9 au service de\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Borgia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Borgia\">C\u00e9sar Borgia<\/a>\u00a0dit \u00ab\u00a0le Valentinois\u00a0\u00bb qu&rsquo;il avait rencontr\u00e9 en\u00a0<time>1499<\/time>\u00a0\u00e0 Milan et en qui il pense trouver un nouveau protecteur<sup id=\"cite_ref-Bramly2019459-460_143-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019459-460-143\">133<\/a><\/sup>. Celui-ci le nomme le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1502-08-28\" data-sort-value=\"1502-08-28\">18 ao\u00fbt 1502<\/time>\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0architecte et ing\u00e9nieur g\u00e9n\u00e9ral\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0ayant tout pouvoir pour inspecter les villes et forteresses de ses domaines<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin239catalogue_144-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin239catalogue-144\">134<\/a><\/sup>. Entre le printemps\u00a0<time>1502<\/time>\u00a0et, au plus tard,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1503-02\" data-sort-value=\"1503-02\">f\u00e9vrier 1503<\/time>, il parcourt ainsi la\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">Toscane<\/a>, les\u00a0<a title=\"Marches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marches\">Marches<\/a>, l&rsquo;<a title=\"\u00c9milie-Romagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89milie-Romagne\">\u00c9milie-Romagne<\/a>, et l&rsquo;<a title=\"Ombrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombrie\">Ombrie<\/a>. Inspectant les territoires nouvellement conquis, il l\u00e8ve des plans et dessine des cartes, remplissant ses carnets de ses multiples observations, cartes, croquis de travail et copies d&rsquo;ouvrages consult\u00e9s dans les biblioth\u00e8ques des villes qu&rsquo;il traverse<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL90-91_145-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL90-91-145\">135<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP67-68_146-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP67-68-146\">136<\/a><\/sup>. Lors de l&rsquo;hiver\u00a0<time>1502<\/time>&#8211;<time>1503<\/time>, il rencontre l&rsquo;espion de Florence,\u00a0<a title=\"Nicolas Machiavel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Machiavel\">Nicolas Machiavel<\/a>, qui deviendra son ami<sup id=\"cite_ref-Bramly2019465-466_147-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019465-466-147\">137<\/a><\/sup>. Malgr\u00e9 ce titre d&rsquo;ing\u00e9nieur dont il avait r\u00eav\u00e9, il quitte finalement C\u00e9sar Borgia sans que l&rsquo;on ne connaisse les raisons de cette d\u00e9cision\u00a0: pr\u00e9monition de la chute prochaine du\u00a0<a title=\"Condottiere\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Condottiere\">Condottiere<\/a>\u00a0? Propositions des autorit\u00e9s florentines\u00a0? Ou aversion pour les crimes de son protecteur\u00a0? Quoi qu&rsquo;il en soit, L\u00e9onard s&rsquo;affranchit du Valentinois au printemps\u00a0<time>1503<\/time><sup id=\"cite_ref-Bramly2019467_148-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019467-148\">138<\/a><\/sup>. Pour autant, il ne rentre pas imm\u00e9diatement \u00e0 Florence puisqu&rsquo;il participe tout l&rsquo;\u00e9t\u00e9 suivant en tant qu&rsquo;ing\u00e9nieur au\u00a0<a title=\"Pise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pise#Une_ville_du_contado_florentin\">si\u00e8ge<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Pise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pise\">Pise<\/a>\u00a0conduit par l&rsquo;arm\u00e9e florentine\u00a0: il se charge alors de d\u00e9tourner le fleuve\u00a0<a title=\"Arno (fleuve)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arno_(fleuve)\">Arno<\/a>\u00a0afin de priver d&rsquo;eau la ville rebelle, mais l&rsquo;essai constitue un \u00e9chec<sup id=\"cite_ref-Bramly2019468-469_149-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019468-469-149\">139<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Seconde_p\u00e9riode_florentine_(1503-1506)\"><span id=\"Seconde_p.C3.A9riode_florentine_.281503-1506.29\"><\/span>Seconde p\u00e9riode florentine (1503-1506)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Salone_dei_Cinquecento,_Palazzo_Vecchio,_Florence.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Salone_dei_Cinquecento%2C_Palazzo_Vecchio%2C_Florence.jpg\/220px-Salone_dei_Cinquecento%2C_Palazzo_Vecchio%2C_Florence.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Salone_dei_Cinquecento%2C_Palazzo_Vecchio%2C_Florence.jpg\/330px-Salone_dei_Cinquecento%2C_Palazzo_Vecchio%2C_Florence.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Salone_dei_Cinquecento%2C_Palazzo_Vecchio%2C_Florence.jpg\/440px-Salone_dei_Cinquecento%2C_Palazzo_Vecchio%2C_Florence.jpg 2x\" alt=\"Photo de l'int\u00e9rieur d'une immense salle. Les murs de droite et de gauche portent d'immenses fresques. Le mur de face porte une fontaine et des baies vitr\u00e9es.\" width=\"220\" height=\"145\" data-file-width=\"3705\" data-file-height=\"2436\" \/><\/a><figcaption>La\u00a0<a title=\"Salle des Cinq-Cents\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salle_des_Cinq-Cents\">salle du Grand Conseil<\/a>, dans le\u00a0<a title=\"Palazzo Vecchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Vecchio\">Palazzo Vecchio<\/a>, dont L\u00e9onard de Vinci et\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0doivent orner les deux parois se faisant face de deux repr\u00e9sentations de batailles c\u00e9l\u00e8bres.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1503-10\" data-sort-value=\"1503-10\">octobre 1503<\/time>, L\u00e9onard est de nouveau \u00e9tabli \u00e0\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0: il se r\u00e9inscrit \u00e0 la\u00a0<a title=\"Guilde de Saint-Luc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guilde_de_Saint-Luc\">guilde de Saint-Luc<\/a>\u00a0\u2014\u00a0la corporation des peintres de la ville<sup id=\"cite_ref-Bramly2019474_150-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019474-150\">140<\/a><\/sup>. Il entame alors le portrait d&rsquo;une jeune femme florentine nomm\u00e9e Lisa del Giocondo. Le tableau est command\u00e9 par le mari de celle-ci et riche commer\u00e7ant de soie florentin\u00a0<a title=\"Francesco del Giocondo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_del_Giocondo\">Francesco del Giocondo<\/a>. Le portrait connu depuis sous le nom de\u00a0<i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">La Joconde<\/a><\/i>, sera achev\u00e9 vers\u00a0<time>1513<\/time>&#8211;<time>1514<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017402Catalogue_critique_des_peintures,_XXV_151-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017402Catalogue_critique_des_peintures,_XXV-151\">141<\/a><\/sup>. Alors que L\u00e9onard se d\u00e9tourne des demandes de\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">la duchesse d&rsquo;Este<\/a>, l&rsquo;acceptation de cette commande suscite les interrogations des chercheurs\u00a0: peut-\u00eatre est-ce la cons\u00e9quence du lien de connaissance personnelle entre Francesco del Giocondo et le p\u00e8re de L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017240&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;7&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Retour_\u00e0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503&lt;\/span&gt;_140-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017240%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Retour_%C3%A0_Florence_par_Mantoue_et_Venise_-_1500-1503%3C\/span%3E-140\">130<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son retour en ville est d&#8217;embl\u00e9e marqu\u00e9 par une commande prestigieuse \u00e9manant des \u00e9diles de la ville\u00a0: il doit r\u00e9aliser une imposante\u00a0<a title=\"Fresque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresque\">fresque<\/a>\u00a0murale comm\u00e9morant la\u00a0<a title=\"Bataille d'Anghiari (1440)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bataille_d%27Anghiari_(1440)\">bataille d&rsquo;Anghiari<\/a>\u00a0qui a vu en\u00a0<time>1440<\/time>\u00a0la victoire de\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0sur\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>. L&rsquo;\u0153uvre doit orner la\u00a0<a title=\"Salle des Cinq-Cents\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salle_des_Cinq-Cents\">salle du Grand Conseil<\/a>\u00a0(appel\u00e9e de nos jours \u00ab\u00a0Salle des Cinq-Cents\u00a0\u00bb) situ\u00e9e dans le\u00a0<a title=\"Palazzo Vecchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Vecchio\">Palazzo Vecchio<\/a>. La r\u00e9alisation du carton de\u00a0<i><a title=\"La Bataille d'Anghiari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_d%27Anghiari\">La Bataille d&rsquo;Anghiari<\/a><\/i>\u00a0occupera une grande partie du temps et des r\u00e9flexions du ma\u00eetre pour les ann\u00e9es\u00a0<time>1503<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time>1505<\/time><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL94_152-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL94-152\">142<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0ayant re\u00e7u une commande concomitante sur la paroi oppos\u00e9e pour\u00a0<i><a title=\"La Bataille de Cascina\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_de_Cascina\">La Bataille de Cascina<\/a><\/i>, les deux peintres travaillent dans le m\u00eame lieu<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL95_153-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL95-153\">143<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly2019483_154-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019483-154\">144<\/a><\/sup>. Michel-Ange lui a toujours \u00e9t\u00e9 hostile<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL95_153-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL95-153\">143<\/a><\/sup>\u00a0et l&rsquo;<i><a title=\"Anonimo Gaddiano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anonimo_Gaddiano\">Anonimo Gaddiano<\/a><\/i>\u00a0rapporte que les relations entre les deux hommes \u2014\u00a0qui ont conscience de leur g\u00e9nie\u00a0\u2014 s&rsquo;enveniment<sup id=\"cite_ref-Bramly2019486_155-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019486-155\">145<\/a><\/sup>. Malgr\u00e9 cette rivalit\u00e9 affich\u00e9e, il appara\u00eet que le jeune artiste influence fortement L\u00e9onard (l&rsquo;inverse \u00e9tant moins vrai), en t\u00e9moignent les \u00e9tudes de corps masculins musculeux, lui qui r\u00e9pugnait ces\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0nus aust\u00e8res sans gr\u00e2ce, qui ressemblent davantage \u00e0 un sac de noix qu&rsquo;\u00e0 des figures humaines\u00a0\u00bb<\/span>. C&rsquo;est ainsi tr\u00e8s certainement sous l\u2019influence du travail de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>, et en particulier son\u00a0<i><a title=\"David (Michel-Ange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_(Michel-Ange)\">David<\/a><\/i>, que L\u00e9onard intensifie ses \u00e9tudes sur l\u2019anatomie humaine<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017267-268&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;8&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VIII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._L\u00e9onard_\u00e0_Florence_:_Bataille_et_\u00ab_rh\u00e9torique_musculaire_\u00bb_-_1504-1506&lt;\/span&gt;_156-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017267-268%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%228%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVIII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._L%C3%A9onard_%C3%A0_Florence_:_Bataille_et_%C2%AB_rh%C3%A9torique_musculaire_%C2%BB_-_1504-1506%3C\/span%3E-156\">146<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:David_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/David_01.jpg\/170px-David_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/David_01.jpg\/255px-David_01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/David_01.jpg\/340px-David_01.jpg 2x\" alt=\"Statue repr\u00e9sentant un jeune homme debout, nu.\" width=\"170\" height=\"256\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"3008\" \/><\/a><figcaption>La statue du\u00a0<i><a title=\"David (Michel-Ange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/David_(Michel-Ange)\">David<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0a certainement pouss\u00e9 L\u00e9onard \u00e0 reprendre ses \u00e9tudes sur l&rsquo;anatomie humaine.\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>,\u00a0<time>1501<\/time>&#8211;<time>1504<\/time>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Galleria dell'Accademia de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galleria_dell%27Accademia_de_Florence\">Galleria dell&rsquo;Accademia<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.1075.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Six mois apr\u00e8s le d\u00e9but de son travail, alors que le peintre a d\u00e9j\u00e0 achev\u00e9 une partie de son carton, un contrat est r\u00e9dig\u00e9 par les commanditaires, peut-\u00eatre inquiets par la r\u00e9putation qu&rsquo;a le peintre de ne jamais achever ses entreprises. Il lui est ainsi prescrit d&rsquo;avoir termin\u00e9 avant\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1505-02\" data-sort-value=\"1505-02\">f\u00e9vrier 1505<\/time>\u00a0sous peine de p\u00e9nalit\u00e9s de retard<sup id=\"cite_ref-Bramly2019478_157-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019478-157\">147<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-159\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-159\">N 11<\/a><\/sup>. Finalement, ni lui ni Michel-Ange n&rsquo;ach\u00e8veront leur \u0153uvre. Il ne r\u00e9alisera ainsi que le groupe central \u2014\u00a0<i>la lutte pour l&rsquo;\u00e9tendard<\/i><sup id=\"cite_ref-Bramly2019476-477_160-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019476-477-160\">149<\/a><\/sup>\u00a0\u2014 qui demeure peut-\u00eatre cach\u00e9 sous des fresques peintes au milieu du\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL95_153-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL95-153\">143<\/a><\/sup>. Son sch\u00e9ma est connu uniquement gr\u00e2ce \u00e0 des croquis pr\u00e9paratoires et plusieurs copies, dont la plus c\u00e9l\u00e8bre est probablement celle de\u00a0<a title=\"Pierre Paul Rubens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Paul_Rubens\">Pierre Paul Rubens<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017419Catalogue_critique_des_peintures,_XXVI_161-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017419Catalogue_critique_des_peintures,_XXVI-161\">150<\/a><\/sup>. De son c\u00f4t\u00e9, la peinture de Michel-Ange l&rsquo;est \u00e0 travers une copie r\u00e9alis\u00e9e en\u00a0<time>1542<\/time>\u00a0par\u00a0<a title=\"Bastiano da Sangallo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bastiano_da_Sangallo\">Aristotele da Sangallo<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017260&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;8&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VIII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._L\u00e9onard_\u00e0_Florence_:_Bataille_et_\u00ab_rh\u00e9torique_musculaire_\u00bb_-_1504-1506&lt;\/span&gt;_162-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017260%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%228%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVIII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._L%C3%A9onard_%C3%A0_Florence_:_Bataille_et_%C2%AB_rh%C3%A9torique_musculaire_%C2%BB_-_1504-1506%3C\/span%3E-162\">151<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toujours en\u00a0<time>1503<\/time>, le conflit avec les commanditaires de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>\u00a0se poursuit\u00a0: L\u00e9onard a laiss\u00e9 son \u0153uvre (qui sera d\u00e9nomm\u00e9e plus tard \u00ab\u00a0version de Londres\u00a0\u00bb) inachev\u00e9e en quittant Milan en\u00a0<time>1499<\/time>\u00a0si bien qu&rsquo;<a title=\"Giovanni Ambrogio de Predis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Ambrogio_de_Predis\">Ambrogio de Predis<\/a>\u00a0a d\u00fb y mettre la main. N\u00e9anmoins, se plaignant toujours d&rsquo;\u00eatre mal pay\u00e9s, les artistes d\u00e9posent, les 3 et\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"03-09\" data-sort-value=\"03-09\">9 mars<\/time>, une requ\u00eate adress\u00e9e au\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">roi de France<\/a>\u00a0demandant de nouveau un compl\u00e9ment de salaire<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL56_112-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL56-112\">103<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1504-07-19\" data-sort-value=\"1504-07-19\">9 juillet 1504<\/time>, le p\u00e8re de L\u00e9onard meurt<sup id=\"cite_ref-Bramly2019482-483_163-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019482-483-163\">152<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1504-07-19\" data-sort-value=\"1504-07-19\">9 juillet 1504<\/time>, un mercredi, \u00e0 sept heures, est mort ser Piero de Vinci, notaire au palais du Podestat, mon p\u00e8re &#8211; \u00e0 sept heures, \u00e2g\u00e9 de quatre-vingts ans, laissant derri\u00e8re lui dix gar\u00e7ons et deux filles\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-164\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-164\">153<\/a><\/sup>. Signe de son trouble, malgr\u00e9 une \u00e9criture quelque peu d\u00e9tach\u00e9e, il fait quelques erreurs\u00a0: son p\u00e8re est mort \u00e0 78\u00a0ans et le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"07-09\" data-sort-value=\"07-09\">9 juillet<\/time>\u00a0tombe un mardi<sup id=\"cite_ref-Bramly2019480_165-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019480-165\">154<\/a><\/sup>\u00a0; de m\u00eame, contrairement \u00e0 son habitude, il n&rsquo;\u00e9crit pas en miroir. L\u00e9onard est \u00e9cart\u00e9 de l\u2019h\u00e9ritage en raison de son ill\u00e9gitimit\u00e9<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL97_166-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL97-166\">155<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Solario_003.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Andrea_Solario_003.jpg\/170px-Andrea_Solario_003.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Andrea_Solario_003.jpg\/255px-Andrea_Solario_003.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fd\/Andrea_Solario_003.jpg\/340px-Andrea_Solario_003.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant un homme en buste.\" width=\"170\" height=\"247\" data-file-width=\"2699\" data-file-height=\"3920\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Charles II d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_II_d%27Amboise\">Charles d&rsquo;Amboise<\/a>, un fervent admirateur du peintre.\u00a0<a title=\"Andrea Solari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Solari\">Andrea Solari<\/a>,\u00a0<i>Portrait de Charles d&rsquo;Amboise<\/i>, premi\u00e8re d\u00e9cennie du\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0INV 674.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant cette p\u00e9riode, il reprend ses \u00e9tudes anatomiques \u00e0 l&rsquo;<a title=\"H\u00f4pital Santa Maria Nuova\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4pital_Santa_Maria_Nuova\">h\u00f4pital Santa Maria Nuova<\/a>. Il y travaille notamment sur les ventricules c\u00e9r\u00e9braux et am\u00e9liore sa technique de dissection, de d\u00e9monstration anatomique et sa figuration des diff\u00e9rents plans des organes. Il projette m\u00eame de publier ses manuscrits anatomiques en\u00a0<time>1507<\/time>. Mais, comme pour la majorit\u00e9 de son \u0153uvre, il n&rsquo;ira pas jusqu&rsquo;au bout<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC215-218_167-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC215-218-167\">156<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1506-05-07\" data-sort-value=\"1506-05-07\">27 avril 1506<\/time>, dans son conflit juridique l&rsquo;opposant \u00e0 la confr\u00e9rie milanaise de l&rsquo;\u00e9glise milanaise San Fransesco Grande commanditaire de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>, les arbitres mandat\u00e9s par cette derni\u00e8re constatent que l\u2019\u0153uvre n&rsquo;est pas finie et donnent deux ans aux artistes \u2014\u00a0L\u00e9onard et Giovanni Ambrogio de Predis\u00a0\u2014 pour achever leur travail<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL100_168-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL100-168\">157<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Malgr\u00e9 le contrat s\u00e9v\u00e8re le liant \u00e0 sa commande, le peintre est pri\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1506-06-09\" data-sort-value=\"1506-06-09\">30 mai 1506<\/time>\u00a0de quitter son travail sur\u00a0<i>La Bataille d&rsquo;Anghiari<\/i>\u00a0:\u00a0<a title=\"Charles II d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_II_d%27Amboise\">Charles d&rsquo;Amboise<\/a>\u00a0\u2014\u00a0le lieutenant g\u00e9n\u00e9ral du roi Louis XII, le puissant alli\u00e9 de Florence\u00a0\u2014 le demande \u00e0 Milan pour d&rsquo;autres projets artistiques<sup id=\"cite_ref-Bramly2019505_169-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019505-169\">158<\/a><\/sup>. Les autorit\u00e9s florentines accordent avec r\u00e9ticence un cong\u00e9 de trois mois au peintre<sup id=\"cite_ref-Bramly2019505-506_170-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019505-506-170\">159<\/a><\/sup>. L\u00e9onard semble s&rsquo;en accommoder\u00a0: ayant exp\u00e9riment\u00e9 un nouveau type de peinture sur sa fresque, inspir\u00e9 de l&rsquo;<a title=\"Peinture \u00e0 l'encaustique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27encaustique\">encaustique<\/a>\u00a0romaine, l&rsquo;\u0153uvre a \u00e9t\u00e9 d\u00e9t\u00e9rior\u00e9e\u00a0; il semble ne plus avoir le courage de revenir dessus<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL95_153-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL95-153\">143<\/a><\/sup>. De plus, gr\u00e2ce \u00e0 cette intervention milanaise, L\u00e9onard r\u00e9ussi \u00e0 se d\u00e9gager temporairement de ses obligations florentines pour reprendre, \u00e0 Milan, la confection de\u00a0<i>La Vierge aux rochers<\/i><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP81_171-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP81-171\">160<\/a><\/sup>. Les autorit\u00e9s fran\u00e7aises obtiennent un nouveau report du travail jusqu&rsquo;\u00e0 fin septembre, puis d\u00e9cembre\u00a0<time>1507<\/time>. De fait, le ma\u00eetre ne reviendra pas sur son \u0153uvre<sup id=\"cite_ref-Bramly2019505-506_170-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019505-506-170\">159<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Seconde_p\u00e9riode_milanaise_(1506-1513)\"><span id=\"Seconde_p.C3.A9riode_milanaise_.281506-1513.29\"><\/span>Seconde p\u00e9riode milanaise (1506-1513)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Louis_XII_portrait.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Louis_XII_portrait.jpg\/170px-Louis_XII_portrait.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Louis_XII_portrait.jpg\/255px-Louis_XII_portrait.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Louis_XII_portrait.jpg\/340px-Louis_XII_portrait.jpg 2x\" alt=\"Peinture, portrait en buste d'un homme vu de trois quart.\" width=\"170\" height=\"252\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"1186\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\"><span class=\"nowrap\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/span><\/a>\u00a0prend L\u00e9onard \u00e0 son service \u00e0 cette p\u00e9riode (Atelier de\u00a0<a title=\"Jean Perr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Perr%C3%A9al\">Jean Perr\u00e9al<\/a>,\u00a0<i>Portrait de Louis XII, roi de France<\/i>, vers\u00a0<time>1514<\/time>,\u00a0<a title=\"Royaume-Uni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume-Uni\">Royaume-Uni<\/a>,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Hampton Court\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Hampton_Court\">Ch\u00e2teau de Hampton Court<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 403431).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les raisons pour lesquelles L\u00e9onard quitte si facilement son travail sur\u00a0<i><a title=\"La Bataille d'Anghiari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_d%27Anghiari\">La Bataille d&rsquo;Anghiari<\/a><\/i>\u00a0sont probablement multiples\u00a0: la mesquinerie du commanditaire comme l&rsquo;affirme\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP81_171-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP81-171\">160<\/a><\/sup>, les probl\u00e8mes techniques insurmontables li\u00e9s \u00e0 ses exp\u00e9rimentations sur l&rsquo;\u0153uvre\u00a0; les liens distendus avec sa famille \u2014\u00a0partant avec la ville\u00a0\u2014 \u00e0 la suite des actions judiciaires intent\u00e9es par ses fr\u00e8res en vue de le d\u00e9sh\u00e9riter apr\u00e8s le d\u00e9c\u00e8s de son p\u00e8re (jugement en leur faveur en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1506-04\" data-sort-value=\"1506-04\">avril 1506<\/time>)\u00a0; le d\u00e9placement \u00e0 Milan impos\u00e9 par le suivi du litige l&rsquo;opposant \u00e0 ses commanditaires de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>\u00a0; la conscience que le royaume de France qui le sollicite est plus puissant et stable que Florence, \u00e0 l&rsquo;\u00e9conomie et au pouvoir fragiles\u00a0; la prise de conscience de sa haute valeur artistique lui permettant d&rsquo;esp\u00e9rer une multiplication de commandes prestigieuses<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017272&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;9&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;IX&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510&lt;\/span&gt;_172-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017272%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%229%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EIX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510%3C\/span%3E-172\">161<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quoi qu&rsquo;il en soit, les courriers adress\u00e9s au\u00a0<a title=\"Gonfalonnier de justice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gonfalonnier_de_justice\">gonfalonier<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Pier Soderini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pier_Soderini\">Pier Soderini<\/a>, par\u00a0<a title=\"Charles II d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_II_d%27Amboise\">Charles d&rsquo;Amboise<\/a>, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1506-12-26\" data-sort-value=\"1506-12-26\">16 d\u00e9cembre 1506<\/time>, puis par le roi\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\"><span class=\"nowrap\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/span><\/a>, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1507-01-22\" data-sort-value=\"1507-01-22\">12 janvier 1507<\/time>, sont sans \u00e9quivoque\u00a0: L\u00e9onard ne travaillera plus pour\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0mais pour la\u00a0<a title=\"Royaume de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_France\">France<\/a>\u00a0; les autorit\u00e9s florentines ne peuvent que se plier. C\u2019est donc \u00e0 ce titre que le ma\u00eetre retourne \u00e0\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017273-274&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;9&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;IX&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510&lt;\/span&gt;_173-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017273-274%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%229%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EIX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510%3C\/span%3E-173\">162<\/a><\/sup>\u00a0: d\u00e8s cette ann\u00e9e\u00a0<time>1507<\/time>,\u00a0<span class=\"nowrap\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/span>\u00a0fait ainsi de L\u00e9onard son\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0peintre et ing\u00e9nieur ordinaire\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-174\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-174\">163<\/a><\/sup>\u00a0et lui alloue un salaire r\u00e9gulier, probablement le meilleur qu&rsquo;il ait jamais re\u00e7u auparavant<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP81_171-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP81-171\">160<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Melzi_Bonnat.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Melzi_Bonnat.jpg\/170px-Melzi_Bonnat.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Melzi_Bonnat.jpg\/255px-Melzi_Bonnat.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/05\/Melzi_Bonnat.jpg\/340px-Melzi_Bonnat.jpg 2x\" alt=\"Portrait peint de la t\u00eate d'un jeune homme aux cheveux longs coiff\u00e9 d'une toque.\" width=\"170\" height=\"225\" data-file-width=\"513\" data-file-height=\"680\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>, \u00e0 la fois son \u00e9l\u00e8ve, son ami et son ex\u00e9cuteur testamentaire.\u00a0<i>Autoportrait<\/i>, vers\u00a0<time>1510<\/time>,\u00a0<a title=\"Bayonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bayonne\">Bayonne<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Bonnat-Helleu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Bonnat-Helleu\">mus\u00e9e Bonnat-Helleu<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les ann\u00e9es de cette seconde p\u00e9riode milanaise demeurent assez impr\u00e9cises pour les chercheurs<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017274&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;9&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;IX&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510&lt;\/span&gt;_175-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017274%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%229%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EIX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510%3C\/span%3E-175\">164<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, ils savent qu&rsquo;en\u00a0<time>1506<\/time>\u00a0ou\u00a0<time>1507<\/time>, il rencontre\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>, jeune homme de bonne famille alors \u00e2g\u00e9 d\u2019une quinzaine d\u2019ann\u00e9es, qui restera un \u00e9l\u00e8ve fid\u00e8le jusqu&rsquo;\u00e0 la fin de sa vie, un ami, son ex\u00e9cuteur testamentaire et son h\u00e9ritier<sup id=\"cite_ref-Bramly201924_et_527_176-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201924_et_527-176\">165<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant deux ans, il fait \u00e9galement de courts allers-retours entre\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL100_177-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL100-177\">166<\/a><\/sup>. Ainsi, en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1508-03\" data-sort-value=\"1508-03\">mars 1508<\/time>, il est encore \u00e0 Florence et il est log\u00e9 dans la maison de Piero di Braccio Martelli avec le sculpteur\u00a0<a title=\"Giovanni Francesco Rustici\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Francesco_Rustici\">Giovanni Francesco Rustici<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL106_178-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL106-178\">167<\/a><\/sup>\u00a0; puis quelques semaines plus tard, il est de retour \u00e0 Milan, \u00e0 la\u00a0<i>Porta Orientale<\/i>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Paroisse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paroisse\">paroisse<\/a>\u00a0de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"San Babila\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/San_Babila\">San Babila<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL100_177-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL100-177\">166<\/a><\/sup>. De fait, ce n&rsquo;est qu&rsquo;\u00e0 partir de\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1508-09\" data-sort-value=\"1508-09\">septembre 1508<\/time>\u00a0qu&rsquo;il quitte d\u00e9finitivement Florence pour Milan<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL105_179-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL105-179\">168<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avec son retour dans la capitale lombarde, en m\u00eame temps que les \u00e9tudes d&rsquo;<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomie<\/a>\u00a0qu&rsquo;il poursuit, il reprend la confection du tableau de la\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">sainte Anne<\/a>,<\/i>\u00a0qu\u2019il avait d\u00e9laiss\u00e9 pour la cr\u00e9ation de\u00a0<i><a title=\"La Bataille d'Anghiari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_d%27Anghiari\">La Bataille d&rsquo;Anghiari<\/a>,<\/i>\u00a0et semble pratiquement l&rsquo;achever entre\u00a0<time>1508<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1513<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017426Catalogue_critique_des_peintures,_&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;27&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;XXVII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;_180-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017426Catalogue_critique_des_peintures,_%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%2227%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EXXVII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E-180\">169<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP81_171-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP81-171\">160<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg\/180px-Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg\/270px-Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg\/360px-Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_foetus_in_the_womb.jpg 2x\" alt=\"Feuille o\u00f9 se trouvent des dessins de f\u0153tus et divers autres dessins et autour desquels des commentaires sont \u00e9crits.\" width=\"180\" height=\"247\" data-file-width=\"2289\" data-file-height=\"3136\" \/><\/a><figcaption>Pendant les derni\u00e8res ann\u00e9es de sa vie, L\u00e9onard se consacre beaucoup \u00e0 la recherche\u00a0<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomique<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP82_181-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP82-181\">170<\/a><\/sup>.\u00a0<i><a title=\"\u00c9tudes du f\u0153tus dans l'ut\u00e9rus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tudes_du_f%C5%93tus_dans_l%27ut%C3%A9rus\">\u00c9tudes du f\u0153tus dans l&rsquo;ut\u00e9rus<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1510<\/time>&#8211;<time>1512<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref. RCIN 919102.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;oncle de L\u00e9onard, Francesco, meurt en\u00a0<time>1507<\/time>. Dans son\u00a0<a title=\"Testament (droit)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Testament_(droit)\">testament<\/a>, il fait de son neveu L\u00e9onard l&rsquo;h\u00e9ritier de ses terres agricoles et de deux maisons attenantes situ\u00e9es dans les environs de Vinci. Mais le testament est contest\u00e9 par les demi fr\u00e8res et s\u0153urs de L\u00e9onard qui entament une proc\u00e9dure judiciaire. L\u00e9onard fait appel \u00e0 Charles d\u2019Amboise et, par l&rsquo;interm\u00e9diaire de\u00a0<a title=\"Famille Robertet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Robertet#Florimond_Ier_Robertet_d%E2%80%99Alluye_(vers_1459\/1465-1527)\">Florimond Robertet<\/a>, au roi de France pour qu&rsquo;ils interviennent en sa faveur. Tous r\u00e9agissent favorablement, mais le jugement ne progresse pas. Le proc\u00e8s se termine par une victoire partielle de L\u00e9onard qui, avec le soutien du cardinal\u00a0<a title=\"Hippolyte d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hippolyte_d%27Este\">Hippolyte d\u2019Este<\/a>, fr\u00e8re d\u2019<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle<\/a>, n&rsquo;obtient que l&rsquo;usufruit de la propri\u00e9t\u00e9 de son oncle et de l&rsquo;argent qu&rsquo;elle rapporte\u00a0; la jouissance de cette propri\u00e9t\u00e9 devant revenir \u00e0 ses demi-fr\u00e8res \u00e0 sa mort<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL100_177-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL100-177\">166<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 son retour \u00e0 Milan, apr\u00e8s avoir termin\u00e9 le tableau de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1508-11-02\" data-sort-value=\"1508-11-02\">23 octobre 1508<\/time>\u00a0dont il re\u00e7oit \u2014\u00a0au bout de 25\u00a0ans de conflits juridiques\u00a0\u2014 le paiement final<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL56_112-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL56-112\">103<\/a><\/sup>, L\u00e9onard d\u00e9laisse son m\u00e9tier de peintre pour celui de chercheur et ing\u00e9nieur et ne peint plus que rarement\u00a0: peut-\u00eatre un\u00a0<i><a title=\"Salvator Mundi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salvator_Mundi\">Salvator Mundi<\/a><\/i>\u00a0(dat\u00e9 apr\u00e8s\u00a0<time>1507<\/time>\u00a0mais dont l&rsquo;attribution demeure discut\u00e9e<sup id=\"cite_ref-182\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-182\">171<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-183\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-183\">172<\/a><\/sup>),\u00a0<i><a title=\"La Scapigliata\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Scapigliata\">La Scapigliata<\/a><\/i>\u00a0(<time>1508<\/time>) et\u00a0<i><a title=\"L\u00e9da et le Cygne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9da_et_le_Cygne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">L\u00e9da et le Cygne<\/a><\/i>\u00a0(mais, c&rsquo;est peut-\u00eatre une peinture d&rsquo;atelier effectu\u00e9e par un assistant entre\u00a0<time>1508<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1513<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017429Catalogue_critique_des_peintures,_XXVIII_184-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017429Catalogue_critique_des_peintures,_XXVIII-184\">173<\/a><\/sup>) et\u00a0<i><a title=\"Bacchus ou Saint Jean Baptiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchus_ou_Saint_Jean_Baptiste\">Saint Jean-Baptiste en Bacchus<sup id=\"cite_ref-186\" class=\"reference\"><\/sup><\/a><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-186\">N 12<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>, entam\u00e9s apr\u00e8s\u00a0<time>1510<\/time>\u00a0et certainement achev\u00e9s alors qu&rsquo;il se trouve \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL108-111_187-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL108-111-187\">175<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au retour de ses\u00a0<a title=\"Guerre de la Ligue de Cambrai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre_de_la_Ligue_de_Cambrai\">campagnes militaires<\/a>\u00a0en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1509-05\" data-sort-value=\"1509-05\">mai 1509<\/time>,\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\"><span class=\"nowrap\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/span><\/a>\u00a0le fait ordonnateur des f\u00eates donn\u00e9es dans la\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">capitale lombarde<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP81_171-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP81-171\">160<\/a><\/sup>\u00a0: L\u00e9onard s&rsquo;illustre notamment lors du triomphe du roi de France dans les rues milanaises. Il s\u2019int\u00e9resse aux effets qu&rsquo;offre la lumi\u00e8re entre ombre et \u00e9clairage sur les objets. Il est \u00e9galement employ\u00e9 comme architecte et ing\u00e9nieur hydrologue dans la construction d&rsquo;un syst\u00e8me d&rsquo;irrigation<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017274&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;9&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;IX&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510&lt;\/span&gt;_175-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017274%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%229%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EIX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Entre_Florence_et_Milan_-_1506-1510%3C\/span%3E-175\">164<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC384_188-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC384-188\">176<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:413VaprioVillaMelzi.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/413VaprioVillaMelzi.JPG\/220px-413VaprioVillaMelzi.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/413VaprioVillaMelzi.JPG\/330px-413VaprioVillaMelzi.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/413VaprioVillaMelzi.JPG\/440px-413VaprioVillaMelzi.JPG 2x\" alt=\"Photographie couleur repr\u00e9sentant une grande b\u00e2tisse situ\u00e9e \u00e0 flanc de colline et vue de contre-bas.\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><figcaption>La \u00ab\u00a0Villa Melzi\u00a0\u00bb \u00e0\u00a0<a title=\"Vaprio d'Adda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vaprio_d%27Adda\">Vaprio d&rsquo;Adda<\/a>\u00a0o\u00f9 s\u00e9journe L\u00e9onard en 1512.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vers\u00a0<time>1509<\/time>, stimul\u00e9 par sa rencontre avec le professeur de m\u00e9decine lombard\u00a0<a title=\"Marcantonio della Torre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcantonio_della_Torre\">Marcantonio della Torre<\/a>, avec lequel il collabore, il poursuit ses \u00e9tudes sur l\u2019<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomie humaine<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019580_189-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019580-189\">177<\/a><\/sup>\u00a0: reprenant les\u00a0<a title=\"Dissection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dissection\">dissections<\/a>, il \u00e9tudie notamment l&rsquo;appareil uro-g\u00e9nital, le\u00a0<a title=\"D\u00e9veloppement pr\u00e9natal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9veloppement_pr%C3%A9natal\">d\u00e9veloppement du f\u0153tus humain<\/a>, la\u00a0<a title=\"Appareil cardiovasculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Appareil_cardiovasculaire\">circulation sanguine<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019532-534_190-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019532-534-190\">178<\/a><\/sup>\u00a0et d\u00e9couvre les premiers indices du processus d\u2019<a title=\"Ath\u00e9roscl\u00e9rose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ath%C3%A9roscl%C3%A9rose\">ath\u00e9roscl\u00e9rose<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC430_191-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC430-191\">179<\/a><\/sup>. Il fait \u00e9galement de nombreux aller-retours \u00e0 l\u2019<a title=\"H\u00f4pital Santa Maria Nuova\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%B4pital_Santa_Maria_Nuova\">H\u00f4pital Santa Maria Nuova<\/a>\u00a0de Florence o\u00f9 il jouit du soutien des m\u00e9decins pour ses \u00e9tudes<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC389_192-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC389-192\">180<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Charles d&rsquo;Amboise meurt en\u00a0<time>1511<\/time>. Le roi\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">Louis XII<\/a>\u00a0perd peu \u00e0 peu son influence sur le\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milanais<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Famille Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Sforza\">Sforza<\/a>\u00a0r\u00e9cup\u00e8rent petit \u00e0 petit le duch\u00e9. L\u00e9onard perd donc son principal protecteur en la personne de Charles et d\u00e9cide de quitter Milan. Commence alors pour lui une p\u00e9riode de quelques ann\u00e9es pendant laquelle il est en qu\u00eate d\u2019un nouveau m\u00e9c\u00e8ne. Durant l&rsquo;ann\u00e9e\u00a0<time>1512<\/time>, il est h\u00e9berg\u00e9 non loin de Milan, \u00e0\u00a0<a title=\"Vaprio d'Adda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vaprio_d%27Adda\">Vaprio d&rsquo;Adda<\/a>, dans la \u00ab\u00a0Villa Melzi\u00a0\u00bb, la propri\u00e9t\u00e9 familiale des parents de son \u00e9l\u00e8ve Francesco Melzi\u00a0; il est \u00e9galement accompagn\u00e9 par\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Salai<\/a>\u00a0qui a d\u00e9sormais 35\u00a0ans. L\u00e9onard a 60\u00a0ans, loin des tourbillons politiques de Milan, il livre des conseils architecturaux afin d&rsquo;am\u00e9nager la grande maison des Melzi, il diss\u00e8que des animaux (faute de corps humains), termine un pr\u00e9cis de\u00a0<a title=\"G\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ologie\">g\u00e9ologie<\/a>\u00a0(le\u00a0<i><a title=\"Codex Leicester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Leicester\">Codex Leicester<\/a><\/i>) et am\u00e9liore les tableaux qu&rsquo;il a emport\u00e9s avec lui<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437_193-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-193\">181<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"S\u00e9jour_\u00e0_Rome_(1514-1516)\"><span id=\"S.C3.A9jour_.C3.A0_Rome_.281514-1516.29\"><\/span>S\u00e9jour \u00e0 Rome (1514-1516)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Raffael_040.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0f\/Raffael_040.jpg\/220px-Raffael_040.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0f\/Raffael_040.jpg\/330px-Raffael_040.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0f\/Raffael_040.jpg\/440px-Raffael_040.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant un homme assis sur un si\u00e8ge, les mains appuy\u00e9es sur une table comportant un ouvrage ouvert, et encadr\u00e9 par deux hommes debout.\" width=\"220\" height=\"279\" data-file-width=\"1578\" data-file-height=\"2000\" \/><\/a><figcaption>Le Pape\u00a0<a title=\"L\u00e9on X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_X\">L\u00e9on X<\/a>\u00a0invite L\u00e9onard \u00e0 travailler \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>.\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Portrait du pape L\u00e9on X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_du_pape_L%C3%A9on_X\">Portrait du pape L\u00e9on X<\/a><\/i>,\u00a0<time>1518<\/time>&#8211;<time>1520<\/time>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Galerie des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_des_Offices\">Galerie des Offices<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.00287216.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1513-09\" data-sort-value=\"1513-09\">septembre 1513<\/time>, Milan retourne progressivement sous l&rsquo;influence des\u00a0<a title=\"Famille Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Sforza\">Sforza<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0accueille le Florentin\u00a0<a title=\"L\u00e9on X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_X\">Jean de M\u00e9dicis<\/a>, nouvellement \u00e9lu\u00a0<a title=\"Pape\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape\">pape<\/a>\u00a0sous le nom de L\u00e9on X. Esth\u00e8te, bon vivant, d\u00e9sireux de s&rsquo;entourer d&rsquo;artistes, de philosophes, de gens de lettres, et favorable au royaume de France, il fait notamment appel \u00e0 L\u00e9onard de Vinci pour travailler \u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Julien de M\u00e9dicis (1479-1516)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_de_M%C3%A9dicis_(1479-1516)\">Julien de M\u00e9dicis<\/a>, son fr\u00e8re. L\u00e9on X et Julien sont les fils de\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>, le premier bienfaiteur de L\u00e9onard quand le peintre en \u00e9tait encore \u00e0 ses d\u00e9buts \u00e0 Florence. L\u00e9onard est install\u00e9 dans le\u00a0<a title=\"Palais du Belv\u00e9d\u00e8re (Vatican)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_(Vatican)\">Palais du Belv\u00e9d\u00e8re<\/a>, le palais d&rsquo;\u00e9t\u00e9 des\u00a0<a title=\"Pape\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pape\">papes<\/a>\u00a0construit trente ans plut\u00f4t. Un appartement est transform\u00e9 pour y accueillir son logement, celui de ses \u00e9l\u00e8ves et son atelier qui est notamment \u00e9quip\u00e9 d&rsquo;outils n\u00e9cessaires \u00e0 la confection de couleurs. Il y retrouve les livres et les tableaux qu&rsquo;il avait laiss\u00e9s \u00e0 Milan et fait envoyer \u00e0 Rome. Les jardins du palais lui permettent d&rsquo;\u00e9tudier la botanique et sont \u00e9galement le cadre de\u00a0<a title=\"Farce (th\u00e9\u00e2tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Farce_(th%C3%A9%C3%A2tre)\">farces<\/a>\u00a0dont il est friand et pour lesquelles il se charge de la confection de plusieurs d\u00e9cors de sc\u00e8ne<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454_194-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454-194\">182<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard semble \u00e0 ce moment-l\u00e0 entretenir des relations lointaines mais amicales avec ses fr\u00e8res et s\u0153urs. Dans un courrier retrouv\u00e9 dans ses notes, il semble avoir interc\u00e9d\u00e9 dans l&rsquo;acquisition difficile d&rsquo;un\u00a0<a title=\"B\u00e9n\u00e9fice eccl\u00e9siastique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%A9n%C3%A9fice_eccl%C3%A9siastique\">b\u00e9n\u00e9fice<\/a>\u00a0\u2014\u00a0une fonction r\u00e9mun\u00e9r\u00e9e au sein de l\u2019\u00c9glise\u00a0\u2014 pour son demi-fr\u00e8re le plus \u00e2g\u00e9, alors\u00a0<a title=\"Notaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notaire\">notaire<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>. D&rsquo;autres courriers ont \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s\u00a0: ils soulignent toutefois les rapports quelque peu tendus qui existent entre lui et l&rsquo;un des plus jeunes<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC449_195-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC449-195\">183<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG\/220px-0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG\/330px-0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG\/440px-0_Chapelle_Sixtine_-_Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_et_Mus%C3%A9es_du_Vatican.JPG 2x\" alt=\"Photo prise en hauteur proposant une vue plongeante sur un ensemble de b\u00e2timents.\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"3888\" data-file-height=\"2592\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"Palais du Belv\u00e9d\u00e8re (Vatican)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Belv%C3%A9d%C3%A8re_(Vatican)\">Palais du Belv\u00e9d\u00e8re<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>\u00a0o\u00f9 s\u00e9journe L\u00e9onard \u00e0 partir de\u00a0<time>1514<\/time>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Alors qu&rsquo;\u00e0 Rome,\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0sont tr\u00e8s actifs \u00e0 cette \u00e9poque et que les commandes de peintures se suivent, L\u00e9onard semble refuser de reprendre le pinceau, m\u00eame pour L\u00e9on X. Il marque sa volont\u00e9 d&rsquo;\u00eatre consid\u00e9r\u00e9 comme un architecte ou un philosophe.\u00a0<a title=\"Baldassare Castiglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baldassare_Castiglione\">Baldassare Castiglione<\/a>,\u00a0<a title=\"Auteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auteur\">auteur<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Courtisan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Courtisan\">courtisan<\/a>\u00a0proche de L\u00e9onard, le d\u00e9crit ainsi comme l\u2019un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0des meilleurs peintres au monde, qui m\u00e9prise l\u2019art pour lequel il poss\u00e8de un talent si rare et qui pr\u00e9f\u00e8re \u00e9tudier la philosophie [et les sciences]\u00a0\u00bb<\/span>. De fait, les seules choses qui semblent le rattacher \u00e0 la peinture sont ses \u00e9tudes plus approfondies des m\u00e9langes de couleurs et de la technique du\u00a0<a title=\"Sfumato\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sfumato\">sfumato<\/a>\u00a0qui lui permettent de continuer les minutieuses retouches des tableaux qu&rsquo;il a emport\u00e9s avec lui. Parmi ceux-ci, il y a\u00a0<i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">La Joconde<\/a><\/i>, le\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>\u00a0et le\u00a0<i><a title=\"Bacchus ou Saint Jean Baptiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchus_ou_Saint_Jean_Baptiste\">Bacchus<\/a><\/i>, probablement ses derni\u00e8res \u0153uvres peintes. Il s&rsquo;int\u00e9resse \u00e9galement aux\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>, \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomie<\/a>\u00a0et aux\u00a0<a title=\"Miroir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miroir\">miroirs<\/a>\u00a0concaves et leurs possibilit\u00e9s de concentration de la\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a>\u00a0afin de produire de la\u00a0<a title=\"Chaleur (thermodynamique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaleur_(thermodynamique)\">chaleur<\/a>. Il parvient aussi \u00e0 diss\u00e9quer trois corps humains, ce qui lui permet de parfaire ses recherches sur le\u00a0<a title=\"C\u0153ur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C5%93ur\">c\u0153ur<\/a>. Certes, cette pratique n&rsquo;est pas source de scandale, mais elle semble causer un certain \u00e9moi dans le milieu de la cour et L\u00e9onard est vite d\u00e9courag\u00e9 dans la poursuite de cette activit\u00e9<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454_194-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454-194\">182<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP86-90_196-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP86-90-196\">184<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684,_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684%2C_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684%2C_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684%2C_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684%2C_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684%2C_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912684%2C_A_map_of_the_Pontine_marshes_c.1514-15.jpg 2x\" alt=\"Carte en couleurs repr\u00e9sentant une zone c\u00f4ti\u00e8re et des espaces maritimes.\" width=\"220\" height=\"158\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1433\" \/><\/a><figcaption>Dessin de la carte des Marais pontins couvrant environ 65\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"kilom\u00e8tre carr\u00e9\">km<sup>2<\/sup><\/abbr>\u00a0au sud de Rome, avec le nord en haut \u00e0 gauche.\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref. RCIN 912684.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme L\u00e9onard s&rsquo;int\u00e9resse aux sciences de l&rsquo;ing\u00e9nierie et de l&rsquo;hydraulique, il est engag\u00e9, en\u00a0<time>1514<\/time>\u00a0ou en\u00a0<time>1515<\/time>, dans un projet d\u2019<a title=\"Drainage agricole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Drainage_agricole\">ass\u00e8chement<\/a>\u00a0des\u00a0<a title=\"Marais pontins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marais_pontins\">marais pontins<\/a>\u00a0situ\u00e9s \u00e0 80\u00a0kilom\u00e8tres au sud-est de Rome, command\u00e9 par L\u00e9on X \u00e0 Julien de M\u00e9dicis. Apr\u00e8s avoir visit\u00e9 les lieux, L\u00e9onard dresse une carte de la r\u00e9gion \u2014\u00a0\u00e0 laquelle\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0ajoute le nom des villages\u00a0\u2014 avec les diff\u00e9rentes rivi\u00e8res qu&rsquo;il s\u2019agit de d\u00e9tourner afin d&rsquo;en amener l&rsquo;eau vers la mer, avant qu&rsquo;elles n&rsquo;alimentent les marais<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454_194-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454-194\">182<\/a><\/sup>. Les travaux commencent en\u00a0<time>1515<\/time>, mais sont interrompus aussit\u00f4t face \u00e0 la d\u00e9sapprobation des populations locales et sont d\u00e9finitivement arr\u00eat\u00e9s \u00e0 la mort de Julien en\u00a0<time>1516<\/time><sup id=\"cite_ref-197\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-197\">185<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il semble que le s\u00e9jour de L\u00e9onard \u00e0 Rome soit pour lui une p\u00e9riode o\u00f9 il se montre d\u00e9prim\u00e9 \u00e0 cause de refus de commandes qui l&rsquo;int\u00e9ressent et de conflits avec un assistant allemand qu&rsquo;il juge paresseux, inconstant et peu loyal. Cette situation contribue \u00e0 le rendre physiquement malade et d&rsquo;une grande irritabilit\u00e9<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454_194-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC437-454-194\">182<\/a><\/sup>. Il est peut-\u00eatre victime d&rsquo;un de ses premiers\u00a0<a title=\"Accident vasculaire c\u00e9r\u00e9bral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accident_vasculaire_c%C3%A9r%C3%A9bral\">accidents vasculaires c\u00e9r\u00e9braux<\/a>\u00a0qui le conduiront \u00e0 la mort quelques ann\u00e9es plus tard<sup id=\"cite_ref-:0_198-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-:0-198\">186<\/a><\/sup>\u2014\u00a0mais cette information est contest\u00e9e<sup id=\"cite_ref-199\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-199\">187<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1516<\/time>, il note une formule am\u00e8re dans un carnet,\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">i medici me crearono edesstrussono<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>. Celle-ci a \u00e9t\u00e9 diversement comprise car elle pr\u00e9sente un jeu de mots dans sa langue originale, le terme\u00a0<i>medici<\/i>\u00a0pouvant se rapporter tout \u00e0 la fois aux \u00ab\u00a0M\u00e9dicis\u00a0\u00bb et aux \u00ab\u00a0m\u00e9decins\u00a0\u00bb\u00a0: L\u00e9onard veut-il dire \u00ab\u00a0Les M\u00e9dicis m&rsquo;ont cr\u00e9\u00e9 et m&rsquo;ont d\u00e9truit\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0Les m\u00e9decins m&rsquo;ont cr\u00e9\u00e9 et m&rsquo;ont d\u00e9truit\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL120_200-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL120-200\">188<\/a><\/sup>\u00a0? Quoi qu&rsquo;il en soit, la note souligne les d\u00e9ceptions de son s\u00e9jour\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">romain<\/a>. Peut-\u00eatre pense-t-il que jamais on ne lui laissera donner sa mesure sur un chantier important\u00a0; ou bien se plaint-il des \u00ab\u00a0destructeurs de vie\u00a0\u00bb que seraient les m\u00e9decins pour le malade qu&rsquo;il serait<sup id=\"cite_ref-Bramly2019546_201-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019546-201\">189<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Derni\u00e8res_ann\u00e9es_en_France_(1516-1519)\"><span id=\"Derni.C3.A8res_ann.C3.A9es_en_France_.281516-1519.29\"><\/span>Derni\u00e8res ann\u00e9es en France (1516-1519)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_du_Clos_Luc%C3%A9\">Ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/39\/CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg\/290px-CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/39\/CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg\/435px-CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/39\/CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg\/580px-CLOS_LUCE_1_2_3_tonemapped.jpg 2x\" alt=\"Photographie d'une grande demeure de style Renaissance, en briques rouges et aux toits d'ardoise.\" width=\"290\" height=\"192\" data-file-width=\"2047\" data-file-height=\"1356\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_du_Clos_Luc%C3%A9\">ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9<\/a>\u00a0\u2014\u00a0autrefois le manoir de Cloux\u00a0\u2014 \u00e0\u00a0<a title=\"Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amboise\">Amboise<\/a>\u00a0est la derni\u00e8re demeure de L\u00e9onard de Vinci. C&rsquo;est d\u00e9sormais un mus\u00e9e consacr\u00e9 \u00e0 son occupant.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En septembre\u00a0<time>1515<\/time>, le nouveau roi de France\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0reconquiert le\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milanais<\/a>\u00a0lors de la\u00a0<a title=\"Bataille de Marignan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bataille_de_Marignan\">bataille de Marignan<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019561_202-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019561-202\">190<\/a><\/sup>. Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"10-13\" data-sort-value=\"10-13\">13 octobre<\/time>\u00a0suivant, L\u00e9onard assiste \u00e0\u00a0<a title=\"Bologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bologne\">Bologne<\/a>\u00a0\u00e0 la rencontre entre le pape\u00a0<a title=\"L\u00e9on X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_X\">L\u00e9on X<\/a>\u00a0et le roi fran\u00e7ais<sup id=\"cite_ref-Bramly2019562_203-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019562-203\">191<\/a><\/sup>. \u00c0 l&rsquo;exemple de son devancier\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\"><span class=\"nowrap\">Louis\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"12\"><span class=\"romain\">XII<\/span><\/abbr><\/span><\/a>, celui-ci demande au ma\u00eetre de s&rsquo;installer en France<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL120_200-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL120-200\">188<\/a><\/sup>. Toujours fid\u00e8le \u00e0\u00a0<a title=\"Julien de M\u00e9dicis (1479-1516)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_de_M%C3%A9dicis_(1479-1516)\">Julien de M\u00e9dicis<\/a>, L\u00e9onard ne r\u00e9pond pas \u00e0 cette invitation. N\u00e9anmoins, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1516-03-27\" data-sort-value=\"1516-03-27\">17 mars 1516<\/time>\u00a0marque un tournant dans sa vie puisque Julien de M\u00e9dicis, malade depuis longtemps, meurt, le laissant sans protecteur imm\u00e9diat. Constatant le manque d&rsquo;int\u00e9r\u00eat d&rsquo;un quelconque puissant italien, il choisit de s&rsquo;installer dans le pays qui le r\u00e9clame depuis longtemps<sup id=\"cite_ref-Bramly2019563_204-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019563-204\">192<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il arrive donc \u00e0 la seconde moiti\u00e9 de l&rsquo;ann\u00e9e \u00e0\u00a0<a title=\"Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amboise\">Amboise<\/a>. Il a alors 64\u00a0ans. Le roi l&rsquo;installe au manoir du Cloux \u2014\u00a0actuel\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_du_Clos_Luc%C3%A9\">ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9<\/a>\u00a0\u2014 en compagnie notamment de\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Salai<\/a>\u00a0: il re\u00e7oit alors une pension de 2\u00a0000\u00a0\u00e9cus pour deux ans et ses deux compagnons respectivement 800\u00a0\u00e9cus et 100\u00a0\u00e9cus<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL120-121_205-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL120-121-205\">193<\/a><\/sup>. Son serviteur milanais, Battista da Villanis, l&rsquo;accompagne \u00e9galement<sup id=\"cite_ref-Bramly2019574_206-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019574-206\">194<\/a><\/sup>. Le souverain, pour qui la pr\u00e9sence en France d&rsquo;un h\u00f4te si prestigieux est source d&rsquo;orgueil<sup id=\"cite_ref-Bramly2019568_207-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019568-207\">195<\/a><\/sup>, le nomme \u00ab\u00a0premier peintre, premier ing\u00e9nieur et premier architecte du roi\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Bramly2019564_208-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019564-208\">196<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg\/170px-Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg\/255px-Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/16\/Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg\/340px-Romorantin_-_Sous-Pr%C3%A9fecture_3.jpg 2x\" alt=\"Photographie repr\u00e9sentant une tour accol\u00e9e \u00e0 un ch\u00e2teau Renaissance.\" width=\"170\" height=\"257\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"4928\" \/><\/a><figcaption>Tour d&rsquo;angle du ch\u00e2teau de\u00a0<a title=\"Louise de Savoie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louise_de_Savoie\">Louise de Savoie<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Romorantin-Lanthenay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Romorantin-Lanthenay\">Romorantin<\/a>, vestige du\u00a0<a title=\"Romorantin-Lanthenay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Romorantin-Lanthenay#%C3%80_la_Renaissance\">ch\u00e2teau dessin\u00e9 par L\u00e9onard de Vinci<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1517-10-20\" data-sort-value=\"1517-10-20\">10 octobre 1517<\/time>, L\u00e9onard re\u00e7oit la visite du\u00a0<a title=\"Louis d'Aragon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_d%27Aragon\">cardinal d&rsquo;Aragon<\/a>\u00a0; le journal de voyage de son secr\u00e9taire,\u00a0<a title=\"Antonio de Beatis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_de_Beatis\">Antonio de Beatis<\/a>, constitue un t\u00e9moignage pr\u00e9cieux des activit\u00e9s et de l&rsquo;\u00e9tat de sant\u00e9 du ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne18catalogue_209-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin''al.''2012ExpoSainteAnne18catalogue-209\">197<\/a><\/sup>. Ainsi il indique que, atteint d&rsquo;une paralysie de la main droite, celui-ci ne peint plus mais fait toujours travailler efficacement ses \u00e9l\u00e8ves sous sa direction<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2019208&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;10&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;X&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Les_derni\u00e8res_ann\u00e9es&lt;\/span&gt;_210-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2019208%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%2210%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Les_derni%C3%A8res_ann%C3%A9es%3C\/span%3E-210\">198<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-211\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-211\">N 13<\/a><\/sup>\u00a0; de plus, il affirme que L\u00e9onard lui pr\u00e9sente trois de ses toiles majeures,\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne, la Vierge et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">La Joconde<\/a><\/i>\u00a0qu&rsquo;il aurait apport\u00e9es d&rsquo;Italie<sup id=\"cite_ref-Jestaz199968_212-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jestaz199968-212\">199<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-213\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-213\">N 14<\/a><\/sup>\u00a0; enfin, il pr\u00e9sente \u00e9galement un nombre important d&rsquo;ouvrages qu&rsquo;il a \u00e9crits, consacr\u00e9s notamment \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Hydrologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydrologie\">hydrologie<\/a>\u00a0et l&rsquo;ing\u00e9nierie<sup id=\"cite_ref-Bramly2019566_214-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019566-214\">200<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les chercheurs se demandent volontiers ce que peut chercher le roi Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0chez ce vieil homme au bras droit paralys\u00e9, qui ne peint ni ne sculpte plus et qui a mis de c\u00f4t\u00e9 ses recherches scientifiques et techniques<sup id=\"cite_ref-Bramly2019567-568_215-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019567-568-215\">201<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Forbes2019FORB_216-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Forbes2019FORB-216\">202<\/a><\/sup>\u00a0: tout au plus cr\u00e9e-t-il en septembre\u00a0<time>1517<\/time>\u00a0un lion automate pour le roi<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL121_217-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL121-217\">203<\/a><\/sup>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sc\u00e9nographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A9nographie\">organise des f\u00eates<\/a>, telle celle donn\u00e9e du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"04-15\" data-sort-value=\"04-15\">15 avril<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1518-05-12\" data-sort-value=\"1518-05-12\">2 mai 1518<\/time>\u00a0pour le\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme\">bapt\u00eame<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Dauphin (titre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dauphin_(titre)\">Dauphin<\/a>\u00a0; il r\u00e9fl\u00e9chit aux projets urbanistiques du roi qui r\u00eave de se doter d&rsquo;un nouveau ch\u00e2teau \u00e0\u00a0<a title=\"Romorantin-Lanthenay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Romorantin-Lanthenay\">Romorantin<\/a>\u00a0et envisage d&rsquo;en embellir certains sur la\u00a0<a title=\"Loire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loire\">Loire<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019571_218-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019571-218\">204<\/a><\/sup>\u00a0; il travaille sur un projet de canaux reliant la\u00a0<a title=\"Loire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Loire\">Loire<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Sa\u00f4ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sa%C3%B4ne\">Sa\u00f4ne<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP90_185-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP90-185\">174<\/a><\/sup>\u00a0; enfin il donne la derni\u00e8re main \u00e0 certains de ses tableaux, notamment sa\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">sainte Anne<\/a><\/i>\u00a0qu&rsquo;il laissera pourtant inachev\u00e9e \u00e0 sa mort<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL126_219-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL126-219\">205<\/a><\/sup>. Peut-\u00eatre le roi aime-t-il tout simplement converser avec lui et se satisfait-il de sa pr\u00e9sence prestigieuse \u00e0 sa cour<sup id=\"cite_ref-Bramly2019567-568_215-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019567-568-215\">201<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1519<\/time>, L\u00e9onard a 67\u00a0ans. Sentant sa mort proche, il fait \u00e9tablir son testament le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1519-05-03\" data-sort-value=\"1519-05-03\">23 avril 1519<\/time>\u00a0devant un notaire d\u2019<a title=\"Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amboise\">Amboise<\/a>. Du fait de sa position aupr\u00e8s du roi, il parvient \u00e0 se faire octroyer une\u00a0<a title=\"Lettre de naturalit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lettre_de_naturalit%C3%A9\">lettre de naturalit\u00e9<\/a>, ce qui lui permet de contourner le\u00a0<a title=\"Droit d'aubaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Droit_d%27aubaine\">droit d&rsquo;aubaine<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire la mainmise automatique par le roi des biens d&rsquo;un \u00e9tranger mort sans enfant sur le sol fran\u00e7ais<sup id=\"cite_ref-Jestaz199968_212-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jestaz199968-212\">199<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG\/170px-Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG\/255px-Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG\/340px-Tombe_de_L%C3%A9onard_de_Vinci.JPG 2x\" alt=\"Photo couleur repr\u00e9sentant une chapelle au sol de laquelle se trouve une pierre tombale.