{"id":14064,"date":"2024-09-24T21:03:04","date_gmt":"2024-09-24T19:03:04","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=14064"},"modified":"2024-09-24T21:07:07","modified_gmt":"2024-09-24T19:07:07","slug":"mantegna","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/mantegna\/","title":{"rendered":"Mantegna"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\"><strong>Image mise en avant :<\/strong> <a title=\"Gian Marco Cavalli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Marco_Cavalli\">Gian Marco Cavalli<\/a>\u00a0(attribu\u00e9),\u00a0<i>Andrea Mantegna<\/i>, <\/span><span style=\"font-size: 10px;\">buste en bronze,\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Andr\u00e9 de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Andr%C3%A9_de_Mantoue\">basilique Saint-Andr\u00e9 de Mantoue<\/a>, chapelle Mantegna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Andrea Mantegna<\/b><sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-1\">N 1<\/a><\/sup>, n\u00e9 vers\u00a0<a title=\"1431 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1431_en_arts_plastiques\">1431<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Piazzola sul Brenta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piazzola_sul_Brenta\">Isola di Carturo<\/a>\u00a0et mort le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien dday\" datetime=\"1506-09-23\" data-sort-value=\"1506-09-23\"><a title=\"13 septembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/13_septembre\">13 septembre<\/a>\u00a0<a title=\"1506 en arts plastiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1506_en_arts_plastiques\">1506<\/a><\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>, est un\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">graveur<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Liste de peintres italiens\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_peintres_italiens\">peintre italien<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Renaissance\">Premi\u00e8re Renaissance<\/a>\u00a0qui a rompu d\u00e9finitivement avec le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Style gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_gothique\">style gothique<\/a>\u00a0en plein milieu du\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, sans se d\u00e9partir de cette attitude tout au long de sa vie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Marqu\u00e9 par l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Antiquit\u00e9 gr\u00e9co-romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9_gr%C3%A9co-romaine\">h\u00e9ritage gr\u00e9co-romain<\/a>, exploitant la\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a>\u00a0par ses recherches sur le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Raccourci (esth\u00e9tique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raccourci_(esth%C3%A9tique)\">raccourci<\/a>, il innove en mati\u00e8re d&rsquo;architecture feinte, avec des d\u00e9cors muraux, des vo\u00fbtes, cr\u00e9ant des sc\u00e8nes d&rsquo;une grande virtuosit\u00e9, gr\u00e2ce entre autres au\u00a0<a title=\"Trompe-l'\u0153il\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trompe-l%27%C5%93il\">trompe-l&rsquo;\u0153il<\/a>\u00a0et \u00e0 un sens pouss\u00e9 du d\u00e9tail.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au-del\u00e0 de Mantegna\u00a0<a title=\"Peintre de cour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peintre_de_cour\">peintre de cour<\/a>, \u00e9merge avec lui, dans l&rsquo;<a title=\"Art en Europe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_en_Europe\">art occidental<\/a>, la figure centrale de l&rsquo;artiste, du\u00a0<a title=\"G\u00e9nie (personne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nie_(personne)\">g\u00e9nie<\/a>, qui fait\u00a0<a title=\"\u00c9cole de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Mantoue\">\u00e9cole<\/a>, et dont l&rsquo;impact culturel se mesure des si\u00e8cles plus tard.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<blockquote>\n<p>\u00ab\u00a0\u00c9trange artiste, qui tenta de boire \u00e0 toutes les sources taries, n&rsquo;y trouva que des pierres mortes et sut pourtant les animer de cette sorte d&rsquo;ivresse intellectuelle o\u00f9 le monde avide d&rsquo;apprendre se consolait de moins sentir.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u2014\u00a0<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a><sup id=\"cite_ref-Faure_2-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Faure-2\">1<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Jeunesse_et_formation\">Jeunesse et formation<\/h3>\n<\/div>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:PadovaAnfiteatro1.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/PadovaAnfiteatro1.jpg\/190px-PadovaAnfiteatro1.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/PadovaAnfiteatro1.jpg\/285px-PadovaAnfiteatro1.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/PadovaAnfiteatro1.jpg\/380px-PadovaAnfiteatro1.jpg 2x\" width=\"190\" height=\"142\" data-file-width=\"1127\" data-file-height=\"840\" \/><\/a><figcaption>Ruines de l&rsquo;amphith\u00e9\u00e2tre romain de\u00a0<a title=\"Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Padoue\">Padoue<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Andrea Mantegna est n\u00e9 probablement en 1431<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-3\">N 2<\/a><\/sup>\u00a0dans un petit village, Isola di Carturo (aujourd&rsquo;hui Isola Mantegna, commune de\u00a0<a title=\"Piazzola sul Brenta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piazzola_sul_Brenta\">Piazzola sul Brenta<\/a>), situ\u00e9 non loin de\u00a0<a title=\"Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Padoue\">Padoue<\/a>, sur les terres de la\u00a0<a title=\"R\u00e9publique de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9publique_de_Venise\">R\u00e9publique de Venise<\/a>. Gardant des troupeaux<sup id=\"cite_ref-Pauli20018-9_4-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Pauli20018-9-4\">2<\/a><\/sup>, il est le second fils d&rsquo;un charpentier-menuisier pr\u00e9nomm\u00e9 Biagio, de condition modeste, qui meurt entre 1449 et 1451<sup id=\"cite_ref-Agosti20085-11_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Agosti20085-11-5\">3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Avant l&rsquo;\u00e2ge de onze ans, confi\u00e9 par ses parents en adoption<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-7\">N 3<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Agosti20085-11_5-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Agosti20085-11-5\">3<\/a><\/sup>, il entre comme apprenti chez le peintre\u00a0<a title=\"Francesco Squarcione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Squarcione\">Francesco Squarcione<\/a>, qui est \u00e0 la t\u00eate d&rsquo;un atelier \u00e0\u00a0<a title=\"Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Padoue\">Padoue<\/a>, l&rsquo;un des plus importants de cette r\u00e9gion. Ancien\u00a0<a title=\"Tailleur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tailleur\">tailleur<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Broderie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Broderie\">brodeur<\/a>, Squarcione se passionne pour l&rsquo;art ancien et la\u00a0<a title=\"Rh\u00e9torique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rh%C3%A9torique\">rh\u00e9torique<\/a>. Il est, \u00e0 l&rsquo;image de son compatriote\u00a0<a title=\"P\u00e9trarque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/P%C3%A9trarque\">P\u00e9trarque<\/a>, amateur d&rsquo;antiquit\u00e9s romaines, et avait amass\u00e9 une quantit\u00e9 impressionnante d&rsquo;objets datant de l&rsquo;<a title=\"Empire romain\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_romain\">Empire romain<\/a>, voire, gr\u00e2ce aux liens commerciaux entretenus par\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a><sup id=\"cite_ref-Faure_2-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Faure-2\">1<\/a><\/sup>, de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Grande Gr\u00e8ce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grande_Gr%C3%A8ce\">Grande Gr\u00e8ce<\/a>\u00a0(statues en marbre, vases, bronzes,\u00a0<a title=\"Bas-relief\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bas-relief\">bas-reliefs<\/a>, etc.). Sa collection lui sert de mod\u00e8le pour ses commandes dans le go\u00fbt du temps<sup id=\"cite_ref-Rossetti1911602_8-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Rossetti1911602-8\">5<\/a><\/sup>, et on compte jusqu&rsquo;\u00e0 137 \u00e9l\u00e8ves l&rsquo;ayant assist\u00e9 \u2014 dont les ferrarais\u00a0<a title=\"Cosm\u00e8 Tura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cosm%C3%A8_Tura\">Cosm\u00e8 Tura<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Francesco del Cossa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_del_Cossa\">Francesco del Cossa<\/a><sup id=\"cite_ref-Faure_2-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Faure-2\">1<\/a><\/sup>\u00a0\u2014, tant son atelier \u00e9tait r\u00e9put\u00e9 dans toute l&rsquo;Italie<sup id=\"cite_ref-Faure_2-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Faure-2\">1<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1445-06-01\" data-sort-value=\"1445-06-01\">23 mai 1445<\/time>, dans le plus ancien document mentionnant son existence, Andrea Mantegna est appel\u00e9 \u00ab\u00a0<i>Andrea pictore<\/i>\u00a0\u00bb\u00a0: il s&rsquo;agit du\u00a0<a title=\"Codicille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Codicille\">codicille<\/a>\u00a0d&rsquo;un testament liant Squarcione \u00e0 un notaire de Padoue<sup id=\"cite_ref-Agosti20085-11_5-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Agosti20085-11-5\">3<\/a><\/sup>. Tommaso Mantegna, le fr\u00e8re a\u00een\u00e9 d&rsquo;Andrea, \u00e9galement tailleur, vit dans le quartier de Santa Lucia, non loin de l&rsquo;atelier<sup id=\"cite_ref-Pauli20018-9_4-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Pauli20018-9-4\">2<\/a><\/sup>. Impr\u00e9gn\u00e9 par l&rsquo;<a title=\"Humanisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humanisme\">humanisme renaissant<\/a><sup id=\"cite_ref-Faure_2-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Faure-2\">1<\/a><\/sup>, Squarcione lui enseigne le\u00a0<a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">latin<\/a>, les auteurs classiques, et lui donne \u00e0 \u00e9tudier des fragments de sculpture romaine, et par l\u00e0, les figures, les volumes, la mise en perspective, comme le souligne\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0en ces termes\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0[Mantegna] s&rsquo;exer\u00e7ait \u00e0 partir d&rsquo;objets en pl\u00e2tre, copi\u00e9s de statues antiques, et sur des copies de peintures, qui venaient de diff\u00e9rents endroits, et en particulier de la Toscane et de Rome\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(<a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\"><i>Les Vies<\/i><\/a>, III). L&rsquo;apprenti se passionne alors pour l&rsquo;antiquit\u00e9 et va rester six ans au service du ma\u00eetre. Il est t\u00e9moin des travaux de l&rsquo;artiste florentin\u00a0<a title=\"Donatello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Donatello\">Donatello<\/a>\u00a0entrepris pour la ville \u00e0 partir de 1443. La sensibilit\u00e9 au monde classique et le go\u00fbt des antiquit\u00e9s deviennent l&rsquo;une des composantes fondamentales de son langage artistique, qu&rsquo;il a suivi tout au long de sa carri\u00e8re. Mantegna quitte l&rsquo;atelier de Squarcione, au moment d&rsquo;un voyage effectu\u00e9 en compagnie du ma\u00eetre \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0en 1448\u00a0; les rapports se d\u00e9gradent entre les deux hommes puisque Andrea attaque Squarcione en justice pour travaux impay\u00e9s\u00a0: Mantegna s&rsquo;affranchit et part gagner sa vie<sup id=\"cite_ref-Pauli20018-9_4-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Pauli20018-9-4\">2<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Padoue_:_premi\u00e8res_\u0153uvres\"><span id=\"Padoue_:_premi.C3.A8res_.C5.93uvres\"><\/span>Padoue\u00a0: premi\u00e8res \u0153uvres<\/h3>\n<\/div>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mantegna,_martirio_di_san_giacomo,_situazione_attuale.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Mantegna%2C_martirio_di_san_giacomo%2C_situazione_attuale.jpg\/200px-Mantegna%2C_martirio_di_san_giacomo%2C_situazione_attuale.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Mantegna%2C_martirio_di_san_giacomo%2C_situazione_attuale.jpg\/300px-Mantegna%2C_martirio_di_san_giacomo%2C_situazione_attuale.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Mantegna%2C_martirio_di_san_giacomo%2C_situazione_attuale.jpg\/400px-Mantegna%2C_martirio_di_san_giacomo%2C_situazione_attuale.jpg 2x\" width=\"200\" height=\"181\" data-file-width=\"1700\" data-file-height=\"1542\" \/><\/a><figcaption><i>Martyre de saint J\u00e9r\u00f4me<\/i>, partie des\u00a0<a title=\"Fresques de la chapelle Ovetari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresques_de_la_chapelle_Ovetari\">fresques de la chapelle Ovetari<\/a>,\u00a0<a title=\"Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Padoue\">Padoue<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c2g\u00e9 de dix-sept ans, Mantegna accomplit ensuite son premier travail connu, un grand\u00a0<a title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\">retable<\/a>\u00a0destin\u00e9 \u00e0 l&rsquo;<a class=\"new\" title=\"\u00c9glise Sainte-Sophie (Padoue) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%89glise_Sainte-Sophie_(Padoue)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u00e9glise Sainte-Sophie de Padoue<\/a>, d\u00e9truit au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-9\">6<\/a><\/sup>\u00a0: c&rsquo;\u00e9tait une\u00a0<a title=\"Vierge \u00e0 l'Enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vierge_%C3%A0_l%27Enfant\">Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/a>\u00a0dans une\u00a0<a title=\"Conversation sacr\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conversation_sacr%C3%A9e\">conversation sacr\u00e9e<\/a>\u00a0entre saints, probablement inspir\u00e9e par l&rsquo;autel de la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Antoine de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Antoine_de_Padoue\">basilique Saint-Antoine<\/a>\u00a0con\u00e7u par Donatello. De cette \u00e9poque date son\u00a0<i><a title=\"Saint Marc (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Marc_(Mantegna)\">Saint Marc<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Francfort-sur-le-Main\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francfort-sur-le-Main\">Francfort<\/a>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e St\u00e4del\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_St%C3%A4del\">mus\u00e9e St\u00e4del<\/a>).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Fresques_de_la_chapelle_Ovetari\">Fresques de la chapelle Ovetari<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Andrea, encore dans sa minorit\u00e9, se voit replac\u00e9 sous la tutelle de son fr\u00e8re Tommaso qui l&rsquo;autorise \u00e0 entreprendre en soci\u00e9t\u00e9 la d\u00e9coration de la\u00a0<a title=\"Fresques de la chapelle Ovetari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresques_de_la_chapelle_Ovetari\">chapelle de la famille Ovetari<\/a>\u00a0situ\u00e9e dans l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise des \u00e9r\u00e9mitiques de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_des_%C3%A9r%C3%A9mitiques_de_Padoue\">\u00e9glise des \u00e9r\u00e9mitiques<\/a>. L&rsquo;\u0153uvre, en partie d\u00e9truite en 1944 pendant la\u00a0<a title=\"Seconde Guerre mondiale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Seconde_Guerre_mondiale\">Seconde Guerre mondiale<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-10\">7<\/a><\/sup>, avait \u00e9t\u00e9 confi\u00e9e \u00e0 une \u00e9quipe h\u00e9t\u00e9rog\u00e8ne de peintres, o\u00f9 \u00e9mergea peu \u00e0 peu la personnalit\u00e9 de Mantegna, capable \u00e9galement d&rsquo;affiner sa technique. Durant le chantier,\u00a0<a title=\"Niccol\u00f2 Pizzolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Niccol%C3%B2_Pizzolo\">Niccol\u00f2 Pizzolo<\/a>, ancien \u00e9l\u00e8ve de Squarcione, entre en conflit avec Mantegna, ce dernier voulant s&rsquo;occuper d&rsquo;une partie de la chapelle qui au d\u00e9part ne lui \u00e9tait pas attribu\u00e9e. De plus le manque de fonds, en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1449-05\" data-sort-value=\"1449-05\">mai 1449<\/time>, fait que les travaux s&rsquo;arr\u00eatent en 1451<sup id=\"cite_ref-Camesasca_11-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Camesasca-11\">8<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;engagement dans la chapelle Ovetari, commande qui va s&rsquo;\u00e9taler sur neuf ann\u00e9es, n&#8217;emp\u00eache pas le peintre d&rsquo;accepter d&rsquo;autres t\u00e2ches. En 1447, il avait rencontr\u00e9 le\u00a0<a title=\"Notaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Notaire\">notaire<\/a>\u00a0v\u00e9nitien Ulisse degli Aleotti (mort en 1488) qui lui commande quelque temps plus tard le\u00a0<i><a title=\"Saint J\u00e9r\u00f4me dans le d\u00e9sert (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_J%C3%A9r%C3%B4me_dans_le_d%C3%A9sert_(Mantegna)\">Saint J\u00e9r\u00f4me<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Mus\u00e9e d'art de S\u00e3o Paulo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_de_S%C3%A3o_Paulo\">mus\u00e9e d&rsquo;art de S\u00e3o Paulo<\/a>), dont il existe une \u00e9tude sur papier\u00a0; Degli Aleotti lui d\u00e9dia un sonnet dans lequel il le qualifie de \u00ab\u00a0sculpteur en peinture\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-12\">9<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Ferrare\">Ferrare<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1449-05\" data-sort-value=\"1449-05\">mai 1449<\/time>, profitant d&rsquo;une phase de blocage du chantier padouan, il se rend \u00e0\u00a0<a title=\"Ferrare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferrare\">Ferrare<\/a>, au service de\u00a0<a title=\"Lionel d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lionel_d%27Este\">Lionel d&rsquo;Este<\/a>. Il ex\u00e9cute un double portrait, l&rsquo;un repr\u00e9sentant le duc, l&rsquo;autre son chambellan Folco di Villafora, mais les deux tableaux sont perdus. Mantegna a sans doute \u00e9t\u00e9 le spectateur de la collection de son commanditaire, des \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Piero della Francesca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piero_della_Francesca\">Piero della Francesca<\/a>\u00a0et des ma\u00eetres\u00a0<a title=\"Primitifs flamands\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Primitifs_flamands\">primitifs flamands<\/a>\u00a0qui y \u00e9taient rassembl\u00e9es. Il s&rsquo;y pla\u00eet puisqu&rsquo;il y revient en 1450-1451 au service cette fois de\u00a0<a title=\"Borso d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Borso_d%27Este\">Borso d&rsquo;Este<\/a>, pour qui il peint une\u00a0<i><a title=\"L'Adoration des bergers (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_bergers_(Mantegna)\">Adoration des bergers<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">MET<\/a>), visiblement influenc\u00e9e par l&rsquo;art flamand, du moins dans la minutie des d\u00e9tails<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-13\">10<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Son_atelier_\u00e0_Padoue\"><span id=\"Son_atelier_.C3.A0_Padoue\"><\/span>Son atelier \u00e0 Padoue<\/h4>\n<\/div>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_022.