\" width=\"170\" height=\"227\" data-file-width=\"1536\" data-file-height=\"2048\" \/><\/a><figcaption>La tombe de L\u00e9onard dans la\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d%27Amboise#Chapelle_Saint-Hubert\">chapelle Saint-Hubert<\/a>\u00a0situ\u00e9e non loin du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d%27Amboise\">ch\u00e2teau d&rsquo;Amboise<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon ce testament, les\u00a0<a title=\"Vignoble\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vignoble\">vignes<\/a>\u00a0autrefois offertes par\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic le More<\/a>\u00a0\u00e0 L\u00e9onard sont divis\u00e9es entre\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Salai<\/a>\u00a0et Batista de Villanis, son serviteur. Le terrain que le peintre avait re\u00e7u de son oncle Francesco est l\u00e9gu\u00e9 aux demi-fr\u00e8res de L\u00e9onard \u2014\u00a0respectant ainsi le compromis trouv\u00e9 \u00e0 l&rsquo;issue du proc\u00e8s o\u00f9 ils avaient contest\u00e9 l&rsquo;h\u00e9ritage de Francesco en faveur du peintre. Sa servante Mathurine re\u00e7oit un manteau noir \u00e0 bords de fourrure<sup id=\"cite_ref-Bramly2019574_206-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019574-206\">194<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>, enfin, h\u00e9rite de \u00ab\u00a0tous les livres que le testateur a en sa possession et d&rsquo;autres instruments et dessins de son art et ses travaux de peinture\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-220\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-220\">206<\/a><\/sup>. Les chercheurs se sont longtemps interrog\u00e9s sur l&rsquo;aisance financi\u00e8re de Salai apr\u00e8s la mort du ma\u00eetre\u00a0: il aurait en fait re\u00e7u par anticipation de nombreux biens dans les premiers mois de l&rsquo;<span class=\"nowrap\">ann\u00e9e 1518<\/span>\u00a0et n&rsquo;aurait pas h\u00e9sit\u00e9 \u00e0 en revendre certains \u00e0 Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0du vivant m\u00eame de L\u00e9onard, tel son tableau de la\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">sainte Anne<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-221\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-221\">N 15<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Jestaz199971_222-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jestaz199971-222\">207<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard s&rsquo;\u00e9teint brusquement le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1519-05-12\" data-sort-value=\"1519-05-12\">2 mai 1519<\/time>\u00a0au Clos-Luc\u00e9<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL127_223-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL127-223\">208<\/a><\/sup>. Ce que\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0d\u00e9crit comme un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0paroxysme final, messager de la mort\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0est probablement un\u00a0<a title=\"Accident vasculaire c\u00e9r\u00e9bral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accident_vasculaire_c%C3%A9r%C3%A9bral\">accident vasculaire c\u00e9r\u00e9bral<\/a>\u00a0aigu<sup id=\"cite_ref-Forbes2019FORB_216-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Forbes2019FORB-216\">202<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La tradition rapport\u00e9e par Giorgio Vasari selon laquelle L\u00e9onard meurt dans les bras de Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0repose sans doute sur une des exag\u00e9rations du chroniqueur\u00a0: le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1519-04-10\" data-sort-value=\"1519-04-10\">31 mars 1519<\/time>, la\u00a0<a title=\"Cour (palais)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cour_(palais)\">Cour<\/a>\u00a0se trouve alors \u00e0 deux jours de marche d&rsquo;Amboise, au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Saint-Germain-en-Laye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Saint-Germain-en-Laye\">ch\u00e2teau de Saint-Germain-en-Laye<\/a>\u00a0o\u00f9 la\u00a0<a title=\"Claude de France (1499-1524)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_de_France_(1499-1524)\">reine<\/a>\u00a0accouche du futur\u00a0<a title=\"Henri II (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_II_(roi_de_France)\">Henri II<\/a>, des ordonnances royales y sont donn\u00e9es le\u00a0<a title=\"1er mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_mai\"><abbr class=\"abbr\" title=\"Premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0mai<\/a>\u00a0et une proclamation y est publi\u00e9e le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"05-03\" data-sort-value=\"05-03\">3 mai<\/time>. Le journal de Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0ne signale d&rsquo;ailleurs aucun voyage du roi jusqu\u2019au mois de juillet. Cependant, \u00e9l\u00e9ment qui pourrait accr\u00e9diter la version de Vasari, la proclamation du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"05-03\" data-sort-value=\"05-03\">3 mai<\/time>\u00a0est sign\u00e9e par le\u00a0<a title=\"Chancelier de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chancelier_de_France\">chancelier<\/a>\u00a0et non par le roi, dont la pr\u00e9sence n&rsquo;est pas mentionn\u00e9e dans les registres du conseil<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran1996VL127_223-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran1996VL127-223\">208<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly2019575-576_224-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019575-576-224\">209<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC502_225-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC502-225\">210<\/a><\/sup>. Vingt ans apr\u00e8s la mort de L\u00e9onard, Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0dira au\u00a0<a title=\"Sculpteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpteur\">sculpteur<\/a>\u00a0<a title=\"Benvenuto Cellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Benvenuto_Cellini\">Benvenuto Cellini<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il n&rsquo;y a jamais eu un autre homme n\u00e9 au monde qui en savait autant que L\u00e9onard, pas autant en peinture, sculpture et architecture, comme il \u00e9tait un grand philosophe\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-LucertiniMillan_GascaNicolo2004LGN12_226-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-LucertiniMillan_GascaNicolo2004LGN12-226\">211<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Conform\u00e9ment aux derni\u00e8res volont\u00e9s de L\u00e9onard, soixante mendiants portant des cierges suivent son cercueil<sup id=\"cite_ref-227\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-227\">212<\/a><\/sup>. Il est enterr\u00e9 dans une chapelle de la coll\u00e9giale Saint-Florentin, situ\u00e9e au c\u0153ur du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d%27Amboise\">ch\u00e2teau d&rsquo;Amboise<\/a>. N\u00e9anmoins, d\u00e9labr\u00e9 par le temps, et en particulier lors de la\u00a0<a title=\"R\u00e9volution fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9volution_fran%C3%A7aise\">p\u00e9riode r\u00e9volutionnaire<\/a>, l&rsquo;\u00e9difice est d\u00e9truit en\u00a0<time>1807<\/time>\u00a0; la dalle fun\u00e9raire dispara\u00eet alors. Les lieux sont fouill\u00e9s en\u00a0<time>1863<\/time>\u00a0par l&rsquo;homme de lettres\u00a0<a title=\"Ars\u00e8ne Houssaye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ars%C3%A8ne_Houssaye\">Ars\u00e8ne Houssaye<\/a>\u00a0qui d\u00e9couvre des ossements qu&rsquo;il rattache \u00e0 L\u00e9onard de Vinci. Ceux-ci sont transf\u00e9r\u00e9s en\u00a0<time>1874<\/time>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d%27Amboise#Chapelle_Saint-Hubert\">chapelle Saint-Hubert<\/a>\u00a0situ\u00e9e non loin du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_d%27Amboise\">ch\u00e2teau actuel<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019592-593_228-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019592-593-228\">213<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC502_225-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC502-225\">210<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"L\u00e9onard_de_Vinci_polymathe\"><span id=\"L.C3.A9onard_de_Vinci_polymathe\"><\/span>L\u00e9onard de Vinci polymathe<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci est form\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andr\u00e9a del Verrocchio<\/a>\u00a0\u00e0 nombre de\u00a0<a title=\"Technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technique\">techniques<\/a>\u00a0et de notions diverses comme l&rsquo;<a title=\"Ing\u00e9nierie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nierie\">ing\u00e9nierie<\/a>, la\u00a0<a title=\"Sc\u00e9nographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A9nographie\">machinerie<\/a><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL33_46-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL33-46\">40<\/a><\/sup>, la\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (science)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(science)\">m\u00e9canique<\/a>, la\u00a0<a title=\"M\u00e9tallurgie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9tallurgie\">m\u00e9tallurgie<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Physique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physique\">physique<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019108_47-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019108-47\">41<\/a><\/sup>. Le jeune homme est \u00e9galement initi\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019116_48-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019116-48\">42<\/a><\/sup>, il \u00e9tudie des notions d\u2019<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>\u00a0superficielle, de\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (science)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(science)\">m\u00e9canique<\/a>, des\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">techniques de dessin<\/a>, de\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">gravure<\/a>, l\u2019\u00e9tude des effets d\u2019ombre et de lumi\u00e8re<sup id=\"cite_ref-Arasse200243_41-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200243-41\">35<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC52_49-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC52-49\">43<\/a><\/sup>\u00a0et, surtout, \u00e9tudie le livre de\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0<a title=\"De pictura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_pictura\"><i>De Pictura<\/i><\/a>\u00a0qui est le point de d\u00e9part de ses r\u00e9flexions sur les\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019231-232_229-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019231-232-229\">214<\/a><\/sup>. Tout cela permet de comprendre qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;instar de son ma\u00eetre et d&rsquo;autres artistes de\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>, L\u00e9onard rejoint la famille des\u00a0<a title=\"Polymathie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polymathie\">polymathes<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC41_230-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC41-230\">215<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L'artiste\"><span id=\"L.27artiste\"><\/span>L&rsquo;artiste<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour L\u00e9onard de Vinci, la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0est ma\u00eetresse de l&rsquo;<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>, de la\u00a0<a title=\"Poterie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poterie\">poterie<\/a>, de l&rsquo;<a title=\"Orf\u00e8vrerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orf%C3%A8vrerie\">orf\u00e8vrerie<\/a>, du\u00a0<a title=\"Tissage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tissage\">tissage<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Broderie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Broderie\">broderie<\/a>, et elle a, par ailleurs,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0invent\u00e9 les caract\u00e8res des diverses\u00a0<a title=\"\u00c9criture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89criture\">\u00e9critures<\/a>, donn\u00e9 les chiffres aux\u00a0<a title=\"Arithm\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arithm%C3%A9tique\">arithm\u00e9ticiens<\/a>, appris aux\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A9trie\">g\u00e9om\u00e8tres<\/a>\u00a0le trac\u00e9 des diff\u00e9rentes figures et instruit\u00a0<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">opticiens<\/a>,\u00a0<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomes<\/a>,\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessinateurs<\/a>\u00a0de machines et\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieurs<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217_231-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-231\">216<\/a><\/sup>. Pourtant, les experts n&rsquo;attribuent \u00e0 L\u00e9onard, longtemps connu pour ses tableaux, que moins d&rsquo;une quinzaine d\u2019\u0153uvres peintes. Beaucoup d&rsquo;entre-eux demeurent inachev\u00e9s et d&rsquo;autres \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat de projets. Mais aujourd&rsquo;hui L\u00e9onard est aussi connu comme si\u00e9geant parmi les esprits les plus ing\u00e9nieux, les plus prolifiques\u00a0: \u00e0 c\u00f4t\u00e9 du petit nombre de ses peintures se trouve la masse \u00e9norme de ses carnets, t\u00e9moins d&rsquo;une activit\u00e9 de recherches scientifiques et d&rsquo;observation minutieuses de la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly201923_232-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201923-232\">217<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_peintre\">Le peintre<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des peintures de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_peintures_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">Liste des peintures de L\u00e9onard de Vinci<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, les artistes ont encore peu l&rsquo;habitude d&rsquo;apposer leur\u00a0<a title=\"Signature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Signature\">signature manuscrite<\/a>\u00a0sur leurs \u0153uvres. Ce n&rsquo;est qu&rsquo;ult\u00e9rieurement que l&rsquo;usage de l&rsquo;<a title=\"Autographe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autographe\">autographe<\/a>\u00a0encore inconnu se r\u00e9pand. L&rsquo;auteur d\u00e9sireux de marquer son \u0153uvre le fait encore sous la forme impersonnelle d&rsquo;inscriptions (souvent\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latines<\/a>) effectu\u00e9es \u00e0 l&rsquo;int\u00e9rieur ou \u00e0 c\u00f4t\u00e9 du\u00a0<a title=\"Tableau (beaux-arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableau_(beaux-arts)\">tableau<\/a>. Ce qui ne manque pas de poser d&rsquo;importants probl\u00e8mes dans la recherche d&rsquo;attribution des \u0153uvres r\u00e9alis\u00e9es au cours de la Renaissance<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT196_233-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT196-233\">218<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"La_peinture_est_une_science\">La peinture est une science<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0En v\u00e9rit\u00e9, la peinture est une science et l\u2019authentique fille de la nature, \u00e9tant son rejeton.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<div><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#Carnets\"><i>Carnets<\/i><\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a01032,\u00a0<i>Ms. 2185, 20 r.<\/i><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_(National_Gallery_London).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_%28National_Gallery_London%29.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_%28National_Gallery_London%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_%28National_Gallery_London%29.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_%28National_Gallery_London%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/49\/Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_%28National_Gallery_London%29.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_Virgin_of_the_Rocks_%28National_Gallery_London%29.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant, sur un fond caverneux, un groupe form\u00e9, au centre, par une femme, un enfant de chaque c\u00f4t\u00e9 et d'un personnage ail\u00e9 sur la droite.\" width=\"220\" height=\"339\" data-file-width=\"2692\" data-file-height=\"4150\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>,\u00a0<time>1483<\/time>&#8211;<time>1486<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1495<\/time>&#8211;<time>1508<\/time>\u00a0(deux versions). Ci-dessus, la version de la\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>.\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. NG1093.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0est encore consid\u00e9r\u00e9e comme un simple travail manuel, activit\u00e9 vue comme m\u00e9prisable. Son caract\u00e8re intellectuel n&rsquo;est affirm\u00e9 que par\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0dans son ouvrage\u00a0<i><a title=\"De pictura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_pictura\">De pictura<\/a><\/i>\u00a0(<time>1435<\/time>) puisque, souligne-t-il, la cr\u00e9ation d&rsquo;un tableau implique l&rsquo;usage des\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>\u00a0\u00e0 travers la recherche de la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A9trie\">g\u00e9om\u00e9trie<\/a>\u00a0des ombres. Mais L\u00e9onard veut aller plus loin et, la d\u00e9signant comme une\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">cosa mentale<\/span><\/i>, d\u00e9sire la placer au sommet de l&rsquo;activit\u00e9\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">scientifique<\/a>\u00a0et en l&rsquo;int\u00e9grant dans les traditionnelles\u00a0<i><a title=\"Arts lib\u00e9raux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arts_lib%C3%A9raux\">Artes Liberales<\/a><\/i>\u00a0du\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a><sup id=\"cite_ref-Yacob201923_234-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201923-234\">219<\/a><\/sup>. Ainsi, selon lui, la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0\u2014\u00a0qui ne peut se limiter \u00e0 une imitation de la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>\u00a0(du sujet)\u00a0\u2014 trouve son origine dans un acte mental\u00a0: la compr\u00e9hension. Cet acte mental s&rsquo;accompagne ensuite d&rsquo;un acte manuel\u00a0: l&rsquo;ex\u00e9cution. L&rsquo;acte mental est la compr\u00e9hension scientifique du fonctionnement intime de la nature afin de pouvoir la reproduire sur un\u00a0<a title=\"Tableau (beaux-arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableau_(beaux-arts)\">tableau<\/a>. Et ce n&rsquo;est qu&rsquo;\u00e0 partir de cette\u00a0<a title=\"Compr\u00e9hension\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compr%C3%A9hension\">compr\u00e9hension<\/a>\u00a0qu&rsquo;intervient l\u2019ex\u00e9cution, l&rsquo;acte manuel n\u00e9cessitant un\u00a0<a title=\"Savoir-faire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Savoir-faire\">savoir-faire<\/a>. Acte mental et acte manuel ne peuvent donc exister l&rsquo;un sans l&rsquo;autre<sup id=\"cite_ref-Yacob201923-24_235-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201923-24-235\">220<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ27_236-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ27-236\">221<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais pour comprendre le fonctionnement de la nature, l&rsquo;observation simple sans m\u00e9thode des ph\u00e9nom\u00e8nes ne suffit pas, inlassablement L\u00e9onard observe et analyse les ph\u00e9nom\u00e8nes en utilisant la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"D\u00e9monstration (logique et math\u00e9matique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9monstration_(logique_et_math%C3%A9matique)\">d\u00e9monstration<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Calcul (math\u00e9matiques)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Calcul_(math%C3%A9matiques)\">calcul<\/a>\u00a0math\u00e9matiques. Cette m\u00e9thode prend pour point de d\u00e9part les mod\u00e8les math\u00e9matiques qu&rsquo;Alberti utilise dans la recherche de la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a>\u00a0et L\u00e9onard \u00e9tend cette derni\u00e8re \u00e0 tous les ph\u00e9nom\u00e8nes observables (l&rsquo;<a title=\"\u00c9clairage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89clairage#Arts_et_loisirs\">\u00e9clairage<\/a>, le corps, la\u00a0<a title=\"Figure (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Figure_(peinture)\">figure<\/a>, l&#8217;emplacement, l&rsquo;\u00e9loignement, la proximit\u00e9, le\u00a0<a title=\"Mouvement (m\u00e9canique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_(m%C3%A9canique)\">mouvement<\/a>\u00a0et le repos). L&rsquo;attrait que les math\u00e9matiques et la\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A9trie\">g\u00e9om\u00e9trie<\/a>\u00a0exercent sur le peintre trouve vraisemblablement son origine dans l&rsquo;<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">\u00e9cole platonicienne<\/a>\u00a0qu&rsquo;il d\u00e9couvre probablement au contact de\u00a0<a title=\"Luca Pacioli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Pacioli\">Luca Pacioli<\/a>\u00a0auteur de\u00a0<i><a title=\"De divina proportione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_divina_proportione\">Divina Proportione<\/a><\/i>\u00a0dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1495<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1499<\/time>. Ses carnets t\u00e9moignent durant ces ann\u00e9es d&rsquo;une grande activit\u00e9 de recherches en math\u00e9matiques et en g\u00e9om\u00e9trie. Il d\u00e9couvre \u00e9galement\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>\u00a0qui, dans son\u00a0<i><a title=\"Tim\u00e9e (Platon)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tim%C3%A9e_(Platon)\">Tim\u00e9e<\/a><\/i>, \u00e9tablit une relation entre les\u00a0<a title=\"Quatre \u00e9l\u00e9ments\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatre_%C3%A9l%C3%A9ments\">\u00e9l\u00e9ments<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Forme (g\u00e9om\u00e9trie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Forme_(g%C3%A9om%C3%A9trie)\">formes simples<\/a>\u00a0:\u00a0<a title=\"Terre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre\">terre<\/a>\/<a title=\"Cube\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cube\">cube<\/a>,\u00a0<a title=\"Feu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Feu\">feu<\/a>\/<a title=\"Pyramide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pyramide\">pyramide<\/a>,\u00a0<a title=\"Eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eau\">eau<\/a>\/<a title=\"Icosa\u00e8dre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Icosa%C3%A8dre\">icosa\u00e8dre<\/a>,\u00a0<a title=\"Air\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Air\">air<\/a>\/<a title=\"Octa\u00e8dre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Octa%C3%A8dre\">octa\u00e8dre<\/a>. De ce fait, pour L\u00e9onard, l&rsquo;espace appel\u00e9 \u00e0 \u00eatre reproduit sur un tableau est parcouru de points, de lignes et de surfaces math\u00e9matiquement quantifiables et mesurables changeant leurs propri\u00e9t\u00e9s \u00e0 chacune de leur position\u00a0; ce faisant, la peinture devient une science totale de la\u00a0<a title=\"Vision humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vision_humaine\">vision<\/a>\u00a0par laquelle L\u00e9onard d\u00e9veloppe notamment d&rsquo;autres aspects de la perspective et de l&rsquo;usage de l&rsquo;<a title=\"Ombre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombre\">ombre<\/a>\u00a0et de la\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a><sup id=\"cite_ref-Yacob201925-3_237-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201925-3-237\">222<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin188,_192_&amp;_210catalogue_238-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin188,_192_&amp;_210catalogue-238\">223<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019231-235_239-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019231-235-239\">224<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais, pour L\u00e9onard qui entend placer la peinture au-dessus de l\u2019esprit et des sciences, les sciences quantitatives ne suffisent pas\u00a0; afin d&rsquo;appr\u00e9hender les beaut\u00e9s de la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>, il faut recourir aux sciences qualitatives. Suivant en cela les\u00a0<a title=\"\u00c9cole pythagoricienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_pythagoricienne\">pythagoriciens<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Aristote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristote\">Aristote<\/a>, L\u00e9onard trouve l&rsquo;origine du beau dans l&rsquo;ordre, l&rsquo;harmonie et les\u00a0<a title=\"Proportionnalit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proportionnalit%C3%A9\">proportions<\/a>. Pour L\u00e9onard, dans le domaine de l&rsquo;<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">art<\/a>, les principes de quantit\u00e9 et de qualit\u00e9 sont indissociables et de leur relation na\u00eet logiquement la beaut\u00e9. La perfection des math\u00e9matiques sert la perfection de l&rsquo;<a title=\"Esth\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esth%C3%A9tique\">esth\u00e9tique<\/a><sup id=\"cite_ref-Yacob201930-31_240-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201930-31-240\">225<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019215_241-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019215-241\">226<\/a><\/sup>. D&rsquo;autre part, L\u00e9onard \u00e9voque la pr\u00e9sence de contours \u00ab\u00a0v\u00e9ritables\u00a0\u00bb et de contours \u00ab\u00a0visible\u00a0\u00bb aux objets opaques. Le contour v\u00e9ritable indique la forme exacte d&rsquo;un corps, mais celle-ci est presque invisible \u00e0 l&rsquo;\u0153il non averti, et devient plus ou moins flou en fonction de la distance ou du mouvement du sujet. Il souligne ainsi l&rsquo;existence d&rsquo;une v\u00e9rit\u00e9 scientifique et une v\u00e9rit\u00e9 visible\u00a0; c&rsquo;est cette derni\u00e8re qui est repr\u00e9sent\u00e9e dans la peinture<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217-219_242-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-219-242\">227<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Les sciences math\u00e9matiques ne s&rsquo;\u00e9tendent qu&rsquo;\u00e0 la connaissance de la quantit\u00e9 continue [les math\u00e9matiques] et discontinue [la g\u00e9om\u00e9trie], mais ne se pr\u00e9occupe pas de la qualit\u00e9, qui est la beaut\u00e9 des \u0153uvres de la nature et de l&rsquo;ornement du monde.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Yacob201930_243-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201930-243\">228<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<cite>Ms.Codex Urbinas 7v<\/cite><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>, la comparaison entre Alberti et L\u00e9onard de Vinci ne se limite pas aux math\u00e9matiques\u00a0: pour Alberti la peinture est un miroir de la nature tandis que, pour L\u00e9onard, c&rsquo;est l&rsquo;esprit du\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>\u00a0lui-m\u00eame qui doit se transformer afin de devenir\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0miroir conscient\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de la nature. Le peintre s&rsquo;int\u00e9resse moins \u00e0 l&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0aspect\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0des choses, mais bien \u00e0 sa mani\u00e8re de les voir. Il devient ainsi\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l&rsquo;esprit m\u00eame de la nature, et se fait l\u2019interpr\u00e8te entre la nature et l&rsquo;art\u00a0; il recourt \u00e0 celle-ci pour d\u00e9gager les raisons de ses d\u00e9marches, assujetties \u00e0 ses propres lois\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Codex Urbinas, 24v). Le peintre ne\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0refait\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0pas la nature, il l&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ach\u00e8ve\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019214-215_244-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019214-215-244\">229<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-245\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-245\">230<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Vincent Delieuvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_Delieuvin\">Vincent Delieuvin<\/a>\u00a0ajoute que l&rsquo;artiste d\u00e9couvre ainsi la\u00a0<a title=\"Beau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beau\">beaut\u00e9<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Po\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9sie\">po\u00e9sie<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Cr\u00e9ationnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cr%C3%A9ationnisme\">cr\u00e9ation divine<\/a>\u00a0et s\u00e9lectionne dans la diversit\u00e9 de la nature les \u00e9l\u00e9ments propres \u00e0 construire une vision tr\u00e8s personnelle du monde et de l&rsquo;humanit\u00e9. L\u00e9onard fait du peintre le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0seigneur et dieu\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de son art et compare le processus d&rsquo;invention \u00e0 celui de\u00a0<a title=\"Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu\">Dieu<\/a>\u00a0cr\u00e9ateur<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ27_236-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ27-236\">221<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ensuite, apr\u00e8s l&rsquo;acte mental vient l&rsquo;acte manuel, le noble travail de la main, qui en tant qu&rsquo;interm\u00e9diaire entre l&rsquo;esprit et la peinture s&rsquo;occupe de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l\u2019ex\u00e9cution bien plus noble que ladite th\u00e9orie ou science\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-246\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-246\">231<\/a><\/sup>. Cette noblesse r\u00e9side entre autres dans le fait que cette main, dans son \u0153uvre, va jusqu&rsquo;\u00e0 \u00e0 effacer la derni\u00e8re trace de son passage sur la peinture. L\u2019<a title=\"\u0152il\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92il\">\u0153il<\/a>, quant \u00e0 lui, est la fen\u00eatre de l&rsquo;<a title=\"\u00c2me\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%82me\">\u00e2me<\/a>, le sens privil\u00e9gi\u00e9 de l&rsquo;observation, l&rsquo;interm\u00e9diaire entre l&rsquo;<a title=\"\u00catre humain (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%8Atre_humain_(philosophie)\">Homme<\/a>\u00a0et la nature. L\u2019\u0153il et la main travaillent de concert \u00e9changeant sans cesse leurs connaissances et c&rsquo;est de cet \u00e9change que, pour\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0se noue le caract\u00e8re divin de la peinture et que se joue la cr\u00e9ation du peintre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019215-216_247-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019215-216-247\">232<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Yacob201946-47_248-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201946-47-248\">233<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"La_peinture_au-dessus_de_tous_les_arts\">La peinture au-dessus de tous les arts<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Libro_di_pittura_-_1r.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b0\/Libro_di_pittura_-_1r.jpg\/180px-Libro_di_pittura_-_1r.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b0\/Libro_di_pittura_-_1r.jpg\/270px-Libro_di_pittura_-_1r.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b0\/Libro_di_pittura_-_1r.jpg\/360px-Libro_di_pittura_-_1r.jpg 2x\" alt=\"Page imprim\u00e9e d'un ouvrage portant des corrections manuscrites.\" width=\"180\" height=\"264\" data-file-width=\"1237\" data-file-height=\"1814\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trattato della pittura<\/a><\/i>\u00a0est une compilation des \u00e9crits de L\u00e9onard sur le sujet r\u00e9alis\u00e9e par son \u00e9l\u00e8ve\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0vers\u00a0<time>1540<\/time>. Premi\u00e8re page d&rsquo;une \u00e9dition du\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>,\u00a0<a title=\"Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vatican\">Vatican<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que apostolique vaticane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_apostolique_vaticane\">Biblioth\u00e8que apostolique<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0Urbinate lat. 1270<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, les artistes du\u00a0<a title=\"Quattrocento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quattrocento\">Quattrocento<\/a>\u00a0encouragent l&rsquo;int\u00e9gration des\u00a0<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">arts<\/a>\u00a0dans les disciplines des\u00a0<a title=\"Arts lib\u00e9raux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arts_lib%C3%A9raux\">arts lib\u00e9raux<\/a>. En ce sens,\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0introduit l&rsquo;enseignement de la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0dans la\u00a0<a title=\"Rh\u00e9torique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rh%C3%A9torique\">rh\u00e9torique<\/a>\u00a0et la pr\u00e9sente comme une savante combinaison d&rsquo;\u00e9l\u00e9ments comme le\u00a0<a title=\"Contour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contour\">contour<\/a>, l&rsquo;organisation et la\u00a0<a title=\"Couleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Couleur\">couleur<\/a>. Il adjoint \u00e9galement \u00e0 sa pr\u00e9sentation une comparaison entre la peinture et la\u00a0<a title=\"Po\u00e9sie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9sie\">po\u00e9sie<\/a>. \u00c0 cette \u00e9poque, une intense r\u00e9flexion se fait entre les th\u00e9oriciens de la\u00a0<a title=\"Renaissance italienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance_italienne\">Renaissance<\/a>\u00a0afin de d\u00e9terminer quel art appartient le plus \u00e0 la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">cosa mentale<\/span><\/i>. Ce d\u00e9bat appel\u00e9\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i><a title=\"Paragone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paragone\">Paragone<\/a><\/i><\/span>\u00a0(qui signifie \u00ab\u00a0comparaison\u00a0\u00bb) des arts bat son plein vers la fin du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>. Il perdra, cependant, progressivement de son int\u00e9r\u00eat vers le milieu du\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0pour s&rsquo;\u00e9teindre ensuite<sup id=\"cite_ref-Yacob201933-36_249-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201933-36-249\">234<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019207-208_250-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019207-208-250\">235<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre\u00a0<time>1495<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1499<\/time>, L\u00e9onard de Vinci participe \u00e0 ce d\u00e9bat et r\u00e9dige un\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>Paragone<\/i><\/span>\u00a0en premi\u00e8re partie de son\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la Peinture<\/a><\/i>\u00a0: l\u00e0 o\u00f9 Alberti se contente d&rsquo;une comparaison entre la peinture et la po\u00e9sie, L\u00e9onard compare celle-ci non seulement \u00e0 la po\u00e9sie, mais \u00e9galement \u00e0 la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a>\u00a0et \u00e0 la\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>\u00a0en pr\u00e9sentant la peinture comme un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0art total\u00a0\u00bb<\/span>, situ\u00e9 par-dessus tous les autres<sup id=\"cite_ref-Yacob201936-45_251-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201936-45-251\">236<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019208-216_252-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019208-216-252\">237<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Comment la peinture surpasse toute \u0153uvre humaine, par les subtiles possibilit\u00e9s qu\u2019elle rec\u00e8le\u00a0: L\u2019\u0153il, appel\u00e9 fen\u00eatre de l\u2019\u00e2me, est la principale voie par o\u00f9 notre intellect peut appr\u00e9cier pleinement et magnifiquement l\u2019\u0153uvre infinie de la nature\u00a0; l\u2019oreille est la seconde et elle emprunte sa noblesse au fait qu\u2019elle peut ou\u00efr le r\u00e9cit des choses que l\u2019\u0153il a vues.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<cite>Carnets (Ms. 2185)<sup id=\"cite_ref-253\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-253\">238<\/a><\/sup><\/cite><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il pr\u00e9sente ainsi la peinture comme sup\u00e9rieure \u00e0 la po\u00e9sie, car elle est compr\u00e9hensible par tous alors que la po\u00e9sie doit \u00eatre traduite pour tous ceux qui n&rsquo;en comprennent pas la langue<sup id=\"cite_ref-255\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-255\">N 16<\/a><\/sup>. Par ailleurs, face \u00e0 la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a>, la peinture pr\u00e9sente une plus grande p\u00e9rennit\u00e9\u00a0: la premi\u00e8re est compos\u00e9e de notes, certes\u00a0<a title=\"Harmonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Harmonie\">harmonieuses<\/a>, mais n&rsquo;est-elle pas un art\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0qui se consume dans l\u2019acte m\u00eame de sa naissance<sup id=\"cite_ref-256\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-256\">240<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0? La peinture est \u00e9galement sup\u00e9rieure \u00e0 la\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>\u00a0par le fait qu&rsquo;elle propose des couleurs alors que la mati\u00e8re sculpt\u00e9e reste uniforme. Elle pr\u00e9sente \u00e9galement la possibilit\u00e9 de repr\u00e9senter toute la nature l\u00e0 o\u00f9 la sculpture ne peut pr\u00e9senter qu&rsquo;un seul sujet. De plus, le sculpteur doit travailler dans le bruit et la poussi\u00e8re alors que le peintre s\u2019installe confortablement devant son tableau dans le silence ou \u00e0 l&rsquo;\u00e9coute de musique ou de po\u00e9sie<sup id=\"cite_ref-Yacob201936-45_251-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201936-45-251\">236<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019208-216_252-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019208-216-252\">237<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_clair_et_l'obscur\"><span id=\"Le_clair_et_l.27obscur\"><\/span>Le clair et l&rsquo;obscur<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg\/290px-Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg\/435px-Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg\/580px-Study_of_the_Graduations_of_Shadows_on_Spheres_2.jpg 2x\" alt=\"Pages manuscrites comportant deux dessins repr\u00e9sentant pour chacun un disque comportant des \u00e9chelles d'ombres et derri\u00e8re lequel se trouve des c\u00f4nes d'ombres.\" width=\"290\" height=\"216\" data-file-width=\"4220\" data-file-height=\"3148\" \/><\/a><figcaption><i>Exp\u00e9riences d\u2019optique, \u00e9tude des ombres<\/i>, vers\u00a0<time>1490<\/time>&#8211;<time>1492<\/time>,\u00a0<i>Manuscrit A bis<\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que de l\u2019Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_de_l%E2%80%99Institut_de_France\">Biblioth\u00e8que de l\u2019Institut de France<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0fol. 13v-14r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00e9tude de la\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a>\u00a0et la ma\u00eetrise de son rendu sont parmi les grands sujets qu&rsquo;aborde L\u00e9onard dans ses recherches picturales. C&rsquo;est, pour lui, un moyen d&rsquo;atteindre la parfaite retranscription de la nature et de donner une impression de mouvement<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ30_257-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ30-257\">241<\/a><\/sup>. Apr\u00e8s ses premi\u00e8res \u00e9tudes de\u00a0<a title=\"Drap\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Drap%C3%A9\">draperies<\/a>\u00a0qu&rsquo;il m\u00e8ne d\u00e9j\u00e0 \u00e0 l&rsquo;atelier de\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Verrocchio<\/a>, L\u00e9onard \u00e9prouve le besoin d&rsquo;\u00e9tudier les th\u00e9ories consacr\u00e9es \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>. \u00c0\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence#L'arriv%C3%A9e_des_M%C3%A9dicis_au_pouvoir_:_de_C%C3%B4me_l'Ancien_%C3%A0_Pierre_II_(1434-1494)\">Florence<\/a>, pendant ses ann\u00e9es de formation, il \u00e9tudie le trait\u00e9 d&rsquo;<a title=\"Alhazen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alhazen\">Alhazen<\/a>, les recherches de\u00a0<a title=\"Roger Bacon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roger_Bacon\">Roger Bacon<\/a>,\u00a0<a title=\"John Peckham\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Peckham\">John Peckham<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Vitellion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitellion\">Vitellion<\/a>. Ces lectures lui permettent de comprendre la\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie de l'\u00e9mission (vision)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_de_l%27%C3%A9mission_(vision)#Th%C3%A9orie_de_l'intromission\">th\u00e9orie de l&rsquo;intromission<\/a>\u00a0: l\u2019\u0153il est passif et il re\u00e7oit l&rsquo;image et non l&rsquo;inverse, comme l&rsquo;annoncent\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Euclide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Euclide\">Euclide<\/a>. Vers\u00a0<time>1480<\/time>, il \u00e9crit dans ses notes ses exp\u00e9riences sur l&rsquo;ombre et la lumi\u00e8re et les dessins qu&rsquo;il y adjoint illustrent comment les ombres, directes et indirectes, se forment sur des corps opaques<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ30_257-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ30-257\">241<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019107_258-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019107-258\">242<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;autre part, il \u00e9tudie \u00e9galement les \u00e9crits de\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0et assimile, \u00e9prouve et perfectionne les\u00a0<a title=\"Algorithme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Algorithme\">algorithmes<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a>\u00a0et la variation de grandeur que les objets prennent \u00e0 la vue par rapport \u00e0 la distance et l&rsquo;angle de vue. Mais, \u00e0 la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a>\u00a0purement g\u00e9om\u00e9trique d&rsquo;Alberti qui, prise isol\u00e9ment, ne peut suffire \u00e0 exprimer l&rsquo;\u00e9loignement en ext\u00e9rieur, L\u00e9onard apporte deux autres types de perspectives\u00a0: la\u00a0<a title=\"Perspective a\u00e9rienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_a%C3%A9rienne\">perspective a\u00e9rienne<\/a>\u00a0ou atmosph\u00e9rique et la perspective de couleur. Puisque les rayons visuels d&rsquo;un objet s&rsquo;affaiblissent en prenant de la distance, l\u2019\u0153il en enregistre les modifications. Les objets subissent de ce fait une perte de leur nettet\u00e9 et de leurs couleurs proportionnellement \u00e0 leur distance. M\u00eame si les\u00a0<a title=\"Peinture flamande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_flamande\">peintres flamands<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0utilisent d\u00e9j\u00e0 la perspective arienne, le m\u00e9rite de L\u00e9onard est de l&rsquo;avoir th\u00e9oris\u00e9e par de nombreuses exp\u00e9rimentations dont celle de la\u00a0<a title=\"Chambre noire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chambre_noire\">chambre noire<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019108_259-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019108-259\">243<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Yacob201989-115_260-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201989-115-260\">244<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les premiers exercices que L\u00e9onard effectue sur la lumi\u00e8re sont ses fameuses \u00e9tudes de\u00a0<a title=\"Drap\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Drap%C3%A9\">draperie<\/a>\u00a0sur lin<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ30_257-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ30-257\">241<\/a><\/sup>. Cependant, selon l&rsquo;historien de l&rsquo;art Johannes Nathan, si les \u00e9tudes dessin\u00e9es sont facilement identifiables \u00e0 L\u00e9onard de Vinci gr\u00e2ce aux\u00a0<a title=\"Hachures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hachures\">hachures<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gaucherie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaucherie\">gaucher<\/a>, il en est autrement des \u00e9tudes de drap\u00e9s peintes sur toiles de lin. Seul un dessin pr\u00e9sente les hachures caract\u00e9ristiques de celles d&rsquo;un gaucher et seule l&rsquo;<i>\u00c9tude de drap\u00e9 pour une figure agenouill\u00e9e<\/i>, aujourd&rsquo;hui conserv\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Windsor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Windsor\">ch\u00e2teau de Windsor<\/a>, poss\u00e8de une lign\u00e9e de propri\u00e9taires ininterrompue et peut donc \u00eatre attribu\u00e9e \u00e0 L\u00e9onard. De plus, les nombreuses autres \u00e9tudes effectu\u00e9es sur\u00a0<a title=\"Lin (textile)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lin_(textile)\">toile de lin<\/a>\u00a0g\u00e9n\u00e9ralement pr\u00e9sent\u00e9es comme peintes de la main de L\u00e9onard n\u00e9cessitent une m\u00e9thode, le\u00a0<a title=\"Pinceau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinceau\">pinceau<\/a>, bien \u00e9loign\u00e9e de celle \u00e0 laquelle L\u00e9onard est habitu\u00e9e comme la\u00a0<a title=\"Pointe d'argent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pointe_d%27argent\">pointe d&rsquo;argent<\/a>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Plume (\u00e9criture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plume_(%C3%A9criture)\">plume<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT12,_196-197_261-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT12,_196-197-261\">245<\/a><\/sup>. L&rsquo;<a title=\"Historien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Historien\">historien<\/a>\u00a0<a title=\"Carlo Pedretti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carlo_Pedretti\">Carlo Pedretti<\/a>\u00a0ajoute parmi ces \u00e9tudes celle qu&rsquo;il intitule\u00a0<i>Drap\u00e9 enveloppant les jambes d&rsquo;une figure assise<\/i>\u00a0pour sa similitude reli\u00e9e au tableau\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne, la Vierge et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS164_262-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS164-262\">246<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_geste_et_l'\u00e9motion\"><span id=\"Le_geste_et_l.27.C3.A9motion\"><\/span>Le geste et l&rsquo;\u00e9motion<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg\/220px-Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg\/330px-Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg\/440px-Lady_with_an_Ermine_-_Leonardo_da_Vinci_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Tableau. Portrait repr\u00e9sentant une femme vue de trois-quart face et qui tient une hermine dans les mains.\" width=\"220\" height=\"296\" data-file-width=\"30894\" data-file-height=\"41545\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Dame \u00e0 l'hermine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Dame_%C3%A0_l%27hermine\">La Dame \u00e0 l&rsquo;hermine<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1488<\/time>,\u00a0<a title=\"Cracovie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cracovie\">Cracovie<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national de Cracovie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_de_Cracovie\">Mus\u00e9e national<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. MNK XII-209.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans ses\u00a0<a title=\"Portrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait\">portraits<\/a>, et notamment ceux impliquant une\u00a0<a title=\"Vierge \u00e0 l'Enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vierge_%C3%A0_l%27Enfant\">Madone<\/a>, L\u00e9onard a pour principe de repr\u00e9senter le\u00a0<a title=\"Mouvement (anatomie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_(anatomie)\">mouvement<\/a>\u00a0au prisme de l&rsquo;<a title=\"\u00c9motion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89motion\">\u00e9motion<\/a>, c&rsquo;est-\u00e0-dire l&rsquo;instant \u00e9ph\u00e9m\u00e8re pendant lequel un mouvement est en lien avec une \u00e9motion. Ainsi, dans le tableau\u00a0<i><a title=\"La Madone \u00e0 l'\u0153illet (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_%C3%A0_l%27%C5%93illet_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La Madone \u00e0 l&rsquo;\u0153illet<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Marie (m\u00e8re de J\u00e9sus)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie_(m%C3%A8re_de_J%C3%A9sus)\">Marie<\/a>\u00a0tend \u00e0 l&rsquo;<a title=\"J\u00e9sus-Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/J%C3%A9sus-Christ\">Enfant<\/a>\u00a0un\u00a0<a title=\"\u0152illet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92illet\">\u0153illet<\/a>, symbole de son\u00a0<a title=\"Passion du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_du_Christ\">sacrifice futur<\/a>\u00a0: L\u00e9onard de Vinci saisit l&rsquo;instant o\u00f9 J\u00e9sus est sur le point de saisir la fleur, c&rsquo;est-\u00e0-dire d&rsquo;accepter son destin, tandis que sa m\u00e8re esquisse un sourire symbolisant cette m\u00eame acceptation<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin79catalogue_263-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin79catalogue-263\">247<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Une figure ne sera louable que si elle exprime avec le geste les passions de son \u00e2me.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ63_264-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ63-264\">248<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<cite>Trait\u00e9 de la peinture VIII.478<\/cite><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le geste, chez L\u00e9onard, est toujours d\u00e9peint dans une situation interm\u00e9diaire, entre son commencement et son ach\u00e8vement.\u00a0<i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">La Joconde<\/a><\/i>\u00a0en est l&rsquo;exemple le plus abouti, car la position assise du mod\u00e8le est, malgr\u00e9 sa sereine immobilit\u00e9, marque un mouvement\u00a0: le bras gauche est en pleine rotation et se pose sur la main droite, ce qui donne l&rsquo;impression que Mona Lisa est en train de s&rsquo;asseoir. Dans\u00a0<i><a title=\"La Dame \u00e0 l'hermine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Dame_%C3%A0_l%27hermine\">La Dame \u00e0 l&rsquo;hermine<\/a><\/i>, L\u00e9onard donne \u00e0 la main de l&rsquo;amante de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>,\u00a0<a title=\"Cecilia Gallerani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cecilia_Gallerani\">Cecilia Gallerani<\/a>, un mouvement qui semble \u00e0 la fois vouloir retenir l&rsquo;animal tout en le caressant tendrement\u00a0; or une telle description fait \u00e9cho \u00e0 l&rsquo;histoire m\u00eame de la figure, l&rsquo;<a title=\"Hermine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hermine\">hermine<\/a>\u00a0\u00e9tant le symbole des\u00a0<a title=\"Famille Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Sforza\">Sforza<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019299-323_265-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019299-323-265\">249<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Carlo Pedretti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carlo_Pedretti\">Carlo Pedretti<\/a>\u00a0d\u00e9crit un autre mouvement dans l&rsquo;immobilit\u00e9 dans le tableau\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne, la Vierge et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau<\/a><\/i>\u00a0dans lequel Marie est \u00e0 la fois assise en \u00e9quilibre sur les genoux de sa m\u00e8re et pench\u00e9e vers l&rsquo;avant afin d&rsquo;attirer \u00e0 elle l&rsquo;<a title=\"Enfant J\u00e9sus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enfant_J%C3%A9sus\">Enfant<\/a>\u00a0: sa position pr\u00e9sente ainsi\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un mouvement oscillatoire [\u2026] o\u00f9 la pouss\u00e9e vers l&rsquo;avant est contrebalanc\u00e9e par le retour naturel du poids du corps vers l&rsquo;arri\u00e8re, conform\u00e9ment au principe de l&rsquo;inertie\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS164_262-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS164-262\">246<\/a><\/sup>. De fait, d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>, L\u00e9onard poursuit cette qu\u00eate de la captation de l&rsquo;instant d&rsquo;\u00e9motion par le mouvement d\u00e8s le d\u00e9but de sa carri\u00e8re\u00a0: de la cr\u00e9ation du\u00a0<i><a title=\"Portrait de Ginevra de' Benci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Ginevra_de%27_Benci\">Portrait de Ginevra de&rsquo; Benci<\/a><\/i>\u00a0(vers 1474 \u2013 1476) \u00e0 celle de\u00a0<i>La Joconde<\/i>\u00a0(entre 1503 et 1516)<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019299-323_265-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019299-323-265\">249<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En outre, les repr\u00e9sentations d&rsquo;expressions faciales sont nombreuses, qu&rsquo;elles apparaissent dans ses dessins ou ses tableaux\u00a0:\u00a0<a title=\"Col\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Col%C3%A8re\">col\u00e8re<\/a>,\u00a0<a title=\"Peur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peur\">peur<\/a>,\u00a0<a title=\"Rage (\u00e9motion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rage_(%C3%A9motion)\">rage<\/a>,\u00a0<a title=\"Pri\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pri%C3%A8re\">imploration<\/a>,\u00a0<a title=\"Douleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Douleur\">douleur<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Extase\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Extase\">extase<\/a>\u00a0; leurs meilleurs exemples se trouvent ainsi dans\u00a0<i><a title=\"La C\u00e8ne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_C%C3%A8ne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La C\u00e8ne<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"L'Adoration des mages (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_mages_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">L&rsquo;Adoration des Mages<\/a><\/i>\u00a0ou\u00a0<i><a title=\"La Bataille d'Anghiari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_d%27Anghiari\">La Bataille d&rsquo;Anghiari<\/a><\/i>. L\u00e9onard semble \u00e9galement se livrer \u00e0 de nombreux essais picturaux sur le sourire et particuli\u00e8rement sur les trois tableaux qu&rsquo;il conserve avec lui jusqu&rsquo;\u00e0 sa mort\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">La Sainte Anne<\/a><\/i>, le\u00a0<i><a title=\"Saint Jean-Baptiste (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i>La Joconde<\/i>\u00a0; le sourire y est l&rsquo;expression m\u00eame de la vie, de son dynamisme, de son caract\u00e8re \u00e9ph\u00e9m\u00e8re et de son ambigu\u00eft\u00e9<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ63_264-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ63-264\">248<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"L'huile_exclusivement\"><span id=\"L.27huile_exclusivement\"><\/span>L&rsquo;huile exclusivement<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ec\/Mona_Lisa%2C_by_Leonardo_da_Vinci%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/170px-Mona_Lisa%2C_by_Leonardo_da_Vinci%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ec\/Mona_Lisa%2C_by_Leonardo_da_Vinci%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/255px-Mona_Lisa%2C_by_Leonardo_da_Vinci%2C_from_C2RMF_retouched.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ec\/Mona_Lisa%2C_by_Leonardo_da_Vinci%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/340px-Mona_Lisa%2C_by_Leonardo_da_Vinci%2C_from_C2RMF_retouched.jpg 2x\" alt=\"Portrait peint repr\u00e9sentant une femme vue en buste, les bras crois\u00e9s devant elle et devant un paysage de campagne.\" width=\"170\" height=\"253\" data-file-width=\"7479\" data-file-height=\"11146\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">Portrait de Lisa Gherardini del Giocondo<\/a><\/i>, dit\u00a0<i>La Joconde<\/i>, entre\u00a0<time>1503<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1519<\/time>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0INV. 779.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Afin de reproduire tous les effets de\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8res<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"Ombre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombre\">ombres<\/a>\u00a0qu&rsquo;il observe dans la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>, L\u00e9onard cherche \u00e0 perfectionner sa\u00a0<a title=\"Technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technique\">technique<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>. Sur des panneaux de bois (de\u00a0<a title=\"Cypr\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cypr%C3%A8s\">cypr\u00e8s<\/a>, de\u00a0<a title=\"Poirier commun\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Poirier_commun\">poirier<\/a>, de\u00a0<a title=\"Sorbus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sorbus\">sorbier<\/a>, de\u00a0<a title=\"Noyer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noyer\">noyer<\/a>\u00a0ou le plus souvent de\u00a0<a title=\"Peuplier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peuplier\">peuplier<\/a>) pr\u00e9par\u00e9s de\u00a0<i><a title=\"Gesso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gesso\">Gesso<\/a><\/i>\u00a0puis de\u00a0<a title=\"C\u00e9ruse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9ruse\">blanc de plomb<\/a>, il trace un dessin presque invisible\u00a0; apr\u00e8s plusieurs autres \u00e9tapes, il met les formes en couleurs \u00e0 l&rsquo;aide de\u00a0<a title=\"Glacis (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glacis_(peinture)\">glacis<\/a>\u00a0et pose en particulier les ombres<sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS164_262-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS164-262\">246<\/a><\/sup>. Ces couches sont constitu\u00e9es de\u00a0<a title=\"Huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Huile\">m\u00e9diums huileux<\/a>\u00a0\u00e0 peine color\u00e9s\u00a0: le peintre obtient alors des\u00a0<a title=\"Aplat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aplat\">aplats<\/a>\u00a0presque transparents qui lui permettent de modeler les ombres et les lumi\u00e8res ou de fa\u00e7onner des formes visibles \u00e0 travers un vague voile brumeux. C&rsquo;est ce que L\u00e9onard appelle dans ses \u00e9crits le \u00ab\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><a title=\"Sfumato\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sfumato\">sfumato<\/a><\/span>\u00a0\u00bb, technique qui donne un l\u00e9ger flou \u00e0 ses\u00a0<a title=\"Contour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contour\">contours<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;image de la r\u00e9alit\u00e9 visible dans la nature et qui lui permet \u00e9galement d&rsquo;\u00e9voquer les l\u00e9gers mouvements de ses mod\u00e8les. Ici aussi, la\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"La Joconde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Joconde\">La Joconde<\/a><\/i>\u00a0et le\u00a0<i><a title=\"Jean le Baptiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_le_Baptiste\">Saint Jean Baptiste<\/a><\/i>, sont consid\u00e9r\u00e9s par les\u00a0<a title=\"Critique d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_d%27art\">critiques d&rsquo;art<\/a>\u00a0comme les sommets de ce proc\u00e9d\u00e9<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ31_266-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ31-266\">250<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217-219_242-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-219-242\">227<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin358_-_360,_367catalogue_267-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin358_-_360,_367catalogue-267\">251<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_(1452-1519)_-_The_Last_Supper_(1495-1498).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_Vinci_%281452-1519%29_-_The_Last_Supper_%281495-1498%29.jpg\/280px-Leonardo_da_Vinci_%281452-1519%29_-_The_Last_Supper_%281495-1498%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_Vinci_%281452-1519%29_-_The_Last_Supper_%281495-1498%29.jpg\/420px-Leonardo_da_Vinci_%281452-1519%29_-_The_Last_Supper_%281495-1498%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_Vinci_%281452-1519%29_-_The_Last_Supper_%281495-1498%29.jpg\/560px-Leonardo_da_Vinci_%281452-1519%29_-_The_Last_Supper_%281495-1498%29.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant une sc\u00e8ne de repas avec 13\u00a0hommes se tenant de front devant une tableau.\" width=\"280\" height=\"146\" data-file-width=\"5076\" data-file-height=\"2645\" \/><\/a><figcaption>La fresque de\u00a0<i><a title=\"La C\u00e8ne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_C%C3%A8ne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La C\u00e8ne<\/a><\/i>\u00a0est r\u00e9alis\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a title=\"D\u00e9trempe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9trempe\">d\u00e9trempe<\/a>\u00a0sur un\u00a0<a title=\"Glacis (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glacis_(peinture)\">glacis<\/a>\u00a0sur mur de\u00a0<a title=\"Chaux (mati\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaux_(mati%C3%A8re)\">chaux<\/a>\u00a0pr\u00e9par\u00e9 au\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i><a title=\"Gesso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gesso\">gesso<\/a><\/i><\/span>\u00a0et se d\u00e9t\u00e9riore du vivant m\u00eame de L\u00e9onard.\u00a0<time>1495<\/time>&#8211;<time>1498<\/time>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, monast\u00e8re de\u00a0<a title=\"\u00c9glise Santa Maria delle Grazie (Milan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_delle_Grazie_(Milan)\">Santa Maria Delle Grazie<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. LXVI:B.79.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En outre, toujours \u00e0 la recherche de la juste proposition afin de retranscrire au mieux les \u00e9motions de ses personnages, L\u00e9onard op\u00e8re par tentatives\u00a0: \u00e0 de multiples reprises, il revient sur ses sujets, les corrige ou superpose leurs formes ou leurs\u00a0<a title=\"Contour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contour\">contours<\/a>, il modifie ses premiers jets, mod\u00e8le peu \u00e0 peu ses\u00a0<a title=\"Volume\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Volume\">volumes<\/a>, ses\u00a0<a title=\"Ombre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombre\">ombres<\/a>\u00a0et perfectionne l&rsquo;expression de l&rsquo;\u00e2me humaine au gr\u00e9 de ses d\u00e9couvertes scientifiques ou de ses observations<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ23_268-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ23-268\">252<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais, la lenteur et la minutie du ma\u00eetre lui imposent de ne peindre qu&rsquo;\u00e0 la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>, celle-ci \u00e9tant la seule technique qui, par ses longs temps de s\u00e9chage, autorise ses innombrables retouches sur le tableau. Voil\u00e0 sans doute pourquoi, pendant ses ann\u00e9es d&rsquo;apprentissage, il ne s&rsquo;essaye pas \u00e0 la\u00a0<a title=\"Fresque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresque\">fresque<\/a>\u00a0et pourquoi il n&rsquo;a non plus \u00e9t\u00e9 appel\u00e9, au contraire de nombre de ses coll\u00e8gues, \u00e0 la d\u00e9coration de la\u00a0<a title=\"Chapelle Sixtine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Sixtine\">chapelle Sixtine<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1481<\/time><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ23_268-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ23-268\">252<\/a><\/sup>. La fresque de\u00a0<i><a title=\"La C\u00e8ne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_C%C3%A8ne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La C\u00e8ne<\/a><\/i>\u00a0qu&rsquo;il peint sur le mur du r\u00e9fectoire de\u00a0<a title=\"\u00c9glise Santa Maria delle Grazie (Milan)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Santa_Maria_delle_Grazie_(Milan)\">Santa Maria Delle Grazie<\/a>\u00a0entre\u00a0<time>1495<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1498<\/time>\u00a0est un exemple d\u00e9solant de cette limitation qu&rsquo;il essaye pourtant de d\u00e9passer maladroitement. L&rsquo;utilisation de\u00a0<a title=\"Glacis (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Glacis_(peinture)\">glacis<\/a>\u00a0\u00e0 la peinture \u00e0 l&rsquo;huile superpos\u00e9s \u00e0 des remplissages \u00e0 la\u00a0<a title=\"D\u00e9trempe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9trempe\">d\u00e9trempe<\/a>\u00a0\u2014\u00a0peinture adapt\u00e9e \u00e0 la fresque, mais au s\u00e9chage trop rapide pour L\u00e9onard\u00a0\u2014 sur une pr\u00e9paration de\u00a0<a title=\"Chaux (mati\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chaux_(mati%C3%A8re)\">chaux<\/a>\u00a0et de\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i><a title=\"Gesso\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gesso\">Gesso<\/a><\/i><\/span>\u00a0ne permet pas \u00e0 la fresque de se conserver longtemps et s&rsquo;en trouve d\u00e9j\u00e0 consid\u00e9rablement d\u00e9grad\u00e9e au cours du\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin220catalogue_269-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin220catalogue-269\">253<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_non_finito_ou_l\u2019inachev\u00e9\"><span id=\"Le_non_finito_ou_l.E2.80.99inachev.C3.A9\"><\/span>Le\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">non finito<\/span><\/i>\u00a0ou l\u2019inachev\u00e9<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo,_Madonna_Benois.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Leonardo%2C_Madonna_Benois.JPG\/220px-Leonardo%2C_Madonna_Benois.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Leonardo%2C_Madonna_Benois.JPG\/330px-Leonardo%2C_Madonna_Benois.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/78\/Leonardo%2C_Madonna_Benois.JPG\/440px-Leonardo%2C_Madonna_Benois.JPG 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant une femme souriant \u00e0 un b\u00e9b\u00e9 qu'elle porte sur les genoux.\" width=\"220\" height=\"352\" data-file-width=\"2864\" data-file-height=\"4588\" \/><\/a><figcaption>La\u00a0<i><a title=\"Madonna Benois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madonna_Benois\">Madonna Benois<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1475<\/time>&#8211;<time>1478<\/time>,\u00a0<a title=\"Saint-P\u00e9tersbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-P%C3%A9tersbourg\">Saint-P\u00e9tersbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'Ermitage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27Ermitage\">mus\u00e9e de l&rsquo;Ermitage<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref.\u0413\u042d-2773.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cependant, cette inlassable qu\u00eate de la beaut\u00e9 parfaite repr\u00e9sente un frein dans la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">production picturale<\/a>\u00a0du peintre, ce qui ne g\u00eane pas une production de nombreux dessins et \u00e9crits. La\u00a0<a title=\"Contemplation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contemplation\">contemplation<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Observation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Observation\">observation<\/a>\u00a0et la description des ph\u00e9nom\u00e8nes que L\u00e9onard cherche \u00e0 comprendre afin d&rsquo;amener sa peinture \u00e0 la perfection, l&rsquo;incitent \u00e0 travailler m\u00e9thodiquement et lentement\u00a0; L\u00e9onard s&rsquo;\u00e9carte parfois longtemps de la peinture au profit de ses recherches sur la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>. En cons\u00e9quence, certaines \u0153uvres restent \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat de projet ou d&rsquo;\u00e9bauche<sup id=\"cite_ref-Yacob201932-33_270-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Yacob201932-33-270\">254<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En outre, les incessantes retouches sur les\u00a0<a title=\"Contour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contour\">contours<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Composition picturale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Composition_picturale\">compositions<\/a>\u00a0sont \u00e9galement \u00e0 l&rsquo;origine de ce\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><a title=\"Non finito\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Non_finito\">non finito<\/a><\/span><\/i>\u00a0qui caract\u00e9rise l\u2019\u0153uvre de L\u00e9onard. Si la technique du\u00a0<a title=\"Sfumato\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sfumato\">sfumato<\/a>\u00a0permet tant de modelages et de recherches de l&rsquo;<a title=\"Ombre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombre\">ombre<\/a>\u00a0parfaite, les temps de\u00a0<a title=\"S\u00e9chage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9chage\">s\u00e9chage<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>\u00a0n&rsquo;en restent pas moins longs et rallongent consid\u00e9rablement le temps de gestation de l\u2019\u0153uvre<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ70_271-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ70-271\">255<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour\u00a0<a title=\"Vincent Delieuvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_Delieuvin\">Vincent Delieuvin<\/a>, cet \u00e9tat d&rsquo;inach\u00e8vement est difficile \u00e0 interpr\u00e9ter. Voulu on non, mais presque fondateur de l\u2019\u0153uvre de L\u00e9onard, il s&rsquo;agit sans doute du t\u00e9moin d&rsquo;une nouvelle tendance de libert\u00e9 cr\u00e9atrice. Contrairement \u00e0 ses trois premiers tableaux parfaitement achev\u00e9s (<i><a title=\"L'Annonciation (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Annonciation_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">L&rsquo;Annonciation<\/a><\/i>\u00a0vers 1472 \u2013 1475,\u00a0<i><a title=\"Portrait de Ginevra de' Benci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Ginevra_de%27_Benci\">Portrait de Ginevra de&rsquo; Benci<\/a><\/i>, vers 1474 \u2013 1476, et\u00a0<i><a title=\"La Madone \u00e0 l'\u0153illet (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_%C3%A0_l%27%C5%93illet_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">La Madone \u00e0 l&rsquo;\u0153illet<\/a><\/i>\u00a0vers 1473), l&rsquo;<i><a title=\"L'Adoration des mages (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_mages_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Adoration des Mages<\/a><\/i>, commenc\u00e9 en\u00a0<time>1482<\/time>\u00a0mais jamais achev\u00e9, marque le d\u00e9but d&rsquo;une p\u00e9riode o\u00f9 il commence des \u0153uvres auxquelles il n\u2019\u00e9prouve pas le besoin de mettre un terme. Le\u00a0<i><a title=\"Saint J\u00e9r\u00f4me (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_J%C3%A9r%C3%B4me_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Saint J\u00e9r\u00f4me<\/a><\/i>, vers 1483, est encore tr\u00e8s \u00e9bauch\u00e9 et la\u00a0<i><a title=\"Madonna Benois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madonna_Benois\">Madonna Benois<\/a><\/i>, dat\u00e9e entre 1478 et 1482, m\u00eame si elle pr\u00e9sente un aspect fini, laisse derri\u00e8re elle une fen\u00eatre ouverte sur un ciel vide traduisant probablement un paysage non termin\u00e9. L\u00e9onard laisse des tableaux avec des parties tr\u00e8s finies et d&rsquo;autres \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat d&rsquo;\u00e9bauches o\u00f9 il se donne probablement la libert\u00e9 de trouver une meilleure disposition ou de parfaire l&rsquo;ouvrage plus tard. Cette tendance semble tellement syst\u00e9matique qu&rsquo;elle pourrait constituer une sorte d&rsquo;exp\u00e9rience picturale \u00e0 l&rsquo;ambition artistique propre\u00a0: le\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">non finito<\/span><\/i><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin96catalogue_272-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin96catalogue-272\">256<\/a><\/sup>. L&rsquo;historien des arts sugg\u00e8re m\u00eame que L\u00e9onard pourrait avoir \u2014\u00a0peut-\u00eatre sans le r\u00e9aliser\u00a0\u2014 pouss\u00e9 la recr\u00e9ation de la nature tellement loin qu&rsquo;il arrive \u00e0 en reproduire le caract\u00e8re non achev\u00e9<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ70_271-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ70-271\">255<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_dessinateur\">Le dessinateur<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles connexes\u00a0:\u00a0<a title=\"Paysage de la vall\u00e9e de l'Arno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paysage_de_la_vall%C3%A9e_de_l%27Arno\">Paysage de la vall\u00e9e de l&rsquo;Arno<\/a>,\u00a0<a title=\"Homme de Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme_de_Vitruve\">Homme de Vitruve<\/a>,\u00a0<a title=\"Sainte Anne, la Vierge, l'Enfant J\u00e9sus et saint Jean-Baptiste enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge,_l%27Enfant_J%C3%A9sus_et_saint_Jean-Baptiste_enfant\">Sainte Anne, la Vierge, l&rsquo;Enfant J\u00e9sus et saint Jean-Baptiste enfant<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"T\u00eate de jeune femme (L\u00e9onard de Vinci, Turin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%AAte_de_jeune_femme_(L%C3%A9onard_de_Vinci,_Turin)\">T\u00eate de jeune femme (L\u00e9onard de Vinci, Turin)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour L\u00e9onard de Vinci, qui a une tendance\u00a0<a title=\"Graphorrh\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Graphorrh%C3%A9e\">graphomane<\/a>, le dessin est au c\u0153ur de la d\u00e9marche de sa\u00a0<a title=\"Pens\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pens%C3%A9e\">pens\u00e9e<\/a>\u00a0et constitue le \u00ab\u00a0fondement\u00a0\u00bb de la peinture. Dessiner est un acte graphique qui est sa seule mani\u00e8re d&rsquo;analyser et d&rsquo;ordonner ses observations<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217-224_273-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-224-273\">257<\/a><\/sup>. Sans cesse, il repr\u00e9sente tout ce qu&rsquo;il voit et \u00e9crit tout ce qu&rsquo;il lui vient \u00e0 l&rsquo;esprit, sans cacher ses id\u00e9es, mais en les m\u00e9langeant au fil de ses pens\u00e9es, tant et si bien qu&rsquo;il semble fonctionner par\u00a0<a title=\"Analogie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analogie\">analogie<\/a>\u00a0formelle et th\u00e9matique<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ38_274-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ38-274\">258<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"Hachures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hachures\">hachures<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"\u00c9criture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89criture\">\u00e9criture<\/a>\u00a0de L\u00e9onard indiquent qu&rsquo;il est\u00a0<a title=\"Gaucherie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaucherie\">gaucher<\/a>, il s&rsquo;agit par ailleurs d&rsquo;un fort crit\u00e8re d&rsquo;attribution de ses dessins \u2014\u00a0ajout\u00e9 au fait que la majorit\u00e9 d&rsquo;entre eux ont une lign\u00e9e de propri\u00e9taires ininterrompue<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue_275-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue-275\">259<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT12,_196_276-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT12,_196-276\">260<\/a><\/sup>. Pour autant, il ne peut s&rsquo;agir d&rsquo;un crit\u00e8re suffisant, certains de ses \u00e9l\u00e8ves droitiers choisissant de suivre son mod\u00e8le jusqu&rsquo;\u00e0 imiter ses hachures de gaucher<sup id=\"cite_ref-Bambach2003Draftsman-Bambach38_277-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bambach2003Draftsman-Bambach38-277\">261<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Un_classement_difficile\">Un classement difficile<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283,_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283%2C_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283%2C_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283%2C_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283%2C_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283%2C_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912283%2C_Recto_A_sheet_of_miscellaneous_studies.jpg 2x\" alt=\"Feuille manuscrite sur laquelle se c\u00f4toient des dessins de figures g\u00e9om\u00e9triques et de personnes.