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Andrea_Mantegna_022.jpg\/220px-Andrea_Mantegna_022.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Andrea_Mantegna_022.jpg\/330px-Andrea_Mantegna_022.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Andrea_Mantegna_022.jpg\/440px-Andrea_Mantegna_022.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"158\" data-file-width=\"1904\" data-file-height=\"1368\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"La Pri\u00e8re au Jardin des Oliviers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Pri%C3%A8re_au_Jardin_des_Oliviers\">La Pri\u00e8re au Jardin des Oliviers<\/a><\/i>, partie gauche de la\u00a0<a title=\"Pr\u00e9delle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9delle\">pr\u00e9delle<\/a>\u00a0du\u00a0<i><a title=\"Retable de San Zeno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_de_San_Zeno\">Retable de saint Z\u00e9non de V\u00e9rone<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Tours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Tours\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Tours<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1452-07-30\" data-sort-value=\"1452-07-30\">21 juillet 1452<\/time>, Mantegna termine \u00e0 Padoue la lunette du portail central de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Basilique Saint-Antoine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Antoine\">basilique Saint-Antoine<\/a>, conserv\u00e9e au Museo antoniano<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-14\">N 4<\/a><\/sup>. Pour ce travail, il exp\u00e9rimente pour la premi\u00e8re fois le point de vue\u00a0<i><span class=\"lang-it\" lang=\"it\">di sotto in s\u00f9<\/span><\/i>\u00a0(vu du dessous vers le haut), qu&rsquo;il a ensuite appliqu\u00e9 aux fresques de la deuxi\u00e8me phase des travaux aux\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise des \u00e9r\u00e9mitiques de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_des_%C3%A9r%C3%A9mitiques_de_Padoue\">\u00e9r\u00e9mitiques<\/a>\u00a0qui reprirent en effet en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1453-11\" data-sort-value=\"1453-11\">novembre 1453<\/time>\u00a0pour se terminer en 1457.\u00a0<a title=\"Niccol\u00f2 Pizzolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Niccol%C3%B2_Pizzolo\">Niccol\u00f2 Pizzolo<\/a>, mort en 1453, laissait \u00e0 Mantegna une grande partie des b\u00e9n\u00e9fices de cet accomplissement. Les peintres\u00a0<a title=\"Ansuino da Forl\u00ec\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ansuino_da_Forl%C3%AC\">Ansuino da Forl\u00ec<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Bono da Ferrara\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bono_da_Ferrara\">Bono da Ferrara<\/a>\u00a0travaill\u00e8rent sans doute \u00e0 cet ouvrage entr\u00e9 dans sa deuxi\u00e8me phase, tandis que deux peintres v\u00e9nitiens,\u00a0<a title=\"Antonio Vivarini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Vivarini\">Antonio Vivarini<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Giovanni d'Alemagna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_d%27Alemagna\">Giovanni d&rsquo;Alemagna<\/a>, s&rsquo;\u00e9taient jadis attel\u00e9s \u00e0 la premi\u00e8re. En 1457, la princesse commanditaire Ovetari intente une action en justice contre Mantegna aux motifs que, dans l&rsquo;une des fresques de la chapelle, celle de\u00a0<i>l&rsquo;Assomption<\/i>, il n&rsquo;avait peint que huit ap\u00f4tres au lieu de douze, pour manque d&rsquo;espace<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-15\">11<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1453 est l&rsquo;ann\u00e9e du mariage de Mantegna avec Nicolosia Bellini, la fille du peintre\u00a0<a title=\"Iacopo Bellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Iacopo_Bellini\">Iacopo Bellini<\/a>, \u00e9galement p\u00e8re de deux fils devenus peintres,\u00a0<a title=\"Giovanni Bellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Bellini\">Giovanni<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Gentile Bellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_Bellini\">Gentile Bellini<\/a>. Du fait de cette union, certains chercheurs estiment que Mantegna a subi l&rsquo;influence de Bellini, et d&rsquo;une mani\u00e8re g\u00e9n\u00e9rale, de la peinture v\u00e9nitienne de cette p\u00e9riode\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Renaissance\">primo-renaissante<\/a>\u00a0qu&rsquo;il va cependant marquer par son talent pr\u00e9coce et ses audaces<sup id=\"cite_ref-Rossetti1911602_8-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Rossetti1911602-8\">5<\/a><\/sup>. Sa\u00a0<i><a title=\"La Pr\u00e9sentation au Temple (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Pr%C3%A9sentation_au_Temple_(Mantegna)\">Pr\u00e9sentation au Temple<\/a><\/i>\u00a0est un tableau dat\u00e9 de 1455, qui pr\u00e9sente la particularit\u00e9 de ressembler \u00e0 celle peinte par Giovanni Bellini dat\u00e9e 1460, mais pr\u00e9sente des teintes plus constrast\u00e9es et lumineuses<sup id=\"cite_ref-Pauli20018-9_4-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Pauli20018-9-4\">2<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au moment de ses fian\u00e7ailles avec Nicolosia, il re\u00e7oit la commande d&rsquo;un polyptyque destin\u00e9 au ma\u00eetre-autel de la\u00a0<a title=\"Basilique Sainte-Justine de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Sainte-Justine_de_Padoue\">basilique Sainte-Justine de Padoue<\/a>. Le\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Retable de saint Luc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_de_saint_Luc\">retable de saint Luc<\/a><\/i>, aujourd&rsquo;hui conserv\u00e9 \u00e0 la\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>\u00a0(<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>), est constitu\u00e9 de douze panneaux repr\u00e9sentant des saints\u00a0<a title=\"Ordre de Saint-Beno\u00eet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_Saint-Beno%C3%AEt\">b\u00e9n\u00e9dictins<\/a>. Il ach\u00e8ve et signe en 1454 une\u00a0<i>Sainte Euph\u00e9mie<\/i>,\u00a0<i>a\u00a0<a title=\"Tempera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tempera\">tempera<\/a><\/i>\u00a0sur lin conserv\u00e9e au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de Capodimonte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_Capodimonte\">mus\u00e9e de Capodimonte<\/a>\u00a0(<a title=\"Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Naples\">Naples<\/a>), qui rappelle dans sa composition la Vierge en assomption de la chapelle Ovetari, et o\u00f9 l&rsquo;on devine encore l&rsquo;influence de l&rsquo;atelier de Squarcione<sup id=\"cite_ref-Pauli20018-9_4-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Pauli20018-9-4\">2<\/a><\/sup>. Deux ans plus tard, il entame la premi\u00e8re version du\u00a0<i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Martyre de saint S\u00e9bastien<\/a><\/i>\u00a0qu&rsquo;il ach\u00e8ve en 1459.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"V\u00e9rone_et_le_Retable_de_saint_Z\u00e9non\"><span id=\"V.C3.A9rone_et_le_Retable_de_saint_Z.C3.A9non\"><\/span>V\u00e9rone et le\u00a0<i>Retable de saint Z\u00e9non<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fin 1456, le notable v\u00e9nitien\u00a0<a title=\"Gregorio Correr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gregorio_Correr\">Gregorio Correr<\/a>\u00a0(1409-1464), abb\u00e9 de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Basilique San Zeno de V\u00e9rone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_San_Zeno_de_V%C3%A9rone\">basilique San Zeno de V\u00e9rone<\/a>\u00a0et futur\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Patriarche de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Patriarche_de_Venise\">patriarche de Venise<\/a>, lui passe commande d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\">retable<\/a>\u00a0destin\u00e9 au\u00a0<a title=\"Ch\u0153ur (architecture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C5%93ur_(architecture)\">ch\u0153ur<\/a>\u00a0de l&rsquo;\u00e9difice pour la partie sup\u00e9rieure du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre-autel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre-autel\">ma\u00eetre-autel<\/a>. Ce nouveau travail prend au moins trois ann\u00e9es au jeune peintre, il l&rsquo;ach\u00e8ve en son atelier padouan, avec ce souci du d\u00e9tail qui le caract\u00e9rise et justifie sa relative lenteur<sup id=\"cite_ref-Paccagnini_16-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Paccagnini-16\">12<\/a><\/sup>. Le\u00a0<i><a title=\"Retable de San Zeno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_de_San_Zeno\">retable de San Zeno<\/a><\/i>\u00a0est un polyptyque centr\u00e9 sur la figure de la\u00a0<a title=\"Vierge \u00e0 l'Enfant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vierge_%C3%A0_l%27Enfant\">Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/a>\u00a0entour\u00e9 d&rsquo;anges musiciens, avec de chaque c\u00f4t\u00e9, deux panneaux comportant chacun quatre saints. La\u00a0<a title=\"Pr\u00e9delle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9delle\">pr\u00e9delle<\/a>\u00a0montre trois compositions tir\u00e9es de la vie et de la\u00a0<a title=\"Passion du Christ\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Passion_du_Christ\">Passion du Christ<\/a>. L&rsquo;\u0153uvre est la premi\u00e8re de son genre en\u00a0<a title=\"Italie du Nord\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie_du_Nord\">Italie du Nord<\/a>, et\u00a0<a title=\"V\u00e9rone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9rone\">V\u00e9rone<\/a>\u00a0voit \u00e9clore une nouvelle \u00e9cole de peintres dont l&rsquo;un des ma\u00eetres est\u00a0<a title=\"Girolamo dai Libri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Girolamo_dai_Libri\">Girolamo dai Libri<\/a><sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-17\">13<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le ma\u00eetre-autel est encore en construction en 1460, ce que r\u00e9v\u00e8le la correspondance que Mantegna commence \u00e0 \u00e9changer avec les princes de\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>, qui d\u00e9sirent l&rsquo;attirer \u00e0 leur cour<sup id=\"cite_ref-Paccagnini_16-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Paccagnini-16\">12<\/a><\/sup>. Malgr\u00e9 son succ\u00e8s et l\u2019admiration dont il fait l\u2019objet, Mantegna quitte de bonne heure le Padoue de sa jeunesse.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Sa_vie_\u00e0_Mantoue_(1460-1506)\"><span id=\"Sa_vie_.C3.A0_Mantoue_.281460-1506.29\"><\/span>Sa vie \u00e0 Mantoue (1460-1506)<\/h3>\n<\/div>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg\/180px-Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg\/270px-Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg\/360px-Mantova-Casa_del_Mantegna.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"129\" data-file-width=\"3008\" data-file-height=\"2161\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Maison de Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Mantegna\">Maison<\/a>\u00a0construite par Mantegna \u00e0 Mantoue sur un terrain offert par le marquis en 1476.<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Au_service_d'un_prince_humaniste\"><span id=\"Au_service_d.27un_prince_humaniste\"><\/span>Au service d&rsquo;un prince humaniste<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis 1456 d\u00e9j\u00e0,\u00a0<a title=\"Louis III de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_III_de_Mantoue\">Louis III Gonzague<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Liste des ducs de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_des_ducs_de_Mantoue\">marquis de Mantoue<\/a>, pressait Mantegna d\u2019entrer \u00e0 son service\u00a0; aussi en 1460, le peintre finit-il par accepter d&rsquo;\u00eatre nomm\u00e9\u00a0<a title=\"Peintre de cour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peintre_de_cour\">peintre de cour<\/a>. Ce d\u00e9part fut report\u00e9 pour plusieurs raisons\u00a0: Mantegna \u00e9tait tr\u00e8s attach\u00e9 \u00e0 Padoue o\u00f9 il avait nou\u00e9 de solides amiti\u00e9s, par ailleurs plusieurs commandes \u00e9taient en cours et il se devait de les terminer car \u00eatre peintre au service d&rsquo;un prince m\u00e9c\u00e8ne supposait un emploi exclusif<sup id=\"cite_ref-Rossetti1911602_8-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Rossetti1911602-8\">5<\/a><\/sup>. Au d\u00e9but de sa charge, il r\u00e9side de temps \u00e0 autre \u00e0\u00a0<a title=\"Goito\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goito\">Goito<\/a>\u00a0: l\u00e0, une r\u00e9sidence des\u00a0<a title=\"Maison de Gonzague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Gonzague\">Gonzague<\/a>\u00a0devait \u00eatre red\u00e9cor\u00e9e, projet dont Mantegna avait \u00e9t\u00e9 averti d\u00e8s 1458 mais qui ne se fit pas. Mantegna prit des assistants et invita des amis artistes ou savants en renfort. Louis III projeta \u00e9galement la d\u00e9coration d&rsquo;une r\u00e9sidence \u00e0\u00a0<a title=\"Cavriana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavriana\">Cavriana<\/a>, puis, plus tard, \u00e0\u00a0<a title=\"Revere (Italie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Revere_(Italie)\">Revere<\/a>\u00a0(1463-1464)\u00a0: \u00e0 chaque fois, le peintre et son \u00e9quipe s&rsquo;installaient\u00a0<i>in situ<\/i>. Pour Revere, il proposa une suite de\u00a0<a title=\"Fresque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresque\">fresques<\/a>\u00a0figurant des sc\u00e8nes tir\u00e9es d&rsquo;<a title=\"Hom\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hom%C3%A8re\">Hom\u00e8re<\/a>\u00a0dont il ne reste aujourd&rsquo;hui aucune trace, mais dont on peut retrouver l&rsquo;\u00e9cho dans certaines\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">gravures<\/a>\u00a0ex\u00e9cut\u00e9es par Mantegna et ses disciples. Louis Gonzague avait entam\u00e9 une profonde transformation de son marquisat. Il fit \u00e9galement venir \u00e0 sa cour le\u00a0<a title=\"Polymathie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Polymathie\">polymathe<\/a>\u00a0<a title=\"Leon Battista Alberti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leon_Battista_Alberti\">Leon Battista Alberti<\/a>\u00a0et l&rsquo;architecte-sculpteur\u00a0<a title=\"Luca Fancelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Luca_Fancelli\">Luca Fancelli<\/a><sup id=\"cite_ref-Rossetti1911602_8-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Rossetti1911602-8\">5<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 partir de d\u00e9cembre 1466, il s\u2019installe avec sa famille \u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>\u00a0m\u00eame. Il re\u00e7oit au d\u00e9part un salaire de 75\u00a0lires (ou 13\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"sequins\"><a title=\"Sequin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sequin\">sequins<\/a><\/abbr>) par mois, somme assez confortable pour l\u2019\u00e9poque<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-18\">N 5<\/a><\/sup>, plus le logement et les vivres<sup id=\"cite_ref-:1_19-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:1-19\">14<\/a><\/sup>, et qui indique nettement la haute estime dans laquelle on tient son art. Cela fait aussi de lui un membre de la riche bourgeoisie de la ville, comme en t\u00e9moigne son testament<sup id=\"cite_ref-:1_19-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:1-19\">14<\/a><\/sup>. Il est en fait le premier peintre parmi tous ceux qui ont \u00e9t\u00e9 domicili\u00e9s \u00e0 Mantoue<sup id=\"cite_ref-Rossetti1911602_8-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Rossetti1911602-8\">5<\/a><\/sup>. Le logement des Mantegna devient beaucoup plus spacieux apr\u00e8s que le marquis lui a offert un terrain en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1476-10\" data-sort-value=\"1476-10\">octobre 1476<\/time>\u00a0situ\u00e9 au centre de Mantoue, sur lequel l&rsquo;artiste fait \u00e9lever une\u00a0<a title=\"Maison de Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Mantegna\">maison que l&rsquo;on visite de nos jours<\/a><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-20\">15<\/a><\/sup>. Mantegna sera \u00e9galement charg\u00e9 des collections du marquis et devient son conseiller artistique. Il obtiendra un blason avec ses armes surmontant sa devise, \u00ab\u00a0Par un d\u00e9sir\u00a0\u00bb, et vivra \u00e0 la cour jusqu&rsquo;\u00e0 sa mort<sup id=\"cite_ref-Rossetti1911602_8-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Rossetti1911602-8\">5<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme tout peintre de cour, il re\u00e7oit aussi les commandes les plus diverses de la part du prince\u00a0: dessins de costumes et de d\u00e9cors pour les spectacles de la cour, cartons de tapisseries, d\u00e9coration des palais et des villas<sup id=\"cite_ref-:1_19-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:1-19\">14<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Portraitiste\">Portraitiste<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les premi\u00e8res commandes sont des\u00a0<a title=\"Portrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait\">portraits<\/a>, dont celui du\u00a0<i><a title=\"Portrait du Cardinal Ludovico Trevisan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_du_Cardinal_Ludovico_Trevisan\">Cardinal Ludovico Trevisan<\/a><\/i>\u00a0(1460, Berlin,\u00a0<a title=\"Gem\u00e4ldegalerie (Berlin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gem%C3%A4ldegalerie_(Berlin)\">Gem\u00e4ldegalerie<\/a>), commenc\u00e9 alors que Mantegna \u00e9tait encore \u00e0 Padoue, et de\u00a0<i><a title=\"Portrait de Francesco Gonzaga\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_de_Francesco_Gonzaga\">Francesco Gonzaga<\/a><\/i>\u00a0(v. 1461, Naples,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de Capodimonte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_Capodimonte\">mus\u00e9e de Capodimonte<\/a>), second fils de Louis et de son \u00e9pouse\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Barbara de Brandebourg-Culmbach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barbara_de_Brandebourg-Culmbach\">Barbara de Brandebourg-Culmbach<\/a><sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-21\">16<\/a><\/sup>. Notons aussi le portrait de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mathias Corvin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mathias_Corvin\">Mathias Corvin<\/a>, roi de Hongrie de 1458 \u00e0 1490, conserv\u00e9 au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Budapest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Budapest\">mus\u00e9e des Beaux-Arts de Budapest<\/a><sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-22\">17<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"D\u00e9coration_du_ch\u00e2teau_Saint-Georges_:_la_chapelle\"><span id=\"D.C3.A9coration_du_ch.C3.A2teau_Saint-Georges_:_la_chapelle\"><\/span>D\u00e9coration du ch\u00e2teau Saint-Georges\u00a0: la chapelle<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:SanGiorgioMN.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/SanGiorgioMN.jpg\/180px-SanGiorgioMN.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/SanGiorgioMN.jpg\/270px-SanGiorgioMN.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/SanGiorgioMN.jpg\/360px-SanGiorgioMN.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"120\" data-file-width=\"922\" data-file-height=\"614\" \/><\/a><figcaption>Fa\u00e7ade du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau Saint-Georges (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_Saint-Georges_(Mantoue)\">Ch\u00e2teau Saint-Georges<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG\/170px-Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG\/255px-Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG\/340px-Andrea_Mantegna_-_Jesus_Cristo_descendo_ao_limbo.JPG 2x\" width=\"170\" height=\"219\" data-file-width=\"996\" data-file-height=\"1283\" \/><\/a><figcaption><i>Descente aux limbes<\/i>\u00a0(1475),\u00a0<a title=\"Burin (gravure)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Burin_(gravure)\">burin<\/a>, fin\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>, grav\u00e9 avec\u00a0<a title=\"Gian Marco Cavalli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Marco_Cavalli\">Gian Marco Cavalli<\/a>\u00a0(<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale du Br\u00e9sil\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_du_Br%C3%A9sil\">Biblioth\u00e8que nationale du Br\u00e9sil<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau Saint-Georges (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_Saint-Georges_(Mantoue)\">ch\u00e2teau Saint-Georges<\/a>\u00a0qui fait partie du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Palazzo Ducale (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Ducale_(Mantoue)\">palais ducal<\/a>\u00a0de la ville, comprend un certain nombre de chefs-d&rsquo;\u0153uvre ex\u00e9cut\u00e9s par Mantegna. Avant m\u00eame l&rsquo;installation d\u00e9finitive du peintre, Louis Gonzague lui commande la d\u00e9coration de la chapelle priv\u00e9e du ch\u00e2teau o\u00f9 le marquis avait ses appartements. Datant du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, elle est remise au go\u00fbt du jour par Mantegna lui-m\u00eame comme l&rsquo;indique une lettre du marquis dat\u00e9e du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1459-05-13\" data-sort-value=\"1459-05-13\">4 mai 1459<\/time>, quelques jours avant l&rsquo;ouverture du\u00a0<a title=\"Concile de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concile_de_Mantoue\">concile de Mantoue<\/a>, dissous en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1460-01\" data-sort-value=\"1460-01\">janvier 1460<\/time>. Ce projet d\u00e9coratif est donc pour Louis une marque d&rsquo;auto-c\u00e9l\u00e9bration et de prestige, quand toute la ville re\u00e7oit de nombreux dignitaires religieux. La plupart des retables peints par l&rsquo;artiste ont \u00e9t\u00e9 dispers\u00e9s. Le plus fameux est un ensemble qui comprend\u00a0<i><a title=\"La Mort de la Vierge (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Mantegna)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>\u00a0(Madrid,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>) et la partie sup\u00e9rieure que l&rsquo;on pensait disparue, identifi\u00e9e comme \u00e9tant\u00a0<i><a title=\"Le Christ avec l'\u00e2me de la Vierge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Christ_avec_l%27%C3%A2me_de_la_Vierge\">Le Christ avec l&rsquo;\u00e2me de la Vierge<\/a><\/i>\u00a0(Ferrare,\u00a0<a title=\"Palazzo dei Diamanti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_dei_Diamanti\">Palazzo dei Diamanti<\/a>). S&rsquo;y manifeste la ma\u00eetrise des effets d&rsquo;illusion, le peintre ayant ins\u00e9r\u00e9 dans sa composition des vues du\u00a0<a title=\"Mincio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mincio\">Mincio<\/a>\u00a0et du canal San Giorgio, comme on pouvait les apercevoir depuis le ch\u00e2teau. \u00c0 cette m\u00eame chapelle appartenaient, peut-\u00eatre, trois autres panneaux connus sous le nom du\u00a0<i><a title=\"Triptyque des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Triptyque_des_Offices\">Triptyque des Offices<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>), mais aucune source ne permet de l&rsquo;affirmer\u00a0: en effet, Mantegna semble travailler en 1465-1467 \u00e0 Florence sur un ensemble de peintures similaires. Par ailleurs, trois\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">gravures<\/a>\u00a0du ma\u00eetre (ou de ses \u00e9l\u00e8ves) peuvent \u00e9ventuellement correspondre soit aux compositions destin\u00e9es \u00e0 la chapelle, soit \u00e0 celles de Florence, \u00e0 savoir la\u00a0<i>D\u00e9position de la croix<\/i>, la\u00a0<i>Mise au tombeau<\/i>\u00a0et la\u00a0<i>Descente aux limbes<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre chaque commande, Mantegna ne restait pas fix\u00e9 \u00e0 Mantoue. Le 23 et le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1464-10-03\" data-sort-value=\"1464-10-03\">24 septembre 1464<\/time>, Mantegna participe \u00e0 une exp\u00e9dition sur les rives du\u00a0<a title=\"Lac de Garde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lac_de_Garde\">lac de Garde<\/a>\u00a0avec, entre autres, un peintre proche des Gonzague, Samuele da Tradate (?-1466), un ing\u00e9nieur en\u00a0<a title=\"Hydraulique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hydraulique\">hydraulique<\/a>\u00a0nomm\u00e9 Giovanni Marcanova, et un sp\u00e9cialiste\u00a0<a title=\"V\u00e9rone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9rone\">v\u00e9ronais<\/a>\u00a0d\u2019<a title=\"\u00c9pigraphie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89pigraphie\">\u00e9pigraphie<\/a>,\u00a0<a title=\"Felice Feliciano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Felice_Feliciano\">Felice Feliciano<\/a>, qui connaissait par ailleurs Mantegna depuis Padoue. Apr\u00e8s avoir visit\u00e9 divers sanctuaires et recopi\u00e9 dans leurs carnets de vieilles inscriptions, la petite bande v\u00eatue comme les anciens Romains, qui en \u00ab\u00a0empereur\u00a0\u00bb, qui en \u00ab\u00a0consul\u00a0\u00bb, t\u00eates couronn\u00e9es de feuillages, se recueille dans une chapelle d\u00e9di\u00e9e \u00e0 la Vierge afin de lui rendre gr\u00e2ce pour la belle journ\u00e9e pass\u00e9e et le spectacle de tous ces vestiges. Tr\u00e8s amis, ils avaient travaill\u00e9 sur la d\u00e9coration de la r\u00e9sidence de\u00a0<a title=\"Cavriana\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cavriana\">Cavriana<\/a>\u00a0(1463)<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-23\">18<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"D\u00e9coration_du_ch\u00e2teau_Saint-Georges_:_la_camera_picta\"><span id=\"D.C3.A9coration_du_ch.C3.A2teau_Saint-Georges_:_la_camera_picta\"><\/span>D\u00e9coration du ch\u00e2teau Saint-Georges\u00a0: la\u00a0<i>camera picta<\/i><\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"La Chambre des \u00c9poux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chambre_des_%C3%89poux\">La Chambre des \u00c9poux<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_054.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Andrea_Mantegna_054.jpg\/170px-Andrea_Mantegna_054.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Andrea_Mantegna_054.jpg\/255px-Andrea_Mantegna_054.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/82\/Andrea_Mantegna_054.jpg\/340px-Andrea_Mantegna_054.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"111\" data-file-width=\"3200\" data-file-height=\"2086\" \/><\/a><figcaption><i>La Cour du marquis Louis III de Mantoue<\/i>, fresque de\u00a0<i><a title=\"La Chambre des \u00c9poux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chambre_des_%C3%89poux\">La Chambre des \u00c9poux<\/a><\/i>, 1474, d\u00e9tail (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Palazzo Ducale (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Ducale_(Mantoue)\">palais ducal de Mantoue<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_064.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/Andrea_Mantegna_064.jpg\/170px-Andrea_Mantegna_064.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/Andrea_Mantegna_064.jpg\/255px-Andrea_Mantegna_064.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d1\/Andrea_Mantegna_064.jpg\/340px-Andrea_Mantegna_064.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"118\" data-file-width=\"1200\" data-file-height=\"833\" \/><\/a><figcaption>L&rsquo;oculus en\u00a0<a title=\"Trompe-l'\u0153il\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trompe-l%27%C5%93il\">trompe-l&rsquo;\u0153il<\/a>\u00a0du plafond de\u00a0<i><a title=\"La Chambre des \u00c9poux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chambre_des_%C3%89poux\">La Chambre des \u00c9poux<\/a><\/i>.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:The_dead_Christ_and_three_mourners,_by_Andrea_Mantegna.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/The_dead_Christ_and_three_mourners%2C_by_Andrea_Mantegna.jpg\/170px-The_dead_Christ_and_three_mourners%2C_by_Andrea_Mantegna.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/The_dead_Christ_and_three_mourners%2C_by_Andrea_Mantegna.jpg\/255px-The_dead_Christ_and_three_mourners%2C_by_Andrea_Mantegna.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f4\/The_dead_Christ_and_three_mourners%2C_by_Andrea_Mantegna.jpg\/340px-The_dead_Christ_and_three_mourners%2C_by_Andrea_Mantegna.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"141\" data-file-width=\"2500\" data-file-height=\"2076\" \/><\/a><figcaption><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Lamentation sur le Christ mort (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lamentation_sur_le_Christ_mort_(Mantegna)\">La Lamentation sur le Christ mort<\/a><\/i>, v. 1480-1490, tempera sur bois (<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1465, Mantegna s&rsquo;attelle \u00e0 un ensemble de fresques aujourd&rsquo;hui connu sous le nom de\u00a0<i>Camera degli Sposi<\/i>\u00a0(<i><a title=\"La Chambre des \u00c9poux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chambre_des_%C3%89poux\">La Chambre des \u00c9poux<\/a><\/i>)\u00a0: une s\u00e9rie de compositions particuli\u00e8rement complexes ne comprenant que des fresques dans une seule pi\u00e8ce et montrant diff\u00e9rentes repr\u00e9sentations de la famille Gonzague dans leur vie quotidienne. La d\u00e9coration de la pi\u00e8ce est termin\u00e9e vraisemblablement en 1474, quatre ans avant la mort de Louis. On y voit surtout la c\u00e9l\u00e9bration de l&rsquo;\u00e9lection de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Francesco Gonzaga\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Gonzaga\">Francesco Gonzaga<\/a>\u00a0au titre de cardinal.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les effets sont jug\u00e9s \u00e0 cette \u00e9poque admirables. L&rsquo;architecte\u00a0<a title=\"Bramante\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bramante\">Bramante<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Le Corr\u00e8ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Corr%C3%A8ge\">Le Corr\u00e8ge<\/a>\u00a0s&rsquo;en souviendront, utilisant \u00e0 leur tour\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Raccourci (esth\u00e9tique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Raccourci_(esth%C3%A9tique)\">raccourci<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Trompe l'\u0153il\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trompe_l%27%C5%93il\">trompe l&rsquo;\u0153il<\/a>, et repr\u00e9sentation\u00a0<i>di sott&rsquo;in s\u00f9<\/i>\u00a0: le traitement\u00a0<a title=\"Illusionnisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Illusionnisme\">illusionniste<\/a>\u00a0est ici port\u00e9 \u00e0 son comble, tandis que le\u00a0<a title=\"Studiolo italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Studiolo_italien\">studiolo<\/a>\u00a0et autres pi\u00e8ces d&rsquo;architectures feintes font leur apparition dans les grandes demeures. La formule de la\u00a0<i>camera picta<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0chambre peinte\u00a0\u00bb) se r\u00e9pand dans toute l&rsquo;Italie<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-24\">19<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme prix de ce travail colossal, Louis offre donc \u00e0 Mantegna un terrain en 1476 sur lequel l&rsquo;artiste fait b\u00e2tir sa maison, comprenant son atelier et d\u00e9cor\u00e9 par ses soins. La demeure abritera sa propre collection d&rsquo;antiques et une biblioth\u00e8que o\u00f9 figurent les principaux auteurs classiques. Collection et d\u00e9corations ont \u00e0 ce jour disparu. Il obtint le titre de\u00a0<a title=\"Comte palatin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Comte_palatin\">comte palatin<\/a>\u00a0et d\u00e8s lors se comporte comme un seigneur<sup id=\"cite_ref-:0_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:0-25\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pendant le long chantier de la\u00a0<i>Camera degli Sposi<\/i>, men\u00e9s avec une lenteur particuli\u00e8re (comme en t\u00e9moigne \u00e9galement la p\u00e9riode de restauration effectu\u00e9e entre 1894 et 1987), Mantegna travaille \u00e9galement sur d&rsquo;autres \u0153uvres, mais leur coh\u00e9rence et leur identification sont particuli\u00e8rement difficiles, faute de documentation. On sait donc qu&rsquo;en 1466 Mantegna \u00e9tait \u00e0\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a>\u00a0et \u00e0\u00a0<a title=\"Sienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sienne\">Sienne<\/a>\u00a0et qu&rsquo;en 1467 il retourna en\u00a0<a title=\"Toscane\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Toscane\">Toscane<\/a>. Le seul travail qui se r\u00e9f\u00e8re \u00e0 ces voyages est peut-\u00eatre le\u00a0<i>Portrait de Charles de M\u00e9dicis<\/i>\u00a0(Florence,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">mus\u00e9e des Offices<\/a>) dont la date d&rsquo;ex\u00e9cution remonterait cependant \u00e0 1460.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les dix ann\u00e9es qui suivent sont, par contraste, parsem\u00e9s de malheurs\u00a0: le caract\u00e8re de Mantegna devient irritable du fait de commandes pay\u00e9es en retard, son fils Bernardino meurt peu avant le d\u00e9c\u00e8s du marquis en 1478, suivi de celui de la marquise,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Barbara de Brandebourg-K\u00fclmbach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barbara_de_Brandebourg-K%C3%BClmbach\">Barbara<\/a>, en 1481. Le nouveau marquis,\u00a0<a title=\"Fr\u00e9d\u00e9ric Ier de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Ier_de_Mantoue\">Fr\u00e9d\u00e9ric I<sup>er<\/sup>\u00a0dit\u00a0<i>le Bossu<\/i><\/a>\u00a0meurt \u00e0 son tour en 1484\u00a0: il avait fait Mantegna chevalier. Ce n\u2019est seulement qu&rsquo;avec l&rsquo;av\u00e8nement de\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois II de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_II_de_Mantoue\">Fran\u00e7ois II<\/a>\u00a0que les commandes artistiques reprennent\u00a0: une p\u00e9riode qui, pr\u00e9c\u00e9dant une\u00a0<a title=\"Guerres d'Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_d%27Italie\">intense activit\u00e9 militaire<\/a>, fut propice au m\u00e9c\u00e9nat, par le biais de la marquise\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>. Mantegna avait collectionn\u00e9 quelques bustes antiques romains, qui furent offerts \u00e0\u00a0<a title=\"Laurent de M\u00e9dicis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Laurent_de_M%C3%A9dicis\">Laurent de M\u00e9dicis<\/a>\u00a0quand le Florentin visita Mantoue en 1483. Il peint quelques fragments architecturaux et d\u00e9coratifs, et ach\u00e8ve le\u00a0<i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Saint S\u00e9bastien d&rsquo;Aigueperse<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>). Il ne parvient pas \u00e0 assumer les d\u00e9penses consid\u00e9rables n\u00e9cessaires \u00e0 la construction de la grande maison moderne qu&rsquo;il entreprit de construire vers 1476\u00a0; il dut en c\u00e9der la propri\u00e9t\u00e9 aux Gonzague en 1502<sup id=\"cite_ref-:0_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:0-25\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Interm\u00e8de_romain\"><span id=\"Interm.C3.A8de_romain\"><\/span>Interm\u00e8de romain<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1488, Mantegna est appel\u00e9 par le pape\u00a0<a title=\"Innocent VIII\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Innocent_VIII\">Innocent VIII<\/a>, une offre qui ne se refuse pas<sup id=\"cite_ref-Berger1984_6-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Berger1984-6\">4<\/a><\/sup>, pour d\u00e9corer de fresques la galerie du Petit Palais du belv\u00e9d\u00e8re au\u00a0<a title=\"Vatican\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vatican\">Vatican<\/a>. Cette s\u00e9rie de fresques, y compris un remarquable bapt\u00eame du Christ, seront d\u00e9truites par\u00a0<a title=\"Pie VI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pie_VI\">Pie VI<\/a>\u00a0en 1780 pour constituer la Galerie des statues (Rome,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Pio-Clementino\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Pio-Clementino\">Mus\u00e9e Pio-Clementino<\/a>). Le pape traite Mantegna moins g\u00e9n\u00e9reusement qu&rsquo;il ne l\u2019a \u00e9t\u00e9 \u00e0 la cour de Mantoue\u00a0; mais, \u00e0 tout prendre, leur entente, qui cesse en 1500, n&rsquo;a \u00e9t\u00e9 nullement d\u00e9savantageuse pour aucune des deux parties. Mantegna rencontre \u00e9galement le c\u00e9l\u00e8bre otage turc Jem et \u00e9tudie attentivement les monuments antiques, mais l&rsquo;impression que lui laisse la ville est dans l&rsquo;ensemble d\u00e9cevante. Retourn\u00e9 \u00e0 Mantoue en 1490, il reprend avec force sa vision plus litt\u00e9raire et plus am\u00e8re de des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Antiquit\u00e9 gr\u00e9co-romaine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antiquit%C3%A9_gr%C3%A9co-romaine\">antiquit\u00e9s gr\u00e9co-romaines<\/a>, et va se lier \u00e9troitement avec\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Isabella d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabella_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>, devenue la nouvelle marquise depuis f\u00e9vrier, une femme cultiv\u00e9e et intelligente.