\" width=\"220\" height=\"161\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1467\" \/><\/a><figcaption><i>Feuille d&rsquo;\u00e9tude avec des figures g\u00e9om\u00e9triques, avec la t\u00eate et le torse d&rsquo;un homme \u00e2g\u00e9 et de profil et avec une \u00e9tude de nuages<\/i>, vers\u00a0<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912283.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u2019\u0153uvre dessin\u00e9e de L\u00e9onard est particuli\u00e8rement difficile \u00e0 classer\u00a0: malgr\u00e9 sa formation orient\u00e9e principalement vers l&rsquo;<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">art<\/a>, seuls quelques-uns de ses dessins sont des\u00a0<a title=\"\u00c9tude (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tude_(peinture)\">\u00e9tudes<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peintures<\/a>, de\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculptures<\/a>\u00a0ou de\u00a0<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">constructions<\/a>. La plupart d&rsquo;entre-eux ne portent qu&rsquo;indirectement sur le domaine artistique, comme la\u00a0<a title=\"Physiognomonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physiognomonie\">physionomie<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>, la\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a>\u00a0ou l&rsquo;<a title=\"Ombre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ombre\">ombre<\/a>, voire ne rel\u00e8vent que de recherches\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">scientifiques<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Technologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technologie\">techniques<\/a>, comme la\u00a0<a title=\"Cartographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cartographie\">cartographie<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Ing\u00e9nieur militaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur_militaire\">art militaire<\/a>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (technique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(technique)\">m\u00e9canique<\/a>. Il ressort que L\u00e9onard ne trace pas de v\u00e9ritable fronti\u00e8re entre ces domaines\u00a0: de nombreux documents comportent une simultan\u00e9it\u00e9 de recherches dans diff\u00e9rents domaines\u00a0; \u00e0 ce titre, la\u00a0<i>Feuille d&rsquo;\u00e9tude avec des figures g\u00e9om\u00e9triques, avec la t\u00eate et le torse d&rsquo;un homme \u00e2g\u00e9 et de profil et avec une \u00e9tude de nuages<\/i>\u00a0constitue un exemple significatif. De fait, il semble que le ma\u00eetre, en\u00a0<time>1508<\/time>, ne parvient pas \u00e0 effectuer de classement parmi ses travaux majoritairement compos\u00e9s d&rsquo;<a title=\"\u00c9bauche (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89bauche_(peinture)\">\u00e9bauches<\/a>, de\u00a0<a title=\"Dessin technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_technique\">plans<\/a>, de projets ou de concepts arrang\u00e9s les uns avec les autres<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT11_278-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT11-278\">262<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cette difficult\u00e9 s&rsquo;en trouve aggrav\u00e9e par de nombreux retranchements op\u00e9r\u00e9s dans la collection, parfois m\u00eame par L\u00e9onard. Les efforts de son h\u00e9ritier,\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Fancesco Melzi<\/a>, pour mettre de l&rsquo;ordre dans les notes et dessins sans en d\u00e9t\u00e9riorer l&rsquo;int\u00e9grit\u00e9 sont par la suite contrari\u00e9s par\u00a0<a title=\"Pompeo Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pompeo_Leoni\">Pomp\u00e9o L\u00e9oni<\/a>, un\u00a0<a title=\"Sculpteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpteur\">artiste<\/a>\u00a0qui entre en possession des documents vers\u00a0<time>1580<\/time>\u00a0et en d\u00e9coupe une majeure partie. Il colle le r\u00e9sultat de ses d\u00e9coupes dans deux cahiers, l&rsquo;un avec les dessins techniques que l&rsquo;on nomme aujourd&rsquo;hui le\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>\u00a0conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, l&rsquo;autre avec d&rsquo;autres dessins qu&rsquo;il consid\u00e8re artistiques et qui sont conserv\u00e9s \u00e0 la\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Windsor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Windsor\">ch\u00e2teau de Windsor<\/a>. M\u00eame si cette op\u00e9ration visait un but louable, elle aboutit \u00e0 des m\u00e9langes\u00a0: certains dessins conserv\u00e9s au\u00a0<a title=\"Royaume-Uni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume-Uni\">Royaume-Uni<\/a>\u00a0et consid\u00e9r\u00e9s comme techniques devraient se trouver \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0et inversement<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT11_278-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT11-278\">262<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Aspects_techniques\">Aspects techniques<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg\/220px-Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg\/330px-Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg\/440px-Head_of_a_Warrior_-_Da_Vinci_1.jpg 2x\" alt=\"Dessin crayonn\u00e9 repr\u00e9sentant un homme casqu\u00e9 et portant armure, vu de profil et en buste.\" width=\"220\" height=\"294\" data-file-width=\"1719\" data-file-height=\"2301\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Le Condottiere (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Condottiere_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Le Condottiere<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1475<\/time>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"British Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Museum\">British Museum<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01895.9.15.474.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les premiers dessins indiquent que L\u00e9onard privil\u00e9gie la\u00a0<a title=\"Plume (\u00e9criture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plume_(%C3%A9criture)\">plume<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Encre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encre\">encre<\/a>\u00a0brune qu&rsquo;il pose sur un premier trac\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Pierre noire (dessin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_noire_(dessin)\">pierre noire<\/a>\u00a0ou \u00e0 la\u00a0<a title=\"Pointe de m\u00e9tal (dessin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pointe_de_m%C3%A9tal_(dessin)\">pointe m\u00e9tallique<\/a>. Les premiers dessins pr\u00e9paratoires encore existants, comme l&rsquo;<i>\u00c9tude de bras<\/i>\u00a0et la\u00a0<i>T\u00eate de Profil<\/i>\u00a0ont probablement servi \u00e0 l&rsquo;<a title=\"L'Annonciation (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Annonciation_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Annonciation<\/a>\u00a0et montrent d\u00e9j\u00e0 l&rsquo;utilisation des\u00a0<a title=\"Hachures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hachures\">hachures<\/a>\u00a0que L\u00e9onard utilise dans nombre de ses dessins pour \u00e9tudier les ombres. Celles-ci permettent constater que le peintre utilise majoritairement sa main\u00a0<a title=\"Gaucherie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaucherie\">gauche<\/a>\u00a0pour dessiner. D\u00e8s son apprentissage, la pointe m\u00e9tallique semble \u00eatre son outil de pr\u00e9dilection pour sa capacit\u00e9 \u00e0 rendre les transitions d&rsquo;ombres comme le d\u00e9montre\u00a0<i><a title=\"Le Condottiere (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Condottiere_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Le Condottiere<\/a><\/i>\u00a0inspir\u00e9 d&rsquo;une \u0153uvre d&rsquo;<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andr\u00e9a del Verrocchio<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue_275-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue-275\">259<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vers\u00a0<time>1490<\/time>, il d\u00e9couvre la\u00a0<a title=\"Sanguine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sanguine\">sanguine<\/a>\u00a0(<a title=\"Craie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Craie\">craie<\/a>\u00a0rouge) pour sa facilit\u00e9 d&rsquo;estompage, ce qui lui permet un rendu plus nuanc\u00e9 de la physionomie et des expressions. Il semble d&rsquo;ailleurs que l&rsquo;usage de la\u00a0<a title=\"Pointe d'argent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pointe_d%27argent\">mine d&rsquo;argent<\/a>\u00a0diminue progressivement au profit de celui de la sanguine qu&rsquo;il adopte jusqu&rsquo;\u00e0 la fin de sa vie et qu&rsquo;il combine \u00e0 d&rsquo;autres techniques, au\u00a0<a title=\"Charbon de bois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charbon_de_bois\">charbon de bois<\/a>\u00a0notamment dans le\u00a0<i><a title=\"Portrait d'Isabelle d'Este (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27Isabelle_d%27Este_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Portait d&rsquo;Isabelle d&rsquo;Este<\/a><\/i>. De plus, le dessin \u00e0 la craie pr\u00e9sente, pour l&rsquo;\u00e9tude des transitions fluides entre\u00a0<a title=\"Clair-obscur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clair-obscur\">les zones sombre et claires<\/a>, des possibilit\u00e9s similaires \u00e0 la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>. Il continue par ailleurs \u00e0 utiliser l&rsquo;encre noire ou brune pour dessiner les contours les plus pr\u00e9cis<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ39_279-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ39-279\">263<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT10-11_280-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT10-11-280\">264<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_dessin_technique\">Le dessin technique<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281,_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e3\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281%2C_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281%2C_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e3\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281%2C_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281%2C_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e3\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281%2C_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912281%2C_The_cardiovascular_system_and_principal_organs_of_a_woman_c.1509-10.jpg 2x\" alt=\"Dessin repr\u00e9sentant un buste de femme avec, vus par transparence, ses organes g\u00e9nitaux, digestifs, cardio-vasculaires et respiratoires.\" width=\"220\" height=\"309\" data-file-width=\"1312\" data-file-height=\"1842\" \/><\/a><figcaption><i>Le syst\u00e8me cardiovasculaire et les principaux organes d&rsquo;une femme<\/i>, vers\u00a0<time>1510<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912281.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon L\u00e9onard, il existe un aspect de la r\u00e9alit\u00e9 scientifique qui est intransmissible par la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0: les\u00a0<a title=\"Contour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contour\">contours<\/a>\u00a0nets. Ceux-ci se brouillent chez le peintre car celui-ci doit laisser une place \u00e0 la\u00a0<a title=\"Beau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beau\">beaut\u00e9<\/a>, incompatible avec cette exigence de nettet\u00e9. Pour L\u00e9onard, seul le\u00a0<a title=\"Dessin technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_technique\">dessin technique<\/a>\u00a0permet de repr\u00e9senter le v\u00e9ritable contour des corps opaques<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217-224_273-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-224-273\">257<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;originalit\u00e9 de L\u00e9onard d\u00e9coule de ce qu&rsquo;il consid\u00e8re la\u00a0<a title=\"Vue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vue\">vue<\/a>\u00a0comme le premier des\u00a0<a title=\"Sens (physiologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sens_(physiologie)\">sens<\/a>, aussi repr\u00e9sente-t-il ses observations de la mani\u00e8re la plus synth\u00e9tique et compl\u00e8te possible. Cela se constate surtout dans ses dessins d&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>\u00a0o\u00f9 les parties de\u00a0<a title=\"Corps humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_humain\">corps<\/a>\u00a0se rapprochent de ses \u00e9tudes artistiques\u00a0: le r\u00e9sultat de la dissection d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Bras (segment de membre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bras_(segment_de_membre)\">bras<\/a>\u00a0humain en montre les\u00a0<a title=\"Muscle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Muscle\">muscles<\/a>\u00a0sous diff\u00e9rents angles, sous diff\u00e9rentes coupes alors m\u00eame que ces vues sont impossibles \u00e0 obtenir en\u00a0<a title=\"Dissection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dissection\">dissection<\/a>. Ses dessins peuvent devenir sch\u00e9matiques\u00a0: ainsi renonce-t-il petit \u00e0 petit \u00e0 la repr\u00e9sentation des muscles pour des esp\u00e8ces de\u00a0<a title=\"Corde (outil)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corde_(outil)\">cordes<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Transmission (m\u00e9canique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transmission_(m%C3%A9canique)\">transmission<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Force (physique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Force_(physique)\">forces<\/a>. Il semble qu&rsquo;il ait m\u00eame cherch\u00e9 \u00e0 repr\u00e9senter le corps humain dans son enti\u00e8ret\u00e9\u00a0: la\u00a0<i>Repr\u00e9sentation du corps f\u00e9minin<\/i>\u00a0en est un exemple significatif. Malgr\u00e9 les erreurs qu&rsquo;il y commet au regard de l&rsquo;anatomie \u2014\u00a0bien compr\u00e9hensibles au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0\u2014 il propose une repr\u00e9sentation transparente de la complexit\u00e9 des correspondances entre les\u00a0<a title=\"Organe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organe\">organes<\/a>. En introduisant une forme de\u00a0<a title=\"Fiction\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fiction\">fiction<\/a>\u00a0dans ce qu&rsquo;il consid\u00e8re comme une r\u00e9alit\u00e9\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">scientifique<\/a>, il se pr\u00e9sente comme le pr\u00e9curseur de l&rsquo;<a title=\"Illustration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Illustration\">illustration<\/a>\u00a0scientifique moderne qui prendra son essor \u00e0 la fin du\u00a0<a title=\"XIVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0notamment dans le\u00a0<i><a title=\"De humani corporis fabrica\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_humani_corporis_fabrica\">De Humani corporis fabrica<\/a><\/i>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Andr\u00e9 V\u00e9sale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_V%C3%A9sale\">Andr\u00e9 V\u00e9sale<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217-224_273-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-224-273\">257<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP40-41_281-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP40-41-281\">265<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT296-300_282-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT296-300-282\">266<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_Study_of_a_central_church.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_a_central_church.jpg\/220px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_a_central_church.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_a_central_church.jpg\/330px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_a_central_church.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8f\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_a_central_church.jpg\/440px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_a_central_church.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"315\" data-file-width=\"658\" data-file-height=\"942\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tudes pour un \u00e9difice de plan centr\u00e9<\/i>, vers\u00a0<time>1487<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<i>Codex Ashburnham<\/i>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, Biblioth\u00e8que de l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0folio 1875\/1.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses\u00a0<a title=\"Dessin d'architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_d%27architecture\">dessins d&rsquo;architecture<\/a>\u00a0ne sont pas \u00e0 proprement parler des\u00a0<a title=\"Dessin technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_technique\">repr\u00e9sentations techniques<\/a>. Cela d\u00e9coule d&rsquo;abord de l&rsquo;analogie qu&rsquo;il fait entre architecture et anatomie o\u00f9 le b\u00e2timent serait l&rsquo;organe (le\u00a0<a title=\"Microcosme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Microcosme\">microcosme<\/a>) quand la ville serait le corps (le\u00a0<a title=\"Macrocosme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macrocosme\">macrocosme<\/a>). De plus, il ne donne pas forc\u00e9ment des plans \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9chelle (proportion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89chelle_(proportion)\">\u00e9chelle<\/a>\u00a0qui auraient pu servir \u00e0 une quelconque ex\u00e9cution pratique. Enfin, ses dessins se r\u00e9v\u00e8lent plut\u00f4t \u00eatre des transpositions visionnaires d&rsquo;une certaine id\u00e9e d&rsquo;espace compact de b\u00e2timents comme sculpt\u00e9s dans la masse d&rsquo;une pierre. Le caract\u00e8re s\u00e9duisant de ces croquis dissimule mal leur aspect imaginaire et peu r\u00e9alisable. De fait, il semble que L\u00e9onard y appr\u00e9hende peu les r\u00e9alit\u00e9s physiques de l&rsquo;architecture<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT542_283-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT542-283\">267<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ50_284-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ50-284\">268<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL67_285-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL67-285\">269<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mais, d&rsquo;une mani\u00e8re g\u00e9n\u00e9rale, il ne semble pas que l&rsquo;aspect pratique de ses recherches ait une importance pour lui\u00a0: L\u00e9onard cherche avant tout de nouvelles possibilit\u00e9s, qu&rsquo;elles soient r\u00e9alisables ou non, car ce sont sa curiosit\u00e9 et son imagination qui le meuvent. Dans cet esprit, il con\u00e7oit de nombreuses \u00e9tudes sur le vol des\u00a0<a title=\"Oiseau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oiseau\">oiseaux<\/a>, sur l&rsquo;<a title=\"A\u00e9rodynamique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%A9rodynamique\">a\u00e9rodynamique<\/a>\u00a0et sur les possibilit\u00e9s d&rsquo;imiter le battement des ailes afin de faire voler l&rsquo;<a title=\"Homo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homo\">homme<\/a>. Un tel acharnement \u00e0 la recherche au-del\u00e0 du r\u00e9alisable combin\u00e9 au caract\u00e8re fantastique de ses dessins, pose l&rsquo;hypoth\u00e8se d&rsquo;un d\u00e9dain des r\u00e9elles possibilit\u00e9s de r\u00e9alisation en faveur d&rsquo;une infatigable\u00a0<a title=\"Curiosit\u00e9 (facult\u00e9)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Curiosit%C3%A9_(facult%C3%A9)\">curiosit\u00e9 scientifique<\/a>\u00a0du chercheur<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP37_98-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP37-98\">89<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Le_dessin_artistique_et_pr\u00e9paratoire\"><span id=\"Le_dessin_artistique_et_pr.C3.A9paratoire\"><\/span>Le dessin artistique et pr\u00e9paratoire<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Exact ou v\u00e9ritable, le trait du dessin scientifique limit\u00e9 \u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la connaissance de la quantit\u00e9 continue et discontinue\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0doit, dans le dessin pr\u00e9paratoire, devenir beau, harmonieux et traiter de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la qualit\u00e9, qui est la beaut\u00e9 des \u0153uvres de la nature et de l&rsquo;ornement du monde\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019225_286-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019225-286\">270<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De tr\u00e8s nombreux croquis de L\u00e9onard nous sont parvenus, contrairement aux peintres qui lui sont contemporains. Cependant, leurs destinations sont tr\u00e8s variables\u00a0: si certains ne se rattachent \u00e0 aucun tableau en particulier, d&rsquo;autres semblent avoir servi pour plusieurs \u0153uvres peintes \u2014\u00a0alors que par contraste la\u00a0<i>Joconde<\/i>, par exemple, ne pr\u00e9sente aucun croquis pr\u00e9paratoire. Une part importante des dessins artistiques de L\u00e9onard est davantage consacr\u00e9e \u00e0 l&rsquo;exploration des fondements de la cr\u00e9ation et \u00e0 la recherche de solutions formelles sans vraiment viser une application concr\u00e8te. Ainsi l&rsquo;artiste traite et collectionne ses propres dessins avec soin pour y faire appel quand l&rsquo;occasion se pr\u00e9sente<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT18_287-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT18-287\">271<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"La_composition_inculte\">La composition inculte<\/h6>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour trouver le beau et organiser sa composition, L\u00e9onard utilise un trait plus suggestif et plus rapide que ce qu&rsquo;il fait dans ses dessins \u00e0 vis\u00e9e scientifique. Son premier dessin dat\u00e9 par lui de\u00a0<time>1473<\/time>, le\u00a0<i><a title=\"Paysage de la vall\u00e9e de l'Arno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paysage_de_la_vall%C3%A9e_de_l%27Arno\">Paysage de la vall\u00e9e de l&rsquo;Arno<\/a><\/i>, est caract\u00e9ris\u00e9 par un trait s\u00fbr, \u00e9nergique mais encore contr\u00f4l\u00e9, tandis que les feuilles pr\u00e9paratoires de la\u00a0<i><a title=\"Madonna Benois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madonna_Benois\">Madone Benois<\/a><\/i>\u00a0pr\u00e9sentent de nombreux essais aux traits discontinus et aux contours repris cherchant plut\u00f4t \u00e0 trouver le bon mouvement qu&rsquo;\u00e0 respecter la rigueur anatomique<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue_275-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue-275\">259<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enseign\u00e9e ou inspir\u00e9e par son ma\u00eetre\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>, L\u00e9onard d\u00e9couvre cette m\u00e9thode au cours de ses jeunes ann\u00e9es et semble l&rsquo;adopter sous le nom de\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>componimento inculto<\/i><\/span>, la \u00ab\u00a0composition inculte\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue_275-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue-275\">259<\/a><\/sup>. Certains de ses dessins pr\u00e9paratoires prennent l&rsquo;apparence de gribouillages, sorte de taches parmi lesquelles il s\u00e9lectionne le contour le plus ad\u00e9quat \u00e0 sa composition<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin92_&amp;_144catalogue_288-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin92_&amp;_144catalogue-288\">272<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Seretti2021MET21_289-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Seretti2021MET21-289\">273<\/a><\/sup>.<\/p>\n<table class=\"gallery\" align=\"right\">\n<tbody>\n<tr>\n<td colspan=\"10\"><i><a title=\"\u00c9tude pour la Madone au chat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tude_pour_la_Madone_au_chat\">\u00c9tude pour la Madone au chat<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1480<\/time>,<br \/>\n<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"British Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Museum\">British Museum<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01856,0621.1<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"gallery-image\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Verso.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci,_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_(verso)_(cropped).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Leonardo_da_Vinci%2C_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_%28verso%29_%28cropped%29.jpg\/129px-Leonardo_da_Vinci%2C_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_%28verso%29_%28cropped%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Leonardo_da_Vinci%2C_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_%28verso%29_%28cropped%29.jpg\/194px-Leonardo_da_Vinci%2C_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_%28verso%29_%28cropped%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Leonardo_da_Vinci%2C_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_%28verso%29_%28cropped%29.jpg\/259px-Leonardo_da_Vinci%2C_Study_for_the_Madonna_of_the_Cat_%28verso%29_%28cropped%29.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"129\" height=\"180\" data-file-width=\"650\" data-file-height=\"904\" \/><\/a><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<div class=\"gallerytext\"><center>Verso.<\/center>\u00a0<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"gallery-image\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Recto.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_1856,0621.1,_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_(cropped).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_Vinci_-_1856%2C0621.1%2C_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_%28cropped%29.jpg\/131px-Leonardo_da_Vinci_-_1856%2C0621.1%2C_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_%28cropped%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_Vinci_-_1856%2C0621.1%2C_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_%28cropped%29.jpg\/197px-Leonardo_da_Vinci_-_1856%2C0621.1%2C_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_%28cropped%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_Vinci_-_1856%2C0621.1%2C_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_%28cropped%29.jpg\/262px-Leonardo_da_Vinci_-_1856%2C0621.1%2C_The_Virgin_and_Christ_Child_with_a_cat_%28cropped%29.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"131\" height=\"180\" data-file-width=\"1352\" data-file-height=\"1856\" \/><\/a><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<div class=\"gallerytext\"><center>Recto.<\/center>\u00a0<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<i><a title=\"\u00c9tude pour la Madone au chat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tude_pour_la_Madone_au_chat\">Madone au chat<\/a><\/i>\u00a0est un des meilleurs t\u00e9moins de cette fa\u00e7on de dessiner o\u00f9 L\u00e9onard se livre \u00e0 des recherches de composition et essaye de nombreuses propositions\u00a0: L\u00e9onard y effectue plusieurs tentatives se couvrant les unes les autres\u00a0; il n&rsquo;h\u00e9site pas ensuite \u00e0 retourner la feuille de son dessin pour y dessiner, par transparence, le trait choisi entre tous ceux qu&rsquo;il a pr\u00e9c\u00e9demment dessin\u00e9 pour construire sa composition<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019226_290-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019226-290\">274<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue_275-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin91catalogue-275\">259<\/a><\/sup>. Ce proc\u00e9d\u00e9 est \u00e9galement visible dans une \u00e9tude pour\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne, la Vierge et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT19_291-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT19-291\">275<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i><a title=\"L'Adoration des mages (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_mages_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">L&rsquo;Adoration des Mages<\/a><\/i>\u00a0illustre \u00e9galement le\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>componimento inculto<\/i><\/span>\u00a0: une \u00e9tude par\u00a0<a title=\"R\u00e9flectographie infrarouge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9flectographie_infrarouge\">r\u00e9flectographie infrarouge<\/a>\u00a0r\u00e9v\u00e8le la pr\u00e9sence du\u00a0<a title=\"Dessin sous-jacent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_sous-jacent\">dessin sous-jacent<\/a>\u00a0qui pr\u00e9sente de nombreux traits discontinus et abondamment repris, notamment sur le groupe de personnages de droite\u00a0; le dessin \u00e9tudie simultan\u00e9ment tellement de postures qu&rsquo;il appara\u00eet comme une zone sombre et assez informe<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin93catalogue_292-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin93catalogue-292\">276<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading6\" style=\"text-align: justify;\">\n<h6 id=\"Mouvements_et_sentiments_int\u00e9rieurs\"><span id=\"Mouvements_et_sentiments_int.C3.A9rieurs\"><\/span>Mouvements et sentiments int\u00e9rieurs<\/h6>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg\/180px-Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg\/270px-Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg\/360px-Leonardo_da_Vinci_-_Study_of_a_Warrior%27s_Head_for_the_Battle_of_Anghiari_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Dessin au crayon avec estompes repr\u00e9sentant la t\u00eate d'un homme vue de c\u00f4t\u00e9 en train de crier.\" width=\"180\" height=\"219\" data-file-width=\"3639\" data-file-height=\"4429\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tude de la t\u00eate d&rsquo;un soldat pour\u00a0<a title=\"La Bataille d'Anghiari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_d%27Anghiari\">La Bataile d&rsquo;Anghiari<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1505<\/time>,\u00a0<a title=\"Budapest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Budapest\">Budapest<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Budapest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Budapest\">mus\u00e9e des Beaux-Arts<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01774r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il semble que cette pratique de la composition inculte \u2014\u00a0que\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0qualifie en\u00a0<time>1550<\/time>\u00a0de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0licence dans la r\u00e8gle\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u2014 fasse \u00e9cole dans l&rsquo;histoire des arts de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>\u00a0: en privil\u00e9giant le mouvement physique et spirituel des personnages sur leurs formes ext\u00e9rieures, il affranchit le peintre du devoir d&rsquo;imitation et l&rsquo;invite \u00e0 transcender cette imitation vers une restitution plus compl\u00e8te de la vie dans son enti\u00e8ret\u00e9 et dans sa globalit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin93catalogue_292-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin93catalogue-292\">276<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Seretti2021MET21_289-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Seretti2021MET21-289\">273<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard propose de d\u00e9passer l&rsquo;imitation fid\u00e8le des formes ext\u00e9rieures au b\u00e9n\u00e9fice d&rsquo;une \u00e9tude des mouvements des figures qui en traduisent les\u00a0<a title=\"Sentiment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sentiment\">sentiments<\/a>\u00a0int\u00e9rieurs<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin92_&amp;_144catalogue_288-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin92_&amp;_144catalogue-288\">272<\/a><\/sup>. Ces mouvements font l\u2019objet de beaucoup d&rsquo;\u00e9tudes de la part de L\u00e9onard. M\u00eame ses \u00e9tudes scientifiques font \u00e9cho \u00e0 cette r\u00e9flexion\u00a0: ainsi son travail sur l&rsquo;\u00e9coulement de l&rsquo;eau ou sur des paysages apparemment statiques traduit une volont\u00e9 de repr\u00e9senter le mouvement dans la fixit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT478_293-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT478-293\">277<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0Le bon peintre doit peindre deux choses importantes\u00a0: l&rsquo;homme et les intentions de son esprit. La premi\u00e8re est ais\u00e9e, la seconde d\u00e9licate, car elle doit \u00eatre obtenue par la repr\u00e9sentation des gestes et des mouvements des membres.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT16_294-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT16-294\">278<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<cite><i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la Peinture<\/a><\/i>\u00a0TPL 180<\/cite><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Communication non verbale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Communication_non_verbale\">langage des corps<\/a>\u00a0est \u00e9galement un moyen de raconter une histoire\u00a0: L\u00e9onard cherche \u00e0 assigner le bon geste \u00e0 chaque personnage en n&rsquo;h\u00e9sitant pas \u00e0 revenir sur les contours de ses mod\u00e8les, \u00e0 superposer les diff\u00e9rentes positions des membres et m\u00eame \u00e0 en exag\u00e9rer les poses ou \u00e0 en d\u00e9former l&rsquo;<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomie<\/a>, comme pour la\u00a0<i>Figure grotesque<\/i>\u00a0qu&rsquo;il dessine vers\u00a0<time>1500<\/time><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin92_&amp;_144catalogue_288-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin92_&amp;_144catalogue-288\">272<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_Study_of_five_grotesque_heads.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_five_grotesque_heads.jpg\/220px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_five_grotesque_heads.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_five_grotesque_heads.jpg\/330px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_five_grotesque_heads.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9d\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_five_grotesque_heads.jpg\/440px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_five_grotesque_heads.jpg 2x\" alt=\"Dessin crayonn\u00e9 repr\u00e9sentant cinq personnages caricatur\u00e9s vus en buste.\" width=\"220\" height=\"277\" data-file-width=\"809\" data-file-height=\"1017\" \/><\/a><figcaption><i>Cinq t\u00eates grotesques<\/i>, vers\u00a0<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912495.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour L\u00e9onard les\u00a0<a title=\"\u00c9motion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89motion\">\u00e9motions<\/a>\u00a0du moment se refl\u00e8tent imm\u00e9diatement sur le\u00a0<a title=\"Visage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Visage\">visage<\/a>\u00a0du mod\u00e8le. Au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0il n&rsquo;est pas rare de relier les traits d&rsquo;une personne avec son caract\u00e8re, en relation avec la\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie des humeurs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie_des_humeurs\">th\u00e9orie des humeurs<\/a>\u00a0selon laquelle la sant\u00e9 d&rsquo;une personne d\u00e9pend de l&rsquo;\u00e9quilibre entre les quatre humeurs qui forment le caract\u00e8re (<a title=\"Bile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bile\">bileux<\/a>,\u00a0<a title=\"Sang\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sang\">sanguin<\/a>,\u00a0<a title=\"Atrabilaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Atrabilaire\">atrabilaire<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Flegmatique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Flegmatique\">flegmatique<\/a>)\u00a0: L\u00e9onard pr\u00e9sume ainsi l&rsquo;existence d&rsquo;un lien direct entre le\u00a0<a title=\"Caract\u00e8re (psychologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caract%C3%A8re_(psychologie)\">caract\u00e8re<\/a>\u00a0d&rsquo;une personne et sa physionomie (la\u00a0<a title=\"Physiognomonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physiognomonie\">physiognomonie<\/a>)<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP42_295-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP42-295\">279<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ62-63_296-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ62-63-296\">280<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard illustre cette pens\u00e9e dans de nombreuses\u00a0<a title=\"Caricature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caricature\">caricatures<\/a>\u00a0par ailleurs majoritairement compos\u00e9es de t\u00eates d&rsquo;hommes \u00e2g\u00e9s parfois confront\u00e9es \u00e0 celle d&rsquo;un jeune homme ou de personnages qui s&rsquo;opposent par leur\u00a0<a title=\"Genre (sciences sociales)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Genre_(sciences_sociales)\">genre<\/a>\u00a0ou par leurs traits en miroir. Par exemple, dans le dessin des\u00a0<i>Cinq t\u00eates grotesques<\/i>, L\u00e9onard oppose le caract\u00e8re positif d&rsquo;un personnage portant une couronne de laurier et le caract\u00e8re n\u00e9gatif des visages grima\u00e7ants de quatre autres personnages qui l&rsquo;entourent<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP42_295-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP42-295\">279<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ62-63_296-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ62-63-296\">280<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ces caricatures sont sans doute des tentatives d&rsquo;analyse de la structure du visage en rapport avec les travaux d&rsquo;anatomie de L\u00e9onard ou peuvent traduire une intention comique peut-\u00eatre en rapport avec la\u00a0<a title=\"Burlesque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Burlesque\">com\u00e9die<\/a>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Po\u00e9sie burlesque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9sie_burlesque\">po\u00e9sie burlesque<\/a>\u00a0dont le peintre est friand. Giorgio Vasari rapporte que, si L\u00e9onard voyait une personne qui avait un visage int\u00e9ressant, il la suivait toute la journ\u00e9e pour l&rsquo;observer et en fin de journ\u00e9e,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il le dessinait comme s&rsquo;il l&rsquo;avait sous les yeux\u00a0\u00bb<\/span>. Quoi qu&rsquo;il en soit, L\u00e9onard semble tirer l&rsquo;inspiration de nombreux dessins pr\u00e9paratoires dans cet ensemble de croquis caricaturaux pour l&rsquo;\u00e9laboration de\u00a0<i><a title=\"L'Adoration des mages (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_mages_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">L&rsquo;Adoration des Mages<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"La Bataille d'Anghiari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Bataille_d%27Anghiari\">la Bataille d&rsquo;Anghiari<\/a><\/i>\u00a0ou encore\u00a0<a title=\"La C\u00e8ne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_C%C3%A8ne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\"><i>La C\u00e8ne<\/i><\/a>. Il recommande par ailleurs \u00e0 ses \u00e9l\u00e8ves de multiplier les \u00e9tudes des d\u00e9tails physionomiques afin d&rsquo;en retirer les meilleurs motifs\u00a0: un passage du\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la Peinture<\/a><\/i>\u00a0indique par exemple que L\u00e9onard divise les diff\u00e9rentes formes de\u00a0<a title=\"Nez\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nez\">nez<\/a>\u00a0en trois cat\u00e9gories comportant elles-m\u00eames plusieurs sous-cat\u00e9gories<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT216-217_297-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT216-217-297\">281<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019378_298-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019378-298\">282<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Proportions_humaines\">Proportions humaines<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Leonardo_da_vinci%2C_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg\/220px-Leonardo_da_vinci%2C_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Leonardo_da_vinci%2C_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg\/330px-Leonardo_da_vinci%2C_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Leonardo_da_vinci%2C_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg\/440px-Leonardo_da_vinci%2C_Male_head_in_profile_with_proportions.jpg 2x\" alt=\"Feuille manuscrite comportant un dessin repr\u00e9sentant un homme vu de profil au-dessous duquel est \u00e9crit une note manuscrite.\" width=\"220\" height=\"275\" data-file-width=\"3080\" data-file-height=\"3852\" \/><\/a><figcaption><i>Profil d&rsquo;un homme en buste avec \u00e9tude de proportions<\/i>,\u00a0<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>,\u00a0<a title=\"Galeries de l'Acad\u00e9mie de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galeries_de_l%27Acad%C3%A9mie_de_Venise\">Galeries de l&rsquo;Acad\u00e9mie<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.236.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<a title=\"\u00c9tude (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tude_(peinture)\">\u00e9tudes<\/a>\u00a0de L\u00e9onard qui portent sur les proportions humaines s&rsquo;inscrivent dans le cadre des recherches graphiques \u00e0 propos de l&rsquo;activit\u00e9 artistique du peintre. Ces \u00e9tudes portent principalement sur l&rsquo;<a title=\"Homo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homo\">homme<\/a>, les\u00a0<a title=\"Cheval\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cheval\">chevaux<\/a>\u00a0et plus rarement sur les\u00a0<a title=\"Animal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animal\">animaux<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT262_299-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT262-299\">283<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u2019int\u00e9r\u00eat pour les proportions humaines est alors ancien\u00a0: d\u00e8s l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>, le sculpteur\u00a0<a title=\"Polycl\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polycl%C3%A8te\">Polycl\u00e8te<\/a>\u00a0en r\u00e9alise plusieurs et, depuis le\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>, de nombreux artistes suivent le\u00a0<a title=\"Canon esth\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canon_esth%C3%A9tique\">canon<\/a>\u00a0moins exact dit \u00ab\u00a0du Mont Athos\u00a0\u00bb qui divise le\u00a0<a title=\"Corps humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_humain\">corps humain<\/a>\u00a0en neuf parties\u00a0; ce n&rsquo;est qu&rsquo;au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0que\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0perfectionne ce canon. \u00c0 partir de\u00a0<time>1489<\/time>, L\u00e9onard travaille sur un projet de\u00a0<a title=\"Trait\u00e9 (litt\u00e9rature)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_(litt%C3%A9rature)\">trait\u00e9<\/a>\u00a0qu&rsquo;il intitule\u00a0<i>De la figure humaine<\/i>\u00a0o\u00f9 il \u00e9tudie les proportions humaines par de nombreuses mesures syst\u00e9matiques sur deux jeunes hommes. Il pense \u00e9tudier les proportions des diff\u00e9rentes parties du corps entre elles, les incluant dans un sch\u00e9ma\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e9trie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A9trie\">g\u00e9om\u00e9trique<\/a>\u00a0lisible et non plus principalement \u00e9tabli en mesures absolues. Cependant, son travail reste tr\u00e8s exp\u00e9rimental\u00a0: dans les dessins de\u00a0<a title=\"T\u00eate (anatomie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%AAte_(anatomie)\">t\u00eates humaines<\/a>, le\u00a0<a title=\"R\u00e9glure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9glure\">quadrillage<\/a>\u00a0qui souligne les proportions n&rsquo;est pos\u00e9 qu&rsquo;apr\u00e8s avoir dessin\u00e9 le sujet. Ce qui signifie que le travail en est encore au stade de recherches. L\u00e9onard ajoute les mensurations \u00e0 partir d&rsquo;une image qui lui est famili\u00e8re et pour laquelle il ne suit pas encore un sch\u00e9ma de proportions fixes, comme le fera quelques ann\u00e9es plus tard\u00a0<a title=\"Albrecht D\u00fcrer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albrecht_D%C3%BCrer\">Albrecht D\u00fcrer<\/a>\u00a0(<time>1471<\/time>&#8211;<time>1528<\/time>) en\u00a0<time>1528<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT262_299-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT262-299\">283<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg\/220px-Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg\/330px-Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg\/440px-Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg 2x\" alt=\"Dessin repr\u00e9sentant un homme vu en pied dont les traits superposent deux positions : les membres tendus inscrits dans un carr\u00e9 et les membres \u00e9cart\u00e9s inscrits dans un cercle.\" width=\"220\" height=\"299\" data-file-width=\"2258\" data-file-height=\"3070\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;<i><a title=\"Homme de Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme_de_Vitruve\">Homme de Vitruve<\/a><\/i>,\u00a0<time>1485<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>,\u00a0<a title=\"Galeries de l'Acad\u00e9mie de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galeries_de_l%27Acad%C3%A9mie_de_Venise\">Galeries de l&rsquo;Acad\u00e9mie<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.228.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cependant, parmi toutes les \u00e9tudes de proportions de L\u00e9onard, l\u2019<i><a title=\"Homme de Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme_de_Vitruve\">Homme de Vitruve<\/a><\/i>, repr\u00e9sente une exception\u00a0: il s&rsquo;agit d&rsquo;une \u00e9tude soign\u00e9e, qui s&rsquo;\u00e9carte de toutes ses recherches pr\u00e9c\u00e9dentes et \u00e0 propos de laquelle il effectue une longue s\u00e9rie de mesures<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT262-263_300-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT262-263-300\">284<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP37-39_301-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP37-39-301\">285<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00e9tude de l&rsquo;<i>Homme de Vitruve<\/i>\u00a0que L\u00e9onard entreprends constitue une remise en cause des proportions humaines relev\u00e9es depuis l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>. Ce travail a pour origine les recherches de l&rsquo;<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a>\u00a0<a title=\"Empire romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_romain\">romain<\/a>\u00a0<a title=\"Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitruve\">Vitruve<\/a>\u00a0(<a title=\"Ier si\u00e8cle av. J.-C.\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ier_si%C3%A8cle_av._J.-C.\"><abbr class=\"abbr\" title=\"1\u1d49\u02b3 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">I<\/span><sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap\" title=\"avant J\u00e9sus-Christ\">av. J.-C.<\/abbr><\/a>) qui, dans son\u00a0<i><a title=\"De architectura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_architectura\">De architectura libri decem<\/a><\/i>, s\u2019appuie sur un syst\u00e8me\u00a0<a title=\"Gr\u00e8ce antique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A8ce_antique\">grec<\/a>\u00a0appel\u00e9 \u00ab\u00a0<a title=\"M\u00e9trologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9trologie\">m\u00e9trologie<\/a>\u00a0\u00bb . Vitruve travaille sur un syst\u00e8me fractionn\u00e9 dans lequel l&rsquo;\u00e9cartement des\u00a0<a title=\"Membre sup\u00e9rieur (anatomie humaine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Membre_sup%C3%A9rieur_(anatomie_humaine)\">bras<\/a>\u00a0tendus \u00e9quivaut \u00e0 la\u00a0<a title=\"Taille (anthropom\u00e9trie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taille_(anthropom%C3%A9trie)\">taille<\/a>\u00a0de l&rsquo;homme\u00a0<a title=\"Adulte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adulte\">adulte<\/a>\u00a0; cette taille est divis\u00e9e en plusieurs parties avec un syst\u00e8me de proportions du\u00a0<a title=\"Corps humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_humain\">corps humain<\/a>\u00a0faisant appel au syst\u00e8me\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me duod\u00e9cimal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_duod%C3%A9cimal\">duod\u00e9cimal<\/a>\u00a0dont les d\u00e9nominateurs sont pairs \u2014\u00a0m\u00e9thodologie qui perdurera jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;introduction du\u00a0<a title=\"M\u00e8tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A8tre\">m\u00e8tre<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT262-263_300-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT262-263-300\">284<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP37-39_301-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP37-39-301\">285<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rompant avec le syst\u00e8me duod\u00e9cimal antique et avec les proportions antiques, les recherches empiriques de L\u00e9onard contredisent le canon produit par l&rsquo;antique syst\u00e8me m\u00e9trologique\u00a0: ainsi il ram\u00e8ne \u00e0\u00a0<span class=\"frac nowrap\"><sup>1<\/sup>\u2044<sub>7<\/sub><\/span>, la proportion des pieds par rapport \u00e0 la hauteur du corps quand Vitruve l&rsquo;\u00e9valuait \u00e0\u00a0<span class=\"frac nowrap\"><sup>1<\/sup>\u2044<sub>6<\/sub><\/span>\u00a0; de m\u00eame, redessinant l&rsquo;<a title=\"Homme de Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme_de_Vitruve\">Homme de Vitruve<\/a>, il en revoit les mesures et r\u00e9sout le canon antique en pla\u00e7ant le centre de l&rsquo;<i>homo ad circulum<\/i>\u00a0(le\u00a0<a title=\"Cercle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cercle\">cercle<\/a>) au\u00a0<a title=\"Nombril\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nombril\">nombril<\/a>\u00a0et celui de l\u2019<i>homo ad quadratum<\/i>\u00a0(le\u00a0<a title=\"Carr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carr%C3%A9\">carr\u00e9<\/a>) au-dessus du\u00a0<a title=\"Pubis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pubis\">pubis<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT263_302-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT263-302\">286<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP37-39_301-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP37-39-301\">285<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;un point de vue purement artistique, il est permis de se demander si l&rsquo;<i>Homme de Vitruve<\/i>, un dessin aussi bien soign\u00e9, \u00e0 la mise en page si \u00e9labor\u00e9e et \u00e9manant de recherches aussi pr\u00e9cises, a encore un rapport avec l&rsquo;activit\u00e9 artistique de L\u00e9onard. Le travail normal d&rsquo;un peintre ne requiert pas tant de calculs aussi pouss\u00e9s. En outre, aucune autre \u00e9tude de L\u00e9onard n&rsquo;atteint un tel niveau artistique et un tel degr\u00e9 d&rsquo;exactitude compar\u00e9 \u00e0 ce travail qui, apr\u00e8s tout, est une interpr\u00e9tation d&rsquo;un point de vue qui n&rsquo;\u00e9tait initialement pas le sien. Ceci pourrait \u00eatre l&rsquo;indice d&rsquo;un projet plus ambitieux qu&rsquo;une simple \u00e9tude\u00a0: l&rsquo;<i>Homme de Vitruve<\/i>\u00a0est peut-\u00eatre destin\u00e9 \u00e0 \u00eatre plac\u00e9 en ouverture ou en cl\u00f4ture d&rsquo;un trait\u00e9. Il semble que, face aux difficult\u00e9s que le projet de l&rsquo;<i>Homme de Vitruve<\/i>\u00a0a mis en \u00e9vidence, L\u00e9onard arr\u00eate de produire toute nouvelle \u00e9tude de proportions<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT263_302-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT263-302\">286<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Spectacles_et_all\u00e9gories\"><span id=\"Spectacles_et_all.C3.A9gories\"><\/span>Spectacles et all\u00e9gories<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_fancydress_costume.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e5\/Leonardo_fancydress_costume.JPG\/170px-Leonardo_fancydress_costume.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e5\/Leonardo_fancydress_costume.JPG\/255px-Leonardo_fancydress_costume.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e5\/Leonardo_fancydress_costume.JPG\/340px-Leonardo_fancydress_costume.JPG 2x\" alt=\"Dessin crayonn\u00e9 repr\u00e9sentant un homme vu en pied.\" width=\"170\" height=\"252\" data-file-width=\"1413\" data-file-height=\"2094\" \/><\/a><figcaption><i>Dessin d&rsquo;un jeune homme costum\u00e9, une lance dans la main droite<\/i>, vers\u00a0<time>1517<\/time>&#8211;<time>1518<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912575.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis sa formation \u00e0 l&rsquo;atelier de\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Verrocchio<\/a>, L\u00e9onard est un grand amateur de\u00a0<a title=\"Burlesque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Burlesque\">com\u00e9die<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Po\u00e9sie burlesque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Po%C3%A9sie_burlesque\">po\u00e9sie burlesque<\/a>, il aime le\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre\">th\u00e9\u00e2tre<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"F\u00eate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%AAte\">f\u00eate<\/a>, le\u00a0<a title=\"Divertissement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Divertissement\">divertissement<\/a>, les\u00a0<a title=\"Merveilles imaginaires\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Merveilles_imaginaires\">merveilles<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Automate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automate\">automates<\/a>\u00a0sont pour lui le terrain fabuleux de nouvelles inventions et d&rsquo;inspirations pour ses recherches. D\u00e8s lors il prend part \u00e0 l&rsquo;\u00e9laboration de plusieurs\u00a0<a title=\"Sc\u00e9nographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A9nographie\">d\u00e9cors de th\u00e9\u00e2tre et de spectacles<\/a>\u00a0organis\u00e9s par ses commanditaires\u00a0: pour\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>, \u00e0 Florence, il participe \u00e0 des d\u00e9corations de f\u00eates et s&rsquo;occupe de la conservation d\u2019\u0153uvre\u00a0<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">antiques<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC45_39-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC45-39\">33<\/a><\/sup>, \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, en\u00a0<time>1490<\/time>, \u00e0 l&rsquo;aide de ses machineries, il cr\u00e9e la mise en sc\u00e8ne des F\u00eates du Paradis au ch\u00e2teau des\u00a0<a title=\"Famille Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Sforza\">Sforza<\/a>\u00a0aupr\u00e8s desquels il est \u00ab\u00a0ordonnateur des f\u00eates\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS142_303-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS142-303\">287<\/a><\/sup>\u00a0en\u00a0<time>1515<\/time>, \u00e0 Florence encore, il dessine les plans d&rsquo;un\u00a0<i>Lion m\u00e9canique<\/i>\u00a0qui est envoy\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lyon\">Lyon<\/a>\u00a0pour le couronnement de\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a><sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS71,_118_304-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS71,_118-304\">288<\/a><\/sup>\u00a0aupr\u00e8s de qui il termine sa vie en organisant spectacles et mariages<sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS142_303-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS142-303\">287<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699,_Pictographs_c.1487-90.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912699%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg 2x\" alt=\"Feuille comportant \u00e9critures manuscrites et petits dessins dispos\u00e9s en lignes.\" width=\"220\" height=\"219\" data-file-width=\"772\" data-file-height=\"768\" \/><\/a><figcaption><i>R\u00e9bus<\/i>, vers\u00a0<time>1487<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912699.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plusieurs\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessins<\/a>\u00a0et \u00e9tudes relatifs \u00e0 cette activit\u00e9 refl\u00e8tent cette soif qu&rsquo;\u00e9prouve L\u00e9onard pour les repr\u00e9sentations\u00a0<a title=\"All\u00e9gorie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/All%C3%A9gorie\">all\u00e9goriques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Spectacle vivant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Spectacle_vivant\">spectaculaires<\/a>. Notamment les\u00a0<a title=\"Caricature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caricature\">caricatures<\/a>\u00a0de personnages grotesques mais aussi les dessins dits \u00ab\u00a0all\u00e9goriques\u00a0\u00bb qui nourrissent une grande fascination aupr\u00e8s des spectateurs et des\u00a0<a title=\"Commanditaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commanditaire\">commanditaires<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0: l&rsquo;id\u00e9e qu&rsquo;un simple dessin puisse avoir un sens cach\u00e9 ou un message\u00a0<a title=\"Cryptographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cryptographie\">crypt\u00e9<\/a>\u00a0suscite une grande attirance aupr\u00e8s du public lettr\u00e9. Ces all\u00e9gories animent souvent les processions, les\u00a0<a title=\"Tournoi (Moyen \u00c2ge)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tournoi_(Moyen_%C3%82ge)\">tournois<\/a>\u00a0ou les repr\u00e9sentations sc\u00e9niques ou alors sont souvent de simples dessins ou des\u00a0<a title=\"R\u00e9bus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9bus\">r\u00e9bus<\/a>\u00a0destin\u00e9s \u00e0 divertir<span class=\"need_ref\" title=\"La source est insuffisamment fiable.\"><sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS420_305-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS420-305\">289<\/a><\/sup><\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence \u00e0 confirmer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_%C3%A0_confirmer\">[r\u00e9f.\u00a0\u00e0 confirmer]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cependant, les messages que contiennent les all\u00e9gories r\u00e9sident souvent dans la combinaison d&rsquo;une image et d&rsquo;un texte, et, l\u00e0, se trouve sans doute une contradiction dans la conviction de L\u00e9onard que l&rsquo;image est sup\u00e9rieure \u00e0 la parole\u00a0: une image all\u00e9gorique n&rsquo;est compl\u00e8te que si elle se soumet \u00e0 un texte. Quoi qu&rsquo;il en soit, L\u00e9onard dessine des croquis sous-titr\u00e9s comme \u00ab\u00a0la vertu luttant contre l&rsquo;envie\u00a0\u00bb ou encore dans l&rsquo;<i>All\u00e9gorie au l\u00e9zard symbole de la v\u00e9rit\u00e9<\/i>\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le l\u00e9zard fid\u00e8le \u00e0 l&rsquo;homme, voyant celui-ci endormi, combat le serpent\u00a0; et constatant qu&rsquo;il ne peut le vaincre, il court sur le visage de l&rsquo;homme et le r\u00e9veille pour que le serpent ne puisse faire de mal \u00e0 l&rsquo;homme\u00a0\u00bb<\/span>, l\u00e9gende sans laquelle l&rsquo;image est difficile \u00e0 comprendre. Dans une autre feuille\u00a0<i>All\u00e9gorie des entreprises humaines<\/i>, L\u00e9onard fait pleuvoir une s\u00e9rie d&rsquo;objets du quotidien et \u00e9crit\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00d4 triste humanit\u00e9, \u00e0 combien de choses ne te soumets-tu pas pour l&rsquo;argent\u00a0!\u00a0\u00bb<\/span><span class=\"need_ref\" title=\"La source est insuffisamment fiable.\"><sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS421,_422_306-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS421,_422-306\">290<\/a><\/sup><\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence \u00e0 confirmer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_%C3%A0_confirmer\">[r\u00e9f.\u00a0\u00e0 confirmer]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La gloire luttant contre l'envie, vers 1490 - 1493, Royal Collection - Windsor, no\u00a0inv.JBS 18v.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg\/406px-Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg\/610px-Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/84\/Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg\/813px-Leonardo_da_vinci_The_glory_attacking_envy_allegory.jpg 2x\" alt=\"Dessin \u00e0 la plume repr\u00e9sentant des personnages luttant entre elles \u00e0 l'aide de lances.\" width=\"321\" height=\"237\" data-file-width=\"4176\" data-file-height=\"3084\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center><i>La gloire luttant contre l&rsquo;envie<\/i>, vers\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1493<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.JBS 18v.<\/center><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"All\u00e9gorie au l\u00e9zard symbole de la v\u00e9rit\u00e9, vers 1490 - 1493, New York, Metropolitan Museum of Art, no\u00a0inv.17.142.2.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg\/203px-Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg\/305px-Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg\/407px-Allegory_on_the_Fidelity_of_the_Lizard.jpg 2x\" alt=\"Dessin \u00e0 la plume circonscrit \u00e0 l'int\u00e9rieur d'un cercle repr\u00e9sentant un l\u00e9zard. Le dessin est surmont\u00e9 d'une note manuscrite.\" width=\"161\" height=\"237\" data-file-width=\"2523\" data-file-height=\"3722\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center><i>All\u00e9gorie au l\u00e9zard symbole de la v\u00e9rit\u00e9<\/i>, vers\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1493<\/time>,\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.17.142.2.<\/center><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"All\u00e9gorie des entreprises humaines, vers 1510, Royal Collection - Windsor, no\u00a0RCIN 912698.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg\/283px-A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg\/424px-A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg\/565px-A_cloudburst_of_material_possessions_Leonardo_da_vinci.jpg 2x\" alt=\"Dessin \u00e0 la plume repr\u00e9sentant une quantit\u00e9 d'objets du quotidien jonchant le sol et sur lesquels des nuages font pleuvoir une pluie drue.\" width=\"224\" height=\"237\" data-file-width=\"1518\" data-file-height=\"1611\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center><i>All\u00e9gorie des entreprises humaines<\/i>, vers\u00a0<time>1510<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912698.<\/center><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">D&rsquo;autres all\u00e9gories sont d\u00e9pourvues de texte comme la\u00a0<i>Femme debout dans un paysage<\/i>\u00a0qui, outre le fait d&rsquo;illustrer la conviction de L\u00e9onard qu&rsquo;une image doit repr\u00e9senter non seulement la personne, mais aussi les intentions de son esprit, attire l&rsquo;attention du spectateur vers une zone en dehors du paysage semblant faire appel \u00e0 une part inconnue de son imagination<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP90-91_307-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP90-91-307\">291<\/a><\/sup>. Un\u00a0<a title=\"Consensus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Consensus\">consensus<\/a>\u00a0s&rsquo;\u00e9tablit pour identifier le personnage du dessin \u00e0 Matelda, derni\u00e8re guide de\u00a0<a title=\"Dante Alighieri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dante_Alighieri\">Dante<\/a>\u00a0dans le\u00a0<a title=\"Purgatoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Purgatoire\">Purgatoire<\/a>, qui lui appara\u00eet au chant\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"28\"><span class=\"romain\">XXVIII<\/span><\/abbr>\u00a0dans la\u00a0<i><a title=\"Divine Com\u00e9die\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Divine_Com%C3%A9die\">Divine Com\u00e9die<\/a><\/i>\u00a0au moment o\u00f9 elle indique la route \u00e0 prendre pour le\u00a0<a title=\"Paradis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paradis\">Paradis c\u00e9leste<\/a>. Matelda explique \u00e0 Dante les mouvements de l&rsquo;<a title=\"Air\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Air\">air<\/a>, de l&rsquo;<a title=\"Eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eau\">eau<\/a>\u00a0et l&rsquo;origine de la\u00a0<a title=\"V\u00e9g\u00e9tation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9g%C3%A9tation\">v\u00e9g\u00e9tation<\/a>. Selon\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>, cette vision o\u00f9 la gr\u00e2ce s&rsquo;allie \u00e0 l&rsquo;explication des ph\u00e9nom\u00e8nes a sans nul doute d\u00fb s\u00e9duire L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019386,387_308-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019386,387-308\">292<\/a><\/sup>. L\u2019<i>all\u00e9gorie du loup et de l&rsquo;aigle<\/i>, si elle reste une des derni\u00e8res all\u00e9gories au dessin fort soign\u00e9 de L\u00e9onard \u00e9galement d\u00e9pourvu de texte d\u2019explication, est encore le sujet de nombreuses discussions entre experts \u00e0 propos du sens qu&rsquo;il convient d&rsquo;y accoler\u00a0: l&rsquo;inconstance de la\u00a0<a title=\"Destin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Destin\">fortune<\/a>\u00a0abandonn\u00e9e aux caprices du\u00a0<a title=\"Vent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vent\">vent<\/a>, ou bien le\u00a0<a title=\"Navire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Navire\">navire<\/a>\u00a0de l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_catholique\">\u00c9glise<\/a>\u00a0dont le\u00a0<a title=\"Pilote (profession maritime)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pilote_(profession_maritime)\">pilote<\/a>\u00a0\u2014\u00a0apparemment un\u00a0<a title=\"Canis lupus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canis_lupus\">loup<\/a>\u00a0(ou un\u00a0<a title=\"Chien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chien\">chien<\/a>)\u00a0\u2014 met le cap vers un\u00a0<a title=\"Aigle royal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aigle_royal\">aigle royal<\/a>. C&rsquo;est un d\u00e9bat qui reste encore ouvert alors que de nombreux d\u00e9tails du dessin, comme la\u00a0<a title=\"Couronne (attribut)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Couronne_(attribut)\">couronne<\/a>\u00a0apparemment arborant des\u00a0<a title=\"Fleur de lys\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleur_de_lys\">lys de France<\/a>, restent encore inconnus et sans certitude qu&rsquo;ils soient porteurs de sens<span class=\"need_ref\" title=\"La source est insuffisamment fiable.\"><sup id=\"cite_ref-Pedretti2017PEDRDESS422_309-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Pedretti2017PEDRDESS422-309\">293<\/a><\/sup><\/span><sup class=\"need_ref_tag\"><a title=\"Aide:R\u00e9f\u00e9rence \u00e0 confirmer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:R%C3%A9f%C3%A9rence_%C3%A0_confirmer\">[r\u00e9f.\u00a0\u00e0 confirmer]<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP90-91_307-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP90-91-307\">291<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Femme debout dans un paysage, vers 1513 - 1516, Royal Collection - Windsor, no\u00a0RCIN 912581.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581,_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581%2C_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg\/245px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581%2C_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581%2C_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg\/367px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581%2C_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581%2C_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg\/489px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912581%2C_A_woman_in_a_landscape_c.1517-18.jpg 2x\" alt=\"Dessin au crayon repr\u00e9sentant une femme vue en pied, v\u00eatue d'une longue robe, souriante et indiquant la droite du tableau du doigt.