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Revenu en sa ville d&rsquo;adoption d\u00e9sormais dirig\u00e9e par\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fran\u00e7ois II Gonzague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_II_Gonzague\">Fran\u00e7ois II Gonzague<\/a>, il continue son travail avec les neuf peintures\u00a0<i>a\u00a0<a title=\"Tempera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tempera\">tempera<\/a><\/i>\u00a0pour\u00a0<i><a title=\"Les Triomphes de C\u00e9sar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Triomphes_de_C%C3%A9sar\">Les Triomphes de C\u00e9sar<\/a><\/i>, qu\u2019il a probablement commenc\u00e9es avant son d\u00e9part pour Rome, et qu\u2019il termine autour de 1492. Ces grandes toiles carr\u00e9es de plus de deux m\u00e8tres de c\u00f4t\u00e9 \u00e9taient destin\u00e9es \u00e0 d\u00e9corer une grande salle de r\u00e9ception du\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau Saint-Georges (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_Saint-Georges_(Mantoue)\">ch\u00e2teau Saint-Georges<\/a><sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-26\">21<\/a><\/sup>. Elles sont peintes \u00e0 la gloire de Fran\u00e7ois Gonzague et de la tradition familiale \u00e0 travers le vainqueur des arm\u00e9es des Gaules, ces m\u00eames arm\u00e9es que le duc vainquit de nouveau en 1495 sur le fleuve Taro<sup id=\"cite_ref-:0_25-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:0-25\">20<\/a><\/sup>. Ces compositions ont \u00e9t\u00e9 \u00e9norm\u00e9ment valoris\u00e9es par l&rsquo;aristocratie britannique d\u00e8s la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle pour des raisons patrimoniales\u00a0: conserv\u00e9es dans les collections royales depuis 1640, elles finirent par \u00e9clipser d&rsquo;autres \u0153uvres majeures de Mantegna\u00a0;\u00a0<a title=\"Stendhal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stendhal\">Stendhal<\/a>\u00a0le constate en 1823, avec regret, dans ses \u00e9tudes sur la peinture renaissante italienne<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-27\">22<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Derni\u00e8res_ann\u00e9es\"><span id=\"Derni.C3.A8res_ann.C3.A9es\"><\/span>Derni\u00e8res ann\u00e9es<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Malgr\u00e9 une sant\u00e9 d\u00e9clinante, Mantegna reste actif. Parmi d\u2019autres travaux de la m\u00eame p\u00e9riode, on trouve\u00a0<i><a title=\"La Madone de la carri\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_de_la_carri%C3%A8re\">La Madone de la carri\u00e8re<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Saint S\u00e9bastien<\/a>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"La Lamentation sur le Christ mort (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Lamentation_sur_le_Christ_mort_(Mantegna)\">La Lamentation sur le Christ mort<\/a><\/i>, qu\u2019il a probablement peinte pour sa chapelle fun\u00e9raire personnelle. Un autre travail des derni\u00e8res ann\u00e9es de Mantegna est ce qu\u2019on appelle\u00a0<i><a title=\"La Vierge de la Victoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_de_la_Victoire\">La Vierge de la Victoire<\/a><\/i>, maintenant au Louvre. Elle est peinte\u00a0<i>a tempera<\/i>\u00a0vers 1495, en souvenir de la\u00a0<a title=\"Bataille de Fornoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bataille_de_Fornoue\">bataille de Fornoue<\/a>\u00a0dont l\u2019issue est discutable, mais que Fran\u00e7ois II souhaitait montrer comme une victoire de la ligue italienne sur les troupes fran\u00e7aises de\u00a0<a title=\"Charles VIII (roi de France)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VIII_(roi_de_France)\">Charles VIII<\/a>\u00a0; l&rsquo;\u00e9glise qui \u00e0 l&rsquo;origine a abrit\u00e9 ce tableau, Santa Maria della Vittoria, a \u00e9t\u00e9 construite suivant les plans m\u00eame de Mantegna. Le retable y fut install\u00e9 solennellement en\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1496-07\" data-sort-value=\"1496-07\">juillet 1496<\/time><sup id=\"cite_ref-:0_25-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:0-25\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La Vierge est ici repr\u00e9sent\u00e9e en compagnie de plusieurs saints, de l&rsquo;archange\u00a0<a title=\"Michel (archange)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_(archange)\">saint Michel<\/a>\u00a0et de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Saint Georges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Georges\">saint Georges<\/a>\u00a0qui lui tiennent son manteau, sous le prolongement duquel se tient Fran\u00e7ois II \u00e0 genoux, dans une profusion de riches guirlandes et d\u2019autres ornements. Ind\u00e9pendamment de sa perfection dans l\u2019ex\u00e9cution, cette \u0153uvre compte manifestement parmi les plus belles et les plus attachantes des \u0153uvres de Mantegna o\u00f9 les qualit\u00e9s de beaut\u00e9 et de s\u00e9duction sont souvent exclues, au profit de la poursuite rigoureuse de ces autres id\u00e9aux plus appropri\u00e9s \u00e0 son g\u00e9nie grave\u00a0: la tension de l\u2019\u00e9nergie s\u2019exprimant dans une passion hagarde.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 partir de 1497 Mantegna est charg\u00e9 par\u00a0<a title=\"Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_d%27Este\">Isabelle d&rsquo;Este<\/a>, ma\u00eetresse de Mantoue depuis 1490, de transposer les th\u00e8mes mythologiques chant\u00e9s par le po\u00e8te de cour Paride Ceresara dans des peintures destin\u00e9es \u00e0 son appartement priv\u00e9 (<i><a title=\"Studiolo d'Isabelle d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Studiolo_d%27Isabelle_d%27Este\">studiolo<\/a><\/i>) au ch\u00e2teau San Giorgio. Ces peintures sont dispers\u00e9es au cours des ann\u00e9es suivantes\u00a0: l\u2019une d\u2019elles,\u00a0<i>La L\u00e9gende du Dieu Comus<\/i>, a \u00e9t\u00e9 laiss\u00e9e inachev\u00e9e par Mantegna et termin\u00e9e par\u00a0<a title=\"Lorenzo Costa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Costa\">Lorenzo Costa<\/a>, qui lui a succ\u00e9d\u00e9 comme\u00a0<a title=\"Peintre de cour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peintre_de_cour\">peintre de cour<\/a>\u00a0\u00e0 Mantoue. Ses rapports avec la marquise sont difficiles, cette derni\u00e8re essayant de renouveler le style de la cour en faisant appel \u00e0 d&rsquo;autres peintres. Le marquis le d\u00e9fend encore et lui commande une\u00a0<i>Vierge \u00e0 la Victoire<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s la mort de son \u00e9pouse, Mantegna devient, \u00e0 un \u00e2ge avanc\u00e9, p\u00e8re d&rsquo;un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Enfant naturel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enfant_naturel\">enfant naturel<\/a>, pr\u00e9nomm\u00e9 Giovanni Andrea. Il continue \u00e0 se lancer dans toutes sortes de d\u00e9penses (pour ses collections, son personnel d&rsquo;atelier, sa famille), puis conna\u00eet de graves ennuis familiaux\u00a0: son deuxi\u00e8me fils,\u00a0<a title=\"Francesco Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Mantegna\">Francesco<\/a>\u00a0est contraint \u00e0 l&rsquo;exil hors de Mantoue car il s\u2019\u00e9tait attir\u00e9 le courroux du marquis. Le contexte est celui des\u00a0<a title=\"Guerres d'Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_d%27Italie\">guerres d&rsquo;Italie<\/a>\u00a0: une crise \u00e9conomique frappe alors la\u00a0<a title=\"Lombardie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lombardie\">Lombardie<\/a>. Mantegna revend une partie de ses collections d&rsquo;antiques, dont un buste repr\u00e9sentant\u00a0<a title=\"Faustine la Jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Faustine_la_Jeune\">Faustine<\/a>\u00a0qu\u2019il aimait beaucoup.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tr\u00e8s peu de temps apr\u00e8s cette vente, il meurt \u00e0 Mantoue, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1506-09-23\" data-sort-value=\"1506-09-23\">13 septembre 1506<\/time>. Son fils a\u00een\u00e9,\u00a0<a title=\"Lodovico Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lodovico_Mantegna\">Lodovico<\/a>\u00a0est charg\u00e9 de r\u00e9gler la succession de l&rsquo;atelier, chose faite en 1510\u00a0; l&rsquo;inventaire en r\u00e9sultant a \u00e9t\u00e9 conserv\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En 1516, la chapelle commandit\u00e9e en son honneur par ses fils est achev\u00e9e en la\u00a0<a title=\"Basilique Saint-Andr\u00e9 de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basilique_Saint-Andr%C3%A9_de_Mantoue\">basilique Saint-Andr\u00e9 de Mantoue<\/a>, o\u00f9 il avait peint le retable de la chapelle mortuaire dont le\u00a0<a title=\"D\u00f4me (architecture)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%B4me_(architecture)\">d\u00f4me<\/a>\u00a0a \u00e9t\u00e9 d\u00e9cor\u00e9 par\u00a0<a title=\"Le Corr\u00e8ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Corr%C3%A8ge\">Le Corr\u00e8ge<\/a>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvre\"><span id=\".C5.92uvre\"><\/span>\u0152uvre<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Le_dessinateur,_le_graveur\"><span id=\"Le_dessinateur.2C_le_graveur\"><\/span>Le dessinateur, le graveur<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Gravures d'Andrea Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravures_d%27Andrea_Mantegna\">Gravures d&rsquo;Andrea Mantegna<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un certain nombre de dessins de la main de Mantegna ont \u00e9t\u00e9 retrouv\u00e9s\u00a0: certains sont des sc\u00e8nes pr\u00e9paratoires \u00e0 des compositions peintes, des\u00a0<a title=\"Esquisse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Esquisse\">esquisses<\/a>\u00a0donc, et d&rsquo;autres non. Ceux-ci t\u00e9moignent d&rsquo;une pr\u00e9cision de trait, d&rsquo;une ligne assur\u00e9e, d&rsquo;une ma\u00eetrise parfaite des volumes, par l&#8217;emploi de l&rsquo;encre et parfois du fusain. Leur statut pose probl\u00e8me dans la mesure o\u00f9 certains ont \u00e9t\u00e9 interpr\u00e9t\u00e9s en gravure, d&rsquo;autres ont servi comme mod\u00e8le pr\u00e9paratoire \u00e0 des objets de d\u00e9coration. La question n&rsquo;est plus vraiment de savoir combien furent grav\u00e9s par Mantegna lui-m\u00eame, ou, dans le cadre de son atelier, par des assistants, des collaborateurs\u00a0: les gravures apparaissent en effet tardivement, apr\u00e8s l&rsquo;installation \u00e0\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>. Du fait de sa charge, de son prestige, l&rsquo;artiste a eu de nombreux disciples et admirateurs, son art s&rsquo;est diffus\u00e9 de son vivant. Il a \u00e9t\u00e9 copi\u00e9 et interpr\u00e9t\u00e9 suivant l&rsquo;usage ou de mani\u00e8re clandestine. Le travail des\u00a0<a title=\"Critique d'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Critique_d%27art\">critiques d&rsquo;art<\/a>\u00a0consiste donc, depuis plus d&rsquo;un si\u00e8cle, \u00e0 statuer sur ce corpus grav\u00e9, suivant le mat\u00e9riel disponible<sup id=\"cite_ref-Kristeller1901375-378_28-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Kristeller1901375-378-28\">23<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-29\">24<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-30\">25<\/a><\/sup>.<\/p>\n<figure class=\"mw-halign-center\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a5\/Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg\/500px-Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a5\/Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg\/750px-Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a5\/Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg\/1000px-Andrea_Mantegna_Schlacht_der_Meeresg%C3%B6tter.jpg 2x\" width=\"500\" height=\"165\" data-file-width=\"1904\" data-file-height=\"630\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Combat de dieux marins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Combat_de_dieux_marins\">Combat de dieux marins<\/a><\/i>, partie I et II formant frise (avant 1481).<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_cuivre_grav\u00e9_et_la_tentation_du_multiple\"><span id=\"Le_cuivre_grav.C3.A9_et_la_tentation_du_multiple\"><\/span>Le cuivre grav\u00e9 et la tentation du multiple<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La technique de la\u00a0<a title=\"Chalcographie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chalcographie\">chalcographie<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Italie du Nord\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie_du_Nord\">Italie du Nord<\/a>\u00a0\u00e0 cette \u00e9poque est connue, les orf\u00e8vres v\u00e9nitiens l&rsquo;exploitent, et la diffusion s&rsquo;op\u00e8re tout le long du sillon commercial qui relie la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Vall\u00e9e du Rhin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vall%C3%A9e_du_Rhin\">vall\u00e9e du Rhin<\/a>, la\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bourgogne\">Bourgogne<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Lombardie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lombardie\">Lombardie<\/a><sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>. C&rsquo;est\u00a0<a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>\u00a0en 1550 dans\u00a0<i><a title=\"Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Vies_des_meilleurs_peintres,_sculpteurs_et_architectes\">Les Vies<\/a><\/i>\u00a0qui introduit le\u00a0<a title=\"Mythe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mythe\">mythe<\/a>\u00a0d&rsquo;un Mantegna, \u00ab\u00a0inventeur de la gravure sur cuivre en Italie\u00a0\u00bb\u00a0; Vasari corrige son assertion dans l&rsquo;\u00e9dition de 1568 et attribue l&rsquo;invention \u00e0\u00a0<a title=\"Maso Finiguerra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maso_Finiguerra\">Maso Finiguerra<\/a>. Par ailleurs, il donne comme liste de gravures issues de la main du ma\u00eetre\u00a0:\u00a0<i>La Mise au tombeau<\/i>,\u00a0<i>Le Christ ressuscit\u00e9<\/i>, les\u00a0<i><a title=\"Bacchanales (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchanales_(Mantegna)\">Bacchanales<\/a><\/i>\u00a0(2 plaques), le\u00a0<i><a title=\"Combat de dieux marins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Combat_de_dieux_marins\">Combat de dieux marins<\/a><\/i>\u00a0(2 plaques) et\u00a0<i>La Descente de Croix<\/i>\u00a0; il y ajoute les gravures d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<i><a title=\"Les Triomphes de C\u00e9sar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Triomphes_de_C%C3%A9sar\">Les Triomphes de C\u00e9sar<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il faut imaginer Mantegna apr\u00e8s 1460 investi d&rsquo;une tr\u00e8s lourde responsabilit\u00e9, celle de\u00a0<a title=\"Peintre de cour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peintre_de_cour\">peintre de cour<\/a>, mais aussi de directeur artistique, conservateur des collections, au service presque exclusif de\u00a0<a title=\"Louis III de Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_III_de_Mantoue\">Louis III Gonzague<\/a>\u00a0puis de ses h\u00e9ritiers\u00a0: Gonzague a beau \u00eatre un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Humaniste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humaniste\">humaniste<\/a>, un\u00a0<a title=\"M\u00e9c\u00e8ne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9c%C3%A8ne\">m\u00e9c\u00e8ne<\/a>\u00a0\u00e9clair\u00e9, il est surtout un\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Condotti\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Condotti%C3%A8re\">condotti\u00e8re<\/a><\/i>, un\u00a0<i><a title=\"Podestat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Podestat\">podestat<\/a><\/i>, et g\u00e8re ses affaires avec rigueur, non sans veiller au grain\u00a0: ses\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Commensaux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Commensaux\">commensaux<\/a>\u00a0lui doivent la primeur de leurs d\u00e9couvertes. Aussi, Mantegna fut-il tr\u00e8s ob\u00e9issant, ne voulant en aucun cas perdre son statut. Quand en son atelier (<i>bottega<\/i>), qui comprenait de nombreux apprentis, mais aussi des fournisseurs, des individus plus m\u00fbrs, dou\u00e9s de certaines qualit\u00e9s, on se piquait de traduire les dessins du ma\u00eetre en gravure, le r\u00e8glement du marquisat pr\u00e9voyait d&rsquo;en limiter la production sous forme d&rsquo;<a title=\"Estampe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Estampe\">estampes<\/a>\u00a0d&rsquo;abord au seul usage du prince. L&rsquo;enjeu est ici \u00e0 la fois \u00e9conomique et strat\u00e9gique\u00a0: une plaque de cuivre permet de multiplier un motif sign\u00e9 Mantegna, d&rsquo;o\u00f9 la tentation d&rsquo;en fabriquer, de r\u00e9pondre \u00e0 la demande, et de faire de l&rsquo;argent, mais surtout de diffuser l&rsquo;image\u00a0: celle-ci peut donc \u00e9chapper \u00e0 son cr\u00e9ateur. Peintre de cour, Mantegna \u00e9tait soumis \u00e0 un contr\u00f4le tr\u00e8s strict de la part des Gonzague qui lui interdisaient de vendre ses \u0153uvres et cette nouvelle technique de reproduction, au-del\u00e0 de ses qualit\u00e9s expressives propres, lui permettait de faire conna\u00eetre ses inventions en dehors de\u00a0<a title=\"Mantoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantoue\">Mantoue<\/a>. Le contrat que signe Mantegna en 1475 avec\u00a0<a title=\"Gian Marco Cavalli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Marco_Cavalli\">Gian Marco Cavalli<\/a>\u00a0est tr\u00e8s explicite\u00a0: ce jeune orf\u00e8vre est dans l&rsquo;obligation de tenir ses mod\u00e8les et ses estampes secrets, sous peine d&rsquo;une p\u00e9nalit\u00e9 s\u00e9v\u00e8re\u00a0; pour avoir enfreint cette interdiction, Simone Ardizzoni, un autre graveur, fut bastonn\u00e9 sur ordre de Mantegna et alla r\u00e9clamer justice au marquis<sup id=\"cite_ref-MiniLouvre_32-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-MiniLouvre-32\">27<\/a><\/sup>\u00a0quand celui-ci partit se vendre \u00e0 un autre peintre local\u00a0: la jalousie et la comp\u00e9tition \u00e9taient donc fortes<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-33\">28<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par ailleurs, l&rsquo;inventaire des biens de\u00a0<a title=\"Lodovico Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lodovico_Mantegna\">Lodovico<\/a>, l&rsquo;un des fils de Mantegna, mort en 1510, fait \u00e9tat de plusieurs plaques de cuivre sur lesquelles \u00e9taient grav\u00e9es des compositions de Mantegna\u00a0: s&rsquo;il les a conserv\u00e9es en son atelier, c&rsquo;est donc qu&rsquo;il les reconnaissait comme siennes<sup id=\"cite_ref-MiniLouvre_32-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-MiniLouvre-32\">27<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Analyse_du_corpus_grav\u00e9\"><span id=\"Analyse_du_corpus_grav.C3.A9\"><\/span>Analyse du corpus grav\u00e9<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La question des gravures de Mantegna est assez difficile \u00e0 \u00e9tudier, en partie parce qu&rsquo;il n&rsquo;a jamais sign\u00e9 ni dat\u00e9 aucune de ses plaques, contrairement \u00e0 ce qu&rsquo;il op\u00e8re apr\u00e8s l&rsquo;ex\u00e9cution de ses peintures, et \u00e0 la diff\u00e9rence des autres peintres-graveurs de son temps.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Au fil des si\u00e8cles, depuis la premi\u00e8re liste \u00e9tablie par Vasari, le nombre de gravures qu&rsquo;on lui attribue change consid\u00e9rablement\u00a0; on est pass\u00e9 \u00e0 une quarantaine au milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, puis vers 1900, avec les travaux de Paul Kristeller, on est revenu \u00e0 sept. Depuis 2000, les travaux de Suzanne Boorsch, figure d&rsquo;autorit\u00e9 ayant dirig\u00e9 pendant pr\u00e8s de vingt ans le d\u00e9partement des dessins et estampes de la\u00a0<a title=\"Yale University Art Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Yale_University_Art_Gallery\">Yale University Art Gallery<\/a>, le corpus s&rsquo;est stabilis\u00e9 autour de onze gravures directement supervis\u00e9es par Mantegna auxquelles s&rsquo;ajoutent onze autres produites par un artisan embauch\u00e9 par le ma\u00eetre. Le nom de cet homme serait\u00a0<a title=\"Gian Marco Cavalli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Marco_Cavalli\">Gian Marco Cavalli<\/a>, dont il est certain qu&rsquo;il travailla \u00e0 l&rsquo;atelier de Mantoue, mais Boorsch, prudente, le nomme le \u00ab\u00a0Premier Graveur\u00a0\u00bb. En conclusion, elle rejette la th\u00e8se d&rsquo;un Mantegna graveur, mais aussi celle d&rsquo;une \u00ab\u00a0\u00e9cole de graveurs\u00a0\u00bb fond\u00e9e par lui<sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S&rsquo;il n&rsquo;a donc pas ou peu mani\u00e9 lui-m\u00eame le\u00a0<a title=\"Burin (gravure)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Burin_(gravure)\">burin<\/a>, mais seulement fourni les dessins, les mod\u00e8les, cela ne veut pas dire qu&rsquo;il n&rsquo;en connaissait pas l&rsquo;art\u00a0: encore une fois, son statut, ses responsabilit\u00e9s, l&rsquo;obligeaient \u00e0 d\u00e9l\u00e9guer<sup id=\"cite_ref-thi\u00e9baut_34-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-thi%C3%A9baut-34\">29<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>. L\u2019<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Encyclop\u00e9die Larousse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_Larousse\">Encyclop\u00e9die Larousse<\/a><\/i>\u00a0en fait cependant l&rsquo;un des repr\u00e9sentants de la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mani\u00e8re large\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mani%C3%A8re_large\">mani\u00e8re large<\/a><sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-35\">30<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La\u00a0<a title=\"Gravures d'Andrea Mantegna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravures_d%27Andrea_Mantegna\">liste qui nous est parvenue<\/a>\u00a0montrerait que Mantegna a commenc\u00e9 la\u00a0<a title=\"Gravure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gravure\">gravure<\/a>\u00a0\u00e0 Florence, soit vers 1466, incit\u00e9 \u00e0 le faire par les gravures qu\u2019avait r\u00e9alis\u00e9es le Florentin\u00a0<a title=\"Baccio Baldini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baccio_Baldini\">Baccio Baldini<\/a>\u00a0d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Sandro Botticelli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sandro_Botticelli\">Sandro Botticelli<\/a>, ce qui semble raisonnable. A \u00e9t\u00e9 sugg\u00e9r\u00e9 en revanche qu&rsquo;il aurait commenc\u00e9 \u00e0 graver alors qu\u2019il \u00e9tait toujours \u00e0\u00a0<a title=\"Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Padoue\">Padoue<\/a>, en recevant l\u2019enseignement d&rsquo;un\u00a0<a title=\"Orf\u00e8vrerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orf%C3%A8vrerie\">orf\u00e8vre<\/a>\u00a0distingu\u00e9, un certain \u00ab\u00a0Niccol\u00f2\u00a0\u00bb. Cette hypoth\u00e8se est contrecarr\u00e9e par le fait que tous les peintres graveurs de cette \u00e9poque,\u00a0<a title=\"Antonio Pollaiuolo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Pollaiuolo\">Antonio Pollaiuolo<\/a>,\u00a0<a title=\"Martin Schongauer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Schongauer\">Martin Schongauer<\/a>,\u00a0<a title=\"Albrecht D\u00fcrer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albrecht_D%C3%BCrer\">Albrecht D\u00fcrer<\/a>, \u00e9taient issus de familles d\u2019<a title=\"Orf\u00e8vre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orf%C3%A8vre\">orf\u00e8vres<\/a>\u00a0et s\u2019\u00e9taient d\u00e8s l\u2019enfance familiaris\u00e9s avec le travail du m\u00e9tal et le maniement du burin en \u00e9voluant dans les ateliers paternels \u2014 ce qui n&rsquo;est pas le cas de Mantegna<sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Technique_et_th\u00e9matique\"><span id=\"Technique_et_th.C3.A9matique\"><\/span>Technique et th\u00e9matique<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa propre technique et celle de son ou ses collaborateurs se caract\u00e9risent par les formes puissamment marqu\u00e9es du dessin, et par les hachures de forme oblique pour marquer les ombres, l&rsquo;utilisation des tailles parall\u00e8les et du zigzag, h\u00e9rit\u00e9e de la mani\u00e8re large florentine et notamment de Pollaiuolo<sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>. On trouve souvent les \u00e9preuves en deux tirages diff\u00e9rents. Pour le premier, les \u00e9preuves ont \u00e9t\u00e9 r\u00e9alis\u00e9es au rouleau, ou m\u00eame par pression manuelle, et elles sont faiblement teint\u00e9es\u00a0; pour le second, a \u00e9t\u00e9 employ\u00e9 la presse, et l&rsquo;encre appara\u00eet plus marqu\u00e9e sur le papier. Au moins six plaques de cuivre sont travaill\u00e9es des deux c\u00f4t\u00e9s. La plupart des dessins originaux sont peut-\u00eatre perdus \u00e0 jamais, sauf\u00a0<i>Le Christ ressuscit\u00e9 entre les saints Andr\u00e9 et Longin<\/i>\u00a0et\u00a0<i>La Descente aux limbes<\/i>. Les \u00e9preuves qui nous sont parvenues, souvent tir\u00e9es de plaques us\u00e9es, regrav\u00e9es, ne permettent pas d\u2019appr\u00e9cier pleinement l\u2019art du graveur. Quelques excellentes \u00e9preuves sont cependant conserv\u00e9es<sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parmi les th\u00e8mes exploit\u00e9s, on trouve des triomphes romains, des\u00a0<a title=\"Bacchanales\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchanales\">bacchanales<\/a>, des sc\u00e8nes mythologiques (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Hercule (mythologie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hercule_(mythologie)\">Hercule<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ant\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ant%C3%A9e\">Ant\u00e9e<\/a>, des dieux marins), ou bibliques dont\u00a0<a title=\"Livre de Judith\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_de_Judith\">Judith<\/a>\u00a0avec la t\u00eate d&rsquo;<a title=\"Holopherne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Holopherne\">Holopherne<\/a>, la D\u00e9position de la Croix, la Mise au Tombeau, la R\u00e9surrection, l&rsquo;Homme de Douleurs, la Vierge. Ses chefs-d&rsquo;\u0153uvre sont le\u00a0<i><a title=\"Combat de dieux marins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Combat_de_dieux_marins\">Combat de dieux marins<\/a><\/i>, frise en raccord sur deux plaques, et une\u00a0<a title=\"Vierge de l'humilit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vierge_de_l%27humilit%C3%A9\">Vierge de l&rsquo;humilit\u00e9<\/a>\u00a0dite\u00a0<i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant avec nimbe<\/i>, auxquels on peut ajouter les deux\u00a0<i><a title=\"Bacchanales (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchanales_(Mantegna)\">Bacchanales<\/a><\/i>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Diffusion_et_impact\">Diffusion et impact<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vers 1494,\u00a0<a title=\"Albrecht D\u00fcrer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albrecht_D%C3%BCrer\">D\u00fcrer<\/a>, qui voulut rencontrer Mantegna (mais cela ne se fit pas), ex\u00e9cute deux dessins d&rsquo;apr\u00e8s le\u00a0<i><a title=\"Combat de dieux marins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Combat_de_dieux_marins\">Combat de dieux marins<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"Bacchanales (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bacchanales_(Mantegna)\">La Bacchanale au Sil\u00e8ne<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-36\">31<\/a><\/sup>. Une dizaine d&rsquo;ann\u00e9es apr\u00e8s la mort du ma\u00eetre en 1506, neuf plaques sont envoy\u00e9es en France vraisemblablement par\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Francesco Primatice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Primatice\">Francesco Primatice<\/a>\u00a0pour travailler \u00e0\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Fontainebleau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Fontainebleau\">Fontainebleau<\/a>, mais c&rsquo;est son coll\u00e8gue\u00a0<a title=\"Giulio Romano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giulio_Romano\">Giulio Romano<\/a>\u00a0qui, en 1532, l&rsquo;y rempla\u00e7a. On conna\u00eet des gravures reprises par\u00a0<a title=\"Jean Duvet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Duvet\">Jean Duvet<\/a><sup id=\"cite_ref-Lambert2000188-217_31-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Lambert2000188-217-31\">26<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quant aux soi-disant \u00ab\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mantegna Tarocchi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mantegna_Tarocchi\">Tarots de Mantegna<\/a>\u00a0\u00bb, s\u00e9ries d&rsquo;estampes improprement assimil\u00e9es au\u00a0<a title=\"Tarot fran\u00e7ais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tarot_fran%C3%A7ais\">jeu de tarot<\/a>, leur nom provient de ce que les historiens d&rsquo;art tenaient ce jeu d\u2019images pour l&rsquo;\u0153uvre d&rsquo;artistes influenc\u00e9s par le style d&rsquo;Andrea Mantegna. De nos jours, on les consid\u00e8re comme des burins de l&rsquo;<a title=\"\u00c9cole de Ferrare\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Ferrare\">\u00e9cole de Ferrare<\/a>. Il faut les relire \u00e0 la lumi\u00e8re d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Herm\u00e9neutique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Herm%C3%A9neutique\">tradition herm\u00e9neutique<\/a>\u00a0exprim\u00e9e par exemple dans\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Le Songe de Poliphile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Songe_de_Poliphile\">Le Songe de Poliphile<\/a><\/i>\u00a0(1499)<sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-37\">32<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-38\">33<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Le_peintre_:_\u00e9volution_du_style\"><span id=\"Le_peintre_:_.C3.A9volution_du_style\"><\/span>Le peintre\u00a0: \u00e9volution du style<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mantegna a utilis\u00e9 une technique de\u00a0<a title=\"D\u00e9trempe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9trempe\">d\u00e9trempe<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;\u0153uf (<i><a title=\"Tempera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tempera\">tempera<\/a><\/i>) ou\u00a0<a title=\"D\u00e9trempe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9trempe\">d\u00e9trempe<\/a>\u00a0\u00e0 la colle pour lier ses pigments alors que la\u00a0<a title=\"Peinture \u00e0 l'huile\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peinture_%C3%A0_l%27huile\">peinture \u00e0 l&rsquo;huile<\/a>\u00a0\u00e9tait d\u00e9j\u00e0 pratiqu\u00e9e<sup id=\"cite_ref-thi\u00e9baut_34-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-thi%C3%A9baut-34\">29<\/a><\/sup>. La datation de ses \u0153uvres reste souvent impr\u00e9cise.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c0_Padoue,_les_apprentissages,_avant_1460\"><span id=\".C3.80_Padoue.2C_les_apprentissages.2C_avant_1460\"><\/span>\u00c0 Padoue, les apprentissages, avant 1460<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Saint Marc (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Marc_(Mantegna)\">Saint Marc<\/a><\/i>\u00a0(1447-1448), tempera \u00e0 la cas\u00e9ine,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e St\u00e4del\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_St%C3%A4del\">Museum St\u00e4del<\/a>,\u00a0<a title=\"Francfort-sur-le-Main\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francfort-sur-le-Main\">Francfort-sur-le-Main<\/a><\/li>\n<li><i><a title=\"Saint J\u00e9r\u00f4me dans le d\u00e9sert (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_J%C3%A9r%C3%B4me_dans_le_d%C3%A9sert_(Mantegna)\">Saint J\u00e9r\u00f4me dans le d\u00e9sert<\/a><\/i>\u00a0(1448-1451),\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e d'art de S\u00e3o Paulo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27art_de_S%C3%A3o_Paulo\">Mus\u00e9e d&rsquo;art de S\u00e3o Paulo<\/a>, Br\u00e9sil<\/li>\n<li><i>Saint Bernardin de Sienne<\/i>, v. 1450, tempera et or sur bois, 27\u00a0\u00d7\u00a019\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Acad\u00e9mie Carrara\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_Carrara\">Acad\u00e9mie Carrara<\/a>,\u00a0<a title=\"Bergame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bergame\">Bergame<\/a><sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-39\">34<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Fresques de la chapelle Ovetari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fresques_de_la_chapelle_Ovetari\">Fresques de la chapelle Ovetari<\/a>\u00a0(1450) dans l&rsquo;abside de l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise des \u00e9r\u00e9mitiques de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_des_%C3%A9r%C3%A9mitiques_de_Padoue\">\u00e9glise des \u00e9r\u00e9mitiques de Padoue<\/a>\u00a0(d\u00e9truites par les bombardements de 1944 sauf deux fresques d\u00e9plac\u00e9es avant le conflit)\n<ul>\n<li><i>L&rsquo;Assomption de la Vierge<\/i>\u00a0<sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-40\">35<\/a><\/sup><\/li>\n<li><i>Translation du corps de saint Christophe<\/i><sup id=\"cite_ref-41\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-41\">36<\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i>L&rsquo;Adoration des bergers<\/i>\u00a0(vers 1453), tempera sur toile transf\u00e9r\u00e9e \u00e0 partir du bois, 40\u00a0\u00d7\u00a055,6\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>, New York<\/li>\n<li><i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Retable de saint Luc\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_de_saint_Luc\">Retable de saint Luc<\/a><\/i>\u00a0(1453), bois de 177\u00a0\u00d7\u00a0230\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">Pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>, Milan\n<ul>\n<li>dont la\u00a0<i>Sainte Justine<\/i>, bois de 118\u00a0\u00d7\u00a042\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i><a title=\"La Vierge \u00e0 l'Enfant entre saint J\u00e9r\u00f4me et saint Louis de Toulouse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_%C3%A0_l%27Enfant_entre_saint_J%C3%A9r%C3%B4me_et_saint_Louis_de_Toulouse\">La Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant entre saint J\u00e9r\u00f4me et saint Louis de Toulouse<\/a><\/i>\u00a0(vers 1455), bois de 69,4\u00a0\u00d7\u00a044,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Paris,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Jacquemart-Andr%C3%A9\">Mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9<\/a>, Paris<\/li>\n<li><i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Saint S\u00e9bastien<\/a><\/i>\u00a0(vers 1457-1459), bois, 68\u00a0\u00d7\u00a030\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e d'histoire de l'art de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_d%27histoire_de_l%27art_de_Vienne\">Kunsthistorisches Museum<\/a>, Vienne<\/li>\n<li><a title=\"Retable de San Zeno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_de_San_Zeno\">Retable de San Zeno<\/a>\u00a0(1457-1460), 480\u00a0\u00d7\u00a0450\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, \u00e0\u00a0<a title=\"V\u00e9rone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A9rone\">V\u00e9rone<\/a>.\u00a0<a title=\"Liste de polyptyques italiens dispers\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Liste_de_polyptyques_italiens_dispers%C3%A9s\">D\u00e9rob\u00e9 entier<\/a>\u00a0par les troupes napol\u00e9oniennes en 1797, il a \u00e9t\u00e9 rendu \u00e0 la ville de V\u00e9rone en 1815, \u00e0 l&rsquo;exception des trois panneaux de la pr\u00e9delle, remplac\u00e9s par des copies. Les originaux conserv\u00e9s en France sont\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Le Calvaire<\/i>\u00a0<a title=\"1459\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1459\">1459<\/a>,\u00a0<a title=\"Tempera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tempera\">Tempera<\/a>\u00a0sur bois, 67\u00a0\u00d7\u00a093\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, partie centrale originale de la pr\u00e9delle du\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris<\/li>\n<li><i><a title=\"La Pri\u00e8re au Jardin des Oliviers\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Pri%C3%A8re_au_Jardin_des_Oliviers\">La Pri\u00e8re au Jardin des Oliviers<\/a><\/i>\u00a0et\u00a0<i><a title=\"La R\u00e9surrection (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_R%C3%A9surrection_(Mantegna)\">La R\u00e9surrection<\/a><\/i>\u00a0(1459), parties gauche et droite de la pr\u00e9delle, tempera sur bois,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Tours\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts_de_Tours\">Mus\u00e9e des Beaux-Arts de Tours<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Agonie dans le jardin (Mantegna, Londres)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Agonie_dans_le_jardin_(Mantegna,_Londres)\">Agonie au jardin des oliviers<\/a><\/i>\u00a0(vers 1459), tempera sur bois, 63\u00a0\u00d7\u00a080\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>, Londres<\/li>\n<li><i>Portrait d&rsquo;un homme<\/i>\u00a0(entre 1450 et 1460), sur bois, 32,3\u00a0\u00d7\u00a028,8\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Poldi Pezzoli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Poldi_Pezzoli\">Museo Poldi Pezzoli<\/a>, Milan<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c0_Mantoue_les_ann\u00e9es_sombres_\u00e0_compter_de_1460\"><span id=\".C3.80_Mantoue_les_ann.C3.A9es_sombres_.C3.A0_compter_de_1460\"><\/span>\u00c0 Mantoue les ann\u00e9es sombres \u00e0 compter de 1460<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Saint Bernardin de Sienne et deux anges (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Bernardin_de_Sienne_et_deux_anges_(Mantegna)\">Saint Bernardin de Sienne et deux anges<\/a><\/i>\u00a0(1460), 385\u00a0\u00d7\u00a0220\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>, Milan.