\" width=\"203\" height=\"309\" data-file-width=\"1469\" data-file-height=\"2250\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center><i>Femme debout dans un paysage<\/i>, vers\u00a0<time>1513<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1516<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912581.<\/center><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"All\u00e9gorie au loup et \u00e0 l'aigle, vers 1516, Royal Collection - Windsor, no\u00a017.142.2.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg\/618px-An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg\/928px-An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e4\/An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg\/1236px-An_allegory_with_a_dog_and_an_eagle.jpg 2x\" alt=\"Dessin \u00e0 la sanguine repr\u00e9sentant un loup sur un bateau dont le mat est figur\u00e9 par un arbre et accostant vers une gr\u00e8ve sur laquelle se dresse un aigle post\u00e9 sur un globe.\" width=\"510\" height=\"309\" data-file-width=\"1796\" data-file-height=\"1090\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center><i>All\u00e9gorie au loup et \u00e0 l&rsquo;aigle<\/i>, vers\u00a0<time>1516<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a017.142.2.<\/center><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_sculpteur\">Le sculpteur<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Monument Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_Sforza\">Monument Sforza<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio,13.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio%2C13.JPG\/170px-Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio%2C13.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio%2C13.JPG\/255px-Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio%2C13.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio%2C13.JPG\/340px-Incredulit%C3%A0_di_san_Tommaso_di_Andrea_di_Cione_detto_il_Verrocchio%2C13.JPG 2x\" alt=\"Sculpture en bronze repr\u00e9sentant 2 personnages vus en pied, dont l'un porte une aur\u00e9ole.\" width=\"170\" height=\"255\" data-file-width=\"3744\" data-file-height=\"5616\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;incr\u00e9dulit\u00e9 de Saint Thomas<\/i>, vers\u00a0<time>1467<\/time>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'Orsanmichele\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27Orsanmichele\">Mus\u00e9e d&rsquo;Orsanmichele<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci, ne laisse aucune \u0153uvre sculpt\u00e9e derri\u00e8re lui<sup id=\"cite_ref-Temperini2003101_310-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003101-310\">294<\/a><\/sup>. Cependant, il est tr\u00e8s probable qu&rsquo;il ait \u00e9t\u00e9 initi\u00e9 \u00e0 cet art par son ma\u00eetre\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>\u00a0\u2014\u00a0lui-m\u00eame principalement connu pour ses sculptures\u00a0\u2014 durant ses ann\u00e9es d&rsquo;apprentissage dans son atelier\u00a0: il participe ainsi certainement \u00e0 la cr\u00e9ation de plusieurs \u0153uvres de celui-ci, notamment \u00e0 l&rsquo;<i><a class=\"new\" title=\"Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas (Andrea del Verrocchio) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Incr%C3%A9dulit%C3%A9_de_saint_Thomas_(Andrea_del_Verrocchio)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Incr\u00e9dulit\u00e9 de saint Thomas<\/a><\/i>, dat\u00e9e entre\u00a0<time>1466<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1483<\/time>. Il est possible qu&rsquo;il ait \u00e9galement pratiqu\u00e9 cet art pour son propre compte\u00a0: il mentionne ainsi dans ces carnets quelques \u0153uvres sculpt\u00e9es, comme une \u00e9nigmatique\u00a0<i>Histoire de la Passion<\/i>, et se pr\u00e9sente en\u00a0<time>1482<\/time>\u00a0aupr\u00e8s du duc de Milan comme \u00e9tant capable de sculpter le\u00a0<a title=\"Marbre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marbre\">marbre<\/a>, le\u00a0<a title=\"Bronze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bronze\">bronze<\/a>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Terre cuite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre_cuite\">terre<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ34_311-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ34-311\">295<\/a><\/sup>\u00a0;\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Gorgio Vasari<\/a>\u00a0mentionne \u00e9galement la confection d&rsquo;un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0groupe de trois\u00a0<a title=\"Figurine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Figurine\">figurines<\/a>\u00a0en bronze qui surmontent la porte nord du\u00a0<a title=\"Baptist\u00e8re Saint-Jean de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baptist%C3%A8re_Saint-Jean_de_Florence\">baptist\u00e8re [de Florence]<\/a>, ouvrage de\u00a0<a title=\"Giovanni Francesco Rustici\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Francesco_Rustici\">Giovanni Francesco Rustici<\/a>, mais conduite sous la direction de L\u00e9onard\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Temperini2003101_310-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003101-310\">294<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci_(attr.),_madonna_col_bambino_sorridente,_1472_ca._(v%26a)_02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/Leonardo_da_vinci_%28attr.%29%2C_madonna_col_bambino_sorridente%2C_1472_ca._%28v%26a%29_02.jpg\/170px-Leonardo_da_vinci_%28attr.%29%2C_madonna_col_bambino_sorridente%2C_1472_ca._%28v%26a%29_02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/Leonardo_da_vinci_%28attr.%29%2C_madonna_col_bambino_sorridente%2C_1472_ca._%28v%26a%29_02.jpg\/255px-Leonardo_da_vinci_%28attr.%29%2C_madonna_col_bambino_sorridente%2C_1472_ca._%28v%26a%29_02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/Leonardo_da_vinci_%28attr.%29%2C_madonna_col_bambino_sorridente%2C_1472_ca._%28v%26a%29_02.jpg\/340px-Leonardo_da_vinci_%28attr.%29%2C_madonna_col_bambino_sorridente%2C_1472_ca._%28v%26a%29_02.jpg 2x\" alt=\"Sculpture repr\u00e9sentant une femme tenant un b\u00e9b\u00e9 sur le genou droit et lui souriant.\" width=\"170\" height=\"320\" data-file-width=\"2376\" data-file-height=\"4470\" \/><\/a><figcaption>Cette\u00a0<i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>\u00a0est parfois attribu\u00e9e \u00e0 L\u00e9onard de Vinci. Vers\u00a0<time>1472<\/time>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Victoria and Albert Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victoria_and_Albert_Museum\">Victoria and Albert Museum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certaines sources indiquent l&rsquo;existence d&rsquo;exercices pr\u00e9paratoires en\u00a0<a title=\"Terre cuite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre_cuite\">terre cuite<\/a>\u00a0:\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Gorgio Vasari<\/a>\u00a0mentionne en\u00a0<time>1568<\/time>\u00a0des\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0t\u00eates de femmes souriantes et des t\u00eates d&rsquo;enfants\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et, en\u00a0<time>1584<\/time>,\u00a0<a title=\"Giovanni Paolo Lomazzo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Paolo_Lomazzo\">Giovanni Paolo Lomazzo<\/a>\u00a0recense parmi les \u0153uvres en sa possession une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<i>T\u00eate de Christ enfant<\/i>\u00a0\u00bb<\/span>. Ces sculptures, aujourd&rsquo;hui perdues, font, depuis le\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, l&rsquo;objet de recherches aupr\u00e8s de nombreux\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cialiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cialiste\">sp\u00e9cialistes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">historiens de l&rsquo;art<\/a>, mais aucun consensus ne se d\u00e9gage \u00e0 leurs propos. Cependant trois terres cuites lui sont parfois attribu\u00e9es, mais avec pr\u00e9caution\u00a0: un\u00a0<i>Ange<\/i>\u00a0expos\u00e9 au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Louvre<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, un\u00a0<i>saint J\u00e9r\u00f4me<\/i>\u00a0et une\u00a0<i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>\u00a0au\u00a0<a title=\"Victoria and Albert Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victoria_and_Albert_Museum\">Victoria and Albert Museum<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>. Cependant, ces trois sculptures, pourtant typiques de l&rsquo;art florentin du\u00a0<a title=\"Quattrocento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quattrocento\">Quattrocento<\/a>, sont trop \u00e9loign\u00e9es des tableaux de jeunesse de L\u00e9onard pour pouvoir formellement les lui attribuer avec certitude<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ34_311-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ34-311\">295<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les sculptures les plus connues de L\u00e9onard sont les commandes d&rsquo;\u0153uvres \u00e9questres conduites pour le compte du\u00a0<a title=\"Liste des souverains de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_souverains_de_Milan\">duc de Milan<\/a>\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>,\u00a0<a title=\"Jacques de Trivulce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_de_Trivulce\">Gian Giacomo Trivulzio<\/a>\u00a0(<time>1508<\/time>&#8211;<time>1510<\/time>) \u2014\u00a0dont les dessins pr\u00e9paratoires sous la forme d&rsquo;une s\u00e9rie de dessins \u00e0 la plume sont expos\u00e9s \u00e0 la\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Windsor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Windsor\">ch\u00e2teau de Windsor<\/a>,\u00a0\u2014 puis probablement pour le\u00a0<a title=\"Roi de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roi_de_France\">roi de France<\/a>\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0(<time>1517<\/time>&#8211;<time>1518<\/time>). C&rsquo;est sur le premier projet que L\u00e9onard travaille le plus ardemment et pour lequel il existe le plus d&rsquo;\u00e9tudes\u00a0: Ludovic Sforza commande en\u00a0<time>1483<\/time>\u00a0une statue \u00e0 la m\u00e9moire de son p\u00e8re\u00a0<a title=\"Francesco Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Sforza\">Francesco<\/a>. L\u00e9onard con\u00e7oit successivement deux projets\u00a0: le premier, tr\u00e8s ambitieux avec un\u00a0<a title=\"\u00c9quitation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quitation\">cavalier<\/a>\u00a0dominant un ennemi \u00e9tendu au sol, est abandonn\u00e9 au profit d&rsquo;un second pr\u00e9sentant Ludovic chevauchant un cheval au pas. Mais, \u00e0 ce nouveau mod\u00e8le pour lequel il n&rsquo;existe plus aucun dessin pr\u00e9paratoire, l&rsquo;artiste donne une dimension monumentale\u00a0: d&rsquo;une taille de 7,2\u00a0m\u00e8tres \u2014\u00a0trois fois plus grand que nature\u00a0\u2014, la statue n\u00e9cessite \u00e0 peu pr\u00e8s 70\u00a0tonnes de bronze.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_(recto)_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_%28recto%29_-_Google_Art_Project.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_%28recto%29_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_%28recto%29_-_Google_Art_Project.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_%28recto%29_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_%28recto%29_-_Google_Art_Project.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_Study_for_an_equestrian_monument_%28recto%29_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Dessin \u00e0 la pointe m\u00e9tallique sur papier pr\u00e9par\u00e9 bleu repr\u00e9sentant un homme chevauchant un cheval cabr\u00e9.\" width=\"220\" height=\"181\" data-file-width=\"2760\" data-file-height=\"2268\" \/><\/a><figcaption><i>Projet pour le\u00a0<a title=\"Monument Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_Sforza\">monument \u00e9questre de Francesco Sforza<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1485<\/time>&#8211;<time>1489<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912358.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Seuls ont subsist\u00e9 quelques plans du moule d&rsquo;une pi\u00e8ce qui devait servir \u00e0 la confection de la statue. Un mod\u00e8le en terre cuite est fabriqu\u00e9 et impressionne tous les contemporains du ma\u00eetre. Mais, de son propre aveu,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0l\u2019\u0153uvre est si grande qu'[il] doute que jamais elle ne soit termin\u00e9e\u00a0\u00bb<\/span>. En effet, tout s&rsquo;arr\u00eate en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1494-11\" data-sort-value=\"1494-11\">novembre 1494<\/time>\u00a0lorsque le bronze qui doit servir \u00e0 la statue g\u00e9ante est r\u00e9quisitionn\u00e9 et fondu pour la confection d&rsquo;armes contre l&rsquo;<a title=\"Royaume de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_France\">arm\u00e9e fran\u00e7aise<\/a>\u00a0qui\u00a0<a title=\"Guerres d'Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_d%27Italie#Premi%C3%A8re_guerre_d'Italie_(1494-1497)\">menace le duch\u00e9<\/a>\u00a0finalement envahi en\u00a0<time>1499<\/time>. Le mod\u00e8le de terre est alors d\u00e9truit par des\u00a0<a title=\"Arbal\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arbal%C3%A8te\">arbal\u00e9triers<\/a>\u00a0fran\u00e7ais qui s&rsquo;en servent comme cible<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ34-35_312-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ34-35-312\">296<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019194-203_313-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019194-203-313\">297<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Temperini2003101_310-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003101-310\">294<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans son\u00a0<i><a title=\"Paragone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paragone\">Paragone des arts<\/a><\/i>, L\u00e9onard place la\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>\u00a0bien en dessous de la\u00a0<a title=\"Peinture de la Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_de_la_Renaissance\">peinture<\/a>\u00a0car il la juge moins universelle que cette derni\u00e8re. Pourtant l&rsquo;<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">historien de l&rsquo;art<\/a>\u00a0<a title=\"Vincent Delieuvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vincent_Delieuvin\">Vincent Delieuvin<\/a>\u00a0note que l&rsquo;artiste cherche \u00e0 donner \u00e0 ses\u00a0<a title=\"Tableau (beaux-arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableau_(beaux-arts)\">tableaux<\/a>\u00a0un\u00a0<a title=\"Relief (sculpture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relief_(sculpture)\">relief proche de la sculpture<\/a>\u00a0et que les\u00a0<a title=\"Figure (peinture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Figure_(peinture)\">figures<\/a>\u00a0de ses peintures prennent naturellement une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0gestuelle dynamique, dont les effets de raccourcis rivalisent avec la tridimensionnalit\u00e9 de la sculpture\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ34-35_312-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ34-35-312\">296<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_musicien\">Le musicien<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Montagna_lira_da_braccio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1e\/Montagna_lira_da_braccio.jpg\/220px-Montagna_lira_da_braccio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1e\/Montagna_lira_da_braccio.jpg\/330px-Montagna_lira_da_braccio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1e\/Montagna_lira_da_braccio.jpg\/440px-Montagna_lira_da_braccio.jpg 2x\" alt=\"peinture : le jeu de la lira da braccio\" width=\"220\" height=\"161\" data-file-width=\"908\" data-file-height=\"664\" \/><\/a><figcaption>Joueur de\u00a0<i>lira da braccio<\/i>, par\u00a0<a title=\"Bartolomeo Cincani\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bartolomeo_Cincani\">Bartolomeo Cincani<\/a>\u00a0vers\u00a0<time>1500<\/time>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697,_Pictographs_c.1487-90.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912697%2C_Pictographs_c.1487-90.jpg 2x\" alt=\"Feuille comportant \u00e9critures manuscrites et petits dessins dispos\u00e9s en lignes.\" width=\"220\" height=\"130\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1180\" \/><\/a><figcaption><i>Pictogrammes<\/i>\u00a0avec notes de musiques. Vers\u00a0<time>1487<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912697.<sup id=\"cite_ref-315\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-315\">N 17<\/a><\/sup><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1482<\/time>, L\u00e9onard part de\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>\u00a0pour se rendre \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>. D&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>, il est porteur d&rsquo;un cadeau de\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0pour\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0: une lyre d&rsquo;argent en forme de cr\u00e2ne de cheval. Il est probablement accompagn\u00e9 du talentueux\u00a0<a title=\"Musicien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musicien\">musicien<\/a>\u00a0<a title=\"Atalante Migliorotti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Atalante_Migliorotti\">Atalante Migliorotti<\/a>\u00a0\u00e0 qui il semble avoir enseign\u00e9 le maniement de la lyre. L\u00e9onard est consid\u00e9r\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque comme un tr\u00e8s bon joueur de lyre, ma\u00eetre de musique, inventeur d&rsquo;instruments et concepteur de fabuleux spectacles tant \u00e0 la cour de Milan qu&rsquo;\u00e0 celle de\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>. Les dessins d&rsquo;ing\u00e9nieur de l&rsquo;artiste contiennent, en effet, plusieurs \u00e9tudes pour\u00a0<a title=\"Tambour (instrument)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tambour_(instrument)\">tambours<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Instruments \u00e0 vent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instruments_%C3%A0_vent\">instruments \u00e0 vent<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Instrument \u00e0 clavier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instrument_%C3%A0_clavier\">claviers<\/a>,\u00a0<a title=\"Viole de gambe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viole_de_gambe\">violes<\/a>,\u00a0<a title=\"Fl\u00fbte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fl%C3%BBte\">fl\u00fbtes<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Cornemuse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cornemuse\">cornemuses<\/a>\u00a0ainsi que des\u00a0<a title=\"Automate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automate\">automates<\/a>\u00a0et des syst\u00e8mes\u00a0<a title=\"Hydraulique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydraulique\">hydrauliques<\/a>\u00a0pour des\u00a0<a title=\"Machine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Machine\">machines<\/a>\u00a0de th\u00e9\u00e2tre. Ceux-ci visent \u00e0 en am\u00e9liorer l&rsquo;utilisation et l&rsquo;efficacit\u00e9 et certaines de ses inventions concernant ce domaine sont reprises quelques si\u00e8cles plus tard. M\u00eame si aucune composition musicale n&rsquo;est connue de L\u00e9onard, ses carnets contiennent \u00e9galement plusieurs preuves qu&rsquo;il ma\u00eetrise l&rsquo;usage des notes. Celles-ci constituent le plus fr\u00e9quemment d&rsquo;ing\u00e9nieuses\u00a0<a title=\"\u00c9nigme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89nigme\">\u00e9nigmes<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"R\u00e9bus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9bus\">r\u00e9bus<\/a><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL54_316-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL54-316\">299<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019181_317-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019181-317\">300<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin133catalogue_318-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin133catalogue-318\">301<\/a><\/sup>.\u00a0<a title=\"Paul Jove\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Jove\">Paolo Giovo<\/a>\u00a0et Giorgio Vasari signalent que L\u00e9onard sait tr\u00e8s bien chanter en s&rsquo;accompagnant en particulier de la\u00a0<i><a title=\"Lira da braccio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lira_da_braccio\">lira da braccio<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-319\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-319\">302<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la fin du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0cette combinaison de ma\u00eetrises des arts n&rsquo;est pas vraiment rare dans le m\u00e9tier d&rsquo;<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">artiste peintre<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Sculpteur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpteur\">sculpteur<\/a>\u00a0: m\u00eame si L\u00e9onard s&rsquo;inscrit parmi les premiers \u00ab\u00a0peintres-musiciens\u00a0\u00bb, ces derniers deviennent de plus en plus nombreux et trouvent leur succ\u00e8s social autant dans la musique que dans la peinture. En cette mati\u00e8re, L\u00e9onard a ses pairs parmi\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>\u00a0son ma\u00eetre,\u00a0<a title=\"Le Sodoma\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Sodoma\">Le Sodoma<\/a>,\u00a0<a title=\"Sebastiano del Piombo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sebastiano_del_Piombo\">Sebastiano del Piobo<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Rosso Fiorentino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rosso_Fiorentino\">Rosso Fiorentino<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019181_-_182_320-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019181_-_182-320\">303<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L'ing\u00e9nieur_et_le_scientifique\"><span id=\"L.27ing.C3.A9nieur_et_le_scientifique\"><\/span>L&rsquo;ing\u00e9nieur et le scientifique<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Science et ing\u00e9nierie de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science_et_ing%C3%A9nierie_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">Science et ing\u00e9nierie de L\u00e9onard de Vinci<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>, les\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">scientifiques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieurs<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0per\u00e7oivent les limites de leurs domaines<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP10-11_321-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP10-11-321\">304<\/a><\/sup>\u00a0: certaines th\u00e9ories scientifiques sont remises en question<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201984_322-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201984-322\">305<\/a><\/sup>\u00a0alors que la\u00a0<a title=\"M\u00e9thode scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thode_scientifique\">d\u00e9marche scientifique<\/a>\u00a0n&rsquo;est ni th\u00e9oris\u00e9e ni fix\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201982_323-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201982-323\">306<\/a><\/sup>\u00a0et les moyens de rendre compte des recherches et \u00e9tudes demeurent textuelles et tr\u00e8s peu graphiques<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP11_324-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP11-324\">307<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Galluzzi''all.''1987LdVIeA17_325-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Galluzzi''all.''1987LdVIeA17-325\">308<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, s&rsquo;ils sont capables de percevoir de nouveaux principes, ils ne parviennent pas \u00e0 s&rsquo;extraire de l&rsquo;h\u00e9ritage de leurs pr\u00e9d\u00e9cesseurs<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201983_326-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201983-326\">309<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c9voluant dans ce cadre, L\u00e9onard de Vinci se d\u00e9finit lui-m\u00eame comme\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a>,\u00a0<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scientifique\">scientifique<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019437-441_130-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019437-441-130\">121<\/a><\/sup>\u00a0: \u00e0 partir des ann\u00e9es\u00a0<time>1480<\/time>, il d\u00e9sire en effet donner \u00e0 son\u00a0<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">art<\/a>\u00a0un sens scientifique plus fouill\u00e9, plus approfondi. Il se lance alors dans une minutieuse \u00e9tude de la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>\u00a0et d\u00e9veloppe ses connaissances sur la\u00a0<a title=\"G\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ologie\">g\u00e9ologie<\/a>, la\u00a0<a title=\"Botanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Botanique\">botanique<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>, l&rsquo;expression humaine ou l&rsquo;<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>. Mais alors que ces connaissances sont initialement acquises afin de servir la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>, elles deviennent progressivement une fin en soi. Il se lance dans la r\u00e9daction de plusieurs trait\u00e9s sur notamment l&rsquo;anatomie et les mouvements de l&rsquo;eau. Ces notes parfois dot\u00e9es d&rsquo;un titre se structurent autour d&rsquo;un style plus didactique et plus structur\u00e9<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ38_274-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ38-274\">258<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9anmoins, il n&rsquo;est pas le seul\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0artiste universel\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de son \u00e9poque. Sont ainsi notamment connus parmi ses plus c\u00e9l\u00e8bres devanciers\u00a0<a title=\"Guido da Vigevano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guido_da_Vigevano\">Guido da Vigevano<\/a>\u00a0(vers\u00a0<time class=\"bday\">1280<\/time>\u00a0&#8211; apr\u00e8s\u00a0<time>1349<\/time>),\u00a0<a title=\"Konrad Kyeser\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Konrad_Kyeser\">Konrad Kyeser<\/a>\u00a0(<time class=\"bday\">1366<\/time>\u00a0&#8211; apr\u00e8s\u00a0<time>1405<\/time>),\u00a0<a title=\"Jacomo Fontana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacomo_Fontana\">Jacomo Fontana<\/a>\u00a0(dit \u00ab\u00a0Giovanni\u00a0\u00bb) (<time class=\"bday\">1393<\/time>&#8211;<time>1455<\/time>),\u00a0<a title=\"Filippo Brunelleschi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Filippo_Brunelleschi\">Filippo Brunelleschi<\/a>\u00a0(\u00a0<time class=\"bday\">1377<\/time>&#8211;\u00a0<time>1446<\/time>),\u00a0<a title=\"Mariano di Jacopo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariano_di_Jacopo\">Mariano di Jacopo<\/a>\u00a0(dit \u00ab\u00a0Taccola\u00a0\u00bb qui s&rsquo;autoproclame \u00ab\u00a0l&rsquo;Archim\u00e8de siennois\u00a0\u00bb) (<time class=\"bday\">1382<\/time>\u00a0&#8211; vers\u00a0<time>1453<\/time>)<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019162-164_327-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019162-164-327\">310<\/a><\/sup>\u00a0et parmi ses contemporains Bonaccorso Ghiberti (<time class=\"bday\">1451<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1516<\/time>),\u00a0<a title=\"Giuliano da Sangallo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giuliano_da_Sangallo\">Giuliano da Sangallo<\/a>\u00a0(<time class=\"bday\">1445<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1516<\/time>)<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK57_328-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK57-328\">311<\/a><\/sup>\u00a0et\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>\u00a0(<time class=\"bday\">1439<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1501<\/time>)<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201959_329-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201959-329\">312<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Rapport_\u00e0_l'ing\u00e9nierie_et_\u00e0_la_science\"><span id=\"Rapport_.C3.A0_l.27ing.C3.A9nierie_et_.C3.A0_la_science\"><\/span>Rapport \u00e0 l&rsquo;ing\u00e9nierie et \u00e0 la science<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Formation,_limites_et_difficult\u00e9s\"><span id=\"Formation.2C_limites_et_difficult.C3.A9s\"><\/span>Formation, limites et difficult\u00e9s<\/h5>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Des rencontres d\u00e9terminantes palliant les difficult\u00e9s de L\u00e9onard<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La rencontre avec le math\u00e9maticien Luca Pacioli a lieu en 1496 (Jacopo de' Barbari (?), 1495, Naples, mus\u00e9e de Capodimonte, inv. Q 58).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pacioli.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Pacioli.jpg\/450px-Pacioli.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Pacioli.jpg\/676px-Pacioli.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2a\/Pacioli.jpg\/900px-Pacioli.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant deux hommes devant un tableau sur laquelle sont pos\u00e9s divers mat\u00e9riels math\u00e9matiques.\" width=\"300\" height=\"250\" data-file-width=\"1500\" data-file-height=\"1250\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center>La rencontre avec le math\u00e9maticien\u00a0<a title=\"Luca Pacioli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Pacioli\">Luca Pacioli<\/a>\u00a0a lieu en\u00a0<time>1496<\/time>\u00a0(<a title=\"Jacopo de' Barbari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacopo_de%27_Barbari\">Jacopo de&rsquo; Barbari<\/a>\u00a0(?),\u00a0<time>1495<\/time>,\u00a0<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de Capodimonte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_Capodimonte\">mus\u00e9e de Capodimonte<\/a>, inv. Q 58).<\/center><\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Celle avec l'anatomiste Marcantonio della Torre a lieu vers 1509 (gravure de Tobias Stimmer, 1589).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Marc_Antonio_della_Torre_(Turrianus)._Woodcut_by_T._Stimmer,_Wellcome_V0005856.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Marc_Antonio_della_Torre_%28Turrianus%29._Woodcut_by_T._Stimmer%2C_Wellcome_V0005856.jpg\/228px-Marc_Antonio_della_Torre_%28Turrianus%29._Woodcut_by_T._Stimmer%2C_Wellcome_V0005856.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Marc_Antonio_della_Torre_%28Turrianus%29._Woodcut_by_T._Stimmer%2C_Wellcome_V0005856.jpg\/343px-Marc_Antonio_della_Torre_%28Turrianus%29._Woodcut_by_T._Stimmer%2C_Wellcome_V0005856.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Marc_Antonio_della_Torre_%28Turrianus%29._Woodcut_by_T._Stimmer%2C_Wellcome_V0005856.jpg\/457px-Marc_Antonio_della_Torre_%28Turrianus%29._Woodcut_by_T._Stimmer%2C_Wellcome_V0005856.jpg 2x\" alt=\"Gravure pr\u00e9sentant un homme en buste. Quelques phrases en Latin \u00e9crites au-dessus et au-dessous du portrait.\" width=\"152\" height=\"250\" data-file-width=\"2058\" data-file-height=\"3378\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><center>Celle avec l&rsquo;anatomiste\u00a0<a title=\"Marcantonio della Torre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcantonio_della_Torre\">Marcantonio della Torre<\/a>\u00a0a lieu vers\u00a0<time>1509<\/time>\u00a0(gravure de\u00a0<a title=\"Tobias Stimmer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tobias_Stimmer\">Tobias Stimmer<\/a>,\u00a0<time>1589<\/time>).<\/center><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci suit une scolarit\u00e9 dans une\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>scuola d\u2019abaco<\/i><\/span>, c&rsquo;est-\u00e0-dire une\u00a0<a title=\"\u00c9cole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole\">\u00e9cole<\/a>\u00a0destin\u00e9e aux futurs\u00a0<a title=\"Commerce de d\u00e9tail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commerce_de_d%C3%A9tail\">commer\u00e7ants<\/a>\u00a0dispensant le savoir strictement n\u00e9cessaire pour exercer leur activit\u00e9. Il ne fr\u00e9quente donc pas une \u00ab\u00a0<a title=\"\u00c9cole latine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_latine\">\u00e9cole latine<\/a>\u00a0\u00bb dans lesquelles est dispens\u00e9 l&rsquo;enseignement des\u00a0<a title=\"Humanit\u00e9s classiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humanit%C3%A9s_classiques\">humanit\u00e9s classiques<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse200236_28-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200236-28\">23<\/a><\/sup>. De fait, il n&rsquo;\u00e9tudie ni le\u00a0<a title=\"Grec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec\">grec<\/a>\u00a0ni le\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0qui, en tant que supports exclusifs \u00e0 la science, sont pourtant essentiels \u00e0 l&rsquo;acquisition des connaissances th\u00e9oriques scientifiques et surtout sont les supports d&rsquo;un vocabulaire stable et sp\u00e9cifique<sup id=\"cite_ref-Arasse200236-41_36-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200236-41-36\">30<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, m\u00eame s&rsquo;il reconna\u00eet cette difficult\u00e9 dans l&rsquo;acc\u00e8s \u00e0 la\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">langue latine<\/a>, L\u00e9onard revendique vers la fin de sa vie poss\u00e9der suffisamment de\u00a0<a title=\"Lexique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lexique\">vocabulaire<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Langue vernaculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_vernaculaire\">langue vernaculaire<\/a>\u00a0pour pouvoir se passer de la premi\u00e8re\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Je dispose dans ma langue maternelle d&rsquo;un si grand nombre de mots, que je devrais d\u00e9plorer mon manque de parfaite compr\u00e9hension des choses, plut\u00f4t que d&rsquo;un manque d&rsquo;un vocabulaire n\u00e9cessaire pour exprimer les concepts de mon esprit\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-330\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-330\">313<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La faiblesse de son bagage th\u00e9orique, notamment en\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>, constitue une difficult\u00e9 pour L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP8_331-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP8-331\">314<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE119_332-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE119-332\">315<\/a><\/sup>. \u00c0 terme, ce sera seulement par la fr\u00e9quentation de sp\u00e9cialistes des domaines qu&rsquo;il entend investir qu&rsquo;il pourra progresser\u00a0:\u00a0<a title=\"Luca Pacioli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Pacioli\">Luca Pacioli<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1496<\/time>\u00a0pour les\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019410_333-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019410-333\">316<\/a><\/sup>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Marcantonio della Torre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcantonio_della_Torre\">Marcantonio della Torre<\/a>\u00a0pour l&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>\u00a0par exemple<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP21_334-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP21-334\">317<\/a><\/sup>. De plus, faute d&rsquo;un vocabulaire technique fixe, pr\u00e9cis et adapt\u00e9, il perd autant de traits de concept, ce qui limite certains de ses\u00a0<a title=\"Raisonnement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raisonnement\">raisonnements<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE172_335-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE172-335\">318<\/a><\/sup>. De la m\u00eame mani\u00e8re, son absence de ma\u00eetrise du\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0lui interdit un acc\u00e8s direct aux ouvrages scientifiques, ceux-ci \u00e9tant pour la plupart \u00e9crits dans cette langue<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201978_336-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201978-336\">319<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597,_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597%2C_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597%2C_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597%2C_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597%2C_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597%2C_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912597%2C_The_major_organs_and_vessels_c.1485-90.jpg 2x\" alt=\"Dessin d'un homme debout, vu de face, en pied, dont son repr\u00e9sent\u00e9s en surimpression certains organes et veines.\" width=\"220\" height=\"310\" data-file-width=\"1234\" data-file-height=\"1740\" \/><\/a><figcaption>Ce premier dessin anatomique r\u00e9pertori\u00e9 du ma\u00eetre m\u00eale croyances traditionnelles, observations issues de dissections d&rsquo;animaux et sp\u00e9culation pure. Vers\u00a0<time>1485<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref. RCIN 912597.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son absence de formation universitaire se ressent enfin dans l&rsquo;absence dans ses recherches de toute m\u00e9thodologie structur\u00e9e et coh\u00e9rente<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201982_323-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201982-323\">306<\/a><\/sup>, une absence corr\u00e9l\u00e9e avec une difficult\u00e9 \u00e0 choisir entre une approche syst\u00e9matique de son sujet d&rsquo;\u00e9tude et une approche empirique<sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>. Or c&rsquo;est notamment gr\u00e2ce \u00e0 la fr\u00e9quentation de sp\u00e9cialistes qu&rsquo;il parvient \u00e0 trouver un \u00e9quilibre entre la description du d\u00e9tail et la vision d&rsquo;ensemble de son sujet d&rsquo;\u00e9tude<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP21_334-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP21-334\">317<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci entre vers\u00a0<time>1464<\/time>\u00a0\u00e0 l&rsquo;\u00e2ge d&rsquo;environ 12\u00a0ans en apprentissage dans l&rsquo;atelier d&rsquo;<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue_32-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin19catalogue-32\">27<\/a><\/sup>\u00a0o\u00f9 il re\u00e7oit une formation multidisciplinaire qui r\u00e9unit l&rsquo;<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">art<\/a>, la\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">science<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technique\">technique<\/a>\u00a0et o\u00f9 les\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">techniques de dessin<\/a>\u00a0sont couramment combin\u00e9es avec l\u2019\u00e9tude de l\u2019<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>\u00a0superficielle et la\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (science)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(science)\">m\u00e9canique<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse200243_41-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200243-41\">35<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est ainsi que ses recherches sont souvent trait\u00e9es de mani\u00e8re\u00a0<a title=\"Transdisciplinarit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transdisciplinarit%C3%A9\">transdisciplinaire<\/a>\u00a0: son sujet est envisag\u00e9 sous toutes ses manifestations, et il ne s&rsquo;arr\u00eate pas au simple savoir des ing\u00e9nieurs mais d\u00e9sire y ajouter des r\u00e9flexions th\u00e9oriques issues des sciences math\u00e9matiques et de la\u00a0<a title=\"Philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie\">philosophie<\/a>. Cette d\u00e9marche issue de sa formation\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Autodidacte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autodidacte\">autodidacte<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Pluridisciplinaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pluridisciplinaire\">pluridisciplinaire<\/a>\u00a0le distingue alors des ing\u00e9nieurs qui lui sont contemporains<sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Homme sans lettres\u00a0\u00bb<\/span>, comme il se d\u00e9finit lui-m\u00eame, L\u00e9onard montre dans ses \u00e9crits col\u00e8re et incompr\u00e9hension devant le m\u00e9pris dont il fait l&rsquo;objet par les docteurs en raison de son absence de formation universitaire<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL60_97-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL60-97\">88<\/a><\/sup>. En r\u00e9action, L\u00e9onard devient\u00a0<a title=\"Libert\u00e9 de pens\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Libert%C3%A9_de_pens%C3%A9e\">libre penseur<\/a>, adversaire de la pens\u00e9e traditionnelle et se pr\u00e9sente plut\u00f4t volontiers comme un disciple de l\u2019<a title=\"Exp\u00e9rience\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9rience\">exp\u00e9rience<\/a>\u00a0et de l\u2019<a title=\"M\u00e9thode exp\u00e9rimentale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thode_exp%C3%A9rimentale\">exp\u00e9rimentation<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC31_37-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC31-37\">31<\/a><\/sup>. Ainsi, son absence de formation universitaire est paradoxalement ce qui le lib\u00e8re des connaissances et m\u00e9thodes fig\u00e9es de son temps. C&rsquo;est ainsi qu&rsquo;il r\u00e9alise une vraie synth\u00e8se entre savoir th\u00e9orique de son temps et observations issues de la pratique de l&rsquo;ing\u00e9nieur<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201962_338-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201962-338\">321<\/a><\/sup>. De fait, la science de L\u00e9onard est fond\u00e9e sur la puissance de l&rsquo;observation<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201986_339-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201986-339\">322<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Homme de son temps, L\u00e9onard de Vinci reprend \u00e0 son compte l&rsquo;h\u00e9ritage\u00a0<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">antique<\/a>,\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">m\u00e9di\u00e9val<\/a>\u00a0et de ses devanciers ing\u00e9nieurs et scientifiques du\u00a0<a title=\"Quattrocento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quattrocento\">Quattrocento<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL47_340-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL47-340\">323<\/a><\/sup>\u00a0comme le montrent ses premi\u00e8res repr\u00e9sentations\u00a0<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomiques humaines<\/a>\u00a0m\u00ealant croyances traditionnelles, observations issues de dissections d&rsquo;animaux et sp\u00e9culation pure<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019217-224_273-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019217-224-273\">257<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP14_341-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP14-341\">324<\/a><\/sup>. Souvent incapable de se d\u00e9marquer des th\u00e9ories scientifiques de son \u00e9poque<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201961_342-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201961-342\">325<\/a><\/sup>, il tente de concilier ses d\u00e9couvertes novatrices avec la tradition de son temps<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP24_343-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP24-343\">326<\/a><\/sup>. Il finit parfois m\u00eame par ne dessiner que ce qu&rsquo;il s&rsquo;attend \u00e0 voir au lieu de ce qu&rsquo;il voit<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL71_344-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL71-344\">327<\/a><\/sup>. De fait, ses notes scientifiques donnent parfois\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un sentiment diffus d&rsquo;impasse\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: ainsi, concernant le c\u0153ur,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0limit\u00e9 \u00e0 la fois dans ses exp\u00e9rimentations directes et par la physiologie du c\u0153ur admise de son temps, il sembl[e] condamn\u00e9 \u00e0 d\u00e9crire toujours plus en d\u00e9tail le passage du sang \u00e0 travers les valves. C&rsquo;est \u00e0 ce moment-l\u00e0 que son travail d&rsquo;anatomiste para\u00eet avoir pris fin\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP32_345-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP32-345\">328<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enfin, le travail de L\u00e9onard est le reflet de sa personnalit\u00e9 profonde\u00a0: \u00e0 l&rsquo;instar de sa production picturale, son travail scientifique et technique est marqu\u00e9 par l&rsquo;inach\u00e8vement<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019134-135_346-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019134-135-346\">329<\/a><\/sup>. C&rsquo;est ainsi que les diff\u00e9rents trait\u00e9s qu&rsquo;il ambitionne d&rsquo;\u00e9crire (anatomie, m\u00e9canique, architecture, hydraulique, etc.) demeurent syst\u00e9matiquement \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat de projet<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP19_347-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP19-347\">330<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201967_348-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201967-348\">331<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020115_349-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020115-349\">332<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Notes,_journaux_et_projets_de_trait\u00e9s\"><span id=\"Notes.2C_journaux_et_projets_de_trait.C3.A9s\"><\/span>Notes, journaux et projets de trait\u00e9s<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci produit jusqu&rsquo;\u00e0 la fin de sa carri\u00e8re plusieurs milliers de pages d&rsquo;\u00e9tudes qui ne repr\u00e9sentent qu&rsquo;une portion de son travail \u2014\u00a0beaucoup d&rsquo;entre-elles sont perdues. Il s&rsquo;agit du t\u00e9moignage le plus vaste et le plus vari\u00e9 de la pens\u00e9e de son \u00e9poque<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP9_350-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP9-350\">333<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au fur et \u00e0 mesure de sa carri\u00e8re, il a pour ambition de produire un\u00a0<a title=\"Trait\u00e9 (litt\u00e9rature)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_(litt%C3%A9rature)\">trait\u00e9<\/a>\u00a0syst\u00e9matique pour chaque domaine d&rsquo;activit\u00e9 qu&rsquo;il aborde\u00a0: trait\u00e9 sur la\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>\u00a0\u00e0 la fin des ann\u00e9es\u00a0<time>1480<\/time>, sur l&rsquo;<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomie<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1489<\/time><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP9_350-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP9-350\">333<\/a><\/sup>, sur la m\u00e9canique du\u00a0<a title=\"Corps humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_humain\">corps humain<\/a>\u00a0(<i>elementi machinali<\/i>) en\u00a0<time>1510<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1511<\/time><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP19_347-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP19-347\">330<\/a><\/sup>, sur le mouvement de l\u2019eau apr\u00e8s\u00a0<time>1490<\/time><sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>, sur l&rsquo;<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>\u00a0entre\u00a0<time>1487<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1490<\/time><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020115_349-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020115-349\">332<\/a><\/sup>, sur l&rsquo;<a title=\"Anatomie du cheval\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_du_cheval\">anatomie du cheval<\/a>\u00a0(qui aurait \u00e9t\u00e9 r\u00e9dig\u00e9 selon\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0mais disparu en\u00a0<time>1499<\/time>)<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP13_351-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP13-351\">334<\/a><\/sup>, sur l&rsquo;<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>\u00a0dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time>&#8211;<time>1491<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT732_352-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT732-352\">335<\/a><\/sup>\u00a0ou sur la m\u00e9canique<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK52_353-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK52-353\">336<\/a><\/sup>. Mais, de tous ces projets, aucun n&rsquo;aboutit. Seul un\u00a0<i>Trait\u00e9 de la peinture<\/i>\u00a0voit le jour gr\u00e2ce au travail de son \u00e9l\u00e8ve\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0qui compile tous les \u00e9crits r\u00e9colt\u00e9s sur le sujet dans les documents du ma\u00eetre dont il h\u00e9rite en\u00a0<time>1519<\/time><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201911_354-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201911-354\">337<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le caract\u00e8re approfondi et syst\u00e9matique de son travail constitue une indication puissante de ce d\u00e9sir d&rsquo;\u00e9crire des trait\u00e9s<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020115_349-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020115-349\">332<\/a><\/sup>\u00a0: c&rsquo;est ce caract\u00e8re syst\u00e9matique qui permet ainsi \u00e0 Andrea Bernardoni de qualifier un trait\u00e9 sur les m\u00e9canismes de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0nouveaut\u00e9 absolue pour l\u2019histoire de la m\u00e9canique\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK52_353-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK52-353\">336<\/a><\/sup>. En outre, rarement avant lui, le dessin n&rsquo;aura pris une telle importance\u00a0: celui-ci, toujours p\u00e9dagogique<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT735_355-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT735-355\">338<\/a><\/sup>, allie pr\u00e9cision et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0stylisation pour rester lisible\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP22_356-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP22-356\">339<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Les_apports_de_L\u00e9onard_de_Vinci\"><span id=\"Les_apports_de_L.C3.A9onard_de_Vinci\"><\/span>Les apports de L\u00e9onard de Vinci<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/46\/Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg\/290px-Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/46\/Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg\/435px-Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/46\/Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg\/580px-Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-foglio-145-rect.jpg 2x\" alt=\"Dessin repr\u00e9sentant une machine \u00e0 arbal\u00e8te.\" width=\"290\" height=\"167\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"1155\" \/><\/a><figcaption>Le dessin technique de L\u00e9onard, pr\u00e9cis et pointu, est un apport certain du ma\u00eetre pour l&rsquo;ing\u00e9nierie.\u00a0<i>Codex Atlanticus<\/i>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0folio 145.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Malgr\u00e9 les recherches modernes visant \u00e0 revoir \u00e0 la baisse le caract\u00e8re novateur et isol\u00e9 du travail de L\u00e9onard de Vinci, les\u00a0<a title=\"Histoire des sciences (discipline)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_sciences_(discipline)\">historiens des sciences<\/a>\u00a0lui reconnaissent plusieurs apports.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un de ses plus importants apports est son utilisation du\u00a0<a title=\"Dessin technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_technique\">dessin technique<\/a><sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK51_357-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK51-357\">340<\/a><\/sup>\u00a0puisqu&rsquo;il est l&rsquo;un des premiers\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieurs<\/a>\u00a0\u00e0 d\u00e9ployer des techniques aussi pr\u00e9cises et pointues de repr\u00e9sentation graphique de ses id\u00e9es (aspect d\u00e9j\u00e0 \u00e9voqu\u00e9 plus haut)<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK18_358-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK18-358\">341<\/a><\/sup>. En outre, il lui conf\u00e8re une valeur aussi grande que le texte descriptif<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019169_359-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019169-359\">342<\/a><\/sup>. De fait, il poss\u00e8de des capacit\u00e9s exceptionnelles de\u00a0<a title=\"Dessin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin\">dessinateur<\/a>, en plus de sa grande capacit\u00e9 de perception de la globalit\u00e9 de son sujet d&rsquo;\u00e9tude et de son style litt\u00e9raire pr\u00e9cis\u00a0: cela ressort particuli\u00e8rement dans ses\u00a0<a title=\"Illustration anatomique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Illustration_anatomique\">\u00e9tudes d&rsquo;anatomie<\/a>\u00a0qui comptent ainsi\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0parmi les plus pointues jamais r\u00e9alis\u00e9es\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7_360-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-360\">343<\/a><\/sup>. Or il applique les techniques de repr\u00e9sentations anatomiques \u00e0 tout sujet technologique<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL74_95-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL74-95\">86<\/a><\/sup>\u00a0: il syst\u00e9matise l&rsquo;association de diff\u00e9rentes techniques avec des plans\u00a0<a title=\"Vue en \u00e9clat\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vue_en_%C3%A9clat%C3%A9\">sous forme \u00e9clat\u00e9e<\/a>, en tournant autour de son sujet selon plusieurs points de vue. Il est le seul parmi ses devanciers et contemporains \u00e0 le faire<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019169_359-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019169-359\">342<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Opusculum_de_architectura_(BM_1947,0117.2.76.r).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3d\/Opusculum_de_architectura_%28BM_1947%2C0117.2.76.r%29.jpg\/220px-Opusculum_de_architectura_%28BM_1947%2C0117.2.76.r%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3d\/Opusculum_de_architectura_%28BM_1947%2C0117.2.76.r%29.jpg\/330px-Opusculum_de_architectura_%28BM_1947%2C0117.2.76.r%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3d\/Opusculum_de_architectura_%28BM_1947%2C0117.2.76.r%29.jpg\/440px-Opusculum_de_architectura_%28BM_1947%2C0117.2.76.r%29.jpg 2x\" alt=\"Dessin crayonn\u00e9 repr\u00e9sentant une machine hydraulique avec roue \u00e0 aube et engrenages.\" width=\"220\" height=\"284\" data-file-width=\"1238\" data-file-height=\"1600\" \/><\/a><figcaption>Les dessins techniques d&rsquo;ing\u00e9nieurs renomm\u00e9s sont consid\u00e9r\u00e9s comme plus malhabiles.\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>,\u00a0<i>Opusculum de architectura<\/i>,\u00a0<time>1474<\/time>&#8211;<time>1482<\/time>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"British Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Museum\">British Museum<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv.1947,0117.2.76.r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autre diff\u00e9rence avec ses contemporains, le\u00a0<a title=\"Dessin technique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_technique\">dessin technique<\/a>\u00a0de L\u00e9onard de Vinci, gr\u00e2ce aux techniques artistiques de la perspective ou le rendu de l&rsquo;ombre, pr\u00e9figure le dessin industriel tel qu&rsquo;il est encore utilis\u00e9 aujourd&rsquo;hui\u00a0: en comparaison,\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>\u00a0trouve que les dessins d&rsquo;ing\u00e9nieurs renomm\u00e9s comme\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0font preuve d&rsquo;une gaucherie certaine\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019170_361-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019170-361\">344<\/a><\/sup>. Une telle utilisation du dessin technique est unique parmi les ing\u00e9nieurs contemporains de L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autre apport de L\u00e9onard de Vinci dans le domaine scientifique et technique, le caract\u00e8re syst\u00e9matique de ses recherches<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE162_362-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE162-362\">345<\/a><\/sup>\u00a0: traduisant ses r\u00e9flexions, ses dessins techniques et ses descriptions t\u00e9moignent d&rsquo;une attention aussi aigu\u00eb pour le d\u00e9tail qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;ensemble de son objet. Sa m\u00e9thodologie propose autant d&rsquo;allers-retours pour obtenir l&rsquo;\u00e9tude la plus compl\u00e8te possible<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019169_359-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019169-359\">342<\/a><\/sup>. De fait, le ma\u00eetre pr\u00e9sente\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un besoin de rationaliser que l&rsquo;on ignorait jusqu&rsquo;alors chez les techniciens\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE180_363-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE180-363\">346<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De plus, L\u00e9onard de Vinci apporte une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d\u00e9marche [\u2026] radicalement neuve\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qui pr\u00e9figure la\u00a0<a title=\"M\u00e9thode scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thode_scientifique\">d\u00e9marche exp\u00e9rimentale<\/a>\u00a0moderne et que\u00a0<a title=\"Pascal Brioist\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal_Brioist#Recherches\">Pascal Brioist<\/a>\u00a0qualifie de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0protoexp\u00e9rimentale\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0: n\u00e9anmoins, il ne faut pas y voir l\u00e0 une d\u00e9marche identique \u00e0 celle du laboratoire telle qu&rsquo;elle est mise en place par\u00a0<a title=\"Robert Boyle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Boyle\">Robert Boyle<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"XVIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0mais reste fond\u00e9e sur l&rsquo;atelier o\u00f9 la preuve n&rsquo;est recherch\u00e9e que dans la mat\u00e9rialit\u00e9\u00a0; de m\u00eame, il propose des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Exp\u00e9riences de pens\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9riences_de_pens%C3%A9e\">exp\u00e9riences de pens\u00e9e<\/a>\u00a0qui ne reposent pas sur un protocole exp\u00e9rimental<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;7&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;35&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_364-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E7&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;35&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-364\">347<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enfin L\u00e9onard parvient \u00e0 se lib\u00e9rer des connaissances et m\u00e9thodes de son temps notamment par son absence de\u00a0<a title=\"Universit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9\">formation universitaire<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201962_338-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201962-338\">321<\/a><\/sup>. De fait, il pr\u00e9sente une r\u00e9elle capacit\u00e9 \u00e0 contredire les\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie\">th\u00e9ories<\/a>\u00a0de son temps. Il pr\u00e9sente des intuitions qui ne seront reformul\u00e9es puis valid\u00e9es que plusieurs si\u00e8cles plus tard, comme son hypoth\u00e8se de la\u00a0<a title=\"Taphonomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Taphonomie\">formation des fossiles<\/a>, remarquable d&rsquo;exactitude, en contradiction avec les explications de son temps li\u00e9es \u00e0 la\u00a0<a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">litt\u00e9rature biblique<\/a>\u00a0ou \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Alchimie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alchimie\">alchimie<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201980_365-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201980-365\">348<\/a><\/sup>. Bien plus, la nouveaut\u00e9 de ses travaux techniques et notamment la recherche de l&rsquo;automatisme tient certainement au fait qu&rsquo;elles ne sont pas explor\u00e9es par ses contemporains puisque la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0rentabilisation \u00e9conomique du travail gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;automatisation des op\u00e9rations m\u00e9caniques de production\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0ne fait alors pas partie des centres d&rsquo;int\u00e9r\u00eat de la soci\u00e9t\u00e9 compte tenu de la relation au\u00a0<a title=\"Travail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Travail\">travail<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Relation humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Relation_humaine\">relations sociales<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019171-172_366-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019171-172-366\">349<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_scientifique\">Le scientifique<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les centres d&rsquo;int\u00e9r\u00eat de L\u00e9onard de Vinci sont extr\u00eamement nombreux\u00a0:\u00a0<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>,\u00a0<a title=\"G\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ologie\">g\u00e9ologie<\/a>,\u00a0<a title=\"Botanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Botanique\">botanique<\/a>,\u00a0<a title=\"Dynamique des fluides\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dynamique_des_fluides\">hydrodynamique<\/a>,\u00a0<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nierie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nierie\">ing\u00e9nierie<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-8_367-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-8-367\">350<\/a><\/sup>, mais aussi\u00a0<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomie<\/a>,\u00a0<a title=\"Acoustique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acoustique\">acoustique<\/a>,\u00a0<a title=\"Physiologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physiologie\">physiologie<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201980_365-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201980-365\">348<\/a><\/sup>\u00a0pour ne citer qu&rsquo;eux. Or parmi ceux-ci l&rsquo;anatomie humaine constitue le domaine sur lequel il se penche avec le plus d&rsquo;assiduit\u00e9 au long de sa carri\u00e8re<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-8_367-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-8-367\">350<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Anatomie_humaine_et_compar\u00e9e\"><span id=\"Anatomie_humaine_et_compar.C3.A9e\"><\/span>Anatomie humaine et compar\u00e9e<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"\u0152uvre anatomique de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92uvre_anatomique_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">\u0152uvre anatomique de L\u00e9onard de Vinci<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg\/200px-Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg\/300px-Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4f\/Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg\/400px-Leonardo_da_Vinci_-_Studies_of_the_fetus_in_the_womb.jpg 2x\" alt=\"Feuille manuscrite m\u00ealant dessins de f\u0153tus en position repli\u00e9e, un vagin et des textes.\" width=\"200\" height=\"277\" data-file-width=\"1980\" data-file-height=\"2739\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tude sur l&rsquo;<a title=\"Embryon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Embryon\">embryon<\/a>\u00a0humain<\/i>,\u00a0<time>1510<\/time>&#8211;<time>1513<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 19101r<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"Anatomie humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_humaine\">anatomie humaine<\/a>\u00a0est le sujet d&rsquo;\u00e9tude de pr\u00e9dilection de L\u00e9onard parmi tous ceux sur lesquels il se penche<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7_360-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-360\">343<\/a><\/sup>. Il s&rsquo;agit d&rsquo;un travail n\u00e9 du besoin d&rsquo;am\u00e9liorer la description picturale des figures qu&rsquo;il repr\u00e9sente sur ses\u00a0<a title=\"Tableau (beaux-arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableau_(beaux-arts)\">tableaux<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP9_350-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP9-350\">333<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses premiers travaux document\u00e9s remontent au milieu des ann\u00e9es\u00a0<time>1480<\/time>\u00a0: il s&rsquo;agit d&rsquo;abord de repr\u00e9sentations faites alors qu&rsquo;il n&rsquo;a vraisemblablement jamais r\u00e9alis\u00e9 de\u00a0<a title=\"Anthropotomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anthropotomie\">dissection de corps humain<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP32_345-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP32-345\">328<\/a><\/sup>. Puis elles sont issues d&rsquo;observations de\u00a0<a title=\"Corps humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corps_humain\">mat\u00e9riel humain<\/a>\u00a0obtenu gr\u00e2ce \u00e0\u00a0<a title=\"Maison de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_M%C3%A9dicis\">ses protecteurs<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP12_368-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP12-368\">351<\/a><\/sup>\u00a0: une\u00a0<a title=\"Jambe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jambe\">jambe<\/a>\u00a0vers\u00a0<time>1485<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>, des\u00a0<a title=\"Cr\u00e2ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cr%C3%A2ne\">cr\u00e2nes<\/a>\u00a0\u00e0 partir d&rsquo;avril\u00a0<time>1489<\/time>, puis des corps entiers tr\u00e8s rapidement\u2026 \u00c0 la fin de sa vie, il aura proc\u00e9d\u00e9 \u00e0\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0plus de trente\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0dissections<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP20_369-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP20-369\">352<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De fait, si ses premiers travaux constituent la mise en image de repr\u00e9sentations\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">m\u00e9di\u00e9vales<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP32_345-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP32-345\">328<\/a><\/sup>, ses comptes rendus, notamment graphiques, deviennent d&rsquo;une pr\u00e9cision remarquable<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP10_et_42_''et_seq.''_370-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP10_et_42_''et_seq.''-370\">353<\/a><\/sup>. Car L\u00e9onard pr\u00e9sente toutes les qualit\u00e9s d&rsquo;un grand anatomiste\u00a0: grande capacit\u00e9 d&rsquo;observation, dext\u00e9rit\u00e9 manuelle, talent de dessinateur et capacit\u00e9 \u00e0 traduire en mots le r\u00e9sultat de ses observations<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7_360-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-360\">343<\/a><\/sup>. De plus, ses qualit\u00e9s graphiques se nourrissent de son travail dans d&rsquo;autres disciplines comme l&rsquo;<a title=\"Ing\u00e9nierie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nierie\">ing\u00e9nierie<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">art<\/a>\u00a0: multiplication des points de vue (rotation autour du sujet, coupe selon le\u00a0<a title=\"Plan (math\u00e9matiques)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plan_(math%C3%A9matiques)\">plan<\/a>,\u00a0<a title=\"Vue en \u00e9clat\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vue_en_%C3%A9clat%C3%A9\">vue en \u00e9clat\u00e9<\/a>, dessins s\u00e9ri\u00e9s, etc.<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP22_356-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP22-356\">339<\/a><\/sup>) et des techniques (<a title=\"Pierre noire (dessin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_noire_(dessin)\">pierre noire<\/a>\u00a0ou plus rarement\u00a0<a title=\"Fusain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fusain\">fusain<\/a>\u00a0pour le\u00a0<a title=\"Dessin sous-jacent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_sous-jacent\">dessin sous-jacent<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP18_371-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP18-371\">354<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Plume\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plume\">plume<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Encre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encre\">encre<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP22_356-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP22-356\">339<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Hachures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hachures\">hachures<\/a>,\u00a0<a title=\"Lavis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lavis\">lavis<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP18_371-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP18-371\">354<\/a><\/sup>).<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372,_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372%2C_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg\/200px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372%2C_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372%2C_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg\/300px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372%2C_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372%2C_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg\/400px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912372%2C_The_anatomy_of_a_bear%27s_foot_c.1488-90.jpg 2x\" alt=\"Dessin d'un pied \u00e9corch\u00e9 aux doigts griffus.\" width=\"200\" height=\"233\" data-file-width=\"1935\" data-file-height=\"2250\" \/><\/a><figcaption>Dans l&rsquo;<i>Anatomie d&rsquo;un pied d&rsquo;ours<\/i>, la comparaison avec un pied humain est \u00e9vidente. Vers\u00a0<time>1488<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref RCIN 912372.