<\/li>\n<li><i><a title=\"Saint Georges (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_Georges_(Mantegna)\">Saint Georges<\/a><\/i>\u00a0(vers 1460), tempera sur panneau, 66\u00a0\u00d7\u00a032\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Gallerie dell'Accademia de Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gallerie_dell%27Accademia_de_Venise\">Gallerie dell&rsquo;Accademia de Venise<\/a><\/li>\n<li><i>Portrait d&rsquo;un homme<\/i>\u00a0(vers 1460), bois,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>, Washington<\/li>\n<li><i><a title=\"Portrait du Cardinal Ludovico Trevisan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_du_Cardinal_Ludovico_Trevisan\">Portrait du Cardinal Ludovico Trevisan<\/a><\/i>\u00a0(vers 1459-1469), tempera sur bois, 44\u00a0\u00d7\u00a033\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9es d'\u00c9tat de Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9es_d%27%C3%89tat_de_Berlin\">Staatliche Museen<\/a>,\u00a0<a title=\"Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Berlin\">Berlin<\/a><\/li>\n<li><i>Portrait du Cardinal Gonzague<\/i><sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-42\">N 6<\/a><\/sup>\u00a0(v. 1460)\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Capodimonte de Naples\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Capodimonte_de_Naples\">Mus\u00e9e Capodimonte de Naples<\/a><\/li>\n<li><i><a title=\"La Mort de la Vierge (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Mort_de_la_Vierge_(Mantegna)\">La Mort de la Vierge<\/a><\/i>\u00a0(vers 1461), panneau, 54\u00a0\u00d7\u00a042\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">Mus\u00e9e du Prado<\/a>, Madrid\n<ul>\n<li>et sa partie sup\u00e9rieure du\u00a0<i>Christ recevant l&rsquo;\u00e2me de la Vierge<\/i>, pinacoth\u00e8que nationale de Ferrare (attest\u00e9e par\u00a0<a title=\"Roberto Longhi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roberto_Longhi\">Roberto Longhi<\/a>)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i><a title=\"La Pr\u00e9sentation au Temple (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Pr%C3%A9sentation_au_Temple_(Mantegna)\">La Pr\u00e9sentation au Temple<\/a><\/i>\u00a0(vers 1460-1466), tempera sur bois, 67\u00a0\u00d7\u00a086\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Staatliche Museen, Berlin<\/li>\n<li><i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant endormi<\/i>\u00a0(vers 1465-1470), huile sur toile, 43\u00a0\u00d7\u00a032\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Staatliche Museen, Berlin<\/li>\n<li><a title=\"Triptyque des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Triptyque_des_Offices\">Triptyque des Offices<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Adoration des mages<\/i>,\u00a0<i>Ascension<\/i>\u00a0(vers 1460) et\u00a0<i>Circoncision<\/i>\u00a0(vers 1464-1470), tempera sur panneaux, 86\u00a0\u00d7\u00a042,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">mus\u00e9e des Offices<\/a>, Florence (tableaux initialement cr\u00e9\u00e9s pour la chapelle du ch\u00e2teau San Giorgio avec la\u00a0<i>Mort de la Vierge<\/i>)<\/li>\n<li><i><a title=\"La Chambre des \u00c9poux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Chambre_des_%C3%89poux\">La Chambre des \u00c9poux<\/a><\/i>\u00a0(1465-1474),\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau Saint-Georges (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_Saint-Georges_(Mantoue)\">Ch\u00e2teau Saint-Georges<\/a>, dans le complexe du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Palazzo Ducale (Mantoue)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Palazzo_Ducale_(Mantoue)\">Palais ducal de Mantoue<\/a>\n<ul>\n<li><i>La Cour des Gonzague<\/i><sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-43\">N 7<\/a><\/sup>, paroi Nord<\/li>\n<li><i>Le marquis Ludovico accueille son fils le Cardinal Francesco<\/i><a title=\"Fichier:Andrea Mantegna 115.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Andrea_Mantegna_115.jpg\">, Chambre des Epoux<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i>Portrait de Charles de M\u00e9dicis<\/i>\u00a0(vers 1467), tempera sur panneau, 40,6\u00a0\u00d7\u00a029,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">Mus\u00e9e des Offices<\/a>, Florence<\/li>\n<li><i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>\u00a0(vers 1475), tempera sur toile, 42\u00a0\u00d7\u00a032\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Staatliche Museen, Berlin<\/li>\n<li><i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Saint S\u00e9bastien<\/a><\/i>\u00a0(1480) panneau, 255\u00a0\u00d7\u00a0140\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris<\/li>\n<li><i><a title=\"La Vierge aux ch\u00e9rubins\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_aux_ch%C3%A9rubins\">La Vierge aux ch\u00e9rubins<\/a><\/i>\u00a0(vers 1485), panneau, 88\u00a0\u00d7\u00a070\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">Pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>, Milan<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Triomphes de C\u00e9sar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Triomphes_de_C%C3%A9sar\">Les Triomphes de C\u00e9sar<\/a><\/i>\u00a0(vers 1486),\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Hampton Court\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Hampton_Court\">Hampton Court Palace<\/a>, Angleterre<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u00c0_partir_de_1490_les_liens_avec_Isabelle_d'Este_\u00e0_Mantoue\"><span id=\".C3.80_partir_de_1490_les_liens_avec_Isabelle_d.27Este_.C3.A0_Mantoue\"><\/span>\u00c0 partir de 1490 les liens avec Isabelle d&rsquo;Este \u00e0 Mantoue<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"La Lamentation sur le Christ mort (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Lamentation_sur_le_Christ_mort_(Mantegna)\">La Lamentation sur le Christ mort<\/a><\/i>\u00a0(vers 1490), tempera sur toile, 68\u00a0\u00d7\u00a081\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Pinacoth\u00e8que de Brera, Milan<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-44\">37<\/a><\/sup><\/li>\n<li><i><a title=\"La Madone de la carri\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Madone_de_la_carri%C3%A8re\">La Madone de la carri\u00e8re<\/a><\/i>\u00a0(1489-1490), tempera sur bois, 32 x 29,6\u00a0cm,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_Offices\">Mus\u00e9e des Offices<\/a>, Florence<\/li>\n<li><i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Saint S\u00e9bastien<\/a><\/i>\u00a0(1490), Ca d\u2019Oro, Venise<\/li>\n<li><i>Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>\u00a0(ann\u00e9es 1490), huile sur bois de 45\u00a0\u00d7\u00a036\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Museo Poldi Pezzoli, Milan<\/li>\n<li><i><a title=\"La Vierge \u00e0 l'Enfant (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_%C3%A0_l%27Enfant_(Mantegna)\">La Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant entre saint Jean-Baptiste et Marie-Madeleine<\/a><\/i>\u00a0(v. 1490-1505), tempera sur toile, 139\u00a0\u00d7\u00a0116,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>, Londres<\/li>\n<li><i><a title=\"La Vierge de la Victoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_de_la_Victoire\">La Vierge de la Victoire<\/a><\/i>, Vierge \u00e0 l&rsquo;Enfant entour\u00e9e de six saints et ador\u00e9e par\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fran\u00e7ois de Gonzague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_de_Gonzague\">Fran\u00e7ois de Gonzague<\/a>, Marquis de Mantoue (1495), tempera, 280\u00a0\u00d7\u00a0166\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris<\/li>\n<li><i>Sainte Famille<\/i>\u00a0(vers 1495-1500), tempera sur toile, 75,5\u00a0\u00d7\u00a061,5\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Galerie de Dresde.<\/li>\n<li><i><a title=\"Didon (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Didon_(Mantegna)\">Didon<\/a><\/i>, 65,3\u00a0\u00d7\u00a031,4\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0et\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Judith (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_(Mantegna)\">Judith<\/a><\/i>, 65\u00a0\u00d7\u00a031\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>\u00a0(1495-1500), tempera et or sur toile de lin,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Montr%C3%A9al\">mus\u00e9e des beaux-arts de Montr\u00e9al<\/a>, province du Qu\u00e9bec, Canada.<\/li>\n<li><i><a title=\"Judith tenant la t\u00eate d'Holopherne (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Judith_tenant_la_t%C3%AAte_d%27Holopherne_(Mantegna)\">Judith tenant la t\u00eate d&rsquo;Holopherne<\/a><\/i>\u00a0(1495), tempera \u00e0 l\u2019\u0153uf sur bois,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>, Washington, D.C.<\/li>\n<li><i><a title=\"Minerve chassant les Vices du jardin de la Vertu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Minerve_chassant_les_Vices_du_jardin_de_la_Vertu\">Minerve chassant les Vices du jardin de la Vertu<\/a><\/i>\u00a0(1497<sup id=\"cite_ref-:2_45-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:2-45\">38<\/a><\/sup>), huile sur toile, 160\u00a0\u00d7\u00a0192\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Louvre, Paris<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Parnasse (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Parnasse_(Mantegna)\">Le Parnasse<\/a><\/i>\u00a0(Mars et V\u00e9nus) (1497), toile, 160\u00a0\u00d7\u00a0192\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris<\/li>\n<li><i><a title=\"Retable Trivulzio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_Trivulzio\">Retable Trivulzio<\/a><\/i>\u00a0(1497), toile de 287\u00a0\u00d7\u00a0214\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Castello Sforzesco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Castello_Sforzesco\">Castello Sforzesco<\/a>, Milan<\/li>\n<li><i><a title=\"La Descente dans les limbes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Descente_dans_les_limbes\">La Descente dans les limbes<\/a><\/i>, 38,8\u00a0\u00d7\u00a042,3\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, vente Sotheby&rsquo;s 2003<sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-46\">N 8<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><i><a title=\"Ecce homo (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ecce_homo_(Mantegna)\">Ecce homo<\/a><\/i>\u00a0(1500), tempera et or sur toile tendue sur panneau,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Jacquemart-Andr%C3%A9\">Mus\u00e9e Jacquemart-Andr\u00e9<\/a>, Paris<\/li>\n<li><i><a title=\"Le Christ mort soutenu par deux anges (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Christ_mort_soutenu_par_deux_anges_(Mantegna)\">Le Christ mort soutenu par deux anges<\/a><\/i>\u00a0(1500), tempera sur bois de 78\u00a0\u00d7\u00a048\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Statens Museum for Kunst,\u00a0<a title=\"Copenhague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Copenhague\">Copenhague<\/a><\/li>\n<li><i>La Sainte Famille avec la famille du Baptiste<\/i>\u00a0(1504-1506), tempera \u00e0 la cas\u00e9ine et or sur toile 40\u00a0\u00d7\u00a0169\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, chapelle Saint-Jean-Baptiste, Basilica di Sant&rsquo;Andrea, Mantoue<\/li>\n<li><i>Le Bapt\u00eame du Christ<\/i>\u00a0(1504), tempera \u00e0 la cas\u00e9ine sur toile de 176\u00a0\u00d7\u00a0230\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, chapelle Saint-Jean-Baptiste, Basilica di Sant&rsquo;Andrea, Mantoue<\/li>\n<li><i><a title=\"Adoration des mages (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adoration_des_mages_(Mantegna)\">Adoration des mages<\/a><\/i>\u00a0(1495-1505), tempera sur lin, 48,6\u00a0\u00d7\u00a065,6\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Getty Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Getty_Center\">J-Paul Getty Museum<\/a>, Los Angeles<sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-47\">39<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Grisaille\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grisaille\">Grisailles<\/a>\u00a0sur fond de marbre \u00e9chiquet\u00e9<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-48\">N 9<\/a><\/sup>\u00a0en trompe-l&rsquo;\u0153il, en tempera \u00e0 la colle sur toile, National Gallery, Londres<sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-49\">40<\/a><\/sup>\u00a0:\n<ul>\n<li><i><a title=\"Samson et Dalila (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Samson_et_Dalila_(Mantegna)\">Samson et Dalila<\/a><\/i>\u00a0(1500)<\/li>\n<li><i>La Vestale Tuccia avec un tamis<\/i>\u00a0(symbole de chastet\u00e9), (1495-1506)<\/li>\n<li><i>Femme buvant<\/i>\u00a0ou\u00a0<i>Sophonisbe<\/i>\u00a0(1495-1506)<\/li>\n<li><i><a title=\"L'Introduction du culte de Cyb\u00e8le \u00e0 Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Introduction_du_culte_de_Cyb%C3%A8le_%C3%A0_Rome\">L&rsquo;Introduction du culte de Cyb\u00e8le \u00e0 Rome<\/a><\/i>\u00a0(1505-1506), de 73,5\u00a0\u00d7\u00a0268\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u0152uvres_picturales\"><span id=\".C5.92uvres_picturales\"><\/span>\u0152uvres picturales<\/h2>\n<\/div>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Divers \u0153uvres de Mantegna, \u00e9volution de style<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'Adoration des bergers, tempera sur panneau, New York, Metropolitan Museum of Art.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/41\/Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg\/326px-Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/41\/Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg\/489px-Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/41\/Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg\/652px-Andrea_Mantegna_The_Adoration_of_the_Shepherds.jpg 2x\" alt=\"L'Adoration des bergers, tempera sur panneau, New York, Metropolitan Museum of Art.\" width=\"223\" height=\"164\" data-file-width=\"3911\" data-file-height=\"2879\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"L'Adoration des bergers (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Adoration_des_bergers_(Mantegna)\">L&rsquo;Adoration des bergers<\/a><\/i>, tempera sur panneau,\u00a0<a title=\"New York\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/New_York\">New York<\/a>,\u00a0<a title=\"Metropolitan Museum of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Metropolitan_Museum_of_Art\">Metropolitan Museum of Art<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Saint Marc, tempera \u00e0 la cas\u00e9ine, Museum St\u00e4del, Francfort-sur-le-Main.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_087.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Andrea_Mantegna_087.jpg\/186px-Andrea_Mantegna_087.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Andrea_Mantegna_087.jpg\/279px-Andrea_Mantegna_087.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Andrea_Mantegna_087.jpg\/372px-Andrea_Mantegna_087.jpg 2x\" alt=\"Saint Marc, tempera \u00e0 la cas\u00e9ine, Museum St\u00e4del, Francfort-sur-le-Main.\" width=\"127\" height=\"164\" data-file-width=\"1064\" data-file-height=\"1374\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Saint Marc<\/i>, tempera \u00e0 la cas\u00e9ine, Museum St\u00e4del,\u00a0<a title=\"Francfort-sur-le-Main\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francfort-sur-le-Main\">Francfort-sur-le-Main<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Martyre de saint S\u00e9bastien, huile\/toile, Mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_088.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Andrea_Mantegna_088.jpg\/130px-Andrea_Mantegna_088.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Andrea_Mantegna_088.jpg\/195px-Andrea_Mantegna_088.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Andrea_Mantegna_088.jpg\/259px-Andrea_Mantegna_088.jpg 2x\" alt=\"Martyre de saint S\u00e9bastien, huile\/toile, Mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"89\" height=\"164\" data-file-width=\"1576\" data-file-height=\"2913\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Martyre de saint S\u00e9bastien<\/i>, huile\/toile,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Grisaille sur fond de marbre \u00e9chiquet\u00e9. D\u00e9tail de La circoncision de J\u00e9sus, Galerie des Offices.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_008.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Andrea_Mantegna_008.jpg\/195px-Andrea_Mantegna_008.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Andrea_Mantegna_008.jpg\/293px-Andrea_Mantegna_008.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Andrea_Mantegna_008.jpg\/391px-Andrea_Mantegna_008.jpg 2x\" alt=\"Grisaille sur fond de marbre \u00e9chiquet\u00e9. D\u00e9tail de La circoncision de J\u00e9sus, Galerie des Offices.\" width=\"133\" height=\"164\" data-file-width=\"1000\" data-file-height=\"1228\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Grisaille sur fond de marbre \u00e9chiquet\u00e9. D\u00e9tail de\u00a0<i>La circoncision de J\u00e9sus<\/i>, Galerie des Offices.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Madone de la carri\u00e8re, (1489). Peinture sur bois.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_104.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Andrea_Mantegna_104.jpg\/174px-Andrea_Mantegna_104.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Andrea_Mantegna_104.jpg\/262px-Andrea_Mantegna_104.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f9\/Andrea_Mantegna_104.jpg\/349px-Andrea_Mantegna_104.jpg 2x\" alt=\"La Madone de la carri\u00e8re, (1489). Peinture sur bois.\" width=\"119\" height=\"164\" data-file-width=\"1237\" data-file-height=\"1700\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>La Madone de la carri\u00e8re<\/i>, (1489). Peinture sur bois.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"La Vierge de la Victoire, v. 1496, tempera sur toile, mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg\/143px-Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg\/214px-Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f7\/Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg\/286px-Madonna_della_Vittoria_by_Mantegna.jpg 2x\" alt=\"La Vierge de la Victoire, v. 1496, tempera sur toile, mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"118\" height=\"198\" data-file-width=\"4270\" data-file-height=\"7172\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"La Vierge de la Victoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vierge_de_la_Victoire\">La Vierge de la Victoire<\/a><\/i>, v. 1496, tempera sur toile,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Parnasse, (1497). Tempera sur toile.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:La_Parnasse,_by_Andrea_Mantegna,_from_C2RMF_retouched.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/La_Parnasse%2C_by_Andrea_Mantegna%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/291px-La_Parnasse%2C_by_Andrea_Mantegna%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/La_Parnasse%2C_by_Andrea_Mantegna%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/436px-La_Parnasse%2C_by_Andrea_Mantegna%2C_from_C2RMF_retouched.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/La_Parnasse%2C_by_Andrea_Mantegna%2C_from_C2RMF_retouched.jpg\/582px-La_Parnasse%2C_by_Andrea_Mantegna%2C_from_C2RMF_retouched.jpg 2x\" alt=\"Le Parnasse, (1497). Tempera sur toile.\" width=\"240\" height=\"198\" data-file-width=\"15504\" data-file-height=\"12795\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Le Parnasse<\/i>, (1497). Tempera sur toile.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"L'Adoration des mages, d\u00e9trempe sur lin, vers 1495-1505, Los Angeles, Getty Center.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_(Italian_(Paduan)_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/Andrea_Mantegna_%28Italian_%28Paduan%29_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg\/306px-Andrea_Mantegna_%28Italian_%28Paduan%29_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/Andrea_Mantegna_%28Italian_%28Paduan%29_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg\/459px-Andrea_Mantegna_%28Italian_%28Paduan%29_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f5\/Andrea_Mantegna_%28Italian_%28Paduan%29_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg\/612px-Andrea_Mantegna_%28Italian_%28Paduan%29_-_Adoration_of_the_Magi_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"L'Adoration des mages, d\u00e9trempe sur lin, vers 1495-1505, Los Angeles, Getty Center.\" width=\"252\" height=\"198\" data-file-width=\"4221\" data-file-height=\"3309\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>L&rsquo;Adoration des mages<\/i>, d\u00e9trempe sur lin, vers 1495-1505,\u00a0<a title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\">Los Angeles<\/a>,\u00a0<a title=\"Getty Center\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Getty_Center\">Getty Center<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Martyre de saint S\u00e9bastien, version de 1456-1459 sur bois, Vienne, Kunsthistorisches Museum.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Andrea_Mantegna_089.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Andrea_Mantegna_089.jpg\/107px-Andrea_Mantegna_089.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Andrea_Mantegna_089.jpg\/161px-Andrea_Mantegna_089.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Andrea_Mantegna_089.jpg\/215px-Andrea_Mantegna_089.jpg 2x\" alt=\"Le Martyre de saint S\u00e9bastien, version de 1456-1459 sur bois, Vienne, Kunsthistorisches Museum.\" width=\"89\" height=\"198\" data-file-width=\"616\" data-file-height=\"1374\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Le Martyre de saint S\u00e9bastien<\/a><\/i>, version de 1456-1459 sur bois,\u00a0<a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Kunsthistorisches Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunsthistorisches_Museum\">Kunsthistorisches Museum<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<p>\u00a0<\/p>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Calvaire, partie centrale originale de la pr\u00e9delle du Retable de saint Z\u00e9non de V\u00e9rone, mus\u00e9e du Louvre.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mantegna,_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Mantegna%2C_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg\/333px-Mantegna%2C_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Mantegna%2C_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg\/499px-Mantegna%2C_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Mantegna%2C_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg\/665px-Mantegna%2C_Andrea_-_crucifixion_-_Louvre_from_Predella_San_Zeno_Altarpiece_Verona.jpg 2x\" alt=\"Le Calvaire, partie centrale originale de la pr\u00e9delle du Retable de saint Z\u00e9non de V\u00e9rone, mus\u00e9e du Louvre.\" width=\"251\" height=\"181\" data-file-width=\"1904\" data-file-height=\"1374\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Le Calvaire<\/i>, partie centrale originale de la pr\u00e9delle du\u00a0<i><a title=\"Retable de San Zeno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable_de_San_Zeno\">Retable de saint Z\u00e9non de V\u00e9rone<\/a><\/i>,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Place_de_Mantegna_et_h\u00e9ritage\"><span id=\"Place_de_Mantegna_et_h.C3.A9ritage\"><\/span>Place de Mantegna et h\u00e9ritage<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mantegna est appr\u00e9ci\u00e9 en dehors de Mantoue de son vivant\u00a0: l&rsquo;impact de son atelier, qui fait \u00e9cole, est tel, que, par exemple, lorsque le\u00a0<i><a title=\"Saint S\u00e9bastien (Mantegna)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint_S%C3%A9bastien_(Mantegna)\">Saint S\u00e9bastien<\/a><\/i>\u00a0arrive \u00e0\u00a0<a title=\"Aigueperse (Puy-de-D\u00f4me)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aigueperse_(Puy-de-D%C3%B4me)\">Aigueperse<\/a>, en\u00a0<a title=\"Auvergne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auvergne\">Auvergne<\/a>, sur les terres des\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re maison de Bourbon-Montpensier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_maison_de_Bourbon-Montpensier\">Bourbon-Montpensier<\/a>, l&rsquo;aristocratie parisienne s&rsquo;en \u00e9meut. Le cardinal\u00a0<a title=\"Georges d'Amboise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georges_d%27Amboise\">Georges d&rsquo;Amboise<\/a>\u00a0le qualifie m\u00eame en 1499 de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0premier peintre du monde\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-50\">41<\/a><\/sup>. Il incarne, avant\u00a0<a title=\"L\u00e9onard de Vinci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9onard_de_Vinci\">L\u00e9onard de Vinci<\/a>, le g\u00e9nie renaissant.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Giorgio Vasari\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giorgio_Vasari\">Giorgio Vasari<\/a>, dans son ouvrage\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Le Vite\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Vite\">Le Vite<\/a><\/i>, fait d\u00e8s 1550 l\u2019\u00e9loge de Mantegna, malgr\u00e9 quelques r\u00e9serves sur l\u2019homme. Il s\u2019est tr\u00e8s bien entendu avec ses camarades lorsqu\u2019il apprend le m\u00e9tier \u00e0 Padoue et conserve des liens solides d\u2019amiti\u00e9 avec deux d&rsquo;entre eux\u00a0: Dario da Trevigi et\u00a0<a title=\"Marco Zoppo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marco_Zoppo\">Marco Zoppo<\/a>. Mantegna prend des habitudes de ce qui lui cause parfois des difficult\u00e9s financi\u00e8res et il doit parfois faire valoir ses droits aupr\u00e8s des Gonzague.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par la solidit\u00e9 de son go\u00fbt pour l\u2019Antiquit\u00e9, Mantegna surpasse tous ses contemporains. L&rsquo;influence de Mantegna est tr\u00e8s nette sur le style et les tendances de tout l\u2019art italien de son \u00e9poque. Elle est \u00e9vidente sur les premi\u00e8res \u0153uvres de\u00a0<a title=\"Giovanni Bellini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Bellini\">Giovanni Bellini<\/a>, son beau-fr\u00e8re.\u00a0<a title=\"Albrecht D\u00fcrer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albrecht_D%C3%BCrer\">Albrecht D\u00fcrer<\/a>\u00a0a subi l\u2019influence de son style au cours de ses deux voyages en Italie. L\u00e9onard de Vinci a pris de Mantegna les motifs d\u00e9coratifs avec des festons et des fruits.\u00a0<a title=\"Le Corr\u00e8ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Corr%C3%A8ge\">Le Corr\u00e8ge<\/a>, mais aussi\u00a0<a title=\"Giulio Romano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giulio_Romano\">Giulio Romano<\/a>, entre autres, pay\u00e8rent leurs dettes au ma\u00eetre.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">On consid\u00e8re que l&rsquo;apport principal de Mantegna est l&rsquo;introduction de l&rsquo;illusionnisme spatial, tant dans les fresques que dans les peintures de\u00a0<i><a title=\"Conversation sacr\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conversation_sacr%C3%A9e\">Conversation sacr\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0: son influence dans la d\u00e9coration des plafonds s\u2019est poursuivie pendant presque trois si\u00e8cles. \u00c0 partir du plafond en\u00a0<a title=\"Trompe-l'\u0153il\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trompe-l%27%C5%93il\">trompe-l&rsquo;\u0153il<\/a>\u00a0de la\u00a0<i>Chambre des \u00c9poux<\/i>,\u00a0<a title=\"Le Corr\u00e8ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Corr%C3%A8ge\">Le Corr\u00e8ge<\/a>\u00a0a d\u00e9velopp\u00e9 les recherches de celui qui avait \u00e9t\u00e9 son ma\u00eetre et son collaborateur dans l\u2019\u00e9laboration de perspectives, aboutissant au chef-d\u2019\u0153uvre qu\u2019est le d\u00f4me de la cath\u00e9drale de\u00a0<a title=\"Parme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Parme\">Parme<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Par sa capacit\u00e9 \u00e0 transposer efficacement le mythe politique en cours d&rsquo;\u00e9laboration \u00e0 Mantoue, comme il apparait dans la\u00a0<i>Chambre des \u00c9poux<\/i>, Mantegna est consid\u00e9r\u00e9 comme l&rsquo;un des fondateurs de la peinture id\u00e9ologique la\u00efque et comme l&rsquo;inventeur du \u00ab\u00a0paysage compos\u00e9\u00a0\u00bb moderne o\u00f9 la nature est transparente \u00e0 l&rsquo;histoire humaine<sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-51\">42<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il invente dans une large mesure, dans le\u00a0<i>Studiolo<\/i>\u00a0d&rsquo;Isabelle d&rsquo;Este, les principes fondamentaux de la peinture mythologique<sup id=\"cite_ref-:2_45-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:2-45\">38<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, il appara\u00eet comme le plus grand peintre italien du si\u00e8cle pr\u00e9c\u00e9dent, notamment du fait de la renomm\u00e9e de son cycle de peintures sur\u00a0<i>le Triomphe de C\u00e9sar<\/i>.\u00a0<a title=\"Baldassare Castiglione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baldassare_Castiglione\">Baldassare Castiglione<\/a>\u00a0et l&rsquo;<a title=\"L'Arioste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27Arioste\">Arioste<\/a>\u00a0ne tarissent pas d&rsquo;\u00e9loges \u00e0 son propos<sup id=\"cite_ref-:0_25-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-:0-25\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mantegna est collectionn\u00e9 durant tout le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"17\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0et le d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, par le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Cardinal de Richelieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cardinal_de_Richelieu\">cardinal de Richelieu<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mazarin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mazarin\">Mazarin<\/a>,\u00a0<a title=\"Pierre Crozat\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Crozat\">Pierre Crozat<\/a>, le\u00a0<a title=\"Philippe d'Orl\u00e9ans (1674-1723)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_d%27Orl%C3%A9ans_(1674-1723)\">duc d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>&#8230; Il est red\u00e9couvert peu avant 1800, par une nouvelle g\u00e9n\u00e9ration de collectionneurs. Son impact est alors sensible sur le d\u00e9veloppement du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Classicisme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Classicisme\">classicisme<\/a>\u00a0et l&rsquo;art de\u00a0<a title=\"Jacques-Louis David\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Louis_David\">Jacques-Louis David<\/a>\u00a0en particulier. Au moment, o\u00f9 au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, surgit la\u00a0<a title=\"Modernit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Modernit%C3%A9\">modernit\u00e9<\/a>, des peintres comme\u00a0<a title=\"Edgar Degas\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Edgar_Degas\">Edgar Degas<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Gustave Moreau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gustave_Moreau\">Gustave Moreau<\/a>\u00a0s&rsquo;enthousiasment pour lui. Au printemps 1900,\u00a0<a title=\"Marcel Proust\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcel_Proust\">Marcel Proust<\/a>\u00a0d\u00e9couvre les fresques peintes par Mantegna dans la chapelle Ovetari de l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00c9glise des \u00e9r\u00e9mitiques de Padoue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_des_%C3%A9r%C3%A9mitiques_de_Padoue\">\u00e9glise des \u00e9r\u00e9mitiques de Padoue<\/a>\u00a0; il y fait plusieurs fois r\u00e9f\u00e9rence, dans sa correspondance et dans\u00a0<i><a title=\"\u00c0 la recherche du temps perdu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%80_la_recherche_du_temps_perdu\">\u00c0 la recherche du temps perdu<\/a><\/i>\u00a0(tome II)<sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-52\">43<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Depuis 1945, l&rsquo;artiste renaissant fait l&rsquo;objet de plusieurs expositions parmi lesquelles celle de Mantoue en 1961, de New York et Londres en 1992, plusieurs en Italie en 2006 pour f\u00eater le cinq-centi\u00e8me anniversaire de sa mort (\u00e0 l&rsquo;occasion desquelles\u00a0<a title=\"Giovanni Agosti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Agosti\">Giovanni Agosti<\/a>\u00a0publie un ouvrage de r\u00e9f\u00e9rence sur Mantegna) et celle de Paris au\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0en 2008<sup id=\"cite_ref-53\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-53\">44<\/a><\/sup><sup class=\"reference cite_virgule\">,<\/sup><sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-54\">45<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Des mus\u00e9es r\u00e9put\u00e9s poss\u00e8dent ses \u0153uvres\u00a0: la\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>, la\u00a0<a title=\"Pinacoth\u00e8que de Brera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pinacoth%C3%A8que_de_Brera\">pinacoth\u00e8que de Brera<\/a>, le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e Poldi Pezzoli\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Poldi_Pezzoli\">mus\u00e9e Poldi Pezzoli<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">mus\u00e9e du Louvre<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, le\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">mus\u00e9e du Prado<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Madrid\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Madrid\">Madrid<\/a>, le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Budapest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Budapest\">mus\u00e9e des beaux-arts de Budapest<\/a>\u00a0etc.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\">\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-1\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Plus rarement francis\u00e9 en \u00ab\u00a0Le Mant\u00e8gne\u00a0\u00bb ou \u00ab\u00a0Andr\u00e9 Mant\u00e8gne\u00a0\u00bb, par exemple chez\u00a0<a title=\"Stendhal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stendhal\">Stendhal<\/a>, dans son essai sur les\u00a0<i>\u00c9coles italiennes de peinture<\/i>, et chez\u00a0<a title=\"Andr\u00e9 Suar\u00e8s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Suar%C3%A8s\">Andr\u00e9 Suar\u00e8s<\/a>\u00a0dans\u00a0<i><a title=\"Le Voyage du condotti\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Voyage_du_condotti%C3%A8re\">Le Voyage du condotti\u00e8re<\/a><\/i>\u00a0(1932).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-3\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Une inscription relev\u00e9e par un proche t\u00e9moin de cette \u00e9poque et de cette r\u00e9gion,\u00a0<a title=\"Bernardino Scardeone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernardino_Scardeone\">Bernardino Scardeone<\/a>, sur un retable destin\u00e9 \u00e0 l&rsquo;<a class=\"new\" title=\"\u00c9glise Sainte-Sophie (Padoue) (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%89glise_Sainte-Sophie_(Padoue)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u00e9glise Sainte-Sophie de Padoue<\/a>, perdu, permet d&rsquo;indiquer cette date\u00a0:\u00a0<span class=\"lang-la\" lang=\"la\"><i>Andreas Mantinea Pat[avii] an[no] septem et decem natus sua manu pinxit M.CCCC.XLVIII<\/i>\u00a0(\u00ab\u00a0Andrea Mantegna, de Padoue, a peint [ce tableau] de sa main \u00e0 17 ans en 1448\u00a0\u00bb.)<\/span>, in\u00a0<i>De antiquitate urbis Patavii, et claris civibus Patavinis libri tres, in quindecim classes distincti. Ejusdem appendix de sepulchris insignibus exterorum Patavii jacentium<\/i>, B\u00e2le, Nikolaus Bischof, 1560.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-7\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;usage est fr\u00e9quent \u00e0 cette \u00e9poque\u00a0: un gar\u00e7on qui r\u00e9v\u00e8le un certain talent est alors c\u00e9d\u00e9 par la famille \u00e0 un ma\u00eetre d&rsquo;atelier contre une somme d&rsquo;argent. Le fait est rapport\u00e9 par l&rsquo;historien d&rsquo;art\u00a0<a title=\"Jacques-\u00c9douard Berger\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-%C3%89douard_Berger\">Jacques-\u00c9douard Berger<\/a>\u00a0dans le cadre du cycle de conf\u00e9rences,\u00a0<i>Pour l&rsquo;Art<\/i>, donn\u00e9e \u00e0 Lausanne le 27 novembre 1984 intitul\u00e9e \u00ab\u00a0La Renaissance europ\u00e9enne, 4 \u2014 Andrea Mantegna, le temps retrouv\u00e9\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-Berger1984_6-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_note-Berger1984-6\">4<\/a><\/sup>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-14\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Le Museo antoniano est situ\u00e9 juste \u00e0 c\u00f4t\u00e9 de la basilique.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-18\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Par comparaison, le salaire moyen annuel d&rsquo;un\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre ma\u00e7on\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_ma%C3%A7on\">ma\u00eetre ma\u00e7on<\/a>\u00a0dans cette r\u00e9gion se situe \u00e0\u00a0<span class=\"nowrap\">75 sequins<\/span>\u00a0\u2014 (en) Paul F. Grendler,\u00a0<i>Printing and censorship<\/i>,\u00a0<a title=\"Cambridge University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cambridge_University_Press\">Cambridge University Press<\/a>, 1988,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span class=\"nowrap\">30-31<\/span>\u00a0(note 4).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-42\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Voir\u00a0<a title=\"Fichier:Andrea Mantegna 111.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Andrea_Mantegna_111.jpg\">Pr\u00e9lat, Maison de Gonzague, Capodimonte<\/a>\u00a0sur Commons.