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il lui arrive souvent d&rsquo;avoir des difficult\u00e9s d&rsquo;approvisionnement en corps humains, comme lorsqu&rsquo;il s&rsquo;\u00e9tablit dans la villa familiale de son \u00e9l\u00e8ve\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0\u00e0 la suite de la\u00a0<a title=\"Guerres d'Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_d%27Italie#Quatri%C3%A8me_guerre_d'Italie_(1508-1513)\">campagne de conqu\u00eate fran\u00e7aise en 1512-1513<\/a>\u00a0sur\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP12_368-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP12-368\">351<\/a><\/sup>. Il se tourne alors vers la dissection d&rsquo;<a title=\"Animal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animal\">animaux<\/a>\u00a0:\u00a0<a title=\"Porc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Porc\">porcs<\/a>,\u00a0<a title=\"Singe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Singe\">singes<\/a>,\u00a0<a title=\"Chien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chien\">chiens<\/a>,\u00a0<a title=\"Ursidae\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ursidae\">ours<\/a>,\u00a0<a title=\"Cheval\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cheval\">chevaux<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP12_368-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP12-368\">351<\/a><\/sup>\u2026 En effet, il estime que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tous les\u00a0<a title=\"Animal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animal\">animaux<\/a>\u00a0terrestres ont similitude de\u00a0<a title=\"Muscle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Muscle\">muscles<\/a>, de\u00a0<a title=\"Nerf\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nerf\">nerfs<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"Os\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Os\">os<\/a>\u00a0et ne varient qu&rsquo;en\u00a0<a title=\"Longueur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Longueur\">longueur<\/a>\u00a0ou grosseur\u00a0\u00bb<\/span>, lui permettant de progresser sur l&rsquo;anatomie humaine<sup id=\"cite_ref-372\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-372\">355<\/a><\/sup>. Ainsi, un de ses premiers comptes rendus de dissection concerne vers\u00a0<time>1488<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>\u00a0un ours\u00a0: L\u00e9onard juge cet animal int\u00e9ressant puisqu&rsquo;il s&rsquo;agit d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Plantigrade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plantigrade\">plantigrade<\/a>\u00a0dont le pied offre des ressemblances\u00a0<a title=\"Physiologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physiologie\">physiologiques<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Pied (anatomie humaine)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pied_(anatomie_humaine)\">celui<\/a>\u00a0de l&rsquo;homme<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP44-46_373-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP44-46-373\">356<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, l&rsquo;<a title=\"Animal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animal\">animal<\/a>\u00a0qui le passionne le plus au cours de sa carri\u00e8re est le\u00a0<a title=\"Cheval\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cheval\">cheval<\/a>, un int\u00e9r\u00eat qui trouve visiblement son origine au cours des ann\u00e9es\u00a0<time>1480<\/time>\u00a0par la commande du\u00a0<a title=\"Monument Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_Sforza\">Monument Sforza<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP12_368-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP12-368\">351<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De fait, tous les aspects de l&rsquo;anatomie humaine sont \u00e9tudi\u00e9s en profondeur \u2014\u00a0<a title=\"Anatomie fonctionnelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_fonctionnelle\">anatomie structurelle<\/a>,\u00a0<a title=\"Physiologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physiologie\">physiologie<\/a>,\u00a0<a title=\"F\u00e9condation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/F%C3%A9condation\">conception<\/a>,\u00a0<a title=\"Croissance biologique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croissance_biologique\">croissance<\/a>, expression des\u00a0<a title=\"\u00c9motion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89motion\">\u00e9motions<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sens (physiologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sens_(physiologie)\">sens<\/a><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP9_350-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP9-350\">333<\/a><\/sup>\u00a0\u2014 ainsi que tous ses domaines \u2014\u00a0os, muscles,\u00a0<a title=\"Syst\u00e8me nerveux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_nerveux\">syst\u00e8me nerveux<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Syst\u00e8me cardio-vasculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Syst%C3%A8me_cardio-vasculaire\">syst\u00e8me cardio-vasculaire<\/a>,\u00a0<a title=\"Organe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organe\">organes<\/a>\u00a0(<a title=\"Vessie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vessie\">vessie<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Organes g\u00e9nitaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organes_g%C3%A9nitaux\">organes g\u00e9nitaux<\/a>,\u00a0<a title=\"C\u0153ur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C5%93ur\">c\u0153ur<\/a>, etc.)<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP19_347-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP19-347\">330<\/a><\/sup>. Si bien qu&rsquo;\u00e0 la fin de sa carri\u00e8re, L\u00e9onard est\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0en mesure de mieux appr\u00e9hender l&rsquo;articulation entre les d\u00e9tails et l&rsquo;ensemble, et de proc\u00e9der en partant de la cause pour comprendre l&rsquo;effet, essayant d&rsquo;analyser les propri\u00e9t\u00e9s des \u00e9l\u00e9ments que l&rsquo;autopsie lui r\u00e9v\u00e9lait\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP20_369-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP20-369\">352<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Optique\">Optique<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>\u00a0est au centre des recherches de L\u00e9onard de Vinci en vue d&rsquo;\u00e9tablir son\u00a0<i>Trait\u00e9 sur la peinture<\/i>\u00a0et d&rsquo;am\u00e9liorer encore la pratique de son art, notamment la technique du\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><a title=\"Sfumato\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sfumato\">sfumato<\/a><\/span><\/i><sup id=\"cite_ref-Temperini200360_374-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200360-374\">357<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL107_375-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL107-375\">358<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lors de ses recherches sur l&rsquo;<a title=\"\u0152il\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%92il\">\u0153il<\/a>, il reprend au d\u00e9but de sa carri\u00e8re la th\u00e9orie de la \u00ab\u00a0pyramide visuelle\u00a0\u00bb de\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0dont l\u2019\u0153il serait le sommet et permettant d&rsquo;\u00e9tablir les r\u00e8gles de la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL107_375-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL107-375\">358<\/a><\/sup>, mais il lui para\u00eet que cette th\u00e9orie ne rend pas r\u00e9ellement compte de la\u00a0<a title=\"Trois dimensions\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trois_dimensions\">r\u00e9alit\u00e9 tridimentionnelle<\/a>\u00a0: il la corrige alors par ce qu&rsquo;il nomme la perspective \u00ab\u00a0sph\u00e9rique\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0naturelle\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Temperini200360_374-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200360-374\">357<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Codex_de_leicester.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Codex_de_leicester.jpg\/200px-Codex_de_leicester.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Codex_de_leicester.jpg\/300px-Codex_de_leicester.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f0\/Codex_de_leicester.jpg\/400px-Codex_de_leicester.jpg 2x\" alt=\"Une page manuscrite sur laquelle sont \u00e9crits plusieurs paragraphes encadrant plusieurs sch\u00e9mas de la Lune, la Terre et du Soleil.\" width=\"200\" height=\"268\" data-file-width=\"558\" data-file-height=\"749\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tudes de la r\u00e9flexion de la lumi\u00e8re du Soleil sur la Lune<\/i>,\u00a0<i><a title=\"Codex Leicester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Leicester\">Codex Leicester<\/a><\/i>,\u00a0<time>1506<\/time>&#8211;<time>1510<\/time>.\u00a0<a title=\"Seattle Art Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seattle_Art_Museum\">Seattle Art Museum<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Seattle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seattle\">Seattle<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Concernant les\u00a0<a title=\"Rayon lumineux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rayon_lumineux\">rayons lumineux<\/a>, il raisonne en termes d&rsquo;ombre et de\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a>\u00a0: sa th\u00e9orie est que l&rsquo;image des objets est \u00e9mise par ces derniers et est projet\u00e9e sur la\u00a0<a title=\"R\u00e9tine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9tine\">r\u00e9tine<\/a>\u00a0de celui qui regarde<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT733_376-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT733-376\">359<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pour \u00e9tudier l&rsquo;\u0153il et les rayons lumineux, il imagine toutes sortes de dispositifs afin de simuler et \u00e9tudier le fonctionnement de l&rsquo;\u0153il<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL107_375-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL107-375\">358<\/a><\/sup>\u00a0mais sans parvenir \u00e0 d\u00e9couvrir le r\u00f4le que joue le\u00a0<a title=\"Cerveau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cerveau\">cerveau<\/a>\u00a0dans l&rsquo;inversion de l&rsquo;image permettant la vue \u00e0 l&rsquo;endroit d&rsquo;une image projet\u00e9e \u00e0 l&rsquo;envers<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201961_342-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201961-342\">325<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Astronomie\">Astronomie<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est particuli\u00e8rement dans le\u00a0<i><a title=\"Codex Leicester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Leicester\">Codex Leicester<\/a><\/i>, que L\u00e9onard \u00e9tudie l&rsquo;astronomie<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL106_377-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL106-377\">360<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Temperini200351_378-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200351-378\">361<\/a><\/sup>. Il appara\u00eet que son astronomie\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0est d&rsquo;ordre optique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et s&rsquo;int\u00e9resse \u00e0 la diffusion de la\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8re\">lumi\u00e8re<\/a>\u00a0entre les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Types d'objets astrophysiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Types_d%27objets_astrophysiques\">corps c\u00e9lestes<\/a>\u2014\u00a0au premier rang desquels la\u00a0<a title=\"Lune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lune\">Lune<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Soleil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soleil\">Soleil<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019104_379-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019104-379\">362<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses recherches proposent quelques intuitions originales. Il rel\u00e8ve ses observations sur la lumi\u00e8re provenant de la\u00a0<a title=\"Lune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lune\">Lune<\/a>\u00a0: il en conclut que c&rsquo;est bien la lumi\u00e8re du\u00a0<a title=\"Soleil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soleil\">Soleil<\/a>\u00a0qui est refl\u00e9t\u00e9e \u00e0 sa surface qui parvient sur\u00a0<a title=\"Terre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Terre\">Terre<\/a><sup id=\"cite_ref-Temperini200351_378-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200351-378\">361<\/a><\/sup>. Partant, il fournit une int\u00e9ressante explication du\u00a0<a title=\"Halo (ph\u00e9nom\u00e8ne optique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Halo_(ph%C3%A9nom%C3%A8ne_optique)\">halo<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Nouvelle lune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nouvelle_lune\">nouvelle lune<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL106_377-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL106-377\">360<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9anmoins, il demeure, comme ses contemporains, r\u00e9solument\u00a0<a title=\"G\u00e9ocentrisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ocentrisme\">g\u00e9ocentriste<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019104_379-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019104-379\">362<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Math\u00e9matiques\"><span id=\"Math.C3.A9matiques\"><\/span>Math\u00e9matiques<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci ne sera jamais un v\u00e9ritable\u00a0<a title=\"Math\u00e9maticien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9maticien\">math\u00e9maticien<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019409_380-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019409-380\">363<\/a><\/sup>\u00a0: du fait de sa\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Scolarit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scolarit%C3%A9\">scolarit\u00e9<\/a>, il ne poss\u00e8de qu&rsquo;un bagage basique<sup id=\"cite_ref-Arasse2002AR201936_381-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2002AR201936-381\">364<\/a><\/sup>. D\u00e8s lors, il n&rsquo;utilise que des notions tr\u00e8s simples dans ses recherches scientifiques et techniques<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE119_332-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE119-332\">315<\/a><\/sup>\u00a0et les chercheurs rel\u00e8vent ses fr\u00e9quentes erreurs de calcul dans des op\u00e9rations \u00e9l\u00e9mentaires<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL81_382-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL81-382\">365<\/a><\/sup>. Il doit donc se faire guider, expliquer, conseiller par des math\u00e9maticiens reconnus<sup id=\"cite_ref-Bramly2019410_333-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019410-333\">316<\/a><\/sup>. Or sa rencontre en\u00a0<time>1496<\/time>\u00a0avec le math\u00e9maticien\u00a0<a title=\"Luca Pacioli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Pacioli\">Luca Pacioli<\/a>\u00a0\u2014\u00a0dont il illustre vers\u00a0<time>1498<\/time>\u00a0le trait\u00e9 de math\u00e9matiques, le\u00a0<i><a title=\"De divina proportione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_divina_proportione\">De divina proportione<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL81_382-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL81-382\">365<\/a><\/sup>\u00a0\u2014 est ainsi fondamentale\u00a0: elle stimule son go\u00fbt pour le domaine<sup id=\"cite_ref-Bramly2019410_333-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019410-333\">316<\/a><\/sup>\u00a0et modifie sa fa\u00e7on de voir le monde. Il en vient ainsi \u00e0 consid\u00e9rer que tout \u00e9l\u00e9ment naturel est r\u00e9gi par des syst\u00e8mes m\u00e9caniques eux-m\u00eames r\u00e9gis par des lois math\u00e9matiques<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE115_383-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE115-383\">366<\/a><\/sup>. Enfin, il loue les math\u00e9matiques pour l&rsquo;\u00e9tat d&rsquo;esprit\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0de rigueur, de coh\u00e9rence et de logique\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qu&rsquo;il est n\u00e9cessaire d&rsquo;acqu\u00e9rir pour aborder toute chose\u00a0: ne pr\u00e9vient-il pas,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Que nul ne me lise dans mes principes qui n&rsquo;est pas math\u00e9maticien\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-384\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-384\">367<\/a><\/sup>\u00a0?<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Botanique\">Botanique<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_Flower_study_-_WGA12851.jpg 2x\" alt=\"Dessins crayonn\u00e9s repr\u00e9sentant plusieurs petites \u00e9tudes de fleurs.\" width=\"220\" height=\"196\" data-file-width=\"850\" data-file-height=\"758\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tudes de fleurs<\/i>, vers\u00a0<time>1503<\/time>,\u00a0<a title=\"Galeries de l'Acad\u00e9mie de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galeries_de_l%27Acad%C3%A9mie_de_Venise\">Galeries de l&rsquo;Acad\u00e9mie<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref WGA12851.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00e9tude des\u00a0<a title=\"V\u00e9g\u00e9tal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9g%C3%A9tal\">v\u00e9g\u00e9taux<\/a>\u00a0entre tr\u00e8s t\u00f4t dans le r\u00e9pertoire des \u00e9tudes graphiques de L\u00e9onard de Vinci et a pour origine le questionnement d&rsquo;une repr\u00e9sentation fid\u00e8le de la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>\u00a0dans ses\u00a0<a title=\"Tableau (beaux-arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableau_(beaux-arts)\">\u0153uvres picturales<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT458_385-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT458-385\">368<\/a><\/sup>. Son travail est si pr\u00e9cis dans ces derniers que l&rsquo;exactitude des v\u00e9g\u00e9taux qu&rsquo;ils comportent peuvent constituer un indice d&rsquo;attribution au ma\u00eetre, comme c&rsquo;est le cas de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i>\u00a0dans sa version du Louvre dat\u00e9e de\u00a0<time>1480<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1486<\/time><sup id=\"cite_ref-Blatt20187_et_9_386-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Blatt20187_et_9-386\">369<\/a><\/sup>\u00a0ou, au contraire, des inexactitudes constituent autant d&rsquo;indices permettant de refuser l&rsquo;attribution de la version conserv\u00e9e \u00e0 la\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a><sup id=\"cite_ref-Alberge2014_387-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Alberge2014-387\">370<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De mani\u00e8re g\u00e9n\u00e9rale, L\u00e9onard de Vinci utilise une d\u00e9marche beaucoup plus structur\u00e9e que dans d&rsquo;autres domaines scientifiques, l&rsquo;objet d&rsquo;\u00e9tude \u00e9tant compos\u00e9 d&rsquo;une grande richesse de d\u00e9tails subtils<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT459_388-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT459-388\">371<\/a><\/sup>. Ces repr\u00e9sentations sont issues de longues s\u00e9ances d&rsquo;observations des plantes dans la r\u00e9gion de\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0et dans les\u00a0<a title=\"Alpes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alpes\">Alpes<\/a>\u00a0italiennes<sup id=\"cite_ref-PedrettiTaglialagamba2017PEDRDESS196_389-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-PedrettiTaglialagamba2017PEDRDESS196-389\">372<\/a><\/sup>. Or non seulement il rend avec fid\u00e9lit\u00e9 chaque \u00e9l\u00e9ment constitutif du v\u00e9g\u00e9tal \u00e9tudi\u00e9 mais il le fait selon une mise en sc\u00e8ne plastique comprenant effets de lumi\u00e8re et agencement des formes dans l&rsquo;espace<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT459_388-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT459-388\">371<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Finalement, une partie des manuscrits conserv\u00e9s \u00e0 la biblioth\u00e8que de l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>\u00a0sont consacr\u00e9s aux \u00e9tudes de botanique et laissent accroire qu&rsquo;il a pour ambition de produire, vers\u00a0<time>1510<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1511<\/time>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un trait\u00e9 de botanique appliqu\u00e9 \u00e0 la repr\u00e9sentation picturale des plantes\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"G\u00e9ologie\"><span id=\"G.C3.A9ologie\"><\/span>G\u00e9ologie<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine,_c.1482-5.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine%2C_c.1482-5.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine%2C_c.1482-5.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine%2C_c.1482-5.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine%2C_c.1482-5.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine%2C_c.1482-5.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_A_ravine%2C_c.1482-5.jpg 2x\" alt=\"Dessin crayonn\u00e9 repr\u00e9sentant un ravin avec de nombreux rochers.\" width=\"220\" height=\"288\" data-file-width=\"1529\" data-file-height=\"2000\" \/><\/a><figcaption><i>Un ravin<\/i>, vers\u00a0<time>1482<\/time>&#8211;<time>1485<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref RCIN 912395.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreux aspects de la g\u00e9ologique sont \u00e9tudi\u00e9s par L\u00e9onard de Vinci\u00a0: \u00e9tude des\u00a0<a title=\"Fossile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fossile\">fossiles<\/a>, nature des\u00a0<a title=\"Roche s\u00e9dimentaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roche_s%C3%A9dimentaire\">roches s\u00e9dimentaires<\/a>, pr\u00e9sence de fossiles marins dans ces roches,\u00a0<a title=\"Hydrologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydrologie\">hydrologie<\/a>, origine des\u00a0<a title=\"S\u00e9diment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9diment\">s\u00e9diments<\/a>, causes de l&rsquo;<a title=\"\u00c9rosion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89rosion\">\u00e9rosion<\/a>\u00a0par les\u00a0<a title=\"Ruissellement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ruissellement\">ruissellements<\/a>, nature des forces terrestres et premiers principes de l&rsquo;<a title=\"Isostasie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isostasie\">isostasie<\/a><sup id=\"cite_ref-Jones1962DJJ119_et_121_391-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones1962DJJ119_et_121-391\">374<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1939<\/time>, l&rsquo;enthousiasme du monde anglo-saxon lors de la publication anglaise des \u00e9crits de g\u00e9ologie de L\u00e9onard fait que celui-ci est m\u00eame appel\u00e9 le \u00ab\u00a0p\u00e8re de la g\u00e9ologie moderne\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Jones1962DJJ121_392-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones1962DJJ121-392\">375<\/a><\/sup>\u00a0; \u00e0 tout le moins les historiens des sciences contemporains lui reconnaissent-ils d&rsquo;en \u00eatre un des pr\u00e9curseurs<sup id=\"cite_ref-Vai1995GBV13_393-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vai1995GBV13-393\">376<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses principales observations g\u00e9ologiques remontent \u00e0 son s\u00e9jour \u00e0 la cour de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>\u00a0entre\u00a0<time>1482<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1499<\/time>\u00a0: la cit\u00e9 est en effet situ\u00e9e non loin des\u00a0<a title=\"Alpes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alpes\">Alpes<\/a>\u00a0o\u00f9 il se rend alors souvent, notamment au\u00a0<a title=\"Mont Rose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mont_Rose\">Mont Rose<\/a>\u00a0o\u00f9 il observe les mouvements form\u00e9s par les strates rocheuses et o\u00f9 il trouve des\u00a0<a title=\"Fossile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fossile\">fossiles<\/a><sup id=\"cite_ref-Jones2011JJTG_394-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones2011JJTG-394\">377<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard propose des id\u00e9es assez novatrices expliquant la pr\u00e9sence des fossiles sur les reliefs par le fait qu&rsquo;ils \u00e9taient recouverts par la\u00a0<a title=\"Mer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mer\">mer<\/a><sup id=\"cite_ref-Jones2011JJTG_394-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones2011JJTG-394\">377<\/a><\/sup>, une id\u00e9e red\u00e9couverte et reformul\u00e9e 150\u00a0ans plus tard par\u00a0<a title=\"Nicolas St\u00e9non\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_St%C3%A9non\">Nicolas St\u00e9non<\/a><sup id=\"cite_ref-Vai1995GBV17_395-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vai1995GBV17-395\">378<\/a><\/sup>. Il consid\u00e8re \u00e9galement que le ph\u00e9nom\u00e8ne de d\u00e9p\u00f4t de fossiles selon des couches homog\u00e8nes de roches s\u00e9dimentaires, en\u00a0<a title=\"Strates\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Strates\">strates<\/a>, constitue un processus naturel lent<sup id=\"cite_ref-Jones2011JJTG_394-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones2011JJTG-394\">377<\/a><\/sup>. Ces deux \u00e9l\u00e9ments remettent alors en cause l&rsquo;<a title=\"Bible\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible\">histoire biblique<\/a><sup id=\"cite_ref-Jones1962DJJ122_396-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones1962DJJ122-396\">379<\/a><\/sup>\u00a0et en particulier le\u00a0<a title=\"D\u00e9luge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9luge\">d\u00e9luge<\/a><sup id=\"cite_ref-Jones2011JJTG_394-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones2011JJTG-394\">377<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il \u00e9tudie \u00e9galement le ph\u00e9nom\u00e8ne d&rsquo;\u00e9rosion par le\u00a0<a title=\"Ruissellement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ruissellement\">ruissellement<\/a><sup id=\"cite_ref-Jones2011JJTG_394-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones2011JJTG-394\">377<\/a><\/sup>\u00a0: il \u00e9tudie ainsi les relations entre la\u00a0<a title=\"Pente (topographie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pente_(topographie)\">pente<\/a>\u00a0qu&rsquo;un cours d&rsquo;eau d\u00e9vale, son\u00a0<a title=\"D\u00e9bit (hydrologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9bit_(hydrologie)\">d\u00e9bit<\/a>\u00a0et les cons\u00e9quences en termes d&rsquo;\u00e9rosion<sup id=\"cite_ref-Jones1962DJJ125_397-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones1962DJJ125-397\">380<\/a><\/sup>. En cons\u00e9quence, il propose des hypoth\u00e8ses concernant la mani\u00e8re dont se d\u00e9posent des s\u00e9diments en fonction de leur masse et du d\u00e9bit du cours d&rsquo;eau<sup id=\"cite_ref-Jones1962DJJ127_398-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones1962DJJ127-398\">381<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par ailleurs, il a l&rsquo;intuition, encore confuse, du principe de l&rsquo;<a title=\"Isostasie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isostasie\">isostasie<\/a>\u00a0selon laquelle les\u00a0<a title=\"Continent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Continent\">continents<\/a>\u00a0s&rsquo;\u00e9l\u00e8vent tandis que l&rsquo;\u00e9rosion r\u00e9duit leur masse et, ce faisant, transf\u00e8re une masse \u00e9quivalente de s\u00e9diments aux\u00a0<a title=\"Bassin oc\u00e9anique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bassin_oc%C3%A9anique\">bassins oc\u00e9aniques<\/a>\u00a0\u2014\u00a0principe scientifiquement d\u00e9crit par le\u00a0<a title=\"G\u00e9ophysique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ophysique\">g\u00e9ophysicien<\/a>\u00a0am\u00e9ricain\u00a0<a title=\"Clarence Edward Dutton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clarence_Edward_Dutton\">Clarence Edward Dutton<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1872<\/time><sup id=\"cite_ref-Jones1962DJJ130-131_399-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Jones1962DJJ130-131-399\">382<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;instar de ses connaissances botaniques, sa connaissance des\u00a0<a title=\"Mat\u00e9riau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mat%C3%A9riau\">mat\u00e9riaux<\/a>\u00a0qu&rsquo;il d\u00e9crit est si exacte que ses repr\u00e9sentations de roches constituent des indicateurs permettant d&rsquo;aider \u00e0 authentifier ses \u0153uvres<sup id=\"cite_ref-Alberge2014_387-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Alberge2014-387\">370<\/a><\/sup>\u00a0: c&rsquo;est le cas, par exemple, avec la version conserv\u00e9e au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0de\u00a0<i><a title=\"La Vierge aux rochers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_rochers\">La Vierge aux rochers<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Alberge2014_387-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Alberge2014-387\">370<\/a><\/sup>\u00a0ou avec le tableau\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne, la Vierge et l&rsquo;Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Vai1995GBV14-15_400-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vai1995GBV14-15-400\">383<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'architecte,_l'urbaniste_et_le_cartographe\"><span id=\"L.27architecte.2C_l.27urbaniste_et_le_cartographe\"><\/span>L&rsquo;architecte, l&rsquo;urbaniste et le cartographe<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Architecture\">Architecture<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg\/220px-Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg\/330px-Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg\/440px-Study_for_the_Cupola_of_Milan_Cathedral_by_Leonardo_da_Vinci.jpg 2x\" alt=\"Dessin repr\u00e9sentant une vue en coupe d'un b\u00e2timent avec arcades.\" width=\"220\" height=\"262\" data-file-width=\"2896\" data-file-height=\"3452\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tudes pour la coupole de la cath\u00e9drale de Milan<\/i>,\u00a0<i>Codex Atlanticus<\/i>, vers 1487-88,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0fol 851r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tous les sujets de l&rsquo;<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>\u00a0sont explor\u00e9s par L\u00e9onard de Vinci au cours de sa carri\u00e8re\u00a0:\u00a0<a title=\"Lieu de culte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lieu_de_culte\">architecture religieuse<\/a>\u00a0(notamment\u00a0<a title=\"\u00c9glise \u00e0 plan centr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_%C3%A0_plan_centr%C3%A9\">\u00e9glises \u00e0 plan centr\u00e9<\/a>)\u00a0; architecture civile (demeures,\u00a0<a title=\"Villa m\u00e9dic\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Villa_m%C3%A9dic%C3%A9enne\">villas<\/a>,\u00a0<a title=\"Palais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais\">palais<\/a>\u00a0et les \u00e9l\u00e9ments qui les constituent comme les\u00a0<a title=\"Escalier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Escalier\">escaliers<\/a>)\u00a0;\u00a0<a title=\"G\u00e9nie militaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nie_militaire\">architecture militaire<\/a>\u00a0(<a title=\"Fortification\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fortification\">fortifications<\/a>\u00a0et les \u00e9l\u00e9ments qui constituent ces derni\u00e8res)<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume20207_401-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume20207-401\">384<\/a><\/sup>. Son travail est principalement connu \u00e0 travers les centaines de pages de dessins et de croquis qu&rsquo;il a laiss\u00e9s et dans lesquelles il ne laisse que peu de r\u00e9flexions et indications \u00e9crites<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume20207_401-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume20207-401\">384<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, les r\u00e9alisations concr\u00e8tes issues de ses plans sont rares et ne sont pas toujours attribuables avec certitude<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020117_402-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020117-402\">385<\/a><\/sup>. De fait, son travail dans le domaine est surtout th\u00e9orique\u00a0: cela ne porte cependant aucun pr\u00e9judice \u00e0 sa r\u00e9putation aupr\u00e8s de ses contemporains, car le projet et sa r\u00e9alisation ont alors une valeur identique<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020117-118_403-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020117-118-403\">386<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est au service de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1480<\/time>\u00a0que na\u00eet sa r\u00e9putation d&rsquo;architecte<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020117-118_403-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020117-118-403\">386<\/a><\/sup>, alors qu&rsquo;il participe \u00e0 un concours pour la construction de la\u00a0<a title=\"Tour-lanterne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tour-lanterne\">tour-lanterne<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"D\u00f4me de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%B4me_de_Milan\">cath\u00e9drale de Milan<\/a>\u00a0: son projet n&rsquo;est certes pas retenu, mais il semblerait qu&rsquo;une partie de ses id\u00e9es aient \u00e9t\u00e9 reprises par le vainqueur du concours,\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019300-302_91-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019300-302-91\">82<\/a><\/sup>. Si bien que dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0il devient avec\u00a0<a title=\"Bramante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bramante\">Bramante<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Gian Giacomo Dolcebuono\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Giacomo_Dolcebuono\">Gian Giacomo Dolcebuono<\/a>\u00a0un ing\u00e9nieur urbaniste et architectural de premier plan<sup id=\"cite_ref-Vezzosi2010VL68-70_92-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi2010VL68-70-92\">83<\/a><\/sup>\u00a0sous le titre d&rsquo;<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"la\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">ingeniarius ducalis<\/span>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Bramly2019314_93-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019314-93\">84<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard a pour mod\u00e8les des devanciers de la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Renaissance\">premi\u00e8re partie de la Renaissance<\/a>\u00a0comme\u00a0<a title=\"Filippo Brunelleschi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Filippo_Brunelleschi\">Filippo Brunelleschi<\/a>,\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio<\/a><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020119_404-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020119-404\">387<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE138_405-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE138-405\">388<\/a><\/sup>\u00a0; ses travaux s&rsquo;inscrivent dans la lign\u00e9e de la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Renaissance\">premi\u00e8re Renaissance<\/a>\u00a0visible surtout au nord de l&rsquo;<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">Italie<\/a>\u00a0et sont marqu\u00e9s d&rsquo;<a title=\"Archa\u00efsme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Archa%C3%AFsme\">archa\u00efsme<\/a><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020120_406-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020120-406\">389<\/a><\/sup>. Il se singularise donc parmi ses contemporains comme\u00a0<a title=\"Bramante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bramante\">Bramante<\/a>\u00a0qui s&rsquo;inspirent de l&rsquo;<a title=\"Architecture romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture_romaine\">architecture antique<\/a>\u00a0et de la red\u00e9couverte des ruines de\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>. C&rsquo;est pourquoi ses id\u00e9es sont particuli\u00e8rement go\u00fbt\u00e9es en\u00a0<a title=\"Royaume de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_France\">France<\/a>\u00a0o\u00f9 il\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0n&rsquo;introduit pas des formes nouvelles, mais des id\u00e9es audacieuses\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020116_407-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020116-407\">390<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa vision de l&rsquo;architecture est\u00a0<a title=\"Hygi\u00e9nisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hygi%C3%A9nisme\">hygi\u00e9niste<\/a>\u00a0: consid\u00e9rant que le b\u00e2timent doit s&rsquo;ins\u00e9rer dans son environnement comme un\u00a0<a title=\"Organe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organe\">organe<\/a>\u00a0dans un\u00a0<a title=\"Organisme (physiologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Organisme_(physiologie)\">organisme<\/a><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020118_408-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020118-408\">391<\/a><\/sup>, il se voit volontiers comme un m\u00e9decin agissant sur un corps malade<sup id=\"cite_ref-409\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-409\">392<\/a><\/sup>. Par ailleurs, il montre sa pr\u00e9occupation de la bonne sant\u00e9 du b\u00e2timent aussi bien dans ses\u00a0<a title=\"Mat\u00e9riau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mat%C3%A9riau\">mat\u00e9riaux<\/a>\u00a0le composant que sa\u00a0<a title=\"Ossature (construction)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ossature_(construction)\">structure<\/a>\u00a0: nature des mat\u00e9riaux, jeu des\u00a0<a title=\"\u00c9quilibre statique (m\u00e9canique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89quilibre_statique_(m%C3%A9canique)\">\u00e9quilibres<\/a>\u00a0et prise en compte des faiblesses inh\u00e9rentes aux formes qui sont dessin\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019146_410-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019146-410\">393<\/a><\/sup>. Enfin,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Salubrit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salubrit%C3%A9\">salubrit\u00e9<\/a>\u00a0et circulation deviennent des consid\u00e9rations centrales dans le cadre du\u00a0<a title=\"Bien-\u00eatre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bien-%C3%AAtre\">bien-\u00eatre<\/a>\u00a0des habitants<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019145_411-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019145-411\">394<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:L%C3%A9onard_de_Vinci,_Dessins_de_fortifications,_Ms._B,_Institut_de_France.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/L%C3%A9onard_de_Vinci%2C_Dessins_de_fortifications%2C_Ms._B%2C_Institut_de_France.png\/180px-L%C3%A9onard_de_Vinci%2C_Dessins_de_fortifications%2C_Ms._B%2C_Institut_de_France.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/L%C3%A9onard_de_Vinci%2C_Dessins_de_fortifications%2C_Ms._B%2C_Institut_de_France.png\/270px-L%C3%A9onard_de_Vinci%2C_Dessins_de_fortifications%2C_Ms._B%2C_Institut_de_France.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/L%C3%A9onard_de_Vinci%2C_Dessins_de_fortifications%2C_Ms._B%2C_Institut_de_France.png\/360px-L%C3%A9onard_de_Vinci%2C_Dessins_de_fortifications%2C_Ms._B%2C_Institut_de_France.png 2x\" alt=\"Page manuscrite sur laquelle est dessin\u00e9e en plan de coupe des fortifications.\" width=\"180\" height=\"253\" data-file-width=\"1098\" data-file-height=\"1546\" \/><\/a><figcaption><i>Dessins de fortifications<\/i>, Ms. B, vers 1487-1489,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, Biblioth\u00e8que de l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa\u00a0<a title=\"M\u00e9thodologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thodologie\">m\u00e9thodologie<\/a>\u00a0de travail met en avant la repr\u00e9sentation en\u00a0<a title=\"Dessin d'architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_d%27architecture#Perspectives\">perspective a\u00e9rienne<\/a>, ce qui est assez unique chez les architectes de son \u00e9poque qui pr\u00e9f\u00e8rent la pr\u00e9sentation\u00a0<a title=\"Dessin d'architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_d%27architecture#Plan_de_niveau\">plan<\/a>\/<a title=\"Dessin d'architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_d%27architecture#Vue_en_coupe\">coupe<\/a>\/<a title=\"Dessin d'architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dessin_d%27architecture#%C3%89l%C3%A9vation\">\u00e9l\u00e9vation<\/a>. Il \u00e9labore diff\u00e9rents dessins en fonction de diff\u00e9rents points de vue du m\u00eame lieu comme s&rsquo;il faisait le tour de son objet d&rsquo;\u00e9tude<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202059_412-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202059-412\">395<\/a><\/sup>. En revanche, \u00e0 l&rsquo;instar de ses confr\u00e8res, il utilise couramment la\u00a0<a title=\"Maquette (architecture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maquette_(architecture)\">maquette en bois<\/a>, consid\u00e9r\u00e9e comme une \u00e9tape essentielle pour l&rsquo;\u00e9laboration de son \u0153uvre<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020118-119_413-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020118-119-413\">396<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son apport \u00e0 l&rsquo;architecture est d&rsquo;allier un cadre rigoureux au service d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Imagination\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Imagination\">imagination<\/a>\u00a0foisonnante<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020116_407-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020116-407\">390<\/a><\/sup>. De plus, sa force tient dans l&rsquo;<a title=\"Interdisciplinarit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Interdisciplinarit%C3%A9\">interdisciplinarit\u00e9<\/a>\u00a0de sa r\u00e9flexion, contrairement \u00e0 des architectes sp\u00e9cialis\u00e9s dans leur domaine<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020117-118_403-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020117-118-403\">386<\/a><\/sup>. De plus, concernant l&rsquo;architecture priv\u00e9e, L\u00e9onard s&rsquo;\u00e9carte r\u00e9solument des propositions de ses contemporains et demeure attach\u00e9 \u00e0 la fonctionnalit\u00e9 des b\u00e2timents qu&rsquo;il dessine<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202076_414-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202076-414\">397<\/a><\/sup>\u00a0dont l&rsquo;escalier constitue un \u00e9l\u00e9ment central<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019146_410-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019146-410\">393<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si son int\u00e9r\u00eat pour l&rsquo;architecture est tr\u00e8s variable puisqu&rsquo;il all\u00e8ge voire suspend son travail dans le domaine entre\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1506<\/time><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume2020116_407-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume2020116-407\">390<\/a><\/sup>, son int\u00e9r\u00eat pour l&rsquo;architecture militaire demeure constant<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202058_415-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202058-415\">398<\/a><\/sup>\u00a0: ses principaux employeurs dans ce dernier domaine seront\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Venise\">Venise<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL86_123-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL86-123\">114<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202054_416-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202054-416\">399<\/a><\/sup>\u00a0et\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Borgia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Borgia\">C\u00e9sar Borgia<\/a>\u00a0dit \u00ab\u00a0le Valentinois\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin239catalogue_144-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin239catalogue-144\">134<\/a><\/sup>. Il s&rsquo;appuie en outre sur les r\u00e9flexions de\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202057_417-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202057-417\">400<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Baccio Pontelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baccio_Pontelli\">Baccio Pontelli<\/a>,\u00a0<a title=\"Giuliano da Sangallo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giuliano_da_Sangallo\">Giuliano da Sangallo<\/a>\u00a0et son fr\u00e8re\u00a0<a title=\"Antonio da Sangallo le Vieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_da_Sangallo_le_Vieux\">Antonio da Sangallo le Vieux<\/a><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202062_418-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202062-418\">401<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si ses contemporains ne sont tout d&rsquo;abord pas convaincus de l&rsquo;expertise qu&rsquo;il revendique dans le domaine<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202062_418-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202062-418\">401<\/a><\/sup>, ce n&rsquo;est qu&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<time>1492<\/time>\u00a0qu&rsquo;il est pris au s\u00e9rieux, apr\u00e8s s&rsquo;\u00eatre form\u00e9 aupr\u00e8s des ing\u00e9nieurs militaires milanais<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;24&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;10&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_419-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E24&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;10&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-419\">402<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh17_420-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh17-420\">403<\/a><\/sup>. De fait, il reprend les id\u00e9es de ses contemporains et promeut la forme circulaire<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019149_421-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019149-421\">404<\/a><\/sup>, l&rsquo;id\u00e9e d&rsquo;abaissement des fortifications et l&rsquo;accent mis sur les\u00a0<a title=\"Fortification bastionn\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fortification_bastionn%C3%A9e\">bastions<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE138_405-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE138-405\">388<\/a><\/sup>. Pour autant, il ne se contente pas de reprendre ces id\u00e9es mais il va jusqu&rsquo;au bout de leur logique\u00a0: primaut\u00e9 donn\u00e9e \u00e0 l&rsquo;abaissement, \u00e0 l&rsquo;horizontalit\u00e9 et \u00e0 la forme ronde<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019149-150_422-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019149-150-422\">405<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Urbanisme\">Urbanisme<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Projekt_idealnego_miasta_3.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1c\/Projekt_idealnego_miasta_3.jpg\/220px-Projekt_idealnego_miasta_3.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1c\/Projekt_idealnego_miasta_3.jpg\/330px-Projekt_idealnego_miasta_3.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1c\/Projekt_idealnego_miasta_3.jpg\/440px-Projekt_idealnego_miasta_3.jpg 2x\" alt=\"Dessin repr\u00e9sentant une vue en coupe d'un immeuble et son sous-sol.\" width=\"220\" height=\"150\" data-file-width=\"466\" data-file-height=\"317\" \/><\/a><figcaption>Dans le cadre de ses recherches sur la\u00a0<i>Cit\u00e9 id\u00e9ale<\/i>, L\u00e9onard accorde une place importante \u00e0 la gestion des eaux. Entre\u00a0<time>1487<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, Biblioth\u00e8que de l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>, Manuscrit B.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les r\u00e9flexions de L\u00e9onard de Vinci \u00e0 propos de l&rsquo;<a title=\"Urbanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Urbanisme\">urbanisme<\/a>\u00a0sont conduites en quatre grands moments\u00a0: sous le r\u00e8gne de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>, alors qu&rsquo;il se trouve \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0; pour l&rsquo;envoy\u00e9 du\u00a0<a title=\"Louis XII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_XII\">roi de France<\/a>\u00a0\u00e0 Milan,\u00a0<a title=\"Charles II d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_II_d%27Amboise\">Charles d&rsquo;Amboise<\/a>\u00a0; lors de son second s\u00e9jour \u00e0\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0\u00e0 partir de\u00a0<time>1512<\/time>\u00a0; puis, finalement, lors de son s\u00e9jour en France de\u00a0<time>1516<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time>1519<\/time><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202049_423-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202049-423\">406<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le th\u00e8me de la \u00ab\u00a0ville nouvelle\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0ville id\u00e9ale\u00a0\u00bb qui \u00e9merge apr\u00e8s l&rsquo;\u00e9pisode de\u00a0<a title=\"Peste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peste\">peste<\/a>\u00a0\u00e0 Milan de\u00a0<time>1484<\/time>&#8211;<time>1485<\/time>\u00a0constitue l&rsquo;origine de ses r\u00e9flexions sur le domaine<sup id=\"cite_ref-Bramly2019300-302_91-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019300-302-91\">82<\/a><\/sup>\u00a0: afin de corriger les probl\u00e8mes de surpopulation des centres urbains, il imagine ainsi une \u00ab\u00a0ville \u00e0 deux niveaux\u00a0\u00bb dans laquelle la gestion des flux d&rsquo;eau est \u00e9tudi\u00e9e en d\u00e9tail<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202051_424-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202051-424\">407<\/a><\/sup>. Il reprend ces id\u00e9es lorsqu&rsquo;il est charg\u00e9 par\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0en\u00a0<time>1516<\/time>\u00a0de r\u00e9fl\u00e9chir \u00e0 l&rsquo;\u00e9laboration d&rsquo;un nouveau ch\u00e2teau \u00e0\u00a0<a title=\"Romorantin-Lanthenay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Romorantin-Lanthenay\">Romorantin<\/a><sup id=\"cite_ref-Bramly2019571_218-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019571-218\">204<\/a><\/sup>\u00a0mais le projet sera abandonn\u00e9<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019139_425-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019139-425\">408<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le domaine, il b\u00e9n\u00e9ficie de l&rsquo;influence des travaux de\u00a0<a title=\"Bernardo Rossellino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernardo_Rossellino\">Bernardo Rossellino<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a><sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202049_423-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202049-423\">406<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, il apporte certaines r\u00e9flexions tout \u00e0 fait novatrices sur la circulation et la salubrit\u00e9\u00a0: rues et voies\u00a0; circulation et fonction de l&rsquo;eau<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019145_411-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019145-411\">394<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL67_426-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL67-426\">409<\/a><\/sup>\u00a0; et bien-\u00eatre des habitants<sup id=\"cite_ref-FrommelGuillaume202054_416-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FrommelGuillaume202054-416\">399<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Cartographie\">Cartographie<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_Plan_of_Imola_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Plan d'une ville, celle-ci \u00e0 l'int\u00e9rieur d'un cercle.\" width=\"220\" height=\"162\" data-file-width=\"6164\" data-file-height=\"4545\" \/><\/a><figcaption><center><i>Plan d&rsquo;Imola<\/i>, vers\u00a0<time>1502<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. RCIN 912284.<\/center><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plusieurs n\u00e9cessit\u00e9s pr\u00e9sident \u00e0 la cr\u00e9ation de dessins\u00a0<a title=\"Cartographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cartographie\">cartographiques<\/a>\u00a0par L\u00e9onard de Vinci et sont li\u00e9es \u00e0 son activit\u00e9 d&rsquo;ing\u00e9nieur civil et militaire\u00a0: \u00e0 des fins militaires\u00a0; dans le cadre de\u00a0<a title=\"Lev\u00e9 hydrographique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lev%C3%A9_hydrographique\">relev\u00e9s hydrographiques<\/a>\u00a0(ass\u00e8chement de\u00a0<a title=\"Marais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marais\">marais<\/a>, navigabilit\u00e9 de\u00a0<a title=\"Fleuve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleuve\">fleuves<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Canal (voie d'eau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Canal_(voie_d%27eau)\">canaux<\/a>, syst\u00e8mes d&rsquo;<a title=\"Irrigation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Irrigation\">irrigation<\/a>, r\u00e9gulation de\u00a0<a title=\"Cours d'eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cours_d%27eau\">cours d&rsquo;eau<\/a>)\u00a0; dans l&rsquo;optique d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Topographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Topographie\">connaissance topographique<\/a>\u00a0du nord et du centre de l&rsquo;<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">Italie<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT512_427-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT512-427\">410<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019173_428-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019173-428\">411<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, les travaux cartographiques de L\u00e9onard ne connaissent pas de r\u00e9alisation pratique<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT514-515_429-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT514-515-429\">412<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses sources d&rsquo;inspiration sont multiples au premier rang desquelles se trouve le trait\u00e9 sur la\u00a0<i><a title=\"G\u00e9ographie (Ptol\u00e9m\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ographie_(Ptol%C3%A9m%C3%A9e)\">G\u00e9ographie<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Claude Ptol\u00e9m\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claude_Ptol%C3%A9m%C3%A9e\">Claude Ptol\u00e9m\u00e9e<\/a>, dat\u00e9 du milieu du\u00a0<a title=\"IIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/IIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"2\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">II<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT512_427-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT512-427\">410<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019177_430-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019177-430\">413<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Paolo Toscanelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paolo_Toscanelli\">Paolo Toscanelli<\/a>\u00a0qu&rsquo;il c\u00f4toie et l&rsquo;initie au travail de\u00a0<a title=\"G\u00e9om\u00e8tre-topographe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9om%C3%A8tre-topographe\">g\u00e9om\u00e8tre<\/a><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh17_420-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh17-420\">403<\/a><\/sup>\u00a0et Danesio dei Maineri<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019177_430-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019177-430\">413<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il r\u00e9alise deux types de dessins cartographiques\u00a0: de simples dessins r\u00e9alis\u00e9s \u00e0 la plume\u00a0; des cartes color\u00e9es (comme la repr\u00e9sentation du\u00a0<a title=\"Val di Chiana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Val_di_Chiana\">Val di Chiana<\/a>\u00a0par exemple)<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT512_427-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT512-427\">410<\/a><\/sup>. Or ces repr\u00e9sentations sont consid\u00e9r\u00e9es comme des \u0153uvres d&rsquo;art en soi\u00a0: de fait, \u00e0 la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>, la cartographie rel\u00e8ve souvent de grands artistes comme L\u00e9onard de Vinci ou\u00a0<a title=\"Albrecht D\u00fcrer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albrecht_D%C3%BCrer\">Albrecht D\u00fcrer<\/a><sup id=\"cite_ref-Descendre2008RD_431-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Descendre2008RD-431\">414<\/a><\/sup>. Ainsi, le\u00a0<i>Plan d&rsquo;<a title=\"Imola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Imola\">Imola<\/a><\/i>\u00a0est d\u00e9crit par\u00a0<a title=\"Daniel Arasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daniel_Arasse\">Daniel Arasse<\/a>\u00a0comme la carte\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la plus impressionnante, la plus r\u00e9ussie, la plus belle\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019177_430-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019177-430\">413<\/a><\/sup>\u00a0et, selon\u00a0<a title=\"Frank Z\u00f6llner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Frank_Z%C3%B6llner\">Frank Z\u00f6llner<\/a>, comme le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0plus important des dessins cartographiques de L\u00e9onard\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0consid\u00e9r\u00e9 comme un incunable de la cartographie moderne\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT514_432-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT514-432\">415<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Longtemps, L\u00e9onard a \u00e9t\u00e9 tenu pour le cr\u00e9ateur de la\u00a0<a title=\"Cartographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cartographie\">cartographie<\/a>\u00a0moderne\u00a0: par le mode de repr\u00e9sentation selon la vue orthogonale au plan et en utilisant des diff\u00e9rences de tons selon les altitudes<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT513_433-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT513-433\">416<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019174_434-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019174-434\">417<\/a><\/sup>\u00a0; par sa m\u00e9thodologie ensuite lorsqu&rsquo;il utilise sur le\u00a0<i>Plan d&rsquo;<a title=\"Imola\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Imola\">Imola<\/a><\/i>\u00a0comportant un syst\u00e8me d&rsquo;<a title=\"Arpentage\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arpentage\">arpentage<\/a>, qui utilise un point central correspondant au centre du cercle trac\u00e9 sur la carte, permettant de mesurer avec pr\u00e9cision les dimensions des\u00a0<a title=\"\u00c9difice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89difice\">\u00e9difices<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Rue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue\">rues<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT514_432-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT514-432\">415<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'ing\u00e9nieur\"><span id=\"L.27ing.C3.A9nieur\"><\/span>L&rsquo;ing\u00e9nieur<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_gru_girevole_di_brunelleschi,_codice_ambrosiano_CA,_c._965_r.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Leonardo_da_vinci%2C_gru_girevole_di_brunelleschi%2C_codice_ambrosiano_CA%2C_c._965_r.jpg\/220px-Leonardo_da_vinci%2C_gru_girevole_di_brunelleschi%2C_codice_ambrosiano_CA%2C_c._965_r.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Leonardo_da_vinci%2C_gru_girevole_di_brunelleschi%2C_codice_ambrosiano_CA%2C_c._965_r.jpg\/330px-Leonardo_da_vinci%2C_gru_girevole_di_brunelleschi%2C_codice_ambrosiano_CA%2C_c._965_r.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/de\/Leonardo_da_vinci%2C_gru_girevole_di_brunelleschi%2C_codice_ambrosiano_CA%2C_c._965_r.jpg\/440px-Leonardo_da_vinci%2C_gru_girevole_di_brunelleschi%2C_codice_ambrosiano_CA%2C_c._965_r.jpg 2x\" alt=\"Dessin au crayon repr\u00e9sentant une grue et les m\u00e9canismes de contrepoids qui l'animent.\" width=\"220\" height=\"335\" data-file-width=\"756\" data-file-height=\"1152\" \/><\/a><figcaption>La rencontre avec les engins de levage invent\u00e9s par\u00a0<a title=\"Filippo Brunelleschi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Filippo_Brunelleschi\">Filippo Brunelleschi<\/a>\u00a0pour l&rsquo;\u00e9rection de la coupole de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Santa Maria del Fiore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Santa_Maria_del_Fiore\">cath\u00e9drale Santa Maria del Fiore<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>\u00a0constitue un \u00e9l\u00e9ment d\u00e9clencheur de la vocation d&rsquo;ing\u00e9nieur de L\u00e9onard. Vers 1480,\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref. 1083 v.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci est bien un\u00a0<a title=\"Ing\u00e9nieur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nieur\">ing\u00e9nieur<\/a>\u00a0selon l&rsquo;acception du terme tel qu&rsquo;il avait cours \u00e0 son \u00e9poque\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0inventeur et constructeur d&rsquo;\u00ab\u00a0engins\u00a0\u00bb (machines complexes et simples m\u00e9canismes) de toutes sortes et pour toutes les fonctions possibles\u00a0\u00bb<\/span>. Son travail consiste donc \u00e0 fournir les solutions techniques \u00e0 tout probl\u00e8me civil ou militaire<sup id=\"cite_ref-Galluzzi''all.''1987LdVIeA41_435-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Galluzzi''all.''1987LdVIeA41-435\">418<\/a><\/sup>. Il porte une attention soutenue et constante sur le domaine tout au long de sa carri\u00e8re, qui se traduit par des \u00e9tudes dessin\u00e9es et de longues descriptions<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019158_436-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019158-436\">419<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cependant, il n&rsquo;existe qu&rsquo;un seul document qui est r\u00e9put\u00e9 citer L\u00e9onard de Vinci comme ing\u00e9nieur professionnel \u00e0 Milan. Mais il est non dat\u00e9 et anonyme. En outre, un examen superficiel suffit \u00e0 comprendre que L\u00e9onard n&rsquo;y est pas inscrit que sur une liste de trois noms portant une qualification plus g\u00e9n\u00e9rique d&rsquo;\u00ab\u00a0<i>ingeniarius et pinctor<\/i>\u00a0\u00bb, qui correspond au titre d&rsquo;<i>artiste-ing\u00e9nieur<\/i>\u00a0et non sur la liste des ing\u00e9nieurs ducaux qui comprend une dizaine de noms<sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son premier contact avec le monde de l&rsquo;<a title=\"Ing\u00e9nierie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ing%C3%A9nierie\">ing\u00e9nierie<\/a>\u00a0se fait lors de sa formation \u00e0 l&rsquo;atelier d&rsquo;<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>\u00a0sur la construction la\u00a0<a title=\"Coupole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coupole\">coupole<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Santa Maria del Fiore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Santa_Maria_del_Fiore\">cath\u00e9drale Santa Maria del Fiore<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a><sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;13&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;50&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_437-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E13&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;50&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-437\">420<\/a><\/sup>. De fait, les plus anciennes traces de son int\u00e9r\u00eat pour le domaine remontent aux ann\u00e9es\u00a0<time>1475<\/time>\u00a0avec des dessins de\u00a0<a title=\"M\u00e9canisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canisme\">m\u00e9canismes<\/a>\u00a0d\u00e9j\u00e0 tr\u00e8s \u00e9labor\u00e9s<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL47_340-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL47-340\">323<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard h\u00e9rite \u00e9galement d&rsquo;une tradition issue de l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE157_438-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE157-438\">421<\/a><\/sup>\u00a0qui s&rsquo;est poursuivie certes avec\u00a0<a title=\"Filippo Brunelleschi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Filippo_Brunelleschi\">Filippo Brunelleschi<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019159_439-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019159-439\">422<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Jacomo Fontana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacomo_Fontana\">Jacomo Fontana<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019162_440-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019162-440\">423<\/a><\/sup>\u00a0et surtout\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>, un ing\u00e9nieur dont L\u00e9onard poss\u00e8de et annote un exemplaire d&rsquo;un des ouvrages<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019164_441-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019164-441\">424<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;originalit\u00e9 de L\u00e9onard est la constance de son int\u00e9r\u00eat pour l&rsquo;ing\u00e9nierie, l&rsquo;importance et la vari\u00e9t\u00e9 des sujets \u00e9tudi\u00e9s et surtout son\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0inventivit\u00e9 technique\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019158_436-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019158-436\">419<\/a><\/sup>. Cela appara\u00eet notamment par la vari\u00e9t\u00e9 et la richesse de la documentation qu&rsquo;il laisse derri\u00e8re lui, dont la quantit\u00e9 n&rsquo;a pas d&rsquo;\u00e9gal parmi les ing\u00e9nieurs qui lui sont contemporains<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019159_439-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019159-439\">422<\/a><\/sup>. Par ailleurs, s&rsquo;il s&rsquo;inspire de ses pr\u00e9d\u00e9cesseurs, il n&rsquo;est pas envisageable pour L\u00e9onard de Vinci d&rsquo;\u00e9tudier un syst\u00e8me existant sans tenter de l&rsquo;am\u00e9liorer par ses connaissances et ses intuitions<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK64_442-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK64-442\">425<\/a><\/sup>. Son objectif, en cr\u00e9ant une machinerie, est de cr\u00e9er un objet complexe \u00e0 partir des\u00a0<a title=\"M\u00e9canisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canisme\">m\u00e9canismes<\/a>\u00a0les plus simples et les plus traditionnels possibles<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL47_340-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL47-340\">323<\/a><\/sup>\u00a0: ainsi, m\u00eame un chercheur critique comme\u00a0<a title=\"Bertrand Gille (historien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bertrand_Gille_(historien)\">Bertrand Gille<\/a>\u00a0reconna\u00eet qu&rsquo;avec le ma\u00eetre\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il y a progr\u00e8s dans chaque \u00e9l\u00e9ment de chaque machine\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE157_438-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE157-438\">421<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:AnimMachine_%C3%A0_limes,Codex_Atlanticus_-_000R-24.gif?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/AnimMachine_%C3%A0_limes%2CCodex_Atlanticus_-_000R-24.gif\/220px-AnimMachine_%C3%A0_limes%2CCodex_Atlanticus_-_000R-24.gif\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/AnimMachine_%C3%A0_limes%2CCodex_Atlanticus_-_000R-24.gif\/330px-AnimMachine_%C3%A0_limes%2CCodex_Atlanticus_-_000R-24.gif 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/AnimMachine_%C3%A0_limes%2CCodex_Atlanticus_-_000R-24.gif\/440px-AnimMachine_%C3%A0_limes%2CCodex_Atlanticus_-_000R-24.gif 2x\" width=\"220\" height=\"308\" data-file-width=\"670\" data-file-height=\"938\" \/><\/a><figcaption>Animation (partielle) de la machine \u00e0 tailler les limes dessin\u00e9e par L\u00e9onard de Vinci<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Or c&rsquo;est \u00e0 son activit\u00e9 d&rsquo;ing\u00e9nieur et d&rsquo;inventeur que L\u00e9onard de Vinci doit \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque contemporaine la plus grande part de sa gloire universelle et ce, depuis le\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0: selon une vision romantique, il serait tout \u00e0 la fois inventeur de g\u00e9nie mais aussi un visionnaire dont les cr\u00e9ations pr\u00e9figureraient ce qui ne serait invent\u00e9 que plusieurs si\u00e8cles plus tard \u2014\u00a0uniquement limit\u00e9 par exemple par le manque d&rsquo;une source d&rsquo;\u00e9nergie autre que la force animale<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019157_443-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019157-443\">426<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien qu&rsquo;il ait \u00e0 son cr\u00e9dit quelques inventions et son inventivit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019157-158_444-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019157-158-444\">427<\/a><\/sup>, la recherche contemporaine insiste sur le fait que, contrairement \u00e0 la l\u00e9gende qui se rapporte \u00e0 son travail, les inventions de L\u00e9onard sont plut\u00f4t des reprises d&rsquo;inventions ou de r\u00e9flexions d\u00e9j\u00e0 envisag\u00e9es par d&rsquo;autres \u2014\u00a0comme le\u00a0<a title=\"Scaphandre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scaphandre\">scaphandre<\/a>\u00a0ou le\u00a0<a title=\"Parachute\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parachute\">parachute<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019159_439-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019159-439\">422<\/a><\/sup>\u00a0\u2014 ou de m\u00e9thodes de repr\u00e9sentations graphiques techniques, telle la\u00a0<a title=\"Vue en \u00e9clat\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vue_en_%C3%A9clat%C3%A9\">vue en \u00e9clat\u00e9<\/a><sup id=\"cite_ref-445\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-445\">428<\/a><\/sup>. De fait, selon\u00a0<a title=\"Pascal Brioist\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal_Brioist\">Pascal Brioist<\/a>, L\u00e9onard est profond\u00e9ment un homme du\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>\u00a0et non un homme du futur\u00a0: profond\u00e9ment marqu\u00e9 par ses pr\u00e9d\u00e9cesseurs, il fait la synth\u00e8se de toutes les connaissances de son temps<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;5&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;0&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;seconde&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_446-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E5&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;0&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22seconde%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-446\">429<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Traditionnellement, cinq domaines se partagent \u00e0 parts in\u00e9gales l&rsquo;attention de L\u00e9onard de Vinci\u00a0: armes et machines de guerre, machines hydrauliques, machine volante, m\u00e9canique g\u00e9n\u00e9rale et\u00a0<a title=\"Sc\u00e9nographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A9nographie\">machineries de f\u00eates<\/a>. Mais plusieurs autres peuvent y \u00eatre ajout\u00e9s<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019158_436-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019158-436\">419<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Armes_et_machines_de_guerre\">Armes et machines de guerre<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Char d'assaut (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Char_d%27assaut_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Char d&rsquo;assaut (L\u00e9onard de Vinci)<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Arbal\u00e8te g\u00e9ante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arbal%C3%A8te_g%C3%A9ante\">Arbal\u00e8te g\u00e9ante<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Vinci,_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/20\/Vinci%2C_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg\/220px-Vinci%2C_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/20\/Vinci%2C_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg\/330px-Vinci%2C_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/20\/Vinci%2C_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg\/440px-Vinci%2C_Leonardo_Da_-_Ingranaggio.jpg 2x\" alt=\"Dessin au crayon repr\u00e9sentant une grande roue fixe mue par des hommes et au sein de laquelle sont fix\u00e9es quatre arbal\u00e8tes.\" width=\"220\" height=\"196\" data-file-width=\"4789\" data-file-height=\"4276\" \/><\/a><figcaption><i>Machine \u00e0 arbal\u00e8tes<\/i>, entre\u00a0<time>1480<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1482<\/time>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci conna\u00eet des d\u00e9buts difficiles dans le domaine de l&rsquo;ing\u00e9nierie militaire. En effet, les inventions \u2014\u00a0majoritairement militaires\u00a0\u2014 qu&rsquo;il se vante de pouvoir construire aupr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0dans une lettre de motivation pour arriver \u00e0\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>\u00a0n&rsquo;existent pas\u00a0: soit il ne s&rsquo;agit que de pure exag\u00e9ration, soit il ne fait que reprendre des id\u00e9es d&rsquo;autres, ce qui est d&rsquo;autant plus facile qu&rsquo;il quitte son territoire, en l&rsquo;occurrence,\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a><sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;23&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;20&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_447-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E23&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;20&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-447\">430<\/a><\/sup>. De fait, il \u00e9num\u00e8re\u00a0: ponts, \u00e9chafaudages et escaliers, outils pour d\u00e9truire murs et forteresses, machines de si\u00e8ge, bombardiers et mortiers, passages secrets, chars, armes pour les batailles navales, navires pouvant r\u00e9sister aux bombes, c&rsquo;est-\u00e0-dire toutes sortes de mat\u00e9riels pouvant servir, \u00e0 la fois pour la protection de la ville et pour un si\u00e8ge<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019159_439-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019159-439\">422<\/a><\/sup>. Les autorit\u00e9s milanaises ne se laissent pas abuser alors que le duch\u00e9 souffre d&rsquo;un d\u00e9ficit d&rsquo;ing\u00e9nieurs dans le domaine<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;24&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;10&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_419-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E24&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;10&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-419\">402<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh17_420-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh17-420\">403<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses sources d&rsquo;inspiration sont alors nombreuses, au premier rang desquelles se trouve le trait\u00e9\u00a0<i>De re militari<\/i>\u00a0(<time>1472<\/time>) de\u00a0<a title=\"Roberto Valturio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Valturio\">Roberto Valturio<\/a>\u00a0qu&rsquo;il poss\u00e8de et annote, mais aussi les \u00e9crits de\u00a0<a title=\"Konrad Kyeser\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Konrad_Kyeser\">Konrad Kyeser<\/a>,\u00a0<a title=\"Vitruve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vitruve\">Vitruve<\/a>,\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>, mais aussi, plus proche de lui\u00a0<a title=\"Mariano di Jacopo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariano_di_Jacopo\">Mariano di Jacopo<\/a>,\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>,\u00a0<a title=\"Le Filar\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Filar%C3%A8te\">Le Filar\u00e8te<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Aristotile Fioravanti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aristotile_Fioravanti\">Aristotile Fioravanti<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE135_448-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE135-448\">431<\/a><\/sup>. Parmi les armes qu&rsquo;il \u00e9tudie, on trouve des\u00a0<a title=\"Arbal\u00e8te\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arbal%C3%A8te\">arbal\u00e8tes<\/a>\u00a0mont\u00e9es en\u00a0<a title=\"Batterie (armement)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Batterie_(armement)\">batteries<\/a>, une\u00a0<i><a title=\"Arbal\u00e8te g\u00e9ante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arbal%C3%A8te_g%C3%A9ante\">Arbal\u00e8te g\u00e9ante<\/a><\/i>, des\u00a0<a title=\"Mortier (arme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mortier_(arme)\">mortiers<\/a>\u00a0aux\u00a0<a title=\"Projectile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Projectile\">projectiles<\/a>\u00a0<a title=\"Explosif\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Explosif\">explosifs<\/a>\u00a0(vers\u00a0<time>1484<\/time>&#8211;<time>1488<\/time>)<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL63_449-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL63-449\">432<\/a><\/sup>, un\u00a0<a title=\"Sous-marin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sous-marin\">sous-marin<\/a>\u00a0pourvu d&rsquo;un syst\u00e8me de\u00a0<a title=\"Vrille (outil)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vrille_(outil)\">vrille<\/a>\u00a0pouvant percer la\u00a0<a title=\"Coque (bateau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Coque_(bateau)\">coque<\/a>\u00a0des navires<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL62_450-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL62-450\">433<\/a><\/sup>, un\u00a0<a title=\"Histoire du char d'assaut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_du_char_d%27assaut#L'Antiquit%C3%A9_et_le_Moyen_%C3%82ge_:_tours_de_si%C3%A8ge_et_chariots_renforc%C3%A9s\">char automobile blind\u00e9<\/a>, un char pourvu de\u00a0<a title=\"Faux de guerre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Faux_de_guerre\">faux<\/a>\u00a0destin\u00e9es \u00e0 couper les\u00a0<a title=\"Fosse poplit\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fosse_poplit%C3%A9e\">jarrets<\/a>\u00a0des\u00a0<a title=\"Militaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Militaire\">soldats<\/a>\u00a0et leurs\u00a0<a title=\"Cheval\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cheval\">chevaux<\/a>\u00a0au d\u00e9but des ann\u00e9es\u00a0<time>1480<\/time><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL52_72-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL52-72\">65<\/a><\/sup>\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce n&rsquo;est qu&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<time>1492<\/time>\u00a0qu&rsquo;il est pris au s\u00e9rieux, apr\u00e8s s&rsquo;\u00eatre form\u00e9 aupr\u00e8s des ing\u00e9nieurs militaires locaux<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;24&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;10&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_419-2\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E24&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;10&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-419\">402<\/a><\/sup>. Cependant, il s&rsquo;agit d&rsquo;un sujet assez th\u00e9orique pour lui et, dans les descriptions qu&rsquo;il en fait aupr\u00e8s de ses \u00e9ventuels commanditaires, il vante volontiers le caract\u00e8re meurtrier de ses inventions. Cependant, il se montre particuli\u00e8rement indispos\u00e9 par le domaine apr\u00e8s des visites des\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre militaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre_militaire\">champs de bataille<\/a><sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;25&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;30&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_451-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E25&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;30&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-451\">434<\/a><\/sup>\u00a0et finit par d\u00e9crire la\u00a0<a title=\"Guerre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerre\">guerre<\/a>\u00a0comme\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">pazzia bestialissima<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(une \u00ab\u00a0folie bestiale\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL63_449-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL63-449\">432<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Machine_volante\">Machine volante<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Vis a\u00e9rienne (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vis_a%C3%A9rienne_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Vis a\u00e9rienne (L\u00e9onard de Vinci)<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Codex sur le vol des oiseaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_sur_le_vol_des_oiseaux\">Codex sur le vol des oiseaux<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le parachute, \u00e9tudi\u00e9 vers 1485 (Codex Atlanticus, f.381v.).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8E%D1%82.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/74\/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8E%D1%82.jpg\/149px-%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8E%D1%82.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/74\/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8E%D1%82.jpg 1.5x\" alt=\"Dessin en noir et blanc repr\u00e9sentant une silhouette tenant par les mains le bas d'une voile formant une pyramide \u00e0 base carr\u00e9e.\" width=\"134\" height=\"201\" data-file-width=\"199\" data-file-height=\"300\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Le parachute, \u00e9tudi\u00e9 vers\u00a0<time>1485<\/time>\u00a0(<i>Codex Atlanticus<\/i>, f.381v.).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'\u00ab h\u00e9lice volante \u00bb, \u00e9tudi\u00e9e vers 1486 - 1490 (Ms B 83v).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_helicopter.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Leonardo_helicopter.JPG\/220px-Leonardo_helicopter.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Leonardo_helicopter.JPG\/331px-Leonardo_helicopter.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Leonardo_helicopter.JPG\/440px-Leonardo_helicopter.JPG 2x\" alt=\"Dessin en noir et blanc repr\u00e9sentant une nacelle surmont\u00e9e d'une esp\u00e8ce de tire-bouchon en toile.\" width=\"197\" height=\"201\" data-file-width=\"543\" data-file-height=\"555\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">L&rsquo;\u00ab\u00a0h\u00e9lice volante\u00a0\u00bb, \u00e9tudi\u00e9e vers\u00a0<time>1486<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0(Ms B 83v).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Une des machines \u00e0 ailes battantes ou \u00ab ornithopt\u00e8re \u00bb, dat\u00e9e vers 1485 (biblioth\u00e8que de l'Institut de France).\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_Drawing_of_a_flying_machine.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Leonardo_da_vinci%2C_Drawing_of_a_flying_machine.jpg\/418px-Leonardo_da_vinci%2C_Drawing_of_a_flying_machine.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Leonardo_da_vinci%2C_Drawing_of_a_flying_machine.jpg\/628px-Leonardo_da_vinci%2C_Drawing_of_a_flying_machine.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ca\/Leonardo_da_vinci%2C_Drawing_of_a_flying_machine.jpg\/836px-Leonardo_da_vinci%2C_Drawing_of_a_flying_machine.jpg 2x\" alt=\"Dessin en noir et blanc repr\u00e9sentant une machine comportant une structure pour le pilote allong\u00e9 et surmont\u00e9 de profils articul\u00e9s pour les ailes.\" width=\"375\" height=\"201\" data-file-width=\"1122\" data-file-height=\"604\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Une des machines \u00e0 ailes battantes ou \u00ab\u00a0<a title=\"Ornithopt\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ornithopt%C3%A8re\">ornithopt\u00e8re<\/a>\u00a0\u00bb, dat\u00e9e vers\u00a0<time>1485<\/time>\u00a0(biblioth\u00e8que de l&rsquo;Institut de France).<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Quelques profils d'ailes pour machine \u00e0 voilures fixes, \u00e9tudi\u00e9e vers 1488.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine,_c._1488.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c5\/Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine%2C_c._1488.jpg\/310px-Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine%2C_c._1488.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c5\/Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine%2C_c._1488.jpg\/466px-Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine%2C_c._1488.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/c\/c5\/Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine%2C_c._1488.jpg 2x\" alt=\"Dessins en noir et blanc sur une page manuscrite repr\u00e9sentant plusieurs profils d'ailes en forme d'ailes de chauves-souris.\" width=\"278\" height=\"201\" data-file-width=\"620\" data-file-height=\"450\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Quelques profils d&rsquo;ailes pour machine \u00e0 voilures fixes, \u00e9tudi\u00e9e vers\u00a0<time>1488<\/time>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">En tant que sommet de la qu\u00eate de cr\u00e9ation technique, la machine volante est l&rsquo;objet de recherches ing\u00e9nieriques auquel L\u00e9onard de Vinci a consacr\u00e9 le plus de temps au cours de sa carri\u00e8re<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019167_452-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019167-452\">435<\/a><\/sup>\u00a0: il y consacre pr\u00e8s de 400\u00a0dessins dont 150\u00a0machines volantes<sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC1_453-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC1-453\">436<\/a><\/sup>. Il s&rsquo;agit d&rsquo;une des r\u00e9flexions les plus c\u00e9l\u00e8bres de l&rsquo;ing\u00e9nieur<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE155_454-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE155-454\">437<\/a><\/sup>, m\u00eame si ce travail n&rsquo;est connu que depuis peu<sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC2_455-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC2-455\">438<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg\/220px-Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg\/330px-Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d9\/Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg\/440px-Struttura_d%27ala_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_05060_02.jpg 2x\" alt=\"Photo d'une structure en bois et toile en forme d'aile de chauve-souris.\" width=\"220\" height=\"147\" data-file-width=\"1280\" data-file-height=\"854\" \/><\/a><figcaption><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Il n&rsquo;y a pas d&rsquo;autre mod\u00e8le que la\u00a0<a title=\"Chiroptera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiroptera\">chauve-souris<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0tranche L\u00e9onard (Structure construite au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des sciences et des techniques L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_sciences_et_des_techniques_L%C3%A9onard_de_Vinci\">mus\u00e9e des sciences et des techniques L\u00e9onard de Vinci<\/a>\u00a0selon les plans du ma\u00eetre).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Certes L\u00e9onard n&rsquo;est pas le premier \u00e0 s&rsquo;int\u00e9resser au sujet mais il est le premier \u00e0 le faire de fa\u00e7on aussi constante, approfondie et syst\u00e9matique<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT676_456-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT676-456\">439<\/a><\/sup>. Ainsi, un de ses contemporains,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Giovan Battista Danti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovan_Battista_Danti\">Giovan Battista Danti<\/a>, aurait ainsi construit une machine qui lui aurait permis d&rsquo;effectuer des vols plan\u00e9s au-dessus du\u00a0<a title=\"Lac Trasim\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lac_Trasim%C3%A8ne\">lac Trasim\u00e8ne<\/a>\u00a0vers\u00a0<time>1498<\/time><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT676_456-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT676-456\">439<\/a><\/sup>. S&rsquo;il ne s&rsquo;agit pas \u00e0 proprement parler d&rsquo;une machine volante, L\u00e9onard de Vinci \u00e9tudie le\u00a0<a title=\"Parachute\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parachute\">parachute<\/a>\u00a0dont le dessin constitue une reprise flagrante d&rsquo;un dessin dat\u00e9 vers\u00a0<time>1470<\/time><sup id=\"cite_ref-457\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-457\">440<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard exp\u00e9rimente successivement trois types de machines volantes. La premi\u00e8re est la \u00ab\u00a0vis volante\u00a0\u00bb\u00a0\u2014\u00a0aussi qualifi\u00e9e de l&rsquo;\u00ab\u00a0h\u00e9lice volante\u00a0\u00bb par les chercheurs\u00a0\u2014 qui, depuis sa d\u00e9couverte \u00e0 la fin du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0dans les documents du ma\u00eetre, fait que la paternit\u00e9 de l&rsquo;<a title=\"H\u00e9licopt\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9licopt%C3%A8re\">h\u00e9licopt\u00e8re<\/a>\u00a0lui est parfois attribu\u00e9e. Mais il s&rsquo;agit de la reprise d&rsquo;un dessin issu du trait\u00e9\u00a0<i>De ingeneis<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Mariano di Jacopo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariano_di_Jacopo\">Mariano di Jacopo<\/a>\u00a0paru en\u00a0<time>1431<\/time><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC3_458-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC3-458\">441<\/a><\/sup>. En outre, cette machine de pr\u00e8s de 10\u00a0m\u00e8tres de diam\u00e8tre \u00e0 la masse \u00e9norme ne serait qu&rsquo;un jeu d&rsquo;esprit\u00a0: dans le commentaire de son dessin, L\u00e9onard note ainsi que l&rsquo;objet peut \u00eatre certes r\u00e9alis\u00e9 mais en petites dimensions, en\u00a0<a title=\"Carton (mat\u00e9riau)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carton_(mat%C3%A9riau)\">carton<\/a>\u00a0et avec un\u00a0<a title=\"Ressort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ressort\">ressort<\/a>\u00a0en m\u00e9tal<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;29&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;5&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_459-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E29&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;5&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-459\">442<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Montececeri,_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c8\/Montececeri%2C_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG\/220px-Montececeri%2C_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c8\/Montececeri%2C_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG\/330px-Montececeri%2C_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c8\/Montececeri%2C_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG\/440px-Montececeri%2C_monumento_a_leonardo_da_vinci.JPG 2x\" alt=\"Une pierre sur laquelle une plaque grav\u00e9e est fix\u00e9e.\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"3648\" data-file-height=\"2736\" \/><\/a><figcaption>La force d&rsquo;un mythe\u00a0: plaque sur les pentes du Mont Ceceri non loin de Florence comm\u00e9morant un vol qui pourtant n&rsquo;a jamais eu lieu.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le second type de machines volantes est la machine \u00e0\u00a0<a title=\"Vol battu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vol_battu\">ailes battantes<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Ornithopt\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ornithopt%C3%A8re\">ornithopt\u00e8re<\/a><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC3_458-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC3-458\">441<\/a><\/sup>\u00a0pour lequel il d\u00e9cide qu&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il n&rsquo;y a pas d&rsquo;autre mod\u00e8le que la\u00a0<a title=\"Chiroptera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chiroptera\">chauve-souris<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL61_460-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL61-460\">443<\/a><\/sup>. Imagin\u00e9e entre\u00a0<time>1485<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1490<\/time><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC3_458-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC3-458\">441<\/a><\/sup>, elle devait \u00eatre mue par la seule\u00a0<a title=\"Force musculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Force_musculaire\">force musculaire<\/a>\u00a0de son\u00a0<a title=\"Pilote (aviation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pilote_(aviation)\">pilote<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT676_456-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT676-456\">439<\/a><\/sup>. Au fur et \u00e0 mesure de ses recherches, il constate que celle-ci serait insuffisante et y ajoute des forces m\u00e9caniques<sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC3_458-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC3-458\">441<\/a><\/sup>\u00a0qui, n\u00e9anmoins, ne fournissant toujours pas assez d&rsquo;\u00e9nergie<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK54_461-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK54-461\">444<\/a><\/sup>. Il se tourne donc dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1503<\/time>&#8211;<time>1506<\/time>\u00a0vers une\u00a0<a title=\"Planeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Planeur\">machine planante<\/a><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019167_452-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019167-452\">435<\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 partir de\u00a0<time>1505<\/time>, il porte sa r\u00e9flexion sur des machines \u00e0\u00a0<a title=\"Aile (a\u00e9ronautique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aile_(a%C3%A9ronautique)\">voilure fixe<\/a><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC5_462-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC5-462\">445<\/a><\/sup>, s&rsquo;appuyant sur les seules\u00a0<a title=\"Portance (a\u00e9rodynamique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portance_(a%C3%A9rodynamique)\">forces ascensionnelles<\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT677_463-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT677-463\">446<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE155_454-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE155-454\">437<\/a><\/sup>. Son planeur comporte des ailes inspir\u00e9es de celles des chauves-souris<sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC4_464-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC4-464\">447<\/a><\/sup>. Il est r\u00e9put\u00e9 avoir voulu proc\u00e9der \u00e0 des essais de vols d\u00e8s\u00a0<time>1493<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a><sup id=\"cite_ref-Galluzzi''all.''1987LdVIeA6_465-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Galluzzi''all.''1987LdVIeA6-465\">448<\/a><\/sup>\u00a0puis en avril\u00a0<time>1505<\/time>\u00a0\u00e0 partir du mont Ceceri, \u00e0\u00a0<a title=\"Fiesole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fiesole\">Fiesole<\/a>, un village situ\u00e9 \u00e0 c\u00f4t\u00e9 de\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC4_464-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC4-464\">447<\/a><\/sup>. Mais ces tentatives rel\u00e8vent plut\u00f4t, selon les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Historiens des sciences\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Historiens_des_sciences\">historiens des sciences<\/a>, de la\u00a0<a title=\"L\u00e9gende\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9gende\">l\u00e9gende<\/a><sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;27&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;50&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_466-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E27&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;50&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-466\">449<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les \u00e9tudes sur le vol et sur la machine volante sont l&rsquo;occasion de d\u00e9couvertes plus ou moins conscientes et plus ou moins formul\u00e9es\u00a0: principe d&rsquo;<a title=\"Lois du mouvement de Newton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lois_du_mouvement_de_Newton\">action-r\u00e9action<\/a>\u00a0\u2014\u00a0th\u00e9oris\u00e9 deux si\u00e8cles plus tard par\u00a0<a title=\"Isaac Newton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isaac_Newton\">Isaac Newton<\/a>\u00a0\u2014<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;29&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;5&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_459-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E29&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;5&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-459\">442<\/a><\/sup>\u00a0; un rapport poids-puissance musculaire incomparablement plus favorable \u00e0 l&rsquo;oiseau \u2014\u00a0ce qui est d\u00e9termin\u00e9 quatre si\u00e8cles plus tard par\u00a0<a title=\"\u00c9tienne-Jules Marey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne-Jules_Marey\">\u00c9tienne-Jules Marey<\/a><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC4_464-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC4-464\">447<\/a><\/sup>\u00a0; ph\u00e9nom\u00e8ne de la\u00a0<a title=\"Tra\u00een\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tra%C3%AEn%C3%A9e\">tra\u00een\u00e9e<\/a><sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC5_462-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC5-462\">445<\/a><\/sup>\u00a0; principe de proportionnalit\u00e9 inverse entre vitesse et section dans le cadre de la m\u00e9canique des fluides<sup id=\"cite_ref-Chanetz2020BC2_455-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Chanetz2020BC2-455\">438<\/a><\/sup>\u00a0; optimisation du\u00a0<a title=\"Centre de gravit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Centre_de_gravit%C3%A9\">centre de gravit\u00e9<\/a>\u00a0d&rsquo;un objet volant<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT677_463-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT677-463\">446<\/a><\/sup>. Finalement, pour ses recherches, il observe et s&rsquo;inspire de l&rsquo;<a title=\"Anatomie des oiseaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie_des_oiseaux\">anatomie<\/a>\u00a0et du\u00a0<a title=\"Vol (animal)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vol_(animal)\">vol des oiseaux<\/a>\u00a0et, \u00e0 ce titre selon\u00a0<a title=\"Pascal Brioist\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal_Brioist\">Pascal Brioist<\/a>, il est\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le p\u00e8re du\u00a0<a title=\"Biomim\u00e9tisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biomim%C3%A9tisme\">biomim\u00e9tisme<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;28&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;40&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_467-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E28&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;40&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-467\">450<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"M\u00e9canique_g\u00e9n\u00e9rale\"><span id=\"M.C3.A9canique_g.C3.A9n.C3.A9rale\"><\/span>M\u00e9canique g\u00e9n\u00e9rale<\/h5>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Automobile (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automobile_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Automobile (L\u00e9onard de Vinci)<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Robot (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robot_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Robot (L\u00e9onard de Vinci)<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Atlanticus_Folio_133v.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/Atlanticus_Folio_133v.jpg\/220px-Atlanticus_Folio_133v.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/Atlanticus_Folio_133v.jpg\/330px-Atlanticus_Folio_133v.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ae\/Atlanticus_Folio_133v.jpg\/440px-Atlanticus_Folio_133v.jpg 2x\" alt=\"Page manuscrite comportant le dessin d'une bicyclette.\" width=\"220\" height=\"159\" data-file-width=\"1200\" data-file-height=\"867\" \/><\/a><figcaption>Ce dessin de v\u00e9lo \u2014\u00a0dont on ne sait s&rsquo;il est vraiment du ma\u00eetre\u00a0\u2014 a permis d&rsquo;asseoir la l\u00e9gende d&rsquo;un g\u00e9nie visionnaire. Vers\u00a0<time>1493<\/time>\u00a0(?),\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0Folio 133v.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans ce domaine, L\u00e9onard de Vinci poss\u00e8de d&rsquo;ind\u00e9niables qualit\u00e9s\u00a0: il se r\u00e9v\u00e8le un m\u00e9canicien observateur et imaginatif et un dessinateur brillant, m\u00eame si son degr\u00e9 d&rsquo;habilet\u00e9 n&rsquo;est pas connu<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE146_468-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE146-468\">451<\/a><\/sup>. La plupart des innovations qu&rsquo;il produit dans le domaine se font dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time><sup id=\"cite_ref-Galluzzi''all.''1987LdVIeA9_469-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Galluzzi''all.''1987LdVIeA9-469\">452<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses sujets d&rsquo;\u00e9tude sont extr\u00eamement vari\u00e9s\u00a0: on trouve ainsi de nombreux\u00a0<a title=\"Automate m\u00e9canique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automate_m%C3%A9canique\">automates<\/a>, alors \u00e0 la mode, comme le\u00a0<a title=\"Automobile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automobile\">v\u00e9hicule automobile<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Ressort spiral\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ressort_spiral\">ressorts<\/a>, le lion m\u00e9canique destin\u00e9 aux festivit\u00e9s royales en\u00a0<time>1515<\/time>\u00a0qui fait l&rsquo;admiration de ses protecteurs<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK51-52_470-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK51-52-470\">453<\/a><\/sup>\u00a0; il cr\u00e9e \u00e9galement un dessin de\u00a0<a title=\"Bicyclette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bicyclette\">v\u00e9lo<\/a>\u00a0dont on ne sait s&rsquo;il s&rsquo;agit d&rsquo;un dessin autographe ou s&rsquo;il est de la main d&rsquo;un de ses \u00e9l\u00e8ves. Il se pourrait m\u00eame qu&rsquo;il date de l&rsquo;\u00e9poque du transfert du manuscrit par les troupes fran\u00e7aises en\u00a0<time>1796<\/time>\u00a0vers l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE144_471-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE144-471\">454<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, les machines sur lesquelles L\u00e9onard s&rsquo;est pench\u00e9 avec le plus d&rsquo;attention sont \u2014\u00a0apr\u00e8s les machines volantes<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019167_452-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019167-452\">435<\/a><\/sup>\u00a0\u2014 les machines textiles<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE152-154_472-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE152-154-472\">455<\/a><\/sup>\u00a0: il place l&rsquo;invention du m\u00e9tier \u00e0 tisser au m\u00eame niveau d&rsquo;importance que celui de l&rsquo;imprimerie car il constitue selon lui\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une invention plus belle, plus subtile, porteuse de meilleurs gains\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL75_473-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL75-473\">456<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans ce domaine comme ailleurs, le ma\u00eetre s&rsquo;inspire ici de ses devanciers\u00a0:\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>,\u00a0<a title=\"Roberto Valturio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Valturio\">Roberto Valturio<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE156_474-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE156-474\">457<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Konrad Kyeser\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Konrad_Kyeser\">Konrad Kyeser<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE156_474-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE156-474\">457<\/a><\/sup>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Mariano di Jacopo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariano_di_Jacopo\">Taccola<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE144_471-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE144-471\">454<\/a><\/sup>. De fait, en \u00e9tudiant les\u00a0<a title=\"Treuil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Treuil\">treuils<\/a>\u00a0et les\u00a0<a title=\"Grue (engin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grue_(engin)\">grues<\/a>, L\u00e9onard de Vinci se place dans le contexte intellectuel de l&rsquo;ing\u00e9nierie de son temps puisque ces dispositifs sont les m\u00e9canismes les plus \u00e9tudi\u00e9s et repr\u00e9sent\u00e9s dans les trait\u00e9s de machines de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a><sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK17_475-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK17-475\">458<\/a><\/sup>. La plupart de ces m\u00e9canismes sont n\u00e9s de l&rsquo;esprit de\u00a0<a title=\"Filippo Brunelleschi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Filippo_Brunelleschi\">Filippo Brunelleschi<\/a><sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;13&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;50&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_437-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E13&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;50&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-437\">420<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans le domaine de la m\u00e9canique g\u00e9n\u00e9rale, L\u00e9onard de Vinci n&rsquo;est donc pas le pr\u00e9curseur absolu que le pass\u00e9 a bien voulu faire de lui<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201959_329-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201959-329\">312<\/a><\/sup>\u00a0: en fait, il tente surtout d&rsquo;am\u00e9liorer ce qui existe d\u00e9j\u00e0 et d&rsquo;en r\u00e9gler des probl\u00e8mes de d\u00e9tail<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE151-152_476-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE151-152-476\">459<\/a><\/sup>. N\u00e9anmoins, son v\u00e9ritable apport r\u00e9side dans une recherche \u00e0 m\u00e9caniser et automatiser des op\u00e9rations courantes<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE154_477-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE154-477\">460<\/a><\/sup>\u00a0dans le but de gagner du temps, de l&rsquo;\u00e9nergie et parce que c&rsquo;est porteur d&rsquo;innovations<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL75_473-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL75-473\">456<\/a><\/sup>. Sa r\u00e9flexion est telle dans le domaine qu&rsquo;il est ainsi parfois appel\u00e9 par les observateurs modernes le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0proph\u00e8te de l&rsquo;automatisation\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL75_473-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL75-473\">456<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dernier centre d&rsquo;int\u00e9r\u00eat, enfin, il travaille, comme nombre de ses contemporains, \u00e0 r\u00e9soudre le probl\u00e8me du\u00a0<a title=\"Mouvement perp\u00e9tuel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mouvement_perp%C3%A9tuel\">mouvement perp\u00e9tuel<\/a>, mais il r\u00e9alise rapidement que cette recherche est vaine. Il produit ainsi des dessins de m\u00e9canismes afin d&rsquo;en prouver l&rsquo;impossibilit\u00e9 par l&rsquo;absurde\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0\u00d4 sp\u00e9culateurs du mouvement perp\u00e9tuel, combien de vaines chim\u00e8res avez-vous cr\u00e9\u00e9es dans cette qu\u00eate\u00a0? Allez occuper la place qui vous revient parmi ceux qui cherchent la\u00a0<a title=\"Pierre philosophale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_philosophale\">pierre philosophale<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL74_95-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL74-95\">86<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Ing\u00e9nieur_hydraulicien\"><span id=\"Ing.C3.A9nieur_hydraulicien\"><\/span>Ing\u00e9nieur hydraulicien<\/h5>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_Study_of_water.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_water.jpg\/180px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_water.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_water.jpg\/270px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_water.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_water.jpg\/360px-Leonardo_da_vinci%2C_Study_of_water.jpg 2x\" alt=\"Textes manuscrits. Dessins au crayon repr\u00e9sentant divers remous n\u00e9s de l'implantation de divers obstacles dans un cours d'eau.\" width=\"180\" height=\"254\" data-file-width=\"701\" data-file-height=\"991\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tudes de remous<\/i>, vers\u00a0<time>1512<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1513<\/time>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0RCIN 912579.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"Hydraulique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydraulique\">hydraulique<\/a>\u00a0constitue un des domaines de pr\u00e9dilection de L\u00e9onard de Vinci et ce, d\u00e8s les ann\u00e9es\u00a0<time>1477<\/time>&#8211;<time>1482<\/time><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh16_478-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh16-478\">461<\/a><\/sup>. Mais son travail, dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time>, sur la \u00ab\u00a0Cit\u00e9 Id\u00e9ale\u00a0\u00bb \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, constitue une entreprise fondatrice dans le domaine puisque la gestion de l&rsquo;<a title=\"Eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eau\">eau<\/a>\u00a0en termes de flux constitue le point central de sa r\u00e9flexion<sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh18_479-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh18-479\">462<\/a><\/sup>. Autre aspect de sa r\u00e9flexion, il s&rsquo;y int\u00e9resse lors de son s\u00e9jour \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1500<\/time>\u00a0alors que la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Venise\">cit\u00e9<\/a>\u00a0cherche des solutions pour se d\u00e9fendre d&rsquo;une possible invasion des\u00a0<a title=\"Empire ottoman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_ottoman\">Turcs<\/a>\u00a0: il propose d&rsquo;inonder les environs de la cit\u00e9-\u00e9tat en guise de moyen de d\u00e9fense<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE121_480-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE121-480\">463<\/a><\/sup>. Puis, lors de son s\u00e9jour romain, il \u00e9tudie les moyens d&rsquo;\u00e9vacuer les eaux stagnantes des\u00a0<a title=\"Marais pontins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marais_pontins\">marais pontins<\/a>\u00a0au sud de\u00a0<a title=\"\u00c9tats pontificaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats_pontificaux\">Rome<\/a>. Mais la mort du commanditaire, le cardinal\u00a0<a title=\"Julien de M\u00e9dicis (1479-1516)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_de_M%C3%A9dicis_(1479-1516)\">Julien de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0en arr\u00eate d\u00e9finitivement les travaux<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE122_481-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE122-481\">464<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00e9moin le plus important de son activit\u00e9, le\u00a0<i><a title=\"Codex Leicester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Leicester\">Codex Leicester<\/a><\/i>\u00a0(vers 1504-1508) \u2014\u00a0le plus vaste et complet \u00e9crit du ma\u00eetre sur le sujet\u00a0\u2014 traite exclusivement de l\u2019eau dans toutes ses manifestations et est r\u00e9dig\u00e9 alors que L\u00e9onard se trouve en\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">Toscane<\/a><sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>. Les recherches de L\u00e9onard comprennent alors des relev\u00e9s topographiques, des calculs, des projets d\u2019excavation<sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh20_482-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh20-482\">465<\/a><\/sup>, des plans d&rsquo;\u00e9cluses, de barrages<sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh23_483-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh23-483\">466<\/a><\/sup>; Il y envisage les machines hydrauliques comme sources d&rsquo;\u00e9nergie autre que la force animale<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE148_484-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE148-484\">467<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ici \u00e9galement, il s&rsquo;inscrit dans une lign\u00e9e d&rsquo;ing\u00e9nieurs comme\u00a0<a title=\"Mariano di Jacopo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariano_di_Jacopo\">Mariano di Jacopo<\/a>\u00a0(dit \u00ab\u00a0Taccola\u00a0\u00bb), qui, dans son trait\u00e9 technologique\u00a0<i>De Ingeneis<\/i>, dessinait d\u00e9j\u00e0 les\u00a0<a title=\"Ouvrage d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ouvrage_d%27art\">ouvrages d&rsquo;art<\/a>\u00a0comprenant\u00a0<a title=\"Pont-siphon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pont-siphon\">ponts-siphons<\/a>,\u00a0<a title=\"Aqueduc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aqueduc\">aqueducs<\/a>,\u00a0<a title=\"Tunnel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tunnel\">tunnels<\/a>, des\u00a0<a title=\"Vis d'Archim\u00e8de\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vis_d%27Archim%C3%A8de\">vis d&rsquo;Archim\u00e8de<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Noria\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noria\">norias<\/a><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh17_420-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh17-420\">403<\/a><\/sup>, et\u00a0<a title=\"Francesco di Giorgio Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_di_Giorgio_Martini\">Francesco di Giorgio Martini<\/a>, qui \u00e9laborait quant \u00e0 lui quantit\u00e9 de machines mues par l\u2019\u00e9nergie hydraulique (<a title=\"Pompe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pompe\">pompes<\/a>,\u00a0<a title=\"Foulon (moulin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Foulon_(moulin)\">foulons<\/a>,\u00a0<a title=\"Scie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Scie\">scies<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Roue \u00e0 aubes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roue_%C3%A0_aubes\">moulins<\/a>)<sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh17_420-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh17-420\">403<\/a><\/sup>, et, enfin,\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0et son\u00a0<i>De Re Aedificatoria<\/i>\u00a0qui s&rsquo;int\u00e9resse \u00e0 la puissance des\u00a0<a title=\"Cours d'eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cours_d%27eau\">cours d&rsquo;eau<\/a>\u00a0et des\u00a0<a title=\"Tourbillon de turbulence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tourbillon_de_turbulence\">tourbillons<\/a><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh17_420-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh17-420\">403<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Codex_Atlanticus_f1069_recto.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/Codex_Atlanticus_f1069_recto.png\/220px-Codex_Atlanticus_f1069_recto.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/Codex_Atlanticus_f1069_recto.png\/330px-Codex_Atlanticus_f1069_recto.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/Codex_Atlanticus_f1069_recto.png\/440px-Codex_Atlanticus_f1069_recto.png 2x\" alt=\"Divers dessins repr\u00e9sentant des machines hydrauliques.\" width=\"220\" height=\"158\" data-file-width=\"4960\" data-file-height=\"3560\" \/><\/a><figcaption>\u00c9tudes de machines hydrauliques. Vers\u00a0<time>1480<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time>1482<\/time>,\u00a0<a title=\"Galeries de l'Acad\u00e9mie de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galeries_de_l%27Acad%C3%A9mie_de_Venise\">Galeries de l&rsquo;Acad\u00e9mie de Venise<\/a>,\u00a0<a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0f.1069 recto.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le travail de L\u00e9onard sur l&rsquo;hydraulique fait que ses comp\u00e9tences dans le domaine sont reconnues par ses contemporains.\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0le charge ainsi de l&rsquo;am\u00e9nagement\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fluvial\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fluvial\">fluvial<\/a>\u00a0dans le cadre du projet urbanistique du roi \u00e0\u00a0<a title=\"Romorantin-Lanthenay\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Romorantin-Lanthenay\">Romorantin<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE123_485-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE123-485\">468<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses activit\u00e9s le conduisent \u00e0 \u00e9tudier divers projets au nombre duquel se trouve la d\u00e9fense de Venise d&rsquo;une \u00e9ventuelle attaque turque par l&rsquo;inondation de zones terrestres par les eaux du fleuve\u00a0<a title=\"Isonzo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isonzo\">Isonzo<\/a>. Contrairement \u00e0 l&rsquo;id\u00e9e r\u00e9pandue que ses \u00e9tudes ne d\u00e9bouchent jamais sur des r\u00e9alisations concr\u00e8tes, il semble que des essais aient \u00e9t\u00e9 conduits avec succ\u00e8s puisqu&rsquo;en\u00a0<time>1515<\/time>\u00a0et en\u00a0<time>1517<\/time>, il les \u00e9voque dans ses notes<sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh18_479-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh18-479\">462<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre\u00a0<time>1493<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1494<\/time>, il r\u00e9dige le d\u00e9but d&rsquo;un\u00a0<i>Trait\u00e9 des Eaux<\/i>\u00a0dans lequel il a pour ambition de mettre en place une m\u00e9thodologie alliant th\u00e9orie et exp\u00e9rience<sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh18_479-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh18-479\">462<\/a><\/sup>\u00a0voire \u00e0 faire primer les connaissances th\u00e9oriques sur la pratique<sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>\u00a0: ainsi, il conduit des exp\u00e9riences avec notamment de l&rsquo;eau color\u00e9e et des maquettes comportant des parois en verre, desquelles il tire des conclusions conceptuelles<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE170-172_486-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE170-172-486\">469<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De fait, ses apports sont ind\u00e9niables dans le domaine\u00a0: il est ainsi le premier \u00e0 \u00e9tudier de fa\u00e7on syst\u00e9matique la formation des lits des rivi\u00e8res<sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE169_487-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE169-487\">470<\/a><\/sup>. De m\u00eame, personne avant lui n&rsquo;articule \u00e0 ce point,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme dans le Milanais, une entreprise urbanistique hygi\u00e9niste et une planification du d\u00e9veloppement de la r\u00e9gion fond\u00e9 sur la ma\u00eetrise de l\u2019eau\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Brioist2012LdVh26_488-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist2012LdVh26-488\">471<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pourtant, il demeure fils de son temps, avec ses th\u00e9ories erron\u00e9es. Ainsi,\u00a0<a title=\"Bertrand Gille (historien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bertrand_Gille_(historien)\">Bertrand Gille<\/a>\u00a0note-t-il que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0si Leonard poss\u00e8de effectivement des connaissances sur la nature et sur la puissance virtuelle de la vapeur d&rsquo;eau, il en arrive, apr\u00e8s des vues fort justes \u00e0 des aberrations totales. Dans un passage, il nous montre l&rsquo;origine des fleuves dans la chaleur volcanique\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE179_489-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE179-489\">472<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Dans_l'esprit_de_L\u00e9onard_de_Vinci\"><span id=\"Dans_l.27esprit_de_L.C3.A9onard_de_Vinci\"><\/span>Dans l&rsquo;esprit de L\u00e9onard de Vinci<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_presumed_self-portrait_-_WGA12798.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"343\" data-file-width=\"2408\" data-file-height=\"3754\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Autoportrait (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoportrait_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Autoportrait<\/a><\/i>\u00a0suppos\u00e9 de L\u00e9onard de Vinci. Depuis\u00a0<time>1980<\/time>, il est contest\u00e9 en tant qu&rsquo;autoportrait. L&rsquo;h\u00e9sitation \u00e0 l&rsquo;accepter comme tel repose principalement sur le fait que le sujet a apparemment un \u00e2ge que L\u00e9onard n&rsquo;a jamais atteint<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201926_490-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201926-490\">473<\/a><\/sup>. Entre\u00a0<time>1512<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1515<\/time>,\u00a0<a title=\"Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turin\">Turin<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que royale de Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_de_Turin\">Biblioth\u00e8que royale de Turin<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0WGA12798.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"La_pens\u00e9e_de_L\u00e9onard_de_Vinci\"><span id=\"La_pens.C3.A9e_de_L.C3.A9onard_de_Vinci\"><\/span>La pens\u00e9e de L\u00e9onard de Vinci<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard re\u00e7oit l\u2019<a title=\"Enseignement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseignement\">enseignement<\/a>\u00a0des \u00e9coles dites d\u2019<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">abbaco<\/span><\/i>\u00a0o\u00f9 se donne un enseignement pratique, notamment celui des\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques appliqu\u00e9es\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques_appliqu%C3%A9es\">math\u00e9matiques appliqu\u00e9es<\/a>, destin\u00e9es aux marchands. On y enseigne la\u00a0<a title=\"R\u00e8gle de trois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A8gle_de_trois\">R\u00e8gle de trois<\/a>\u00a0que l&rsquo;on applique \u00e0 une succession d\u2019<a title=\"Analogies et correspondances\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analogies_et_correspondances\">analogies<\/a>\u00a0entre plusieurs exemples trait\u00e9s. Un enseignement compl\u00e9mentaire\u00a0<a title=\"Morale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Morale\">moral<\/a>\u00a0et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Religieux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Religieux\">religieux<\/a>\u00a0compos\u00e9 de lectures comment\u00e9es de textes comme des\u00a0<a title=\"Roman de chevalerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_de_chevalerie\">romans de chevalerie<\/a>\u00a0ou diverses\u00a0<a title=\"Saintes \u00c9critures\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saintes_%C3%89critures\">\u00e9critures<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Langue vernaculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_vernaculaire\">langue vernaculaire<\/a>. L\u00e9onard ne re\u00e7oit pas l\u2019enseignement des\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">scuole di lettere<\/span><\/i>\u00a0pr\u00e9parant \u00e0 l\u2019<a title=\"Universit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Universit%C3%A9\">universit\u00e9<\/a>, il n&rsquo;apprend ni le\u00a0<a title=\"Latin classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin_classique\">latin classique<\/a>, ni le\u00a0<a title=\"Grec ancien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec_ancien\">grec ancien<\/a>\u00a0et la lecture des auteurs de l\u2019<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>\u00a0ne lui est accessible que par de rares traductions<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201933-43_491-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201933-43-491\">474<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'humain_avant_la_nation\"><span id=\"L.27humain_avant_la_nation\"><\/span>L&rsquo;humain avant la nation<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Face \u00e0 toute tentative d\u2019<a title=\"Nationalit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nationalit%C3%A9\">identification nationale<\/a>\u00a0<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">italienne<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">fran\u00e7aise<\/a>,\u00a0<a title=\"Serge Bramly\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Serge_Bramly\">Serge Bramly<\/a>,\u00a0<a title=\"Biographe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biographe\">biographe<\/a>\u00a0de L\u00e9onard de Vinci, souligne que, l\u2019Italie n\u2019\u00e9tant apparue qu\u2019au\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, il est impossible d\u2019en accoler la nationalit\u00e9 au ma\u00eetre. Pour le chercheur, L\u00e9onard, plus attach\u00e9 aux individus qu\u2019\u00e0 une nation, est plut\u00f4t d\u00e9fini par ses contemporains comme\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">toscan<\/a>. Sa ma\u00eetrise limit\u00e9e du latin et du grec le confirme\u00a0: L\u00e9onard \u00e9crivait plut\u00f4t en\u00a0<a title=\"Toscan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscan\">toscan<\/a>\u00a0populaire, m\u00eame avec des interlocuteurs \u00e9trangers<sup id=\"cite_ref-FIGA_492-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FIGA-492\">475<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En outre, \u00e9voluant de\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a title=\"Royaume de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_France\">France<\/a>\u00a0\u2014\u00a0sous l&rsquo;invitation de\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois Ier<\/a>\u00a0\u2014 en passant notamment par\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>, il travaillait sans scrupules pour diverses cit\u00e9s ou gouvernements rivaux qui composaient alors la p\u00e9ninsule italienne. L\u00e9onard choisissait ses affiliations en fonction des circonstances politiques et non en fonction d\u2019une loyaut\u00e9 nationale rigide<sup id=\"cite_ref-FIGA_492-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FIGA-492\">475<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u2019est, par ailleurs, apr\u00e8s la\u00a0<a title=\"Bataille de Marignan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bataille_de_Marignan\">bataille de Marignan<\/a>\u00a0provoquant la chute de son ancien protecteur de longue date\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0que L\u00e9onard re\u00e7oit la proposition de Fran\u00e7ois Ier d&rsquo;entrer \u00e0 son service. Celui-ci, apr\u00e8s quelques h\u00e9sitations, accepte et se fait m\u00eame octroyer une naturalisation. Pour Serge Bramly, les fronti\u00e8res changeantes d&rsquo;alors relativisaient toutes formes d\u2019affiliations nationales. Il consid\u00e8re plut\u00f4t L\u00e9onard comme un homme r\u00e9fl\u00e9chi dans une \u00e9poque tumultueuse. \u00c9poque durant laquelle les artistes avaient davantage int\u00e9r\u00eat \u00e0 saisir des opportunit\u00e9s leur apportant bienfaits et confort qu\u2019\u00e0 respecter une quelconque fid\u00e9lit\u00e9 nationale. Face \u00e0 toute \u00e9tiquette de mercenaire, le biographe pr\u00e9f\u00e8re qualifier L\u00e9onard d&rsquo;humaniste universel lui r\u00e9futant l&rsquo;id\u00e9e m\u00eame d\u2019une identit\u00e9 nationale exclusive. Pour le ma\u00eetre, l&rsquo;\u00e9l\u00e9vation de l&rsquo;humanit\u00e9 pr\u00e9valait sur les priorit\u00e9s locales ou gouvernementales, le pla\u00e7ant plut\u00f4t dans la perspective du progr\u00e8s humain que dans une identit\u00e9 nationale sp\u00e9cifique<sup id=\"cite_ref-FIGA_492-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-FIGA-492\">475<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Exp\u00e9rience_et_analogie\"><span id=\"Exp.C3.A9rience_et_analogie\"><\/span>Exp\u00e9rience et analogie<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Face aux railleries des hommes de lettres L\u00e9onard revendique \u00eatre un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0homme sans lettres\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et affirme une culture de l\u2019<a title=\"Exp\u00e9rience\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9rience\">exp\u00e9rience<\/a>\u00a0directe, un m\u00e9lange d\u2019<a title=\"Empirisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empirisme\">empirisme<\/a>\u00a0qui se lib\u00e8re des\u00a0<a title=\"Th\u00e9or\u00e8me\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9or%C3%A8me\">th\u00e9or\u00e8mes<\/a>\u00a0pr\u00e9\u00e9tablis et de\u00a0<a title=\"Naturalisme (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naturalisme_(philosophie)\">naturalisme<\/a>\u00a0pour lequel tout ce qui existe peut \u00eatre expliqu\u00e9 par des causes ou des principes naturels. Il se m\u00e9fie des\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">sciences<\/a>\u00a0mensong\u00e8res\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et, plus indirectement, de la\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a>\u00a0pr\u00e9f\u00e9rant d\u00e9duire la\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie\">th\u00e9orie<\/a>\u00a0de l\u2019<a title=\"Exp\u00e9rience\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exp%C3%A9rience\">exp\u00e9rience<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0au pr\u00e9alable, je me livrerai \u00e0 une exp\u00e9rience avant d\u2019aller plus loin, car j\u2019ai l\u2019intention d\u2019all\u00e9guer d\u2019abord l\u2019exp\u00e9rience, puis de montrer par le raisonnement pourquoi cette exp\u00e9rience produit forc\u00e9ment ce r\u00e9sultat\u00a0\u00bb<\/span>. Mais, \u00e0 partir de\u00a0<time>1490<\/time>, L\u00e9onard fait une grande consommation de\u00a0<a title=\"Livre (document)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_(document)\">livres<\/a>\u00a0; il prend conscience de l&rsquo;importance de la\u00a0<i><span class=\"lang-grc\" lang=\"grc\"><a title=\"Praxis (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Praxis_(philosophie)\">Praxis<\/a><\/span><\/i>\u00a0et de la n\u00e9cessit\u00e9 de faire \u00e9voluer l&rsquo;exp\u00e9rience dans un cadre th\u00e9orique\u00a0: l&rsquo;observation et la th\u00e9orie sont compl\u00e9mentaires, si la premi\u00e8re est source de la seconde, cette derni\u00e8re doit \u00eatre valid\u00e9e par d&rsquo;autres observations<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201933_493-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201933-493\">476<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC177_494-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC177-494\">477<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-495\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-495\">478<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard r\u00eave d&rsquo;une synth\u00e8se totale des connaissances donnant acc\u00e8s \u00e0 une forme de\u00a0<a title=\"Gr\u00e2ce (christianisme)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gr%C3%A2ce_(christianisme)\">gr\u00e2ce<\/a>. Cela le rapproche des\u00a0<a title=\"N\u00e9oplatonisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%A9oplatonisme\">n\u00e9oplatoniciens<\/a>\u00a0avec qui il a sans doute quelques contacts, mais, ignorant le\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Grec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grec\">grec<\/a>, il ne peut les c\u00f4toyer et les conna\u00eetre vraiment. Cependant, comme eux, sa pens\u00e9e se construit autour d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Analogie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Analogie\">analogie<\/a>\u00a0entre l&rsquo;organisme humain et la structure du monde, le\u00a0<a title=\"Microcosme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Microcosme\">microcosme<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"Macrocosme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Macrocosme\">macrocosme<\/a>. Jusqu\u2019au d\u00e9but des ann\u00e9es 1500, ce mode de pens\u00e9e le guide dans la totalit\u00e9 de ses recherches\u00a0: il utilise par exemple cette m\u00e9thodologie pour d\u00e9velopper ses recherches\u00a0<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomiques<\/a>, pour s&rsquo;inspirer des\u00a0<a title=\"Tourbillon (physique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tourbillon_(physique)\">tourbillons<\/a>\u00a0de l\u2019eau afin de dessiner la\u00a0<a title=\"Cheveu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cheveu\">chevelure<\/a>\u00a0de ses personnages, pour \u00e9tudier ses machines volantes en observant le\u00a0<a title=\"Vol (animal)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vol_(animal)\">vol des oiseaux<\/a>\u00a0ou encore pour \u00e9tablir les plans d&rsquo;une ville qu&rsquo;il consid\u00e8re comme un corps humain \u00e0 qui il faudrait un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0m\u00e9decin architecte\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0pour la soigner. Mais, vers la fin de sa vie, cette recherche de la gr\u00e2ce se trouve contrari\u00e9e par un\u00a0<a title=\"Pessimisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pessimisme\">pessimisme<\/a>\u00a0croissant o\u00f9, dans sa vision du monde, la\u00a0<a title=\"Nature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nature\">nature<\/a>\u00a0entrave, par ses destructions, l\u2019\u0153uvre des hommes<sup id=\"cite_ref-Temperini200385-86_496-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200385-86-496\">479<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201967_348-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201967-348\">331<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-497\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-497\">480<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL66_498-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL66-498\">481<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'\u00e9criture_de_L\u00e9onard,_reflet_de_son_\u00eatre\"><span id=\"L.27.C3.A9criture_de_L.C3.A9onard.2C_reflet_de_son_.C3.AAtre\"><\/span>L&rsquo;\u00e9criture de L\u00e9onard, reflet de son \u00eatre<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"\u00c9criture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89criture\">\u00e9criture<\/a>\u00a0de L\u00e9onard ainsi que les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Hachure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hachure\">hachures<\/a>\u00a0de ses dessins indiquent qu&rsquo;il est\u00a0<a title=\"Gaucherie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gaucherie\">gaucher<\/a>\u00a0: il s&rsquo;agit du meilleur moyen de lui attribuer des \u0153uvres dessin\u00e9es. Bien qu&rsquo;il soit capable d&rsquo;\u00e9crire \u00e0 l&rsquo;endroit \u2014\u00a0il \u00e9crit sans inversion pour signer et annoter des contrats notari\u00e9s\u00a0\u2014 et qu&rsquo;il peigne sans doute des\u00a0<a title=\"Ambidextrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ambidextrie\">deux mains<\/a>, son \u00e9criture est souvent\u00a0<a title=\"\u00c9criture sp\u00e9culaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89criture_sp%C3%A9culaire\">sp\u00e9culaire<\/a>, en cons\u00e9quence de quoi les chercheurs ont longtemps cru qu&rsquo;il\u00a0<a title=\"Cryptographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cryptographie\">cryptait<\/a>\u00a0ses \u00e9crits afin de les cacher \u00e0 des yeux trop curieux. Il n&rsquo;en est rien\u00a0: le sens normal d&rsquo;\u00e9criture pour un gaucher pr\u00e9sente le risque de tacher le papier en faisant glisser sa main sur l&rsquo;encre encore humide\u00a0; c&rsquo;est cette raison que met en avant l&rsquo;ami de L\u00e9onard, le\u00a0<a title=\"Math\u00e9maticien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9maticien\">math\u00e9maticien<\/a>\u00a0<a title=\"Luca Pacioli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Pacioli\">Luca Pacioli<\/a>, qui explique en outre que ses \u00e9crits sont ais\u00e9ment lisibles en se servant simplement d\u2019un\u00a0<a title=\"Miroir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miroir\">miroir<\/a>. Enfin, une note \u00e9crite datable de\u00a0<time>1473<\/time>\u00a0prouve qu&rsquo;il \u00e9crit ainsi depuis sa jeunesse afin de consigner les sujets les plus banals<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin71catalogue_499-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin71catalogue-499\">482<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT12,_196_276-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT12,_196-276\">260<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bambach2003Draftsman-Bambach33_500-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bambach2003Draftsman-Bambach33-500\">483<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0conna\u00eet un clivage\u00a0<a title=\"Intelligence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intelligence\">intellectuel<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Soci\u00e9t\u00e9 (sciences sociales)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Soci%C3%A9t%C3%A9_(sciences_sociales)\">social<\/a>\u00a0entre une\u00a0<a title=\"Th\u00e9orie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9orie\">science th\u00e9orique<\/a>\u00a0et une\u00a0<a title=\"Pratique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pratique\">science pratique<\/a>. Or L\u00e9onard en est un exemple frappant\u00a0: ainsi, dans l\u2019inventaire des livres qu&rsquo;il poss\u00e8de en\u00a0<time>1505<\/time>, les chercheurs ne rel\u00e8vent aucun ouvrage de\u00a0<a title=\"Philosophie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophie\">philosophie<\/a>, d\u2019<a title=\"Histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire\">histoire<\/a>, de\u00a0<a title=\"Th\u00e9ologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ologie\">th\u00e9ologie<\/a>\u00a0ou de\u00a0<a title=\"Litt\u00e9rature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Litt%C3%A9rature\">litt\u00e9rature<\/a>, mais bien des \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Vulgarisation\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vulgarisation\">vulgarisation<\/a>\u00a0de philosophie ou de sciences<sup id=\"cite_ref-Roseau2014ECR79_501-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Roseau2014ECR79-501\">484<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 ces deux sciences correspondent deux \u00e9critures\u00a0: l\u2019<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">humanistica<\/span><\/i>\u00a0et la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">mercantesca<\/span><\/i>. Cette derni\u00e8re est utilis\u00e9e pour la traduction de textes en\u00a0<a title=\"Langue vernaculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Langue_vernaculaire\">langue vulgaire<\/a>\u00a0(<a title=\"Dante Alighieri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dante_Alighieri\">Dante<\/a>, de\u00a0<a title=\"Boccace\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boccace\">Boccace<\/a>\u2026), pour les\u00a0<a title=\"Journal intime\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Journal_intime\">journaux personnels<\/a>\u00a0et pour les\u00a0<a title=\"Chronique (litt\u00e9rature)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chronique_(litt%C3%A9rature)\">chroniques<\/a>. Cette \u00e9criture est \u00e9galement d&rsquo;usage au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0chez les artistes de\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">botteghe<\/span><\/i>\u00a0(ateliers) comme chez\u00a0<a title=\"Andrea del Verrocchio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_del_Verrocchio\">Andrea del Verrocchio<\/a>. Les livres populaires comme de petits\u00a0<a title=\"Trait\u00e9 (litt\u00e9rature)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trait%C3%A9_(litt%C3%A9rature)\">trait\u00e9s<\/a>\u00a0techniques ou des livres de\u00a0<a title=\"Cuisine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cuisine\">cuisine<\/a>\u00a0sont \u00e9galement \u00e9crits en\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">mercantesca<\/span><\/i>\u00a0et sont souvent accompagn\u00e9s des dessins comme sur les carnets de L\u00e9onard. Par ailleurs, il existe une autre forme d&rsquo;\u00e9criture\u00a0: la\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">lettera mancina<\/span><\/i>, \u00ab\u00a0lettre gauch\u00e8re\u00a0\u00bb, plus libre, plus spontan\u00e9e et utilis\u00e9e pour soi-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Roseau2014ECR79-80_502-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Roseau2014ECR79-80-502\">485<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">historienne de l&rsquo;art<\/a>\u00a0Catherine Roseau remarque qu&rsquo;il se pourrait que L\u00e9onard \u2014\u00a0qui conseillait \u00e0 ses \u00e9l\u00e8ves de regarder leurs peintures \u00e0 travers un miroir afin de porter dessus un \u0153il neuf pour mieux les corriger\u00a0\u2014 trouve dans cette forme d&rsquo;\u00e9criture une mani\u00e8re qui lui est propre d\u2019appartenance au monde\u00a0; un peu comme s&rsquo;il se consid\u00e9rait comme l&rsquo;image microcosmique invers\u00e9e du macrocosme du monde. Par l&rsquo;usage de l&rsquo;\u00e9criture sp\u00e9culaire, L\u00e9onard pourrait se sentir comme un miroir tendu au monde et qui lui pr\u00e9senterait une r\u00e9alit\u00e9 plus imaginaire<sup id=\"cite_ref-Roseau2014ECR80-83_503-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Roseau2014ECR80-83-503\">486<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"La_psych\u00e9_de_L\u00e9onard_de_Vinci\"><span id=\"La_psych.C3.A9_de_L.C3.A9onard_de_Vinci\"><\/span>La psych\u00e9 de L\u00e9onard de Vinci<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Compar\u00e9 \u00e0 d&rsquo;autres personnages\u00a0<a title=\"Histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire\">historiques<\/a>\u00a0de son \u00e9poque, L\u00e9onard laisse derri\u00e8re lui un des t\u00e9moignages les plus importants qu&rsquo;un\u00a0<a title=\"Historien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Historien\">historien<\/a>\u00a0pourrait poss\u00e9der sur l&rsquo;activit\u00e9\u00a0<a title=\"Cerveau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cerveau\">c\u00e9r\u00e9brale<\/a>\u00a0d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Homo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homo\">\u00eatre humain<\/a>, mais presque rien \u00e0 propos de ses\u00a0<a title=\"\u00c9motion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89motion\">\u00e9motions<\/a>, de ses\u00a0<a title=\"Valeur morale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valeur_morale\">go\u00fbts<\/a>\u00a0et de ses\u00a0<a title=\"Sentiment\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sentiment\">sentiments<\/a>. Les bribes de phrases qui laissent entrevoir un sentiment plus subjectif sont tr\u00e8s rares, atypiques ou incompl\u00e8tes. Par exemple, la mort de son p\u00e8re n&rsquo;est comment\u00e9e que par deux br\u00e8ves notes dont l&rsquo;une \u00e9crite \u00e0 l&rsquo;aide d&rsquo;une \u00e9criture normale, de gauche \u00e0 droite, alors qu&rsquo;il a une \u00e9criture habituellement invers\u00e9e. L\u00e9onard \u00e9crit toutefois quelques fables qui permettent de comprendre ses \u00e9tats d&rsquo;\u00e2me par rapport \u00e0 tel ou tel aspect de sa vie<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37_504-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37-504\">487<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019384,_393_505-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019384,_393-505\">488<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Une_personnalit\u00e9_contradictoire\"><span id=\"Une_personnalit.C3.A9_contradictoire\"><\/span>Une personnalit\u00e9 contradictoire<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369,_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369%2C_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg\/260px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369%2C_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369%2C_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg\/390px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369%2C_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369%2C_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg\/520px-Leonardo_da_Vinci_-_RCIN_912369%2C_A_design_for_a_dragon_costume_c.1517-18.jpg 2x\" alt=\"Un dessin d'un dragon, se d\u00e9pla\u00e7ant de profil \u00e0 droite. Il a un corps velu, une queue, des cornes courtes, une bouche ouverte et, apparemment, un bras poilu et griff\u00e9 sortant de l'arri\u00e8re de son cou.\" width=\"260\" height=\"190\" data-file-width=\"2250\" data-file-height=\"1645\" \/><\/a><figcaption><i>\u00c9tude pour un costume de dragon<\/i>, vers\u00a0<time>1517<\/time>&#8211;<time>1518<\/time>,\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<a title=\"Royal Collection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Collection\">Royal Collection<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<a title=\"Windsor (Royaume-Uni)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Windsor_(Royaume-Uni)\">Windsor<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref RCIN 912369.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Daniel Arasse souligne la personnalit\u00e9 contradictoire de L\u00e9onard\u00a0: amoureux de la nature et de la vie, mais fascin\u00e9 par les bruits de la guerre\u00a0; homme aimable, attirant et affable, homme de cour et pourtant inv\u00e9t\u00e9r\u00e9 chercheur solitaire pour qui gr\u00e2ce et savoir ne font qu&rsquo;un (voir plus haut l\u2019<a title=\"All\u00e9gorie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/All%C3%A9gorie\">all\u00e9gorie<\/a>\u00a0de la\u00a0<i>Femme debout dans un paysage<\/i>), certains aspects de son \u0153uvre comme ses personnages grotesques \u2014\u00a0qu&rsquo;il qualifie de \u00ab\u00a0laideurs id\u00e9ales\u00a0\u00bb\u00a0\u2014, ses\u00a0<a title=\"Dragon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dragon\">dragons<\/a>, ses\u00a0<a title=\"All\u00e9gorie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/All%C3%A9gorie\">all\u00e9gories<\/a>\u00a0ou certaines de ses\u00a0<a title=\"Proph\u00e9tie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Proph%C3%A9tie\">proph\u00e9ties<\/a>\u00a0semblent indiquer qu&rsquo;il est habit\u00e9 par de sombres id\u00e9es tant sur l&rsquo;humanit\u00e9 que sur lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019375-387_506-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019375-387-506\">489<\/a><\/sup>. Son choix du\u00a0<a title=\"V\u00e9g\u00e9tarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9g%C3%A9tarisme\">v\u00e9g\u00e9tarisme<\/a>\u00a0semble y trouver sa source<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019380_507-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019380-507\">490<\/a><\/sup>\u00a0et les proph\u00e9ties et dessins de d\u00e9luges balayant toutes traces d&rsquo;activit\u00e9 humaine vont s&rsquo;accroissant vers la fin de sa vie<sup id=\"cite_ref-Temperini200386_508-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200386-508\">491<\/a><\/sup>. Il en vient m\u00eame \u00e0 fa\u00e7onner une v\u00e9ritable cloison entre ses \u00e9motions intimes et sa vie publique et \u00e0 passer aupr\u00e8s des gens de cour tant\u00f4t pour une sorte de magicien fantasque par ailleurs souvent l&rsquo;organisateur de leurs\u00a0<a title=\"Sc\u00e9nographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sc%C3%A9nographie\">f\u00eates et spectacles<\/a>\u00a0tant\u00f4t pour un sage magicien si cher aux n\u00e9oplatoniciens. Mais ce magicien semble pour Arasse \u00eatre une sorte de masque, un\u00a0<i><span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><a title=\"Persona (psychologie analytique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Persona_(psychologie_analytique)\">persona<\/a><\/span><\/i>, que L\u00e9onard l&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0homme sans image\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u2014\u00a0m\u00eame la peinture ne peut rien laisser de l&rsquo;identit\u00e9 de l&rsquo;artiste alors que celui-ci doit intimement s&rsquo;identifier \u00e0 son sujet<sup id=\"cite_ref-Seretti2021MET21_289-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Seretti2021MET21-289\">273<\/a><\/sup>\u00a0\u2014 qui ne lui semble pas \u00eatre autre chose qu&rsquo;une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0forme errante\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0choisi\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0comme \u00e9cran pour lui-m\u00eame [&#8230;], celle d&rsquo;un artiste philosophe, amant d&rsquo;une beaut\u00e9 originelle, d\u00e9miurge de fictions, enqu\u00eateur de toutes choses, mis \u00e0 part\u00a0<a title=\"Dieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dieu\">Dieu<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019375-387_506-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019375-387-506\">489<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_solitaire_mondain\">Le solitaire mondain<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La triste fable d&rsquo;une pierre de\u00a0<a title=\"Campagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Campagne\">campagne<\/a>\u00a0illustre sans doute une raison de l&rsquo;isolement de L\u00e9onard. Entour\u00e9e de\u00a0<a title=\"Fleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fleur\">fleurs<\/a>\u00a0color\u00e9es, attir\u00e9e par ses s\u0153urs citadines, la pierre roule sur le chemin en pente vers la ville o\u00f9 elle est \u00e9cras\u00e9e par les passants, salie par la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fiente\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fiente\">fiente<\/a>\u00a0des animaux et polie par les diff\u00e9rents mouvements de la ville. Cette fable semble exprimer que L\u00e9onard regrette la paisible vie d&rsquo;enfant qu&rsquo;il menait aupr\u00e8s de ses parents d&rsquo;adoption \u00e0 la campagne de Vinci. M\u00eame s&rsquo;il est attir\u00e9 par les lumi\u00e8res des cours et des villes dans lesquelles il organise spectacles et f\u00eates fantasques L\u00e9onard semble regarder, comme la pierre de loin et avec\u00a0<a title=\"Nostalgie (sentiment)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nostalgie_(sentiment)\">nostalgie<\/a>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ce lieu de solitude et de paix sereine\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0qu&rsquo;il a quitt\u00e9 pour vivre\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0en ville, parmi des gens d\u2019infinie malignit\u00e9\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37_504-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37-504\">487<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les carnets de L\u00e9onard renferment maintes maximes c\u00e9l\u00e9brant la solitude et la campagne\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Quitte ta\u00a0<a title=\"Famille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille\">famille<\/a>\u00a0et tes\u00a0<a title=\"Amiti\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amiti%C3%A9\">amis<\/a>, traverse\u00a0<a title=\"Montagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montagne\">monts<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Vall\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vall%C3%A9e\">vall\u00e9es<\/a>\u00a0pour rejoindre la campagne\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0ou encore\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tant que tu es seul, tu es ton propre ma\u00eetre\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37_504-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37-504\">487<\/a><\/sup>. De fait, pour le peintre l&rsquo;activit\u00e9 picturale n\u00e9cessite pour \u00eatre men\u00e9e \u00e0 bien,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une forme profane de vie contemplative\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et insiste plusieurs fois sur l&rsquo;obligation d&rsquo;\u00eatre seul afin de m\u00e9diter sur son art\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le peintre doit \u00eatre solitaire, consid\u00e9rer ce qu&rsquo;il voit, parler avec lui-m\u00eame\u00a0\u00bb<\/span>. Tout cela, m\u00eame si dessiner en compagnie reste b\u00e9n\u00e9fique afin de tirer profit des avantages de l&rsquo;\u00e9mulation<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2017ZOLLNAT382_509-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2017ZOLLNAT382-509\">492<\/a><\/sup>\u00a0et que L\u00e9onard passe la plus grande partie de sa vie \u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>, au contact des centres de cr\u00e9ativit\u00e9 et de commerce surpeupl\u00e9s, g\u00e9n\u00e9ralement entour\u00e9 de ses \u00e9l\u00e8ves, de ses compagnons ou \u00e0 la qu\u00eate de\u00a0<a title=\"M\u00e9c\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9c%C3%A8ne\">m\u00e9c\u00e8nes<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37_504-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC37-504\">487<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Amis_et_amours\">Amis et amours<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci,_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/35\/Leonardo_da_Vinci%2C_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci%2C_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/35\/Leonardo_da_Vinci%2C_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci%2C_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/35\/Leonardo_da_Vinci%2C_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci%2C_Portrait_of_Isabella_d%27Este.jpg 2x\" alt=\"Portrait bicolore (noir et orange) d'une femme de profil de droite avec le buste en trois quarts.\" width=\"220\" height=\"289\" data-file-width=\"1047\" data-file-height=\"1374\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Portrait d'Isabelle d'Este (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27Isabelle_d%27Este_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Portrait d&rsquo;Isabelle d&rsquo;Este<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1500<\/time>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref MI 753, Recto.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Entourage et relations de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Entourage_et_relations_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">Entourage et relations de L\u00e9onard de Vinci<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard de Vinci a beaucoup d&rsquo;amis reconnus dans leurs domaines respectifs o\u00f9 ils poss\u00e8dent une importante influence sur l&rsquo;histoire de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>. Il s&rsquo;agit notamment du\u00a0<a title=\"Math\u00e9maticien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9maticien\">math\u00e9maticien<\/a>\u00a0<a title=\"Luca Pacioli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Pacioli\">Luca Pacioli<\/a>\u00a0dont il illustre le livre\u00a0<i><a title=\"De divina proportione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/De_divina_proportione\">De divina proportione<\/a><\/i>\u00a0;\u00a0<a title=\"C\u00e9sar Borgia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9sar_Borgia\">C\u00e9sar Borgia<\/a>\u00a0au service duquel il passe deux ann\u00e9es\u00a0;\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0et le\u00a0<a title=\"M\u00e9decin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9decin\">m\u00e9decin<\/a>\u00a0<a title=\"Marcantonio della Torre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcantonio_della_Torre\">Marcantonio della Torre<\/a>\u00a0avec qui il \u00e9tudie l&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>. Il rencontre\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>\u00a0dont il est rival et t\u00e9moigne d&rsquo;une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0connivence intime\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Nicolas Machiavel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Machiavel\">Nicolas Machiavel<\/a>, les deux hommes d\u00e9veloppant une \u00e9troite amiti\u00e9\u00a0<a title=\"Correspondance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Correspondance\">\u00e9pistolaire<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC9,_22,_204,_334,_394_510-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC9,_22,_204,_334,_394-510\">493<\/a><\/sup>. L\u00e9onard semble ne pas avoir eu d&rsquo;\u00e9troites relations avec des femmes, sauf avec\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>\u00a0pour qui il a fait un portrait au bout d&rsquo;un voyage qui le m\u00e8ne \u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>. Ce portrait semble avoir \u00e9t\u00e9 utilis\u00e9 en pr\u00e9paration d&rsquo;une peinture, aujourd&rsquo;hui perdue<sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL84-85_511-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL84-85-511\">494<\/a><\/sup>. Il \u00e9tait \u00e9galement ami de l&rsquo;<a title=\"Architecte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecte\">architecte<\/a>\u00a0<a title=\"Jacopo Andrea da Ferrara\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacopo_Andrea_da_Ferrara\">Jacopo Andrea da Ferrara<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;<a title=\"Peine de mort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peine_de_mort\">ex\u00e9cution<\/a>\u00a0de ce dernier en\u00a0<time>1500<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL84_512-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL84-512\">495<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De son vivant, ses capacit\u00e9s extraordinaires d&rsquo;<a title=\"Invention (technique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Invention_(technique)\">invention<\/a>, son \u00ab\u00a0exceptionnelle\u00a0<a title=\"Beau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Beau\">beaut\u00e9<\/a>\u00a0physique\u00a0\u00bb, sa \u00ab\u00a0gr\u00e2ce infinie\u00a0\u00bb, sa \u00ab\u00a0grande\u00a0<a title=\"Force musculaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Force_musculaire\">force<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Altruisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Altruisme\">g\u00e9n\u00e9rosit\u00e9<\/a>\u00a0\u00bb, la \u00ab\u00a0formidable ampleur de son\u00a0<a title=\"Esprit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esprit\">esprit<\/a>\u00a0\u00bb, telles que d\u00e9crites par Vasari, attisent la curiosit\u00e9 de ses contemporains. Mais, au-del\u00e0 de ses relations\u00a0<a title=\"Amiti\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amiti%C3%A9\">amicales<\/a>, L\u00e9onard garde sa\u00a0<a title=\"Vie priv\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vie_priv%C3%A9e\">vie priv\u00e9e<\/a>\u00a0tr\u00e8s secr\u00e8te<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019338_513-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019338-513\">496<\/a><\/sup>. Sa\u00a0<a title=\"Sexualit\u00e9 humaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sexualit%C3%A9_humaine\">sexualit\u00e9<\/a>\u00a0est souvent l&rsquo;objet d&rsquo;\u00e9tudes, d&rsquo;analyses et de sp\u00e9culations commenc\u00e9es au milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et relanc\u00e9es au cours des\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cles, notamment par\u00a0<a title=\"Sigmund Freud\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sigmund_Freud\">Sigmund Freud<\/a>\u00a0dans\u00a0<i><a title=\"Un souvenir d'enfance de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Un_souvenir_d%27enfance_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">Un souvenir d&rsquo;enfance de L\u00e9onard de Vinci<\/a><\/i>, publi\u00e9 en\u00a0<time>1910<\/time>, pour lequel plusieurs ex\u00e9g\u00e8tes d\u00e9montrent l&rsquo;existence de certaines incoh\u00e9rences notamment par\u00a0<a title=\"Meyer Schapiro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Meyer_Schapiro\">Meyer Schapiro<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1956<\/time>\u00a0et Daniel Arasse en\u00a0<time>1997<\/time>. Ce dernier voit, dans le r\u00e9cit analys\u00e9 par Freud et dans la fable de la\u00a0<i>Guenon et l&rsquo;oiseau<\/i>\u00a0(\u00e9galement \u00e9crite par L\u00e9onard), une peur de l&rsquo;\u00e9touffement maternel et une acceptation de sa situation d&rsquo;enfant ill\u00e9gitime<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019389-394_514-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019389-394-514\">497<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Trouvant un nid de petits oiseaux, la guenon toute contente s\u2019empresse\u00a0; ils \u00e9taient en \u00e9tat de voler, elle ne garda que le petit. Pleine d\u2019all\u00e9gresse, elle le prit dans ses mains et alla \u00e0 son g\u00eete et se mit \u00e0 consid\u00e9rer l\u2019oiselet et \u00e0 le baiser. Et, par ardente tendresse, elle le baise tant et l\u2019\u00e9treint, de sorte qu\u2019elle l\u2019\u00e9touffe. Ceci est dit pour ceux qui, ayant mal corrig\u00e9 leurs fils, ceux-ci finissent mal.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019392_515-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019392-515\">498<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<cite>Codex Atlanticus folio 67 r-a<\/cite><\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_-_Saint_John_the_Baptist_C2RMF_retouched.jpg 2x\" alt=\"Tableau \u00e0 l'huile repr\u00e9sentant un homme souriant torse nu sur fond noir avec le buste de trois quarts face indiquant, \u00e0 l'aide de sa main droite une direction vers le haut.\" width=\"220\" height=\"285\" data-file-width=\"10446\" data-file-height=\"13522\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Saint Jean-Baptiste (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\">Saint Jean-Baptiste<\/a><\/i>,\u00a0<time>1513<\/time>&#8211;<time>1516<\/time>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0ref INV 775.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au contraire de\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>, homme\u00a0<a title=\"Pi\u00e9t\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pi%C3%A9t%C3%A9\">pieux<\/a>\u00a0partag\u00e9 entre l&rsquo;<a title=\"Asc\u00e8se\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Asc%C3%A8se\">asc\u00e8se<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Extase\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Extase\">extase<\/a>\u00a0s&rsquo;imposant le\u00a0<a title=\"C\u00e9libat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9libat\">c\u00e9libat<\/a>, L\u00e9onard n\u2019est pas\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catholique\">catholique<\/a>\u00a0pratiquant et n\u2019\u00e9prouve aucun tourment \u00e0 l\u2019id\u00e9e d\u2019avoir des compagnons masculins, parmi lesquels se trouve l&rsquo;un de ses \u00e9l\u00e8ves turbulent\u00a0:\u00a0<a title=\"Salai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salai\">Gian Giacomo Caprotti<\/a>\u00a0dit Salai<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC335_516-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC335-516\">499<\/a><\/sup>. Dans l&rsquo;<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">Italie<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Quattrocento\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quattrocento\">Quattrocento<\/a>\u00a0et plus particuli\u00e8rement \u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>, l&rsquo;amour entre hommes n&rsquo;est pas socialement rejet\u00e9, m\u00eame si la pratique de la\u00a0<a title=\"Sodomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sodomie\">sodomie<\/a>\u00a0y reste s\u00e9v\u00e8rement r\u00e9prim\u00e9e.\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>, \u00e9l\u00e8ve et\u00a0<a title=\"Adoption\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adoption\">fils adoptif<\/a>\u00a0de L\u00e9onard dont la beaut\u00e9 douce ressemble \u00e0 celle de Sala\u00ef, \u00e9crit que les sentiments de L\u00e9onard \u00e9taient un m\u00e9lange d&rsquo;<a title=\"Amour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour\">amour<\/a>\u00a0et de\u00a0<a title=\"Passion (\u00e9motion)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_(%C3%A9motion)\">passion<\/a><sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC381,_81_517-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC381,_81-517\">500<\/a><\/sup>. Le r\u00f4le que joue la sexualit\u00e9 de L\u00e9onard dans son art semble tr\u00e8s pr\u00e9sent en particulier dans l&rsquo;impression\u00a0<a title=\"Androgynie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Androgynie\">androgyne<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"\u00c9rotisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89rotisme\">\u00e9rotique<\/a>\u00a0qui se manifeste dans plusieurs de ses dessins et dans ses tableaux\u00a0<i><a title=\"Bacchus ou Saint Jean Baptiste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchus_ou_Saint_Jean_Baptiste\">Bacchus<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<a title=\"Saint Jean-Baptiste (L\u00e9onard de Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Jean-Baptiste_(L%C3%A9onard_de_Vinci)\"><i>Saint Jean Baptiste<\/i><\/a><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP89-90_518-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP89-90-518\">501<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019361-373_519-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019361-373-519\">502<\/a><\/sup>. Cependant, l&rsquo;homosexualit\u00e9 suppos\u00e9e\u00a0<a title=\"Amour platonique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_platonique\">platonique<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Amour courtois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_courtois\">courtoise<\/a>, voire\u00a0<a title=\"Refoulement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Refoulement\">refoul\u00e9e<\/a>, de l&rsquo;artiste, reste hypoth\u00e9tique. Il semble m\u00eame avoir eu des relations\u00a0<a title=\"H\u00e9t\u00e9rosexualit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9t%C3%A9rosexualit%C3%A9\">h\u00e9t\u00e9rosexuelles<\/a>\u00a0avec une courtisane nomm\u00e9e Cremona. Quoi qu&rsquo;il en soit, il reste tr\u00e8s difficile de se prononcer sur les m\u0153urs de L\u00e9onard qui d\u00e9clare, par ailleurs, ressentir de la r\u00e9pugnance pour le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Co\u00eft\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Co%C3%AFt\">co\u00eft<\/a><sup id=\"cite_ref-520\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-520\">503<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL139_521-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL139-521\">504<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019397_522-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019397-522\">505<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0L&rsquo;acte du co\u00eft et les membres qui y concourent sont d&rsquo;une telle hideur que, n&rsquo;\u00e9tait la beaut\u00e9 des visages, les ornements des acteurs et la retenue, la nature perdrait l&rsquo;esp\u00e8ce humaine.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL138_523-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL138-523\">506<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"V\u00e9g\u00e9tarisme\"><span id=\"V.C3.A9g.C3.A9tarisme\"><\/span>V\u00e9g\u00e9tarisme<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00e9onard est r\u00e9put\u00e9 \u00eatre\u00a0<a title=\"V\u00e9g\u00e9tarisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9g%C3%A9tarisme\">v\u00e9g\u00e9tarien<\/a>. Mais ce choix alimentaire, g\u00e9n\u00e9ralement attribu\u00e9 au doux artiste qui ach\u00e8te des oiseaux en cage sur les march\u00e9s afin de les lib\u00e9rer tel que le d\u00e9crit\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Gorgio Vasari<\/a>, est motiv\u00e9 par de plus \u00e9tranges et terribles images\u00a0: il condamne violemment la\u00a0<a title=\"Humanit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humanit%C3%A9\">nature humaine<\/a>\u00a0pour les atrocit\u00e9s que son caract\u00e8re\u00a0<a title=\"Carnivore (r\u00e9gime alimentaire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carnivore_(r%C3%A9gime_alimentaire)\">carnivore<\/a>\u00a0ancestral peut provoquer. Pour lui, l&rsquo;homme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Roi des b\u00eates sauvages\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0dont le\u00a0<a title=\"Gorge (anatomie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gorge_(anatomie)\">gosier<\/a>\u00a0est un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tombeau pour tous les animaux\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0est, contrairement \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Animal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animal\">animal<\/a>, capable de tuer ses cong\u00e9n\u00e8res par\u00a0<a title=\"Plaisir\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Plaisir\">plaisir<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0mais toi, en plus de tes\u00a0<a title=\"Enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enfant\">enfants<\/a>, tu d\u00e9vores\u00a0<a title=\"Paternit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paternit%C3%A9\">p\u00e8re<\/a>,\u00a0<a title=\"M\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A8re\">m\u00e8re<\/a>,\u00a0<a title=\"Fr\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8re\">fr\u00e8res<\/a>\u00a0et amis\u00a0; et cela ne te suffit pas, tu vas\u00a0<a title=\"Chasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chasse\">chasser<\/a>\u00a0sur le territoire des autres, prenant les autres\u00a0<a title=\"Homme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Homme\">hommes<\/a>, mutilant leur\u00a0<a title=\"P\u00e9nis humain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9nis_humain\">membre viril<\/a>\u00a0et leurs\u00a0<a title=\"Testicule\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Testicule\">testicules<\/a>, tu les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Engraissement\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Engraissement\">engraisses<\/a>\u00a0et tu les fais passer par ta propre gorge\u00a0\u00bb<\/span>. Mais il accole \u00e0 ce\u00a0<a title=\"Cannibalisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cannibalisme\">cannibalisme<\/a>\u00a0des expressions comme\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les animaux qu&rsquo;on castre\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0les b\u00eates qui servent \u00e0 faire le fromage\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0plats cuisin\u00e9s avec les truies\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019380-381_524-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019380-381-524\">507<\/a><\/sup>. Ce choix alimentaire semble \u00eatre confirm\u00e9 par une lettre que\u00a0<a title=\"Exploration\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exploration\">l&rsquo;explorateur<\/a>\u00a0<a title=\"Andrea Corsali\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Corsali\">Andr\u00e9a Corsali<\/a>\u00a0adresse des\u00a0<a title=\"Indes orientales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Indes_orientales\">Indes<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Julien de M\u00e9dicis (1479-1516)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Julien_de_M%C3%A9dicis_(1479-1516)\">Julien de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Ils ne se nourrissent pas d&rsquo;aliments contenant du sang, et m\u00eame entre eux ils ne permettent que l&rsquo;on nuise \u00e0 aucune chose anim\u00e9e, comme notre cher L\u00e9onard de Vinci\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL140_525-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL140-525\">508<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Critique d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_d%27art\">critique d&rsquo;art<\/a>\u00a0<a title=\"Alessandro Vezzosi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alessandro_Vezzosi\">Alessandro Vezzosi<\/a>\u00a0rappelle toutefois que L\u00e9onard pratique la\u00a0<a title=\"Vivisection\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vivisection\">vivisection<\/a>\u00a0et qu&rsquo;il ach\u00e8te parfois de la\u00a0<a title=\"Viande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viande\">viande<\/a>. De plus, le peintre formule les m\u00eames remarques \u00e0 propos des fruits de la terre\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Noix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noix\">Noix<\/a>,\u00a0<a title=\"Olive\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olive\">olives<\/a>,\u00a0<a title=\"Gland (fruit)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gland_(fruit)\">glands<\/a>,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2taigne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2taigne\">ch\u00e2taignes<\/a>\u00a0et autres, beaucoup d&rsquo;enfants seront arrach\u00e9s des bras de leur m\u00e8re, avec des coups impitoyables, et jet\u00e9s terre puis mutil\u00e9s\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(Codex Atlanticus, 393 r.)<sup id=\"cite_ref-Vezzosi1996VL140_525-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Vezzosi1996VL140-525\">508<\/a><\/sup>.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Homme, si vous \u00eates vraiment, comme vous le d\u00e9crivez, le roi des animaux, \u2014\u00a0j&rsquo;aurai dit plut\u00f4t le roi des brutes, la plus grande de toutes\u00a0!\u00a0\u2014 pourquoi prenez-vous vos sujets et enfants pour satisfaire votre palais, pour des raisons qui vous transforment en une tombe pour tous les animaux\u00a0? [\u2026] La Nature ne produit-elle peut-\u00eatre pas en abondance des aliments simples\u00a0? Et si vous ne pouvez pas vous contenter de tels aliments simples, pourquoi ne pr\u00e9parez-vous point vos repas en m\u00e9langeant entre eux ces aliments de fa\u00e7on sophistiqu\u00e9e\u00a0?\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0L\u00e9onard de Vinci,\u00a0<cite>Quaderni d\u2019Anatomia II 14 r<\/cite><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"L'installation_d'une_l\u00e9gende\"><span id=\"L.27installation_d.27une_l.C3.A9gende\"><\/span>L&rsquo;installation d&rsquo;une l\u00e9gende<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Aux_sources_de_la_l\u00e9gende\"><span id=\"Aux_sources_de_la_l.C3.A9gende\"><\/span>Aux sources de la l\u00e9gende<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Vite.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/44\/Vite.jpg\/220px-Vite.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/44\/Vite.jpg\/330px-Vite.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/44\/Vite.jpg\/440px-Vite.jpg 2x\" alt=\"Page imprim\u00e9e d'un ouvrage comportant un titre et un texte \u00e0 encadr\u00e9s par des motifs statuaires et floraux.\" width=\"220\" height=\"293\" data-file-width=\"1400\" data-file-height=\"1867\" \/><\/a><figcaption>Page de titre de la\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Deuxi\u00e8me\">2<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9dition (<time>1568<\/time>) des\u00a0<i><a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\">Vite<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0: l&rsquo;auteur participe \u00e0 \u00e9tablir la l\u00e9gende d&rsquo;un L\u00e9onard g\u00e9nie universel et ind\u00e9passable.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les principales sources d&rsquo;\u00e9poque qui concernent L\u00e9onard de Vinci sont d&rsquo;une part ses carnets qu&rsquo;il a r\u00e9dig\u00e9s tout au long sa vie et, d&rsquo;autre part, trois documents qui lui sont presque contemporains\u00a0: un chapitre de\u00a0<i><a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\">Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes<\/a><\/i>\u00a0du peintre\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0; l&rsquo;<i><a title=\"Anonimo Gaddiano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anonimo_Gaddiano\">Anonimo Gaddiano<\/a><\/i>\u00a0un manuscrit anonyme dat\u00e9 des ann\u00e9es\u00a0<time>1540<\/time>\u00a0; et\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>Libro dei sogni<\/i><\/span>\u00a0\u00e9crit dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1560<\/time>\u00a0par\u00a0<a title=\"Giovanni Paolo Lomazzo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Paolo_Lomazzo\">Giovanni Paolo Lomazzo<\/a>\u00a0dont le ma\u00eetre de peinture est un ancien \u00e9l\u00e8ve de L\u00e9onard. Par ailleurs, des contemporains de L\u00e9onard, Antonio Billi, marchand florentin, et\u00a0<a title=\"Paul Jove\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Jove\">Paul Jove<\/a>, m\u00e9decin et historien italien, ont \u00e9crit deux comptes rendus plus courts<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC20-23_526-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC20-23-526\">509<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ses feuilles de recherches parvenues jusqu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;\u00e9poque contemporaine repr\u00e9sentent quelque 7\u00a0200\u00a0pages de notes et de croquis<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC20_527-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC20-527\">510<\/a><\/sup>. Elles ne constituent toutefois qu&rsquo;une portion de la quantit\u00e9 de documents que le ma\u00eetre laisse derri\u00e8re lui \u00e0 sa mort. Leur collection en diff\u00e9rents codex a \u00e9t\u00e9 collect\u00e9e, organis\u00e9e et constitu\u00e9e par diff\u00e9rents passionn\u00e9s, parfois longtemps apr\u00e8s la mort du peintre<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP9_350-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP9-350\">333<\/a><\/sup>. R\u00e9dig\u00e9es tout au long de sa carri\u00e8re, elles sont constitu\u00e9es de notes, calculs math\u00e9matiques, machines volantes, accessoires de th\u00e9\u00e2tre, oiseaux, t\u00eates, anges, plantes, armes de guerre, fables, devinettes, \u00e9bauches et r\u00e9flexions diverses\u00a0; en outre, toutes ces notes y apparaissent suivant le fil de la pens\u00e9e, comme guid\u00e9es par le seul hasard. Ces carnets sont une \u00e9norme source d&rsquo;informations sur lesquelles les chercheurs s&rsquo;appuient pour tenter de saisir le fonctionnement mental\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0fi\u00e9vreux, cr\u00e9atif, maniaque et parfois exalt\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0du ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC20_527-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC20-527\">510<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><i><a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\">Les Vite<\/a><\/i>\u00a0de Giorgio Vasari (n\u00e9 en\u00a0<time>1511<\/time>, soit huit ans avant la mort de L\u00e9onard), sont publi\u00e9s en\u00a0<time>1550<\/time>. Premier v\u00e9ritable ouvrage d\u2019<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">histoire de l\u2019art<\/a>, l&rsquo;ouvrage est revu et compl\u00e9t\u00e9 en\u00a0<time>1568<\/time>\u00a0sur la base d&rsquo;entretiens plus d\u00e9taill\u00e9s avec des personnes qui ont fr\u00e9quent\u00e9 L\u00e9onard. Mais Vasari est un\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florentin<\/a>\u00a0fier de sa ville, il propose un portrait presque\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Dithyrambique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dithyrambique\">dithyrambique<\/a>\u00a0de L\u00e9onard qui est notamment d\u00e9crit, avec\u00a0<a title=\"Michel-Ange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel-Ange\">Michel-Ange<\/a>, comme l&rsquo;un des p\u00e8res d\u2019une \u00ab\u00a0renaissance\u00a0\u00bb artistique (premi\u00e8re trace \u00e9crite de ce terme). L&rsquo;ouvrage est constitu\u00e9 d&rsquo;un m\u00e9lange de faits v\u00e9rifi\u00e9s et d&rsquo;on-dit, d\u2019<a title=\"Hagiographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hagiographie\">hagiographies<\/a>\u00a0et d&rsquo;<a title=\"Anecdote\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anecdote\">anecdotes<\/a>\u00a0destin\u00e9es \u00e0 frapper les esprits<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC22_528-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC22-528\">511<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;<i>Anonimo Gaddiano<\/i>\u00a0(ouvrage dont le titre provient du nom de la famille qui en est la premi\u00e8re propri\u00e9taire) est un manuscrit anonyme qui date des environs de\u00a0<time>1540<\/time>. \u00c0 l&rsquo;instar des\u00a0<i>Vite<\/i>, il m\u00eale \u00e9galement d\u00e9tails pittoresques, enjoliv\u00e9s ou exacts, sur L\u00e9onard<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC23_529-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC23-529\">512<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i>Libro dei sogni<\/i>, enfin, est un manuscrit non publi\u00e9 et r\u00e9dig\u00e9 par\u00a0<a title=\"Giovanni Paolo Lomazzo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Paolo_Lomazzo\">Giovanni Paolo Lomazzo<\/a>\u00a0dans lequel il livre des informations importantes sur L\u00e9onard \u2014\u00a0et, de mani\u00e8re tr\u00e8s loquace, sur ces orientations sexuelles\u00a0\u2014 \u00e0 partir d&rsquo;entretiens d&rsquo;un des \u00e9l\u00e8ves du ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC23_529-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-IsaacsonDe_ClercqGerlier2019WISAAC23-529\">512<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"De_l'histoire_au_mythe\"><span id=\"De_l.27histoire_au_mythe\"><\/span>De l&rsquo;histoire au mythe<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:IngresDeathOfDaVinci.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e3\/IngresDeathOfDaVinci.jpg\/280px-IngresDeathOfDaVinci.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e3\/IngresDeathOfDaVinci.jpg\/420px-IngresDeathOfDaVinci.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e3\/IngresDeathOfDaVinci.jpg\/560px-IngresDeathOfDaVinci.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant un homme mourant dans un lit soutenu par un autre et entour\u00e9 par plusieurs personnes dont un enfant.\" width=\"280\" height=\"222\" data-file-width=\"3020\" data-file-height=\"2396\" \/><\/a><figcaption>La mort de L\u00e9onard de Vinci dans les bras de Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0est un \u00e9v\u00e8nement contest\u00e9 par les historiens.\u00a0<a title=\"Jean-Auguste-Dominique Ingres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Auguste-Dominique_Ingres\">Dominique Ingres<\/a>,\u00a0<i><a title=\"La Mort de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">La Mort de L\u00e9onard de Vinci<\/a><\/i>,\u00a0<time>1818<\/time>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Petit Palais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Petit_Palais\">Petit Palais<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0inv. PDUT1165.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Historiquement, L\u00e9onard de Vinci repr\u00e9sente la figure id\u00e9ale de l&rsquo;artiste-ing\u00e9nieur, c&rsquo;est-\u00e0-dire celle de l&rsquo;esprit universel propre \u00e0 p\u00e9riode de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a><sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH6_530-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH6-530\">513<\/a><\/sup>, vu comme un personnage situ\u00e9 entre\u00a0<a title=\"Faust\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Faust\">Faust<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>, ayant consacr\u00e9 sa vie \u00e0 la recherche de la connaissance<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL105_531-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL105-531\">514<\/a><\/sup>. Cette image trouve son fondement dans celle de l&rsquo;<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>uomo universale<\/i><\/span>\u00a0de la Renaissance que d\u00e9crit l&rsquo;<i>Anonimo Gaddiano<\/i>\u00a0\u00e0 travers sa formule, \u00ab\u00a0Il fut si exceptionnel et universel qu&rsquo;on peut le dire n\u00e9 d&rsquo;un miracle de la nature\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-532\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-532\">515<\/a><\/sup>\u00a0et telle que le public contemporain se la repr\u00e9sente<sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH14_533-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH14-533\">516<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1965<\/time>, la critique d&rsquo;art\u00a0<a class=\"new\" title=\"Liana Bortolon (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Liana_Bortolon&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Liana Bortolon<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"it:Liana Bortolon\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Liana_Bortolon\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en italien\u00a0: \u00ab\u00a0Liana Bortolon\u00a0\u00bb\">(it)<\/span><\/a>\u00a0loue son g\u00e9nie dans son livre\u00a0<i>The Life and Times of Leonardo<\/i>\u00a0: \u00ab\u00a0En raison de la multiplicit\u00e9 de ses centres d&rsquo;int\u00e9r\u00eats qui l&rsquo;ont pouss\u00e9 \u00e0 questionner tous les domaines de la connaissance, L\u00e9onard peut \u00e0 juste titre \u00eatre consid\u00e9r\u00e9 comme le g\u00e9nie universel par excellence, et ce avec toutes les connotations inqui\u00e9tantes que poss\u00e8de le terme. Face \u00e0 un tel g\u00e9nie, toute personne est aussi mal \u00e0 l&rsquo;aise aujourd&rsquo;hui qu&rsquo;elle l&rsquo;\u00e9tait au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. Cinq si\u00e8cles se sont \u00e9coul\u00e9s, mais nous regardons toujours L\u00e9onard avec admiration\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-534\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-534\">517<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Or une telle perception correspond \u00e0 l&rsquo;image que L\u00e9onard tente de se construire de son vivant\u00a0: il d\u00e9sire en effet marquer l&rsquo;histoire et s&rsquo;attache pour cela \u00e0 magnifier son art, \u00e0 gagner une libert\u00e9 vis \u00e0 vis de ses commanditaires et \u00e0 multiplier les recherches scientifiques et en ing\u00e9nierie \u2014\u00a0surtout militaire<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;24&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;55&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_535-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E24&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;55&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-535\">518<\/a><\/sup>. De fait, cette vision id\u00e9alis\u00e9e lui est contemporaine\u00a0: sa renomm\u00e9e est alors telle que sa venue \u00e0 la cour du roi\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois Ier (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_Ier_(roi_de_France)\">Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0conf\u00e8re \u00e0 ce dernier un prestige immense<sup id=\"cite_ref-Fagnart2019LF91_536-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Fagnart2019LF91-536\">519<\/a><\/sup>\u00a0et la l\u00e9gende qui d\u00e9crit un roi tenant dans ses bras un L\u00e9onard de Vinci mourant en est le symbole<sup id=\"cite_ref-538\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-538\">N 18<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Fagnart2019LF12_537-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Fagnart2019LF12-537\">520<\/a><\/sup>. Plus tard, dans ses\u00a0<i><a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\">Vite<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0introduit ainsi son chapitre sur L\u00e9onard de Vinci par cet \u00e9loge\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Le ciel dans sa bont\u00e9 rassemble parfois sur un mortel ses dons les plus pr\u00e9cieux, et marque d&rsquo;une telle empreinte toutes les actions de cet heureux privil\u00e9gi\u00e9 qu&rsquo;elles semblent moins t\u00e9moigner de la puissance du g\u00e9nie humain que de la faveur sp\u00e9ciale de Dieu. [\u2026] Sa prodigieuse habilet\u00e9 le faisait triompher facilement des plus grandes difficult\u00e9s. Sa force, son adresse, son courage avaient quelque chose de vraiment royal et magnanime\u00a0; et sa renomm\u00e9e, \u00e9clatante pendant sa vie, s&rsquo;accrut encore apr\u00e8s sa mort<sup id=\"cite_ref-VasariLeclanch\u00e91840GVLL1_539-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VasariLeclanch%C3%A91840GVLL1-539\">521<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Raffael_067.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Raffael_067.jpg\/220px-Raffael_067.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Raffael_067.jpg\/330px-Raffael_067.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Raffael_067.jpg\/440px-Raffael_067.jpg 2x\" alt=\"Peinture en buste repr\u00e9sentant un vieil homme portant la barbe et la toge.\" width=\"220\" height=\"273\" data-file-width=\"1000\" data-file-height=\"1241\" \/><\/a><figcaption>Il est probable que la figure de\u00a0<a title=\"Platon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Platon\">Platon<\/a>\u00a0dans\u00a0<i><a title=\"L'\u00c9cole d'Ath\u00e8nes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%89cole_d%27Ath%C3%A8nes\">L&rsquo;\u00c9cole d&rsquo;Ath\u00e8nes<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Rapha\u00ebl (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rapha%C3%ABl_(peintre)\">Rapha\u00ebl<\/a>\u00a0soit un portrait de L\u00e9onard de Vinci. Entre\u00a0<time>1508<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1512<\/time>,\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>,\u00a0<a title=\"Palais du Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palais_du_Vatican\">Palais du Vatican<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0d\u2019inventaire 6306a.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est principalement \u00e0 son \u0153uvre peint que L\u00e9onard doit sa renomm\u00e9e,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0sa r\u00e9putation de peintre [ayant] toujours \u00e9t\u00e9 incontest\u00e9e\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH11_540-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH11-540\">522<\/a><\/sup>. Ainsi, lorsqu&rsquo;il arrive \u00e0 la cour\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">milanaise<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Ludovic Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludovic_Sforza\">Ludovic Sforza<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1482<\/time>, c&rsquo;est bien son talent d&rsquo;artiste qui est d&rsquo;abord reconnu puisqu&rsquo;il est re\u00e7u avec le titre d&rsquo;\u00ab\u00a0<a title=\"Apelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apelle\">Apelle<\/a>\u00a0florentin\u00a0\u00bb, en r\u00e9f\u00e9rence au c\u00e9l\u00e8bre\u00a0<a title=\"Artiste peintre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Artiste_peintre\">peintre<\/a>\u00a0grec de l&rsquo;<a title=\"Antiquit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9\">Antiquit\u00e9<\/a>. Ce titre lui laisse l&rsquo;espoir de trouver une place et de toucher ainsi un salaire et au lieu d&rsquo;\u00eatre simplement pay\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u0153uvre<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL53_541-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL53-541\">523<\/a><\/sup>. Plus tard, Vasari met en avant le fait que l&rsquo;art l\u00e9onardien a permis de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tirer un trait sur le Moyen \u00c2ge et son art \u00e9tranger \u00e0 la nature\u00a0\u00bb<\/span>, lui seul ayant permis l&rsquo;\u00e9l\u00e9vation de l&rsquo;art pictural \u00e0 un niveau sup\u00e9rieur<sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH11_540-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH11-540\">522<\/a><\/sup>. Confortant ce jugement,\u00a0<a title=\"Baldassare Castiglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baldassare_Castiglione\">Baldassare Castiglione<\/a>, auteur du\u00a0<i><a title=\"Le Livre du courtisan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Livre_du_courtisan\">Livre du courtisan<\/a><\/i>, \u00e9crit en\u00a0<time>1528<\/time>\u00a0: \u00ab\u00a0Un autre des plus grands peintres de ce monde, qui regarde d&rsquo;en haut son art dans lequel il est sans \u00e9gal\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-542\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-542\">524<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Appuyant cette aura, la premi\u00e8re \u00e9dition bilingue fran\u00e7ais-italien de son\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la peinture<\/a><\/i>\u00a0(<i>Trattato della pittura di Leonardo da Vinci<\/i>), est publi\u00e9e \u00e0 Paris en\u00a0<time>1651<\/time><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019208_543-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019208-543\">525<\/a><\/sup>. Ses tableaux ne sont alors pas \u00e9tudi\u00e9s, n&rsquo;\u00e9tant red\u00e9couverts, comme ses\u00a0<i>Carnets<\/i>\u00a0: le premier carnet \u00e0 \u00eatre \u00e9tudi\u00e9 correspond \u00e0 des extraits in\u00e9dits des manuscrits du\u00a0<a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a>\u00a0que le physicien italien\u00a0<a title=\"Giovanni Battista Venturi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Battista_Venturi\">Giovanni Battista Venturi<\/a>\u00a0<a title=\"Transcription (pal\u00e9ographie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transcription_(pal%C3%A9ographie)\">transcrit<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1797<\/time>\u00a0\u00e0 Paris<sup id=\"cite_ref-544\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-544\">526<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Plus tard, sa figure d&rsquo;artiste est lou\u00e9e par les \u00e9crivains tel, en\u00a0<time>1801<\/time>,\u00a0<a title=\"Johann Heinrich F\u00fcssli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Heinrich_F%C3%BCssli\">Johann Heinrich F\u00fcssli<\/a>\u00a0pour qui \u00ab\u00a0lorsque L\u00e9onard de Vinci apparut avec une splendeur qui distan\u00e7ait l&rsquo;excellence habituelle\u00a0: compos\u00e9 de tous les \u00e9l\u00e9ments qui constituent l&rsquo;essence m\u00eame du g\u00e9nie\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-545\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-545\">527<\/a><\/sup>. Cette vision est confirm\u00e9e par des auteurs comme\u00a0<a title=\"Th\u00e9ophile Gautier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9ophile_Gautier\">Th\u00e9ophile Gautier<\/a>\u00a0qui le d\u00e9crit en\u00a0<time>1857<\/time>\u00a0comme ces artistes dont\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0on dit qu&rsquo;ils ont habit\u00e9 des sph\u00e8res sup\u00e9rieures et inconnues avant de venir se refl\u00e9ter sur la toile\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-546\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-546\">528<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Jos\u00e9phin Peladan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jos%C3%A9phin_Peladan\">Sar P\u00e9ladan<\/a>\u00a0ou Walter Pater qui en dressent\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un portrait myst\u00e9rieux et inqui\u00e9tant\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ75_547-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ75-547\">529<\/a><\/sup>, ou, enfin,\u00a0<a title=\"Charles Baudelaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Baudelaire\">Charles Baudelaire<\/a>\u00a0qui, dans \u00ab\u00a0Les Phares\u00a0\u00bb au sein de son recueil de po\u00e8mes\u00a0<i><a title=\"Les Fleurs du mal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Fleurs_du_mal\">Les Fleurs du mal<\/a><\/i>, c\u00e9l\u00e8bre l&rsquo;ambigu\u00eft\u00e9 du sourire des personnages de ses tableaux\u00a0:<\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"poem\">\n<p>L\u00e9onard de Vinci, miroir profond et sombre,<br \/>\nO\u00f9 des anges charmants, avec un doux souris<br \/>\nTout charg\u00e9 de myst\u00e8re, apparaissent \u00e0 l&rsquo;ombre<br \/>\nDes glaciers et des pins qui ferment leur pays<\/p>\n<\/div>\n<p>\u2014\u00a0Charles Baudelaire,\u00a0<i>Les Fleurs du Mal &#8211; Les Phares)<\/i><\/p>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:LeonardoCardDrawing.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/LeonardoCardDrawing.jpg\/200px-LeonardoCardDrawing.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/LeonardoCardDrawing.jpg\/300px-LeonardoCardDrawing.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/ce\/LeonardoCardDrawing.jpg\/400px-LeonardoCardDrawing.jpg 2x\" alt=\"Dessin crayonn\u00e9 repr\u00e9sentant un tricycle comportant des m\u00e9canismes et des ressorts vu sous diff\u00e9rents angles.\" width=\"200\" height=\"344\" data-file-width=\"487\" data-file-height=\"838\" \/><\/a><figcaption>Les \u00ab\u00a0inventions\u00a0\u00bb de L\u00e9onard \u2014\u00a0ici, la voiture automobile\u00a0\u2014 enflamment le grand public qui voit en lui un pr\u00e9curseur absolu des technologies modernes.\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1478<\/time>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0f. 812r.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enfin, le c\u00e9l\u00e8bre historien d&rsquo;art\u00a0<a title=\"Bernard Berenson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_Berenson\">Bernard Berenson<\/a>\u00a0\u00e9crit en\u00a0<time>1896<\/time>\u00a0: \u00ab\u00a0L\u00e9onard de Vinci est le seul artiste dont on puisse dire avec une parfaite exactitude\u00a0: tout ce qu&rsquo;il a touch\u00e9 s&rsquo;est transform\u00e9 en objet d&rsquo;une \u00e9ternelle beaut\u00e9. Qu&rsquo;il s&rsquo;agisse de la section transversale d&rsquo;un cr\u00e2ne, de la structure d&rsquo;une mauvaise herbe ou d&rsquo;une \u00e9tude des muscles, il l&rsquo;a, avec son sens de la ligne, de la lumi\u00e8re et de l&rsquo;ombre, \u00e0 jamais transform\u00e9 en valeurs qui communiquent la vie\u00a0; et tout cela sans le vouloir, car la plupart de ces esquisses magiques ont \u00e9t\u00e9 jet\u00e9es pour illustrer une r\u00e9flexion purement scientifique, qui seule absorbait son esprit \u00e0 ce moment-l\u00e0\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-548\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-548\">530<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9anmoins, si ses contemporains reconnaissent la qualit\u00e9 de son art, ils \u00e9mettent tout de m\u00eame des r\u00e9serves \u00e0 cause de l&rsquo;inach\u00e8vement qui le caract\u00e9rise\u00a0: Baldassare Castiglionne regrette ainsi qu&rsquo;il\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0m\u00e9prise un art o\u00f9 il excelle et s&rsquo;est entich\u00e9 de philosophie\u00a0; et il a dans ce domaine des id\u00e9es si \u00e9tranges et tant de chim\u00e8res qu&rsquo;il ne saurait les peindre avec sa peinture\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ74_549-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ74-549\">531<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les domaines scientifique et technique ont sans conteste achev\u00e9 de forger la l\u00e9gende aupr\u00e8s du grand public contemporain d&rsquo;un L\u00e9onard omniscient et absolu\u00a0: \u00e0 c\u00f4t\u00e9 du peintre et dessinateur d&rsquo;un immense talent, L\u00e9onard est en effet per\u00e7u comme un technicien hors pair et l&rsquo;inventeur visionnaire d&rsquo;objets technologiques modernes, comme l&rsquo;<a title=\"Avion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avion\">avion<\/a>, l&rsquo;<a title=\"H\u00e9licopt\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9licopt%C3%A8re\">h\u00e9licopt\u00e8re<\/a>, le\u00a0<a title=\"Parachute\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parachute\">parachute<\/a>, le\u00a0<a title=\"Sous-marin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sous-marin\">sous-marin<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Automobile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Automobile\">automobile<\/a>\u00a0ou la\u00a0<a title=\"Bicyclette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bicyclette\">bicyclette<\/a><sup id=\"cite_ref-Galluzzi''all.''1987LdVIeA1_550-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Galluzzi''all.''1987LdVIeA1-550\">532<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Or la d\u00e9couverte, d&rsquo;abord chez les scientifiques puis le grand public, de cet aspect de sa carri\u00e8re est relativement r\u00e9cente puisqu&rsquo;elle ne remonte qu&rsquo;\u00e0 la charni\u00e8re des\u00a0<a title=\"XVIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr><\/a>\u00a0si\u00e8cles avec la red\u00e9couverte des plus de 6000 feuillets portant ses recherches \u2014\u00a0soit 12000 pages\u00a0\u2014 que L\u00e9onard a laiss\u00e9es derri\u00e8re lui<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7_360-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-360\">343<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK15_551-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK15-551\">533<\/a><\/sup>. D&rsquo;abord tomb\u00e9e dans l&rsquo;oubli \u00e0 la mort du ma\u00eetre en\u00a0<time>1519<\/time>, son activit\u00e9 scientifique et technique est quelque peu red\u00e9couverte \u00e0 la r\u00e9apparition partielle en\u00a0<time>1797<\/time>\u00a0de ses carnets, compil\u00e9s et publi\u00e9s par\u00a0<a title=\"Giovanni Battista Venturi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Battista_Venturi\">Giovanni Battista Venturi<\/a><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ75_547-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ75-547\">529<\/a><\/sup>. L&rsquo;importance quantitative de ces notes font qu&rsquo;il est rapidement per\u00e7u comme un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0pr\u00e9curseur absolu et solitaire qui, avec des si\u00e8cles d&rsquo;avance, aurait pr\u00e9c\u00e9d\u00e9 l&rsquo;humanit\u00e9 dans tous les domaines de l&rsquo;activit\u00e9 et du savoir\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201959_329-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201959-329\">312<\/a><\/sup>. Au milieu du\u00a0<a title=\"XXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0encore, l&rsquo;<a title=\"Histoire des sciences\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_sciences\">historien des sciences<\/a>\u00a0et de la technologie Bern Dibner en fait un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0proph\u00e8te\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0de l&rsquo;ing\u00e9nierie,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le plus grand ing\u00e9nieur de tous les temps\u00a0\u00bb<\/span>, son travail \u00e9tant celui d&rsquo;un visionnaire d&rsquo;autant plus m\u00e9ritoire qu&rsquo;il \u00e9voluait alors dans un contexte o\u00f9 les\u00a0<a title=\"Technologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technologie\">technologies<\/a>\u00a0demeuraient encore rudimentaires et o\u00f9 les\u00a0<a title=\"Source d'\u00e9nergie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Source_d%27%C3%A9nergie\">sources d&rsquo;\u00e9nergie<\/a>\u00a0\u00e9taient encore relativement limit\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019157_443-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019157-443\">426<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1866<\/time>,\u00a0<a title=\"Hippolyte Taine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hippolyte_Taine\">Hippolyte Taine<\/a>\u00a0\u00e9crit ainsi\u00a0: \u00ab\u00a0Il ne peut sans doute pas y avoir dans le monde un exemple d&rsquo;un g\u00e9nie si universel, si capable de s&rsquo;\u00e9panouir, si empli de nostalgie envers l&rsquo;infini, si naturellement raffin\u00e9, si autant en avance sur son propre si\u00e8cle et les si\u00e8cles suivants<sup id=\"cite_ref-552\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-552\">534<\/a><\/sup>. En\u00a0<time>1895<\/time>\u00a0<a title=\"Paul Val\u00e9ry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Val%C3%A9ry\">Paul Val\u00e9ry<\/a>\u00a0fait l&rsquo;\u00e9loge de la pens\u00e9e de L\u00e9onard \u00ab\u00a0Je me propose d\u2019imaginer un homme de qui auraient paru des actions tellement distinctes que si je viens \u00e0 leur supposer une pens\u00e9e, il n\u2019y en aura pas de plus \u00e9tendue. Et je veux qu\u2019il ait un sentiment de la diff\u00e9rence des choses infiniment vif, dont les aventures pourraient bien se nommer analyse. Je vois que tout l\u2019oriente\u00a0: c\u2019est \u00e0 l\u2019univers qu\u2019il songe toujours, et \u00e0 la rigueur (note:\u00a0<i>Hostinato rigore<\/i>\u00a0; obstin\u00e9e rigueur, Devise de L. de Vinci\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-553\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-553\">535<\/a><\/sup>. Enfin, Bernard Berenson affirme que \u00ab\u00a0si grand qu&rsquo;il f\u00fbt comme peintre, il n&rsquo;en \u00e9tait pas moins r\u00e9put\u00e9 comme sculpteur et architecte, musicien et improvisateur, et que toutes les occupations artistiques, quelles qu&rsquo;elles soient, n&rsquo;\u00e9taient dans sa carri\u00e8re que des moments arrach\u00e9s \u00e0 la poursuite des connaissances th\u00e9oriques et pratiques. Il semblerait qu&rsquo;il n&rsquo;y ait gu\u00e8re eu de domaine de la science moderne qu&rsquo;il n&rsquo;ait soit pr\u00e9vu en vision, soit clairement anticip\u00e9, ni ne fut-ce qu&rsquo;un domaine de sp\u00e9culation fructueuse dans laquelle il n&rsquo;\u00e9tait pas un libre\u00a0; et comme s&rsquo;il n&rsquo;y avait gu\u00e8re de forme d&rsquo;\u00e9nergie humaine qu&rsquo;il ne manifest\u00e2t\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-554\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-554\">536<\/a><\/sup>. Perdurant aujourd&rsquo;hui, la perception qu&rsquo;a le grand public de l&rsquo;\u0153uvre artistique, scientifique et technique du ma\u00eetre est parfois si \u00e9loign\u00e9e de la r\u00e9alit\u00e9 historique que certains observateurs consid\u00e8rent que\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0le mythe a pris le pas sur l&rsquo;histoire\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Fagnart2019LF12_537-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Fagnart2019LF12-537\">520<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L\u00e9onard_de_Vinci_au-del\u00e0_du_mythe_et_de_la_l\u00e9gende\"><span id=\"L.C3.A9onard_de_Vinci_au-del.C3.A0_du_mythe_et_de_la_l.C3.A9gende\"><\/span>L\u00e9onard de Vinci au-del\u00e0 du mythe et de la l\u00e9gende<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_(attrib)_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1f\/Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_%28attrib%29_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg\/220px-Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_%28attrib%29_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1f\/Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_%28attrib%29_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg\/330px-Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_%28attrib%29_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1f\/Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_%28attrib%29_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg\/440px-Leonardo_da_Vinci_or_Boltraffio_%28attrib%29_Salvator_Mundi_circa_1500.jpg 2x\" alt=\"Tableau repr\u00e9sentant un homme vu en buste, effectuant un geste de b\u00e9n\u00e9diction de la main droite et un globe dans la gauche.\" width=\"220\" height=\"286\" data-file-width=\"2930\" data-file-height=\"3812\" \/><\/a><figcaption>Un achat de prestige\u00a0: le\u00a0<i><a title=\"Salvator Mundi (version Cook)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salvator_Mundi_(version_Cook)\">Salvator Mundi<\/a><\/i>, \u0153uvre dont l&rsquo;authenticit\u00e9 est contest\u00e9e, a \u00e9t\u00e9 acquis contre 450,3\u00a0millions de dollars. Vers\u00a0<time>1500<\/time>,\u00a0<a title=\"\u00c9mirats arabes unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89mirats_arabes_unis\">\u00c9mirats arabes unis<\/a>\u00a0(?),\u00a0<a title=\"Abou Dabi (ville)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Abou_Dabi_(ville)\">Abou Dabi<\/a>\u00a0(?)).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;image de L\u00e9onard artiste a peu p\u00e2ti de la critique et de la science contemporaines\u00a0: son\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la peinture<\/a><\/i>\u00a0n&rsquo;est publi\u00e9 qu&rsquo;en\u00a0<time>1651<\/time>\u00a0; L\u00e9onard de Vinci est alors connu uniquement comme un artiste, et ce, jusqu&rsquo;au\u00a0<a title=\"XVIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>. En compl\u00e9ment, ses documents sont partiellement compil\u00e9s en\u00a0<time>1919<\/time>\u00a0par\u00a0<a title=\"Luca Beltrami\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Beltrami\">Luca Beltrami<\/a>\u00a0puis par Gerolamo Calvi mais ce n&rsquo;est qu&rsquo;en\u00a0<time>1998<\/time>\u00a0que l&rsquo;ensemble de ses codex sont totalement publi\u00e9s<sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH13_555-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH13-555\">537<\/a><\/sup>. C&rsquo;est ainsi qu&rsquo;\u00e0 partir de la fin du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">histoire moderne de l&rsquo;art<\/a>\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0qui s&rsquo;appuie sur des sources, documents et faits, et fixe des crit\u00e8res coh\u00e9rents\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0s&rsquo;attache surtout \u00e0 r\u00e9\u00e9valuer sur ces bases scientifiques les attributions au peintre d&rsquo;\u0153uvres que les historiens de l&rsquo;art du d\u00e9but du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0lui avaient trop facilement octroy\u00e9es afin, notamment, de contenter les mus\u00e9es cherchant tirer parti de la renomm\u00e9e du peintre afin d&rsquo;attirer le public<sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH13_555-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH13-555\">537<\/a><\/sup>. Ce n&rsquo;est ainsi qu&rsquo;\u00e0 partir des ann\u00e9es\u00a0<time>1870<\/time>&#8211;<time>1880<\/time>\u00a0que le catalogue des \u0153uvres peintes du ma\u00eetre se stabilise scientifiquement \u00e0 un nombre de 17 \u00e0 19\u00a0peintures\u00a0<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ74_549-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ74-549\">531<\/a><\/sup>. Pour autant l&rsquo;art du ma\u00eetre n&rsquo;est pas remis en cause par les critiques et observateur\u00a0: son dessin est toujours jug\u00e9 inimitable, avec une ma\u00eetrise parfaite des techniques \u00e0 sa disposition\u00a0; quant \u00e0 son \u0153uvre picturale, elle est toujours reconnue parmi les fleurons de l&rsquo;art occidental, porteuse d&rsquo;innovations formelles et t\u00e9moignant d&rsquo;ind\u00e9niables qualit\u00e9s techniques<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner201731_556-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner201731-556\">538<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Bramly201923_232-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly201923-232\">217<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La figure du peintre demeure ainsi encore marqu\u00e9e d&rsquo;une aura quasiment divine au sein de l&rsquo;imaginaire du public et n&rsquo;est gu\u00e8re remise en cause par les\u00a0<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">historiens<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Critique d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_d%27art\">critiques d&rsquo;art<\/a>. La renomm\u00e9e de l&rsquo;artiste est telle que les expositions qui lui sont consacr\u00e9es attirent les foules et ses \u0153uvres se vendent \u00e0 des sommes exorbitantes<sup id=\"cite_ref-Fagnart2019LF12_537-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Fagnart2019LF12-537\">520<\/a><\/sup>\u00a0: ainsi, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2017-11-15\" data-sort-value=\"2017-11-15\">15 novembre 2017<\/time>, son tableau\u00a0<i><a title=\"Salvator Mundi (version Cook)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salvator_Mundi_(version_Cook)\">Salvator Mundi<\/a><\/i>, dont l&rsquo;authenticit\u00e9 reconnue en\u00a0<time>2005<\/time>\u00a0est souvent remise en question, est vendu \u00e0\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>\u00a0chez\u00a0<a title=\"Christie's\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christie%27s\">Christie&rsquo;s<\/a>\u00a0pour la somme de 450,3\u00a0millions de dollars, ce qui en fait la toile la plus ch\u00e8re du monde et de l&rsquo;histoire<sup id=\"cite_ref-557\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-557\">539<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg\/220px-Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg\/330px-Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9c\/Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg\/440px-Pascal_Brioist_-_RDV_Histoire_Blois_2017.jpg 2x\" alt=\"Photographie d'un homme debout un micro \u00e0 la main.\" width=\"220\" height=\"234\" data-file-width=\"598\" data-file-height=\"637\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;historien\u00a0<a title=\"Pascal Brioist\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal_Brioist\">Pascal Brioist<\/a>, sp\u00e9cialiste de L\u00e9onard de Vinci, s&rsquo;est attel\u00e9 \u00e0 replacer le ma\u00eetre florentin dans le contexte de son environnement scientifique et technique.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si la figure de l&rsquo;artiste demeure encens\u00e9e, celle du scientifique et ing\u00e9nieur, en revanche, est fortement relativis\u00e9e \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque contemporaine. Sa post\u00e9rit\u00e9 dans ces domaines s&rsquo;est construite par \u00e0-coups, au gr\u00e9 de la diffusion, de l&rsquo;oubli puis de la red\u00e9couverte de ses \u00e9crits ainsi que de celle de ses pr\u00e9d\u00e9cesseurs et contemporains\u00a0: s&rsquo;il b\u00e9n\u00e9ficie d&rsquo;une r\u00e9elle reconnaissance de la part de ses contemporains, son travail subit un relatif oubli apr\u00e8s sa mort\u00a0; une reconnaissance de ses qualit\u00e9s, d\u00e9mesur\u00e9e et tardive, na\u00eet lors de la red\u00e9couverte de ceux-ci au\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0; cette reconnaissance est fortement mise en doute au milieu du\u00a0<a title=\"XXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0puis est relativis\u00e9e au d\u00e9but des ann\u00e9es 1980<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7_360-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-360\">343<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Maffioli2016CSM_337-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Maffioli2016CSM-337\">320<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ainsi la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<a title=\"XXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0voit une forte remise en question voire un d\u00e9saveu de ses qualit\u00e9s en ing\u00e9nierie \u00e0 la suite, notamment, des travaux de\u00a0<a title=\"Bertrand Gille (historien)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bertrand_Gille_(historien)\">Bertrand Gille<\/a><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE125_558-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE125-558\">540<\/a><\/sup>\u00a0pour qui\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0la science technique de L\u00e9onard de Vinci est extr\u00eamement fragmentaire, elle semble ne pas aller au-del\u00e0 d&rsquo;un certain nombre de probl\u00e8mes particuliers, trait\u00e9s tr\u00e8s \u00e9troitement\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Gille1964BGILLE180_363-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Gille1964BGILLE180-363\">346<\/a><\/sup>. Il appara\u00eet de fait que bon nombre des croquis, notes et trait\u00e9s de L\u00e9onard de Vinci ne sont pas des inventions originales, mais le r\u00e9sultat d&rsquo;une compilation de savoirs plus anciens<sup id=\"cite_ref-559\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-559\">541<\/a><\/sup>. Troisi\u00e8me moment, avec les ann\u00e9es\u00a0<time>1980<\/time>, on assiste \u00e0 un retour \u00e0 un \u00e9quilibre entre les deux extr\u00eames d&rsquo;une figure id\u00e9alis\u00e9e et d&rsquo;une figure tout \u00e0 fait banalis\u00e9e<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019159_439-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019159-439\">422<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_(1627_-_1691)_Wellcome_M0006615.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_%281627_-_1691%29_Wellcome_M0006615.jpg\/220px-Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_%281627_-_1691%29_Wellcome_M0006615.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_%281627_-_1691%29_Wellcome_M0006615.jpg\/330px-Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_%281627_-_1691%29_Wellcome_M0006615.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/28\/Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_%281627_-_1691%29_Wellcome_M0006615.jpg\/440px-Portrait_of_The_Honourable_Robert_Boyle_%281627_-_1691%29_Wellcome_M0006615.jpg 2x\" alt=\"Peinture repr\u00e9sentant un portrait en pied d'un homme perruqu\u00e9 et tenant un livre \u00e0 la main.\" width=\"220\" height=\"283\" data-file-width=\"2979\" data-file-height=\"3827\" \/><\/a><figcaption>La d\u00e9marche scientifique de L\u00e9onard de Vinci pr\u00e9figure la\u00a0<a title=\"M\u00e9thode scientifique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9thode_scientifique\">d\u00e9marche exp\u00e9rimentale<\/a>\u00a0d\u00e9finie quelques si\u00e8cles plus tard notamment par le\u00a0<a title=\"Physicien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physicien\">physicien<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Chimie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chimie\">chimiste<\/a>\u00a0<a title=\"Irlande (\u00eele)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Irlande_(%C3%AEle)\">irlandais<\/a>\u00a0<a title=\"Robert Boyle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Boyle\">Robert Boyle<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les ann\u00e9es\u00a0<time>1980<\/time>, le travail de L\u00e9onard de Vinci est remis en contexte\u00a0: il appara\u00eet alors que nombre des inventions du ma\u00eetre sont en fait des\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0propositions \u00e0 nouveaux frais et des r\u00e9interpr\u00e9tations de solutions provenant d\u2019un tissu technologique d\u00e9j\u00e0 \u00e9labor\u00e9 et bien articul\u00e9\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0mais si cette appropriation est bien effective, elle est r\u00e9alis\u00e9e de mani\u00e8re syst\u00e9matis\u00e9e<sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK15_551-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK15-551\">533<\/a><\/sup>. Comble de l&rsquo;injustice, ce sont justement ses travaux les plus pointus et r\u00e9volutionnaires qui sont le moins connus. Dans le domaine de l&rsquo;<a title=\"Anatomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anatomie\">anatomie<\/a>, par exemple, les travaux de L\u00e9onard ne sont red\u00e9couverts et publi\u00e9s que vers\u00a0<time>1890<\/time>, et ce, malgr\u00e9 le travail de tri que\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0conduit dans la masse de documents en d\u00e9sordre durant les cinquante ann\u00e9es qui suivent la mort du peintre et alors que\u00a0<a title=\"Pompeo Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pompeo_Leoni\">Pompeo Leoni<\/a>\u00a0ach\u00e8ve cette organisation de feuilles volantes qu&rsquo;il r\u00e9unit sous forme de\u00a0<a title=\"Codex\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex\">codex<\/a>. Or, malgr\u00e9 leurs qualit\u00e9s, ces travaux semblent n&rsquo;\u00eatre per\u00e7us que comme des curiosit\u00e9s<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP25-26_560-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP25-26-560\">542<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9\u00e9valuation du travail et de l&rsquo;apport de L\u00e9onard dans le contexte de l&rsquo;ing\u00e9nierie de la\u00a0<a title=\"Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Renaissance\">Renaissance<\/a>\u00a0permet de regarder\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L\u00e9onard de Vinci comme l\u2019un des principaux t\u00e9moins de son temps et utilisent ses manuscrits pour offrir une vision plus compl\u00e8te du panorama technologique de la Renaissance\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK16_561-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK16-561\">543<\/a><\/sup>. D\u00e8s lors, selon l&rsquo;<a title=\"Histoire des sciences\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_des_sciences\">historien des sciences<\/a>\u00a0<a title=\"Alexandre Koyr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Koyr%C3%A9\">Alexandre Koyr\u00e9<\/a>, il ne faut pas voir L\u00e9onard de Vinci comme un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Technicien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technicien\">technicien<\/a>\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0mais plut\u00f4t comme un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0<a title=\"Technologue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technologue\">technologue<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Galluzzi''all.''1987LdVIeA45_562-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Galluzzi''all.''1987LdVIeA45-562\">544<\/a><\/sup>, soulignant ainsi\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0sa propension \u00e0 consid\u00e9rer la technique bien au-del\u00e0 du point de vue exclusivement empirique, c\u2019est-\u00e0-dire th\u00e9orique\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK15_551-2\" class=\"reference\"><a title=\"\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-BernardoniNeuwahlKieffer2014BNK15-551\">533<\/a><\/sup>. Dernier apport, pour\u00a0<a title=\"Pascal Brioist\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pascal_Brioist\">Pascal Brioist<\/a>, si on ne peut parler de d\u00e9marche exp\u00e9rimentale mais de d\u00e9marche protoexp\u00e9rimentale concernant la m\u00e9thode de L\u00e9onard, il s&rsquo;agit tout de m\u00eame d&rsquo;une\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d\u00e9marche [\u2026] radicalement neuve\u00a0\u00bb<\/span>. N\u00e9anmoins, il ne faut pas voir dans l&rsquo;exp\u00e9rience de L\u00e9onard une d\u00e9marche identique \u00e0 celle du laboratoire telle qu&rsquo;elle est mise en place par\u00a0<a title=\"Robert Boyle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Boyle\">Robert Boyle<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"XVIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0mais reste fond\u00e9e sur l&rsquo;atelier o\u00f9 la preuve n&rsquo;est recherch\u00e9e que dans la mat\u00e9rialit\u00e9\u00a0; de m\u00eame, il propose des exp\u00e9riences de pens\u00e9e qui ne reposent pas sur un protocole exp\u00e9rimental<sup id=\"cite_ref-Le_temps_d'un_bivouac&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;7&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;minutes&quot;_&gt;min&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;35&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;secondes&quot;_&gt;s&lt;\/abbr&gt;&lt;\/span&gt;_364-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.8em; top: -5px; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Le_temps_d'un_bivouac%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E7&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22minutes%22_%3Emin%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;35&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22secondes%22_%3Es%3C\/abbr%3E%3C\/span%3E-364\">347<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9anmoins, ces connaissances scientifiques n&#8217;emp\u00eachent pas la survie au sein du grand public de l&rsquo;image d&rsquo;<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un peintre g\u00e9nial, un savant omniscient, l&rsquo;inventeur de bien des technologies de notre temps, mais aussi l&rsquo;initi\u00e9 aux secrets de toutes les civilisations\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019QUINZ75_547-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019QUINZ75-547\">529<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Post\u00e9rit\u00e9\"><span id=\"Post.C3.A9rit.C3.A9\"><\/span>Post\u00e9rit\u00e9<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Expositions_et_mus\u00e9es\"><span id=\"Expositions_et_mus.C3.A9es\"><\/span>Expositions et mus\u00e9es<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Vinci,_castello_dei_conti_guidi_01.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Vinci%2C_castello_dei_conti_guidi_01.JPG\/220px-Vinci%2C_castello_dei_conti_guidi_01.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Vinci%2C_castello_dei_conti_guidi_01.JPG\/330px-Vinci%2C_castello_dei_conti_guidi_01.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Vinci%2C_castello_dei_conti_guidi_01.JPG\/440px-Vinci%2C_castello_dei_conti_guidi_01.JPG 2x\" alt=\"Photographie d'un ch\u00e2teau pr\u00e9sentant une grande tour.\" width=\"220\" height=\"330\" data-file-width=\"2304\" data-file-height=\"3456\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e L\u00e9onard de Vinci (Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_L%C3%A9onard_de_Vinci_(Vinci)\">Mus\u00e9e L\u00e9onard de Vinci<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Vinci (Toscane)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vinci_(Toscane)\">Vinci<\/a>, install\u00e9 dans le ch\u00e2teau des\u00a0<a title=\"Famille Guidi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Guidi\">comtes Guidi<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Maison natale de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_natale_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">maison natale de L\u00e9onard<\/a>\u00a0est enti\u00e8rement consacr\u00e9 au ma\u00eetre.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 l&rsquo;aune de cette perception, la renomm\u00e9e actuelle de L\u00e9onard de Vinci est telle que celui-ci est devenu\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un label, un produit de grande consommation, une ic\u00f4ne culturelle\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0dont ne peuvent se passer nombre de mus\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Fagnart2019LF12_537-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Fagnart2019LF12-537\">520<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreuses expositions d&rsquo;importance sont propos\u00e9es \u00e0 un public toujours plus nombreux. Elles peuvent \u00eatre g\u00e9n\u00e9ralistes, telle celle organis\u00e9e du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-10-24\" data-sort-value=\"2019-10-24\">24 octobre 2019<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-02-24\" data-sort-value=\"2020-02-24\">24 f\u00e9vrier 2020<\/time>\u00a0\u00e0 l&rsquo;occasion des 500\u00a0ans de sa mort au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0regroupant un tr\u00e8s grand nombre de chefs-d&rsquo;\u0153uvre (dont dix de ses tableaux) qui lui sont attribu\u00e9s mais aussi ses carnets de travail et attirant plus d&rsquo;un million de visiteurs<sup id=\"cite_ref-:1_563-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-:1-563\">545<\/a><\/sup>. Elles peuvent \u00eatre \u00e9galement th\u00e9matiques\u00a0: consacr\u00e9e \u00e0 ses dessins, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"05-05\" data-sort-value=\"05-05\">5 mai<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2003-07-14\" data-sort-value=\"2003-07-14\">14 juillet 2003<\/time>, au Louvre \u00e0 Paris<sup id=\"cite_ref-564\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-564\">546<\/a><\/sup>\u00a0; \u00e0 ses dessins du corps humain, au\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"01-22\" data-sort-value=\"01-22\">22 janvier<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2003-01-22\" data-sort-value=\"2003-01-22\">22 janvier 2003<\/time><sup id=\"cite_ref-Bambach2003Draftsman-Bambach_565-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bambach2003Draftsman-Bambach-565\">547<\/a><\/sup>\u00a0; \u00e0 une \u0153uvre en particulier, comme autour du tableau de la\u00a0<i><a title=\"Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant J\u00e9sus jouant avec un agneau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Anne,_la_Vierge_et_l%27Enfant_J%C3%A9sus_jouant_avec_un_agneau\">Sainte Anne<\/a><\/i>\u00a0\u00e0 Paris au mus\u00e9e du Louvre, du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"03-29\" data-sort-value=\"03-29\">29 mars<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-06-25\" data-sort-value=\"2012-06-25\">25 juin 2012<\/time><sup id=\"cite_ref-566\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-566\">548<\/a><\/sup>\u00a0; \u00e0 son \u0153uvre technologique et architecturale au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Montr%C3%A9al\">Mus\u00e9e des beaux-arts<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Montr%C3%A9al\">Montr\u00e9al<\/a>\u00a0du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"05-22\" data-sort-value=\"05-22\">22 mai<\/time>\u00a0au\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1987-11-08\" data-sort-value=\"1987-11-08\">8 novembre 1987<\/time><sup id=\"cite_ref-567\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-567\">549<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_(2019-2020)_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/88\/Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_%282019-2020%29_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg\/260px-Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_%282019-2020%29_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/88\/Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_%282019-2020%29_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg\/390px-Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_%282019-2020%29_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/88\/Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_%282019-2020%29_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg\/520px-Advertising_poster_for_the_exhibition_Leonardo_da_Vinci_in_Louvre_museum_%282019-2020%29_on_the_pavillon_de_la_Biblioth%C3%A8que.jpg 2x\" alt=\"Photographie d'une fa\u00e7ade d'un b\u00e2timent classique portant de grands panneaux annon\u00e7ant une exposition.\" width=\"260\" height=\"195\" data-file-width=\"2816\" data-file-height=\"2112\" \/><\/a><figcaption>Du 24 octobre 2019 au 24 f\u00e9vrier 2020, le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0a accueilli une grande exposition attirant plus d&rsquo;un million de curieux<sup id=\"cite_ref-:1_563-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-:1-563\">545<\/a><\/sup>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par ailleurs, de nombreux mus\u00e9es consacrent des expositions permanentes au ma\u00eetre comme le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des sciences et des techniques L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_sciences_et_des_techniques_L%C3%A9onard_de_Vinci\">mus\u00e9e des sciences et des techniques L\u00e9onard de Vinci<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0proposant une galerie d\u00e9di\u00e9e au ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-568\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-568\">550<\/a><\/sup>, voire lui sont enti\u00e8rement consacr\u00e9s, comme le mus\u00e9e du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_du_Clos_Luc%C3%A9\">ch\u00e2teau du Clos Luc\u00e9<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a><sup id=\"cite_ref-569\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-569\">551<\/a><\/sup>, ou le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e L\u00e9onard de Vinci (Vinci)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_L%C3%A9onard_de_Vinci_(Vinci)\">Mus\u00e9e L\u00e9onard de Vinci<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Vinci (Toscane)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vinci_(Toscane)\">Vinci<\/a><sup id=\"cite_ref-570\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-570\">552<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u00c9crits_de_L\u00e9onard_de_Vinci\"><span id=\".C3.89crits_de_L.C3.A9onard_de_Vinci\"><\/span>\u00c9crits de L\u00e9onard de Vinci<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Manuscrits_de_L\u00e9onard_de_Vinci\"><span id=\"Manuscrits_de_L.C3.A9onard_de_Vinci\"><\/span>Manuscrits de L\u00e9onard de Vinci<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_vinci,_taccuino_forster_III,_1490_ca._02.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/88\/Leonardo_da_vinci%2C_taccuino_forster_III%2C_1490_ca._02.JPG\/330px-Leonardo_da_vinci%2C_taccuino_forster_III%2C_1490_ca._02.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/88\/Leonardo_da_vinci%2C_taccuino_forster_III%2C_1490_ca._02.JPG\/495px-Leonardo_da_vinci%2C_taccuino_forster_III%2C_1490_ca._02.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/88\/Leonardo_da_vinci%2C_taccuino_forster_III%2C_1490_ca._02.JPG\/660px-Leonardo_da_vinci%2C_taccuino_forster_III%2C_1490_ca._02.JPG 2x\" alt=\"Photo d'un ouvrage manuscrit ouvert.\" width=\"330\" height=\"206\" data-file-width=\"2215\" data-file-height=\"1386\" \/><\/a><figcaption>Le\u00a0<i><a title=\"Codex Forster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Forster\">Codex Forster III<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Victoria and Albert Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victoria_and_Albert_Museum\">Victoria and Albert Museum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La forme des supports sur lesquels L\u00e9onard \u00e9crit ses textes varie de l&rsquo;un \u00e0 l&rsquo;autre, l\u2019objectif poursuivi ou la disponibilit\u00e9 du papier en commandant le format\u00a0: il peut s&rsquo;agir aussi bien de feuilles volantes que de carnets, petits ou grands, qu\u2019il porte toujours sur lui pour prendre des notes\u00a0; en outre, ces documents sont marqu\u00e9s par le caract\u00e8re pl\u00e9thorique et d\u00e9sordonn\u00e9e de leur contenu<sup id=\"cite_ref-JJRH_571-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-JJRH-571\">553<\/a><\/sup>. L&rsquo;analyse de celui-ci permet de conna\u00eetre la m\u00e9thode de travail de leur auteur\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il les assemble avec des observations, des remises en cause et des jugements, des comptes rendus de discussions et de nouvelles exp\u00e9riences [\u2026]. Il proc\u00e8de par hypoth\u00e8ses et interrogations. Les retours en arri\u00e8re, les soulign\u00e9s, ajouts et ratures qui interrompent le flux des phrases attestent l&rsquo;extraordinaire instantan\u00e9it\u00e9 de l&rsquo;\u00e9criture et des dessins\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL106-107_572-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL106-107-572\">554<\/a><\/sup>. L\u00e9onard y porte ses travaux\u00a0<a title=\"Science\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Science\">scientifiques<\/a>,\u00a0<a title=\"Technologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Technologie\">techniques<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art\">artistiques<\/a>\u00a0(dont notamment ses \u00e9tudes pour ses\u00a0<a title=\"Tableau (beaux-arts)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tableau_(beaux-arts)\">tableaux<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculptures<\/a>) mais aussi des notes sur les \u00e9v\u00e9nements de sa vie (<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1504-07-19\" data-sort-value=\"1504-07-19\">9 juillet 1504<\/time>\u00a0\u00e0 7 heures est mort Ser Piero da Vinci\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-573\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-573\">555<\/a><\/sup>) comportant m\u00eame dates et heures<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL116_574-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL116-574\">556<\/a><\/sup>, ses humeurs, ses r\u00e9flexions (le\u00a0<i>Manuscrit H<\/i>\u00a0comporte ainsi sa devise\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Plut\u00f4t la mort que la souillure\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-575\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-575\">557<\/a><\/sup>, des fables ou des m\u00e9ditations philosophiques<sup id=\"cite_ref-Temperini200348_576-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200348-576\">558<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il l\u00e8gue la totalit\u00e9 de ces \u00e9crits par h\u00e9ritage \u00e0\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>, son ami de confiance et son \u00e9l\u00e8ve pr\u00e9f\u00e9r\u00e9<sup id=\"cite_ref-Temperini200378_577-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200378-577\">559<\/a><\/sup>. Celui-ci les conserve si jalousement que\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>, dans ses\u00a0<i><a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\">Vite<\/a><\/i>, affirme\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il conserve et th\u00e9saurise les manuscrits comme s\u2019il s\u2019agissait de reliques\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-VasariLeclanch\u00e91840GVLL14_578-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VasariLeclanch%C3%A91840GVLL14-578\">560<\/a><\/sup>. Essayant d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9ment d&rsquo;effectuer un tri au sein de la masse de ces documents, ce dernier ne parvient qu&rsquo;\u00e0 reconstituer le\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la peinture<\/a><\/i>\u00a0projet\u00e9 par son ma\u00eetre. \u00c0 sa mort en\u00a0<time>1570<\/time>, son fils Orazio les laisse \u00e0 l&rsquo;abandon. La collection fait l&rsquo;objet de convoitise de la part de proches de la famille Melzi\u00a0: ainsi Lelio Gavardi emporte avec lui 13\u00a0carnets dans l&rsquo;espoir de les vendre, mais connaissant un \u00e9chec, il les donne \u00e0 l&rsquo;un de ses amis, Ambrogio Mazzenta. En\u00a0<time>1582<\/time>, apprenant le d\u00e9sint\u00e9r\u00eat des Melzi pour tous ces documents,\u00a0<a title=\"Pompeo Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pompeo_Leoni\">Pompeo Leoni<\/a>, un sculpteur italien au service de\u00a0<a title=\"Philippe II (roi d'Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_II_(roi_d%27Espagne)\">Philippe II d\u2019Espagne<\/a>, d\u00e9cide avec succ\u00e8s de s&rsquo;en porter acqu\u00e9reur, de m\u00eame qu&rsquo;une partie des 13\u00a0carnets d\u00e9tenus par Mazzenta\u00a0: il les transf\u00e8re en\u00a0<time>1590<\/time>\u00a0\u00e0 Madrid o\u00f9 il travaille. \u00c0 sa mort en octobre\u00a0<time>1608<\/time>, son fils Miguel Angel en h\u00e9rite\u00a0; \u00e0 la disparition de ce dernier, un inventaire effectu\u00e9 en\u00a0<time>1613<\/time>\u00a0d\u00e9nombre\u00a0<span title=\"7,257\u00a0478 Kg\">16<\/span>\u00a0livres du ma\u00eetre. En\u00a0<time>1622<\/time>, une partie des carnets sont achet\u00e9s par Galeazzo Arconati qui en fait don en\u00a0<time>1636<\/time>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>. Vers le d\u00e9but des ann\u00e9es\u00a0<time>1630<\/time>, une autre partie de ces carnets sont achet\u00e9s par\u00a0<a title=\"Thomas Howard (14e comte d'Arundel)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Howard_(14e_comte_d%27Arundel)\">Thomas Howard<\/a>, 14<sup>e<\/sup>\u00a0<a title=\"Comte d'Arundel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comte_d%27Arundel\">comte d&rsquo;Arundel<\/a>, achemin\u00e9s en Angleterre et forment le\u00a0<i>Codex Arundel<\/i>\u00a0; il se peut qu&rsquo;il se porte \u00e9galement acqu\u00e9reur d&rsquo;un recueil qui formerait le\u00a0<i><a title=\"Codex Windsor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Windsor\">Codex Windsor<\/a><\/i>\u00a0\u2014\u00a0sans que les chercheurs soient convaincus du cheminement r\u00e9el de ce codex. Finalement, seuls deux des carnets demeurent en\u00a0<a title=\"Espagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Espagne\">Espagne<\/a>\u00a0dans les collections royales o\u00f9 ils sont red\u00e9couverts en\u00a0<time>1966<\/time><sup id=\"cite_ref-Temperini200378_577-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200378-577\">559<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-JJRH_571-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-JJRH-571\">553<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-579\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-579\">561<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg\/240px-Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg\/360px-Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8b\/Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg\/480px-Leonardo_da_Vinci_-_Ambrosiana-Codice-Atlantico-Codex-Atlanticus-f-1058-verso.jpg 2x\" alt=\"Page manuscrite comportant des dessins \u00e0 la plume et de l'\u00e9criture sp\u00e9culaire.\" width=\"240\" height=\"322\" data-file-width=\"2000\" data-file-height=\"2687\" \/><\/a><figcaption>Un document repr\u00e9sentatif du contenu des manuscrits du ma\u00eetre\u00a0: une page m\u00ealant dessins et\u00a0<a title=\"\u00c9criture sp\u00e9culaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89criture_sp%C3%A9culaire\">\u00e9criture sp\u00e9culaire<\/a>.\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>, vers\u00a0<time>1487<\/time>&#8211;<time>1490<\/time>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0f-1058-v.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En d\u00e9finitive, seule une partie des manuscrits de L\u00e9onard \u2014\u00a0environ\u00a0<span class=\"datasortkey\" data-sort-value=\"&amp;0000000000000040.000000\">40<\/span>\u00a0% de ses \u00e9crits d\u2019apr\u00e8s certaines estimations\u00a0\u2014 sont conserv\u00e9s<sup id=\"cite_ref-ClaytonPhiloPiot2019CPP7_360-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-ClaytonPhiloPiot2019CPP7-360\">343<\/a><\/sup>\u00a0et \u00e9parpill\u00e9s entre\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turin\">Turin<\/a>,\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\">Los Angeles<\/a>\u00a0mais la red\u00e9couverte r\u00e9cente de ceux de Madrid laisse espoir aux chercheurs d&rsquo;en trouver d&rsquo;autres<sup id=\"cite_ref-Temperini200378_577-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200378-577\">559<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-JJRH_571-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-JJRH-571\">553<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Arundel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Arundel\">Codex Arundel<\/a><\/i>, conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"British Library\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Library\">British Library<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0est entam\u00e9 en\u00a0<time>1508<\/time>\u00a0alors que le ma\u00eetre habite encore \u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>. Il s&rsquo;agit d&rsquo;un recueil de notes prises sans ordre<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL106_377-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL106-377\">360<\/a><\/sup>\u00a0et si L\u00e9onard s&rsquo;y int\u00e9resse \u00e0 la\u00a0<a title=\"Physique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physique\">physique<\/a>, \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a>, \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomie<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>, il se penche surtout sur les\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>. Achet\u00e9 par Lord Arundel \u00e0 Pompeo Leoni, et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0contrairement \u00e0 beaucoup d&rsquo;autres manuscrits l\u00e9onardiens\u00a0\u00bb<\/span>,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0il a \u00e9t\u00e9 constitu\u00e9 non pas \u00e0 partir de feuilles s\u00e9par\u00e9es, mais de fascicules ayant pour la plupart conserv\u00e9 la structure voulue par leur auteur\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Temperini200346-47_580-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200346-47-580\">562<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>\u00a0est conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>. Il fait partie des carnets vers\u00e9s en\u00a0<time>1636<\/time>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que Ambrosienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne\">Biblioth\u00e8que Ambrosienne<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>\u00a0conjointement avec les carnets qui appartiendront plus tard \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>\u00a0; comme ces derniers, saisis par Napol\u00e9on en\u00a0<time>1795<\/time>, il est d\u00e9pos\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">Biblioth\u00e8que Nationale<\/a>\u00a0mais il est r\u00e9cup\u00e9r\u00e9 par la Biblioth\u00e8que Ambrosienne \u00e0 la chute de l&rsquo;<a title=\"Premier Empire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premier_Empire\">Empire<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1815<\/time>. Il s&rsquo;agit du plus vaste ensemble de manuscrits de L\u00e9onard et il couvre une p\u00e9riode de quarante ans de la vie du ma\u00eetre, de\u00a0<time>1478<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time>1519<\/time>. Tous les domaines y sont abord\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Physique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Physique\">physique<\/a>,\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>,\u00a0<a title=\"Astronomie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronomie<\/a>,\u00a0<a title=\"G\u00e9ographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9ographie\">g\u00e9ographie<\/a>,\u00a0<a title=\"Botanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Botanique\">botanique<\/a>,\u00a0<a title=\"Chimie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chimie\">chimie<\/a>, machines de guerre, machines volantes,\u00a0<a title=\"M\u00e9canique (science)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9canique_(science)\">m\u00e9canique<\/a>,\u00a0<a title=\"Urbanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Urbanisme\">urbanisme<\/a>,\u00a0<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a>,\u00a0<a title=\"Peinture (art)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_(art)\">peinture<\/a>,\u00a0<a title=\"Sculpture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sculpture\">sculpture<\/a>\u00a0ou encore\u00a0<a title=\"Optique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Optique\">optique<\/a><sup id=\"cite_ref-Temperini200347-48_581-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200347-48-581\">563<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-JJRH_571-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-JJRH-571\">553<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Forster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Forster\">Codex Forster<\/a><\/i>, conserv\u00e9 au\u00a0<a title=\"Victoria and Albert Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Victoria_and_Albert_Museum\">Victoria and Albert Museum<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, est compos\u00e9 de 5\u00a0manuscrits reli\u00e9s en 3\u00a0carnets. Pass\u00e9 dans la collection du comte Lytton \u00e0 partir de celle de Pompeo Leoni, il appartient \u00e0\u00a0<a title=\"John Forster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/John_Forster\">John Forster<\/a>\u00a0\u2014\u00a0dont il tire le nom\u00a0\u2014 qui le l\u00e8gue aux collections de son propri\u00e9taire actuel en\u00a0<time>1876<\/time>. Il couvre les ann\u00e9es\u00a0<time>1487<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<time>1505<\/time>. Les sujets abord\u00e9s sont surtout l&rsquo;<a title=\"Hydrologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydrologie\">hydrologie<\/a>\u00a0et les machines hydrauliques, la\u00a0<a title=\"Topologie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Topologie\">topologie<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"Architecture\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\">architecture<\/a><sup id=\"cite_ref-Temperini200348-49_582-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200348-49-582\">564<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-583\" class=\"reference\"><a title=\"\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-583\">565<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Leicester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Leicester\">Codex Leicester<\/a><\/i>, autrefois appel\u00e9\u00a0<i>Codex Hammer<\/i>, d\u00e9bute \u00e0 la transition entre\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Florence\">Florence<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Milan\">Milan<\/a>\u00a0c&rsquo;est-\u00e0-dire en\u00a0<time>1506<\/time><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL106_377-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL106-377\">360<\/a><\/sup>\u00a0et court jusqu&rsquo;aux ann\u00e9es\u00a0<time>1510<\/time>. Son historique est lin\u00e9aire\u00a0: vers\u00a0<time>1690<\/time>, il est acquis par Giuseppe Ghezzi qui le vend en\u00a0<time>1717<\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Comte de Leicester\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comte_de_Leicester#Cinqui%C3%A8me_cr%C3%A9ation_(1744)\">Thomas Cook, futur comte de Leicester<\/a>\u00a0; il est ensuite acquis en\u00a0<time>1980<\/time>\u00a0par\u00a0<a title=\"Armand Hammer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Armand_Hammer\">Armand Hammer<\/a>\u00a0;\u00a0<a title=\"Bill Gates\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bill_Gates\">Bill Gates<\/a>\u00a0s&rsquo;en porte acqu\u00e9reur en\u00a0<time>1994<\/time>\u00a0lors d&rsquo;une nouvelle vente aux ench\u00e8res. Les 18\u00a0feuilles recto verso qui le composent s&rsquo;int\u00e9ressent principalement \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Eau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Eau\">eau<\/a>\u00a0mais aussi \u00e0 l&rsquo;astronomie<sup id=\"cite_ref-Temperini200349-51_584-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200349-51-584\">566<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Trivulzianus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Trivulzianus\">Codex Trivulzianus<\/a><\/i>\u00a0est conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioteca Trivulziana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioteca_Trivulziana\">biblioth\u00e8que Trivulzienne<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau des Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_des_Sforza\">ch\u00e2teau des Sforza<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>. En\u00a0<time>1632<\/time>, il est achet\u00e9 par le comte Galeazzo Arconati, qui en fait don en\u00a0<time>1637<\/time>\u00a0\u00e0 la biblioth\u00e8que Ambrosiana, puis, apr\u00e8s une p\u00e9riode de disparition, il est vendu en\u00a0<time>1750<\/time>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a title=\"Famille Trivulzio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Trivulzio\">famille Trivulzio<\/a>. Il est compos\u00e9 \u00e0 l&rsquo;origine de soixante-deux feuilles dont quelques-unes ont aujourd&rsquo;hui disparu. Il est dat\u00e9 vers\u00a0<time>1487<\/time>, soit le d\u00e9but de carri\u00e8re du ma\u00eetre. Il comporte de nombreuses \u00e9tudes de\u00a0<a title=\"Caricature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Caricature\">caricatures<\/a>\u00a0ainsi que des croquis architecturaux\u00a0; en outre, sa particularit\u00e9 est de comprendre des listes de mots en\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>\u00a0\u2014\u00a0tentative de L\u00e9onard de d\u00e9velopper sa ma\u00eetrise du\u00a0<a title=\"Lexique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lexique\">vocabulaire<\/a>\u00a0en particulier scientifique dans cette langue\u00a0\u2014<sup id=\"cite_ref-Temperini200351_378-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200351-378\">361<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-585\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-585\">567<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg\/330px-Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg\/495px-Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg\/660px-Macchina_volante_-_Museo_scienza_tecnologia_Milano_00422_01.jpg 2x\" alt=\"Une machine pr\u00e9sentant une aile articul\u00e9e propuls\u00e9e par un m\u00e9canisme.\" width=\"330\" height=\"220\" data-file-width=\"1280\" data-file-height=\"852\" \/><\/a><figcaption>La pr\u00e9cision des dessins sur les manuscrits de L\u00e9onard a permis \u00e0 des institutions de construire ses projets. Soldatini Alberto Mario et Somenzi Vittorio,\u00a0<i>Aile battante pour machine volante<\/i>\u00a0(d&rsquo;apr\u00e8s un dessin r\u00e9alis\u00e9 entre\u00a0<time>1483<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1486<\/time>),\u00a0<time>1952<\/time>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des sciences et des techniques L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_sciences_et_des_techniques_L%C3%A9onard_de_Vinci\">mus\u00e9e des sciences et des techniques L\u00e9onard de Vinci<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Madrid\">Codex Madrid<\/a><\/i>\u00a0est compos\u00e9 de deux volumes, le premier \u00e9crit entre\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1499<\/time>\u00a0et le second entre\u00a0<time>1503<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1505<\/time>, et est conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale d'Espagne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_d%27Espagne\">Biblioth\u00e8que nationale d&rsquo;Espagne<\/a>, \u00e0\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>. Ayant \u00e9t\u00e9 achet\u00e9s aux h\u00e9ritiers de Pompeo Leoni par un collectionneur d&rsquo;art espagnol, don Juan de la Espina, dans le but de les offrir au roi d&rsquo;Espagne. Arriv\u00e9s dans les collections royales en\u00a0<time>1712<\/time>, ils y ont un temps \u00e9t\u00e9 perdus \u00e0 cause d&rsquo;erreur de r\u00e9f\u00e9ren\u00e7age pour \u00eatre red\u00e9couverts 252\u00a0ans plus tard, en\u00a0<time>1966<\/time>. Le\u00a0<i>Codex Madrid I<\/i>\u00a0remonte essentiellement aux ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time>\u00a0mais est retravaill\u00e9 en\u00a0<time>1508<\/time>, ce qui laisse penser qu&rsquo;il est en fait constitu\u00e9 de deux parties ind\u00e9pendantes\u00a0; il se penche surtout sur la m\u00e9canique, notamment l&rsquo;horlogerie, et le soin qui y est port\u00e9 indique qu&rsquo;il peut \u00eatre la matrice d&rsquo;un projet de trait\u00e9 sur le sujet. Le\u00a0<i>Codex Madrid II<\/i>\u00a0est lui-m\u00eame constitu\u00e9 de deux parties\u00a0: la premi\u00e8re, correspondant \u00e0 un carnet qui date des ann\u00e9es\u00a0<time>1503<\/time>&#8211;<time>1505<\/time>, parle d&rsquo;hydrologie et ing\u00e9nierie militaire quand la seconde, un carnet qui remonte vers\u00a0<time>1491<\/time>&#8211;<time>1493<\/time>, s&rsquo;int\u00e9resse surtout \u00e0 l&rsquo;\u00e9laboration du\u00a0<i><a title=\"Monument Sforza\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Monument_Sforza\">Monument Sforza<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Temperini200380-81_586-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200380-81-586\">568<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-JJRH_571-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-JJRH-571\">553<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex sur le vol des oiseaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_sur_le_vol_des_oiseaux\">Codex sur le vol des oiseaux<\/a><\/i>\u00a0aussi appel\u00e9\u00a0<i>Codex de Turin<\/i>\u00a0est conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que royale de Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_royale_de_Turin\">Biblioth\u00e8que royale<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turin\">Turin<\/a>\u00a0apr\u00e8s \u00e0 une acquisition gr\u00e2ce \u00e0 la donation Sabachnikoff par la famille royale d&rsquo;Italie en 1893. Compos\u00e9 de 18 feuillets, datant vers\u00a0<time>1505<\/time>, il se penche particuli\u00e8rement sur le probl\u00e8me du vol des oiseaux que L\u00e9onard juge n\u00e9cessaire d&rsquo;\u00e9tudier pour esp\u00e9rer am\u00e9liorer sa\u00a0<a title=\"Ornithopt\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ornithopt%C3%A8re#Ornithopt%C3%A8re_de_la_Renaissance_(XVe_si%C3%A8cle)\">machine volante<\/a>\u00a0; le codex contient \u00e9galement de fa\u00e7on marginale quelques croquis architecturaux, des sch\u00e9mas et des dessins de machines<sup id=\"cite_ref-Temperini200377_587-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200377-587\">569<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-588\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-588\">570<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Codex Windsor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Windsor\">Codex Windsor<\/a><\/i>, compos\u00e9 de deux cent trente-quatre feuillets datables de\u00a0<time>1478<\/time>\u00a0jusqu&rsquo;\u00e0\u00a0<time>1513<\/time>&#8211;<time>1515<\/time>. Achet\u00e9 par Lord Arundel \u00e0\u00a0<a title=\"Pompeo Leoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pompeo_Leoni\">Pompeo Leoni<\/a>, il entre dans les collections royales britanniques vers\u00a0<time>1690<\/time>. Compos\u00e9 surtout de dessins consacr\u00e9s \u00e0 l&rsquo;anatomie (environ 200\u00a0dessins), il couvre une trentaine d&rsquo;ann\u00e9es de la vie du ma\u00eetre. Il se penche \u00e9galement, mais en plus faible proportion, sur les animaux (notamment les chevaux) et les paysages (une soixantaine de feuilles)<sup id=\"cite_ref-Temperini200381-82_589-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200381-82-589\">571<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Institut_France.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Institut_France.jpg\/330px-Institut_France.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Institut_France.jpg\/495px-Institut_France.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/68\/Institut_France.jpg\/660px-Institut_France.jpg 2x\" alt=\"Photo d'un b\u00e2timent de style classique vu d'un pont.\" width=\"330\" height=\"150\" data-file-width=\"2532\" data-file-height=\"1152\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>, un des rares propri\u00e9taires de par le monde des manuscrits du ma\u00eetre.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les\u00a0<i><a title=\"Manuscrits de l'Institut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuscrits_de_l%27Institut\">Manuscrits de l&rsquo;Institut<\/a><\/i>\u00a0: manuscrits A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L et M. Les carnets transf\u00e9r\u00e9s en\u00a0<time>1636<\/time>\u00a0\u00e0 la Biblioth\u00e8que Ambrosienne de Milan sont saisis en\u00a0<time>1795<\/time>\u00a0par\u00a0<a title=\"Napol\u00e9on Ier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Napol%C3%A9on_Ier\">Napol\u00e9on Bonaparte<\/a>\u00a0et transf\u00e9r\u00e9s \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Institut de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Institut_de_France\">Institut de France<\/a>\u00a0o\u00f9 ils demeurent encore (<i>Manuscrits de l&rsquo;Institut<\/i>, num\u00e9rot\u00e9s de A \u00e0 M)\u00a0: \u00e0 la suite de la chute de l&rsquo;Empire en\u00a0<time>1815<\/time>, tous les biens saisis par le r\u00e9gime en terres \u00e9trang\u00e8res ont \u00e9t\u00e9 restitu\u00e9s mais les petits carnets de l&rsquo;Institut, ni r\u00e9clam\u00e9s ni rep\u00e9r\u00e9s, ont simplement \u00e9t\u00e9 oubli\u00e9s par les vainqueurs. Seul le carnet qui avait \u00e9t\u00e9 entrepos\u00e9 dans la Biblioth\u00e8que Nationale, le\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>, est retourn\u00e9 \u00e0 Milan. Ils forment un ensemble de 12\u00a0carnets de format r\u00e9duits et\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0ayant gard\u00e9 la structure et la composition que leur avait donn\u00e9es L\u00e9onard\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>. Consid\u00e9r\u00e9s dans l&rsquo;ordre chronologique, les manuscrits se composent ainsi<sup id=\"cite_ref-590\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-590\">572<\/a><\/sup>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Manuscrit B<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1487<\/time>&#8211;<time>1489<\/time>. Il traite surtout de l&rsquo;ing\u00e9nierie et l&rsquo;architecture militaires<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit C<\/i>\u00a0ouvert en\u00a0<time>1490<\/time>. Il s&rsquo;int\u00e9resse surtout \u00e0 l&rsquo;optique<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL107_375-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL107-375\">358<\/a><\/sup>\u00a0et aux rapports entre l&rsquo;ombre et la lumi\u00e8re<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit D<\/i>\u00a0achev\u00e9 vers\u00a0<time>1491<\/time><sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>, il se penche sur l&rsquo;optique<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL107_375-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL107-375\">358<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit A<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1490<\/time>&#8211;<time>1492<\/time>, il traite surtout du mouvement<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit H<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1493<\/time>&#8211;<time>1494<\/time>, il se penche surtout sur le th\u00e8me de l&rsquo;eau<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit I<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1493<\/time>&#8211;<time>1494<\/time>, il aborde des sujets divers<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit L<\/i>\u00a0\u00e9crit entre\u00a0<time>1497<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1504<\/time>, il parle de divers projets militaires<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit M<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1499<\/time>&#8211;<time>1500<\/time>, il concerne la g\u00e9om\u00e9trie et la physique<sup id=\"cite_ref-Temperini200380_591-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200380-591\">573<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit K<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1503<\/time>&#8211;<time>1507<\/time>, il concerne la g\u00e9om\u00e9trie<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit F<\/i>\u00a0ouvert le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1508-09-22\" data-sort-value=\"1508-09-22\">12 septembre 1508<\/time>\u00a0\u00e0 Milan, il se penche sur des sujets divers dont l&rsquo;astronomie, l&rsquo;optique, la g\u00e9ologie, le vol des oiseaux<sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL106_377-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL106-377\">360<\/a><\/sup>\u00a0mais surtout l&rsquo;hydraulique<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit G<\/i>\u00a0\u00e9crit vers\u00a0<time>1510<\/time>&#8211;<time>1511<\/time>\u00a0puis en\u00a0<time>1515<\/time>, il traite surtout de botanique<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>\u00a0;<\/li>\n<li><i>Manuscrit E<\/i>\u00a0\u00e9crit vers la fin de sa vie, L\u00e9onard y travaille surtout sur le vol des oiseaux et sur son projet de machine volante<sup id=\"cite_ref-Temperini200379_390-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini200379-390\">373<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_Trait\u00e9_de_la_Peinture\"><span id=\"Le_Trait.C3.A9_de_la_Peinture\"><\/span>Le\u00a0<i>Trait\u00e9 de la Peinture<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<i><a title=\"Trattato della pittura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trattato_della_pittura\">Trait\u00e9 de la Peinture<\/a><\/i>\u00a0n&rsquo;est pas \u00e0 proprement parler un ouvrage de L\u00e9onard de Vinci mais une compilation de ses \u00e9crits sur le sujet \u2014\u00a0\u00e9crits qu&rsquo;il comptait organiser en trait\u00e9 d\u00e8s les ann\u00e9es\u00a0<time>1490<\/time><sup id=\"cite_ref-Temperini2003105_592-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003105-592\">574<\/a><\/sup>. Ayant h\u00e9rit\u00e9 de tous les documents de L\u00e9onard,\u00a0<a title=\"Francesco Melzi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Melzi\">Francesco Melzi<\/a>\u00a0s&rsquo;efforce jusqu\u2019\u00e0 sa mort de reconstituer l&rsquo;ouvrage projet\u00e9 par son ma\u00eetre<sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR201911_354-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR201911-354\">337<\/a><\/sup>. Ce manuscrit de Francesco Melzi est conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que apostolique vaticane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_apostolique_vaticane\">Biblioth\u00e8que du Vatican<\/a>\u00a0sous la r\u00e9f\u00e9rence\u00a0<i>Codex Urbinas latinus 1270<\/i><sup id=\"cite_ref-Temperini2003105_592-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003105-592\">574<\/a><\/sup>. La premi\u00e8re \u00e9dition bilingue fran\u00e7ais-italien s&rsquo;appuie sur ce\u00a0<i>Codex Urbinas latinus<\/i>\u00a0<time>1270<\/time>\u00a0et est publi\u00e9e \u00e0 Paris en\u00a0<time>1651<\/time><sup id=\"cite_ref-Arasse2019AR2019208_543-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse2019AR2019208-543\">525<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Hohenstatt2007PH13_555-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Hohenstatt2007PH13-555\">537<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9anmoins, cette version du\u00a0<i>Trait\u00e9<\/i>\u00a0souffre de d\u00e9fauts reconnus depuis longtemps et que d\u00e9crit ainsi\u00a0<a title=\"Nicolas Poussin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Poussin\">Nicolas Poussin<\/a>\u00a0en\u00a0<time>1696<\/time>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Je ne crois pas qu&rsquo;on d\u00fbt mettre au jour ce\u00a0<i>Trait\u00e9<\/i>\u00a0de L\u00e9onard qui, \u00e0 dire vrai, n&rsquo;est ni en bon ordre, ni assez bien dig\u00e9r\u00e9\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Temperini2003106_593-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003106-593\">575<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time>1987<\/time>,\u00a0<a title=\"Andr\u00e9 Chastel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Chastel\">Andr\u00e9 Chastel<\/a>\u00a0publie une compilation renouvel\u00e9e et recontextualis\u00e9e de ces \u00e9crits du ma\u00eetre, reconnue par les historiens de l&rsquo;art pour sa qualit\u00e9<sup id=\"cite_ref-Temperini2003106_593-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Temperini2003106-593\">575<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-de_VinciChastelLorgues2003_594-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-de_VinciChastelLorgues2003-594\">576<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"L\u00e9onard_de_Vinci_dans_la_culture_populaire\"><span id=\"L.C3.A9onard_de_Vinci_dans_la_culture_populaire\"><\/span>L\u00e9onard de Vinci dans la culture populaire<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Stripfiguur_Leonardo.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Stripfiguur_Leonardo.jpg\/220px-Stripfiguur_Leonardo.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Stripfiguur_Leonardo.jpg\/330px-Stripfiguur_Leonardo.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/Stripfiguur_Leonardo.jpg\/440px-Stripfiguur_Leonardo.jpg 2x\" alt=\"Deux personnages dessin\u00e9s sur un mur. Celui de gauche repr\u00e9sente un paysage urbain en peinture.\" width=\"220\" height=\"220\" data-file-width=\"1488\" data-file-height=\"1488\" \/><\/a><figcaption>L\u00e9onard de Vinci appara\u00eet en\u00a0<a title=\"Bande dessin\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bande_dessin%C3%A9e\">bande dessin\u00e9e<\/a>\u00a0(Le h\u00e9ros de\u00a0<i><a title=\"L\u00e9onard (bande dessin\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_(bande_dessin%C3%A9e)\">L\u00e9onard<\/a><\/i>\u00a0par\u00a0<a title=\"Bob de Groot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bob_de_Groot\">Bob de Groot<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Turk (auteur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turk_(auteur)\">Turk<\/a>\u00a0repr\u00e9sent\u00e9 sur un mur de la ville de\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ph\u00e9nom\u00e8ne d&rsquo;expositions, L\u00e9onard est \u00e9galement un ph\u00e9nom\u00e8ne d&rsquo;\u00e9dition. Les livres scientifiques qui lui sont consacr\u00e9s sont si nombreux qu&rsquo;il est impossible d&rsquo;en dresser une liste exhaustive\u00a0; de m\u00eame, les ouvrages romanesques o\u00f9 figure est mise en sc\u00e8ne comme le best-seller de\u00a0<a title=\"2003\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2003\">2003<\/a>\u00a0<i><a title=\"Da Vinci Code\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Da_Vinci_Code\">Da Vinci Code<\/a><\/i>, roman m\u00ealant faits historiques et artifices sc\u00e9naristiques.\u00a0<a title=\"Dan Brown\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dan_Brown\">Dan Brown<\/a>\u00a0donne alors un nouvel \u00e9lan \u00e0 l&rsquo;int\u00e9r\u00eat pour L\u00e9onard et s&rsquo;appuie sur l&rsquo;essai controvers\u00e9\u00a0<i><a title=\"L'\u00c9nigme sacr\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%89nigme_sacr%C3%A9e\">L&rsquo;\u00c9nigme sacr\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0\u00e9crit en\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1982\" data-sort-value=\"1982\"><a title=\"1982 en litt\u00e9rature\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1982_en_litt%C3%A9rature\">1982<\/a><\/time>\u00a0par les journalistes britanniques\u00a0<a title=\"Henry Lincoln\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henry_Lincoln\">Henry Lincoln<\/a>,\u00a0<a title=\"Michael Baigent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Baigent\">Michael Baigent<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Richard Leigh\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Richard_Leigh\">Richard Leigh<\/a><sup id=\"cite_ref-595\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-595\">577<\/a><\/sup>. Le roman est\u00a0<a title=\"Da Vinci Code (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Da_Vinci_Code_(film)\">adapt\u00e9 au cin\u00e9ma<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"Ron Howard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ron_Howard\">Ron Howard<\/a>\u00a0en\u00a0<time>2006<\/time>\u00a0et totalisant de 757\u00a0millions de dollars de recettes, ce qui le place parmi les plus gros succ\u00e8s<sup id=\"cite_ref-596\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-596\">578<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-597\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-597\">579<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De m\u00eame, la figure du ma\u00eetre florentin se retrouve repr\u00e9sent\u00e9e et utilis\u00e9e dans d&rsquo;autres formes d&rsquo;art de fa\u00e7on si importante qu&rsquo;il n&rsquo;est pas possible d&rsquo;en dresser une liste exhaustive\u00a0: dans des s\u00e9ries t\u00e9l\u00e9vis\u00e9es (<i><a title=\"L\u00e9onard de Vinci (mini-s\u00e9rie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci_(mini-s%C3%A9rie)\">L\u00e9onard de Vinci<\/a><\/i>\u00a0en\u00a0<time>1971<\/time>\u00a0;\u00a0<i><a title=\"Leonardo (s\u00e9rie t\u00e9l\u00e9vis\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leonardo_(s%C3%A9rie_t%C3%A9l%C3%A9vis%C3%A9e)\">Leonardo<\/a><\/i>\u00a0en\u00a0<a title=\"2022 \u00e0 la t\u00e9l\u00e9vision\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2022_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision\">2022<\/a>)<sup id=\"cite_ref-598\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-598\">580<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-lefigaro_599-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-lefigaro-599\">581<\/a><\/sup>, dans le cin\u00e9ma (<i><a title=\"L\u00e9o, la fabuleuse histoire de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9o,_la_fabuleuse_histoire_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">L\u00e9o, la fabuleuse histoire de L\u00e9onard de Vinci<\/a><\/i>\u00a0en\u00a0<time>2023<\/time>)<sup id=\"cite_ref-annecy2_600-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-annecy2-600\">582<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-601\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-601\">583<\/a><\/sup>, des bandes dessin\u00e9es (<i><a title=\"L\u00e9onard (bande dessin\u00e9e)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_(bande_dessin%C3%A9e)\">L\u00e9onard<\/a><\/i>, une s\u00e9rie humoristique par\u00a0<a title=\"Bob de Groot\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bob_de_Groot\">Bob de Groot<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Turk (auteur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turk_(auteur)\">Turk<\/a><sup id=\"cite_ref-602\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-602\">584<\/a><\/sup>) ou des\u00a0<a title=\"Jeu vid\u00e9o\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jeu_vid%C3%A9o\">jeux vid\u00e9o<\/a>\u00a0(<i><a title=\"The Secrets of Da Vinci : Le Manuscrit interdit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/The_Secrets_of_Da_Vinci_:_Le_Manuscrit_interdit\">The Secrets of Da Vinci\u00a0: Le Manuscrit interdit<\/a><\/i>\u00a0par\u00a0<a title=\"Kheops Studio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kheops_Studio\">Kheops Studio<\/a>\u00a0en\u00a0<time>2006<\/time><sup id=\"cite_ref-603\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-603\">585<\/a><\/sup>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En France, en\u00a0<time>2015<\/time>, 94\u00a0\u00e9tablissements scolaires portent le nom de L\u00e9onard, ce qui constitue un fait rarissime pour une personnalit\u00e9 \u00e9trang\u00e8re<sup id=\"cite_ref-604\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-604\">586<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-references-wrap mw-references-columns\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-3\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Dans un m\u00e9morial, Antonio da Vinci note ainsi la naissance de L\u00e9onard, son petit-fils\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Un petit-fils m&rsquo;est n\u00e9, fils de mon fils Ser Piero, le samedi quinzi\u00e8me jour d&rsquo;avril \u00e0 trois heures de la nuit. Il a re\u00e7u le nom de Lionardo\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Nachue un mio nipote figliulo di Ser Piero mio figliulo a d\u00ec 15 daprile in sabato, a ore 3 di notte. Ebbe nome Lionardo<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>)<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-2\">2<\/a><\/sup>. \u00c0 cette \u00e9poque en Italie, le jour commence \u00e0 la tomb\u00e9e de la nuit de la veille\u00a0: le jour de la naissance de L\u00e9onard tombe donc le vendredi 14 dans le syst\u00e8me de d\u00e9compte des jours contemporain<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue_1-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue-1\">1<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-6\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Le nom Vinci provient de celui des \u00ab\u00a0vinchi\u00a0\u00bb, plantes assimilables \u00e0 des\u00a0<a title=\"Jonc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jonc\">joncs<\/a>, utilis\u00e9es dans l&rsquo;artisanat toscan et poussant pr\u00e8s du ruisseau Vincio. L\u00e9onard en fait son embl\u00e8me majeur<sup id=\"cite_ref-VezzosiLifran2010VL18_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLifran2010VL18-5\">4<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-7\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Son existence est connue notamment \u00e0 travers une d\u00e9claration faite par Antonio \u00e0 l&rsquo;\u00c9tat florentin le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1458-03-09\" data-sort-value=\"1458-03-09\">28 f\u00e9vrier 1458<\/time>\u00a0en vue de l&rsquo;\u00e9tablissement de son imp\u00f4t, mais elle n&rsquo;y appara\u00eet que sous son seul pr\u00e9nom<sup id=\"cite_ref-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue_1-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Delieuvin2019CatexpoDelieuvin17catalogue-1\">1<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Piero da Vinci jouit du titre \u00ab\u00a0<span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><i>Ser<\/i><\/span>\u00a0\u00bb, contraction du latin \u00ab\u00a0senior\u00a0\u00bb (\u00ab\u00a0signore\u00a0\u00bb), petit titre pour les notaires et les pr\u00eatres<sup id=\"cite_ref-Brioist201933-34_8-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Brioist201933-34-8\">5<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;historien\u00a0<a class=\"new\" title=\"Carlo Vecce (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Carlo_Vecce&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Carlo Vecce<\/a>, dans son livre\u00a0<i>Il sorriso di Caterina, La madre di Leonardo<\/i>\u00a0(<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#Vecce2023\">Vecce 2023<\/a>), indique avoir retrouv\u00e9 un acte notari\u00e9 d&rsquo;\u00e9mancipation au nom de Caterina datant de\u00a0<time>1452<\/time>, qu&rsquo;il identifie comme celui de la m\u00e8re de L\u00e9onard.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-34\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Une\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>scuola d\u2019abaco<\/i><\/span>\u00a0d\u00e9livre\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0un enseignement de math\u00e9matiques appliqu\u00e9es, adapt\u00e9es aux besoins des marchands [\u2026]. Les\u00a0<span class=\"lang-it\" lang=\"it\"><i>scuola d\u2019abaco<\/i><\/span>\u00a0garantissent l&rsquo;acquisition de techniques de calcul permettant de r\u00e9soudre la plupart des probl\u00e8mes concrets que peut rencontrer un marchand dans son activit\u00e9 commerciale\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Arasse200236_28-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Arasse200236-28\">23<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-57\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Mais cette inscription est contest\u00e9e\u00a0: la guilde des peintres n&rsquo;enregistre aucun membre entre\u00a0<time>1472<\/time>\u00a0et\u00a0<time>1502<\/time>, ann\u00e9e o\u00f9 L\u00e9onard est de retour \u00e0 Florence. Probablement s&rsquo;agit-il d&rsquo;une antidate destin\u00e9e \u00e0 ent\u00e9riner un \u00e9tat de fait. Une inondation \u00e0 Florence, a rendu en\u00a0<time>1967<\/time>\u00a0le document inaccessible.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-73\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-73\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Y appartiennent entre-autres\u00a0<a title=\"Le P\u00e9rugin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_P%C3%A9rugin\">P\u00e9rugin<\/a>,\u00a0<a title=\"Luca Signorelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Signorelli\">Luca Signorelli<\/a>,\u00a0<a title=\"Domenico Ghirlandaio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Ghirlandaio\">Domenico Ghirlandaio<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Sandro Botticelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sandro_Botticelli\">Sandro Botticelli<\/a><sup id=\"cite_ref-VezzosiLiffran2010VL52_72-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-VezzosiLiffran2010VL52-72\">65<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-78\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-78\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cette lettre ne nous est pas parvenue. Elle n&rsquo;est connue qu&rsquo;\u00e0 travers son brouillon figurant dans le\u00a0<i><a title=\"Codex Atlanticus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codex_Atlanticus\">Codex Atlanticus<\/a><\/i>, plein de corrections et \u00e9crit par une autre main<sup id=\"cite_ref-Bramly2019255_77-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019255-77\">69<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-135\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-135\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Nous nous engageons et commandons que notre membre bien-aim\u00e9 de la famille, architecte et ing\u00e9nieur g\u00e9n\u00e9ral Leonardo Vinci (&#8230;) qui doit consid\u00e9rer les emplacements et les terres de nos \u00c9tats, doit pouvoir tout faire\u00a0\u00bb (<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Commettemo e comandamo che al nostro dilettissimo familiare, architetto et ingegnere generale Leonardo Vinci (\u2026) che ha da considerare li lochi et terre de li Stati nostri, debbano dare per tutto passo<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>)<sup id=\"cite_ref-133\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-133\">124<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-134\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-134\">125<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-159\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-159\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les illustres et magnifiques et souveraines Seigneuries\u00a0<i>Priori di Libert\u00e0<\/i>\u00a0et\u00a0<i>Gonfaloniere di Guistizia<\/i>\u00a0du peuple florentin, constatent\u00a0: Que L\u00e9onard fils de Ser Piero de Vinci s&rsquo;est bolig\u00e9 voici plusieurs mois \u00e0 peindre un tableau pour la grande salle du Conseil, qu&rsquo;attendu que ladite peinture a \u00e9t\u00e9 commenc\u00e9e sur carton par ledit L\u00e9onard, qui a d&rsquo;ores et d\u00e9j\u00e0 re\u00e7u pour cela 35\u00a0ducats d&rsquo;or en or, lesdites souveraines Seingeuries d\u00e9sirent que l&rsquo;\u0153uvre soit men\u00e9e \u00e0 bon terme dans les meilleurs d\u00e9lais, et que ledit L\u00e9onard re\u00e7oive r\u00e9guli\u00e8rement pour cela certaines sommes d&rsquo;argent. C&rsquo;est pourquoi lesdites souveraines Seigneuries en ayant d\u00e9lib\u00e9r\u00e9, d\u00e9cident que ledit L\u00e9onard devra avoir peint int\u00e9gralement et achev\u00e9 en toute perfection ledit carton d&rsquo;ici \u00e0 la fin du mois de f\u00e9vrier 1505 &#8211; exclus toute exception et tout pr\u00e9texte &#8211; et que ledit L\u00e9onard recevra chaque mois 15\u00a0ducats d&rsquo;or, le premier versement \u00e9tant fix\u00e9 \u00e0 la date du 20 avril pass\u00e9\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2017248-249&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;8&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;VIII&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._L\u00e9onard_\u00e0_Florence_:_Bataille_et_\u00ab_rh\u00e9torique_musculaire_\u00bb_-_1504-1506&lt;\/span&gt;_158-0\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.75em; top: -0.1em; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2017248-249%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%228%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EVIII%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._L%C3%A9onard_%C3%A0_Florence_:_Bataille_et_%C2%AB_rh%C3%A9torique_musculaire_%C2%BB_-_1504-1506%3C\/span%3E-158\">148<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-186\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-186\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Les attributs de Bacchus ont \u00e9t\u00e9 rajout\u00e9s au\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0ou au\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0par un peintre inconnu<sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llner2015ZOLLP90_185-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llner2015ZOLLP90-185\">174<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-211\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-211\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">N\u00e9anmoins, il semble qu&rsquo;en indiquant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0de la main droite\u00a0\u00bb<\/span>, le secr\u00e9taire se trompe puisque L\u00e9onard est gaucher et non droitier<sup id=\"cite_ref-Bramly2019564_208-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Bramly2019564-208\">196<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-213\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-213\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dans un des faubourgs, Monseigneur a rendu visite avec nous autres \u00e0 Messer L\u00e9onard de Vinci le Florentin [\u2026] [dont] on ne peut plus rien attendre de bon de sa part, car il est atteint d&rsquo;une certaine paralysie de la main droite [\u2026] et qui a montr\u00e9 \u00e0 Son Illustrissime Seigneurie trois tableaux, tous de la plus haute perfection, l&rsquo;un de certaine dame florentine [\u2026], un second [\u2026] de saint Jean Baptiste, et le troisi\u00e8me de la Madone et du Fils assise sur les genoux de sainte Anne\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-Z\u00f6llnerNathan2019208&lt;span_class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;chapitre(s)&quot;_&gt;chap.&lt;\/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr_class=&quot;abbr_&quot;_title=&quot;10&quot;_&gt;&lt;span_class=&quot;romain&quot;_style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;X&lt;\/span&gt;&lt;\/abbr&gt;._Les_derni\u00e8res_ann\u00e9es&lt;\/span&gt;_210-1\" class=\"reference\" style=\"animation-delay: -0.01ms !important; animation-duration: 0.01ms !important; animation-iteration-count: 1 !important; scroll-behavior: auto !important; transition-duration: 0ms !important; line-height: 1; vertical-align: text-top; position: relative; font-size: 0.75em; top: -0.1em; padding-left: 1px; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap; font-weight: normal; font-style: normal;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Z%C3%B6llnerNathan2019208%3Cspan_class=%22nowrap%22%3E%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%22chapitre(s)%22_%3Echap.%3C\/abbr%3E&amp;nbsp;%3Cabbr_class=%22abbr_%22_title=%2210%22_%3E%3Cspan_class=%22romain%22_style=%22text-transform:uppercase%22%3EX%3C\/span%3E%3C\/abbr%3E._Les_derni%C3%A8res_ann%C3%A9es%3C\/span%3E-210\">198<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-221\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-221\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">En\u00a0<time>1999<\/time>\u00a0l\u2019historien Bertrand Jestaz formule l&rsquo;hypoth\u00e8se que Fran\u00e7ois I<sup>er<\/sup>\u00a0a acquis aupr\u00e8s de Sala\u00ec les peintures que L\u00e9onard avait emport\u00e9es avec lui en France en 1516. Il se base sur un document conserv\u00e9 aux Archives nationales \u00e0 Paris, attestant d\u2019un paiement consid\u00e9rable de\u00a0<span title=\"1\u00a0181,154\u00a0531 Kg\">2\u00a0604<\/span>\u00a0livres du premier au deuxi\u00e8me\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0pour quelques tables de paintures qu\u2019il a bailles au Roy\u00a0\u00bb<\/span>. \u00c9tant donn\u00e9 l\u2019\u00e9normit\u00e9 de la somme, Bertrand Jestaz en d\u00e9duit que ces tableaux acquis par le souverain sont certainement les originaux du ma\u00eetre.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-255\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-255\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Il \u00e9crit ainsi\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Appelles-tu la peinture \u00ab\u00a0po\u00e9sie muette\u00a0\u00bb, le peintre peut qualifier de \u00ab\u00a0peinture aveugle\u00a0\u00bb l\u2019art du po\u00e8te. Consid\u00e8re alors quelle affliction est plus grande, d\u2019\u00eatre aveugle ou muet\u00a0? [\u2026] Consid\u00e8re alors ce qui est le plus essentiel \u00e0 l\u2019homme, son nom ou son image\u00a0? le nom change selon le pays; la forme n\u2019est point chang\u00e9e, sauf par la mort<sup id=\"cite_ref-254\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-254\">239<\/a><\/sup>.\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-315\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-315\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation\">\u00ab\u00a0L\u2019exemple suivant se comprend ais\u00e9ment, sachant qu\u2019en italien hame\u00e7on se dit amo\u00a0: \u00ab\u00a0Amo [dessin d\u2019un hame\u00e7on]\u00a0; re sol la mi fa re mi [notes de musique]\u00a0; rare [\u00e9crit]\u00a0; la sol mi fa sol [notes de musique]\u00a0; lecita [\u00e9crit]\u00a0\u00bb. Ce qui donne la phrase suivante\u00a0: \u00ab\u00a0Amore sola mi fa remirare, la sol mi fa sollecita\u00a0\u00bb\u00a0: \u00ab\u00a0Seul l\u2019amour me fait revoir [l\u2019objet aim\u00e9], lui seul m\u2019exalte.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-314\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-314\">298<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-538\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_ref-538\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Cet \u00e9pisode \u2014\u00a0dont se sont saisis des artistes comme\u00a0<a title=\"Jean-Auguste-Dominique Ingres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Auguste-Dominique_Ingres\">Dominique Ingres<\/a>\u00a0avec son tableau\u00a0<i><a title=\"La Mort de L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_L%C3%A9onard_de_Vinci\">La Mort de L\u00e9onard de Vinci<\/a><\/i>\u00a0\u2014 constitue\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une des fables les plus inlassablement r\u00e9p\u00e9t\u00e9es\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0\u00e0 propos du peintre<sup id=\"cite_ref-Fagnart2019LF12_537-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci#cite_note-Fagnart2019LF12-537\">520<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00e9onard de Vinci \u00a0 L\u00e9onard de Vinci\u00a0(italien\u00a0:\u00a0Leonardo di ser Piero da Vinci\u00c9couter, dit\u00a0Leonardo da Vinci), n\u00e9 le\u00a014 avril 1452\u00a0du calendrier actuel \u2014\u00a0le\u00a015 avril 1452, date de l&rsquo;\u00e9poque\u00a0\u2014 \u00e0\u00a0Vinci\u00a0(Toscane) et mort le\u00a02 mai 1519\u00a0\u00e0\u00a0Amboise\u00a0(Touraine), est un\u00a0peintre\u00a0polymathe\u00a0toscan, simultan\u00e9ment\u00a0artiste,\u00a0organisateur de spectacles et de f\u00eates,\u00a0scientifique,\u00a0ing\u00e9nieur,\u00a0inventeur,\u00a0anatomiste,\u00a0sculpteur,\u00a0peintre,\u00a0architecte,\u00a0urbaniste,\u00a0botaniste,\u00a0musicien,\u00a0philosophe\u00a0et\u00a0\u00e9crivain. Enfant naturel d&rsquo;une\u00a0paysanne, Caterina di Meo Lippi, et d&rsquo;un\u00a0notaire,\u00a0Pierre de Vinci, il est \u00e9lev\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14205,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14132","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14132","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14132"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14185,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14132\/revisions\/14185"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}