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-43\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Voir\u00a0<a title=\"Fichier:Andrea Mantegna - The Court of Gonzaga - WGA14000.jpg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Andrea_Mantegna_-_The_Court_of_Gonzaga_-_WGA14000.jpg\">La Cour des Gonzague, Chambre des \u00e9poux<\/a>\u00a0sur Commons.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-46\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Adjug\u00e9e aux ench\u00e8res, en janvier 2003 \u00e0 New York (Sotheby&rsquo;s), pour 28 millions de $<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-48\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Marbre feint, repr\u00e9sentation des divers accidents du marbre<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<p>R\u00e9f\u00e9rences :\u00a0<\/p>\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-Faure-2\"><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0L&rsquo;Art renaissant. Venise\u00a0\u00bb, in\u00a0<a title=\"\u00c9lie Faure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lie_Faure\">\u00c9lie Faure<\/a>\u00a0(1926),\u00a0<i>Histoire de l&rsquo;art<\/i>, Paris, Livre de Poche, 1976, tome 3,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">pp.<\/abbr>\u00a0184-188<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Pauli20018-9-4\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Pauli20018-9_4-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Pauli20018-9_4-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Pauli20018-9_4-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Pauli20018-9_4-3\">d<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Pauli20018-9_4-4\">e<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#Pauli2001\">Pauli 2001<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a08-9.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Agosti20085-11-5\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Agosti20085-11_5-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Agosti20085-11_5-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Agosti20085-11_5-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#Agosti2008\">Agosti 2008<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a05-11.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Berger1984-6\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Berger1984_6-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Berger1984_6-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.bergerfoundation.ch\/\" rel=\"nofollow\"><i>Berger Foundation<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.bergerfoundation.ch%2F\">archive<\/a>]<\/small>, site officiel.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Rossetti1911602-8\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Rossetti1911602_8-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Rossetti1911602_8-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Rossetti1911602_8-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Rossetti1911602_8-3\">d<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Rossetti1911602_8-4\">e<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Rossetti1911602_8-5\">f<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#Rossetti1911\">Rossetti 1911<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0602.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Giovambattista Rossetti,\u00a0<i>Descrizione delle pitture, sculture, ed architetture di Padova<\/i>, Padoue, Stamperia del Seminario, MDCCLXXX [1780].<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-10\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.louvre.fr\/18h30andrea-mantegna-et-les-fresques-de-la-chapelle-ovetari-dans-leglise-des-eremitani-padoue\" rel=\"nofollow\">Reconstitution num\u00e9rique des fresques de la chapelle<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.louvre.fr%2F18h30andrea-mantegna-et-les-fresques-de-la-chapelle-ovetari-dans-leglise-des-eremitani-padoue\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<i>louvre.fr<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Camesasca-11\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Camesasca_11-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Ettore Camesasca, \u00ab\u00a0Mantegna\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>Pittori del Rinascimento<\/i>, Florence, Scala, 2007,\u00a0<span class=\"nowrap\"><abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">pp.<\/abbr>\u00a0327-328, 386<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-12\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Marcello Toffanello,\u00a0<i>Le Arti a Ferrara nel Quattrocento<\/i>, Ferrara, 2010.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-13\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Federico Zeri, Elisabeth E. Gardner (direction),\u00a0<i>Italian, Painting. A catalogue of the Collection of the Metropolitan Museum of Art. North Italian School<\/i>, Vicenza, Neri Pozza Editore, 1986,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">35-37<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.treccani.it\/enciclopedia\/ansuino-da-forli\/\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Ansuino da Forl\u00ec\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.treccani.it%2Fenciclopedia%2Fansuino-da-forli%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur\u00a0<i>treccani.it<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Paccagnini-16\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Paccagnini_16-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Paccagnini_16-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Giovanni Paccagnini,\u00a0<i>Andrea Mantegna, Catalogo della mostra a cura (Comitato della mostra di Andrea Mantegna)<\/i>, Venise, Nero Pozzi, 1961,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a018.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-17\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/data.bnf.fr\/16076638\/andrea_mantegna_retable_de_saint_zenon\/\" rel=\"nofollow\"><i>Retable de saint Z\u00e9non<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdata.bnf.fr%2F16076638%2Fandrea_mantegna_retable_de_saint_zenon%2F\">archive<\/a>]<\/small>, sur\u00a0<i>data.bnf.fr<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:1-19\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:1_19-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:1_19-1\">b<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:1_19-2\">c<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Cassagnes-Brouquet,_Bernard_Doumerc2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sophie_Cassagnes-Brouquet,_Bernard_Doumerc2011\" class=\"ouvrage\">Sophie Cassagnes-Brouquet, Bernard Doumerc,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Condotti\u00e8res, Capitaines, princes et m\u00e9c\u00e8nes en Italie,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u2009\u2013\u2009<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite>, Paris,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions Ellipses\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_Ellipses\">Ellipses<\/a>,\u00a0<time>2011<\/time>, 551\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7298-6345-6\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7298-6345-6\"><span class=\"nowrap\">978-2-7298-6345-6<\/span><\/a>)<\/small>, Princes et m\u00e9c\u00e8nes (page 433)<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-20\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.casadelmantegna.it\/index.html\" rel=\"nofollow\">Casa del Mantegna<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.casadelmantegna.it%2Findex.html\">archive<\/a>]<\/small>, site officiel.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-21\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Roberto Brunelli (direction),\u00a0<i>Un collezionista mantovano del Rinascimento. Il vescovo Ludovico Gonzaga nel V centenario della morte<\/i>, actes du colloque du 29 janvier 2011, Mantoue, Publi Paolini, 2011,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a090.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-22\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">L&rsquo;atelier des chercheurs, \u00ab\u00a0Mathias Corvin chasseur de couronnes\u00a0\u00bb, in:\u00a0<i>L&rsquo;Histoire<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0514, d\u00e9cembre 2023,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a061.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-23\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0G. Pozzi et G. Gianella, \u00ab\u00a0Scienza antiquaria e letteratura. Il Feliciano. Il Colonna\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>Storia della cultura veneta<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a03.1, Vicenza, Neri Pozza, 1980.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Fr\u00e9d\u00e9rique Lemerle et Yves Pauwels, \u00ab\u00a0L&rsquo;art de la perspective\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>Le Monde de l&rsquo;art<\/i>, Paris,\u00a0<a title=\"Encyclop\u00e6dia Universalis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A6dia_Universalis\">Universalis<\/a>, 2004,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">515-517<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:0-25\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:0_25-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:0_25-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:0_25-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:0_25-3\">d<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:0_25-4\">e<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"FurlottiRebecchini2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Barbara_FurlottiGuido_Rebecchini2008\" class=\"ouvrage\">Barbara Furlotti et Guido Rebecchini (<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;italien),\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;art \u00e0 Mantoue<\/cite>, Paris, Hazan,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-10\" data-sort-value=\"2008-10\">octobre 2008<\/time>, 270\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-7541-0016-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-7541-0016-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-7541-0016-8<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-26\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Caroline Elam, \u00ab\u00a0Les Triomphes de Mantegna\u00a0: la forme et la vie\u00a0\u00bb, in Giovanni Agosti et Dominique Thi\u00e9baut (dir.),\u00a0<i>Mantegna (1431-1506)<\/i>, Paris, Mus\u00e9e du Louvre \u00e9ditions\/Hazan, 2008,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0363.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-27\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Stendhal2015\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Stendhal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stendhal\">Stendhal<\/a>,\u00a0<cite>\u00ab\u00a0\u00c9coles de Lombardie\u00a0: \u00c9cole de Mantoue\u00a0\u00bb<\/cite>, dans Stendhal,\u00a0<cite class=\"italique\">\u00c9coles italiennes de peinture\u00a0: tome I, II et III<\/cite>, Arvensa Editions,\u00a0<time>2015<\/time>, 900\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9791027305070\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9791027305070\"><span class=\"nowrap\">9791027305070<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=nk0hCwAAQBAJ&amp;pg=PA245\" rel=\"nofollow\">pr\u00e9sentation en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3Dnk0hCwAAQBAJ%26pg%3DPA245\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Kristeller1901375-378-28\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Kristeller1901375-378_28-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#Kristeller1901\">Kristeller 1901<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0375-378.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-29\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Suzanne Boorsch et John Marciari,\u00a0<i>Master Drawings from the Yale University Art Gallery<\/i>, New Haven, Yale University Art Gallery, 2006.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-30\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Suzanne Boorsch, \u00ab\u00a0Mantegna graveur\u00a0\u00bb, in Giovanni Agosti et Dominique Thi\u00e9baut (dir.),\u00a0<i>Mantegna, 1431-1506<\/i>, catalogue de l&rsquo;exposition du mus\u00e9e du Louvre, Paris, Louvre \u00e9ditions\/Hazan, 2008\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/9782754103107\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/9782754103107\"><span class=\"nowrap\">9782754103107<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Lambert2000188-217-31\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-1\">b<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-2\">c<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-3\">d<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-4\">e<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-5\">f<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-6\">g<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-Lambert2000188-217_31-7\">h<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#Lambert2000\">Lambert 2000<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0188-217.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-MiniLouvre-32\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-MiniLouvre_32-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-MiniLouvre_32-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/mini-site.louvre.fr\/mantegna\/acc\/xmlfr\/section_6_2.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Mantegna et la gravure\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmini-site.louvre.fr%2Fmantegna%2Facc%2Fxmlfr%2Fsection_6_2.html\">archive<\/a>]<\/small>, notice p\u00e9dagogique de l&rsquo;exposition\u00a0<i>Mantegna<\/i>\u00a0au mus\u00e9e du Louvre (2008).<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-33\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">G\u00e9rald Chaix,\u00a0<i>La Renaissance, des ann\u00e9es 1470 aux ann\u00e9es 1560<\/i>, Tours, Sedes, 2002 \u2014\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=DeNt-60t1XYC&amp;lpg=PP1&amp;hl=fr&amp;pg=PT1#v=onepage&amp;q&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">lire extrait en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DDeNt-60t1XYC%26lpg%3DPP1%26hl%3Dfr%26pg%3DPT1%23v%3Donepage%26q%26f%3Dfalse\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-thi\u00e9baut-34\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-thi%C3%A9baut_34-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-thi%C3%A9baut_34-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">D. Thi\u00e9baut,\u00a0<i>Mantegna, une voix unique dans un \u00e2ge d&rsquo;or<\/i>, Dossier de l&rsquo;art, 2008\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0156,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">2-15<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-35\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.larousse.fr\/encyclopedie\/peinture\/estampe\/152086\" rel=\"nofollow\"><cite>Estampe &#8211; Le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.larousse.fr%2Fencyclopedie%2Fpeinture%2Festampe%2F152086\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Encyclop\u00e9die Larousse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die_Larousse\">Encyclop\u00e9die Larousse<\/a><\/span>\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2015-04-11\" data-sort-value=\"2015-04-11\">11 avril 2015<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-36\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Dagen2008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Philippe_Dagen2008\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Philippe Dagen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_Dagen\">Philippe Dagen<\/a>, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/culture\/article\/2008\/09\/26\/peinture-l-oeuvre-obstinee-de-mantegna_1099991_3246.html\" rel=\"nofollow\"><cite>L&rsquo;\u0153uvre obstin\u00e9e de Mantegna<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fculture%2Farticle%2F2008%2F09%2F26%2Fpeinture-l-oeuvre-obstinee-de-mantegna_1099991_3246.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb,\u00a0<a title=\"Le Monde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Monde\">Le Monde<\/a>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-09-26\" data-sort-value=\"2008-09-26\">26 septembre 2008<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\">ISSN<\/a>\u00a0<span class=\"plainlinks noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/portal.issn.org\/resource\/issn\/1950-6244\" rel=\"nofollow\">1950-6244<\/a><\/span>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-05-18\" data-sort-value=\"2018-05-18\">18 mai 2018<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-37\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Galichon1861\" class=\"ouvrage\"><span id=\"\u00c9mile_Galichon1861\" class=\"ouvrage\"><a class=\"new\" title=\"\u00c9mile Galichon (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=%C3%89mile_Galichon&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u00c9mile\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Galichon<\/span><\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Observations sur le recueil d&rsquo;estampes du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle improprement appel\u00e9 Giuoco di Tarocchi<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><a title=\"Gazette des beaux-arts\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gazette_des_beaux-arts\">Gazette des beaux-arts<\/a><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"tome\">t.<\/abbr>\u00a0IX,\u200e\u00a0<time>1861<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0146\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k203073r\/f144\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k203073r%2Ff144\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-38\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Telle est la th\u00e8se la plus r\u00e9cente d\u00e9velopp\u00e9e par Kristen Lippincott, in \u00ab\u00a0&lsquo;Mantegna&rsquo;s Tarocchi&rsquo;\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Print Quarterly<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a03, 4, 1986.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-39\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/nga.gov.au\/Exhibition\/RENAISSANCE\/Default.cfm?IRN=202359&amp;BioArtistIRN=11995&amp;MnuID=3&amp;GalID=AUD&amp;ViewID=2\" rel=\"nofollow\">Site de la National Gallery d&rsquo;Australie<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fnga.gov.au%2FExhibition%2FRENAISSANCE%2FDefault.cfm%3FIRN%3D202359%26BioArtistIRN%3D11995%26MnuID%3D3%26GalID%3DAUD%26ViewID%3D2\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-40\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Grubb1996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Nancy_Grubb1996\" class=\"ouvrage\">Nancy\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Grubb<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Figures d\u2019anges\u00a0: Messagers c\u00e9lestes \u00e0 travers les arts<\/cite>, Editions Abbeville,\u00a0<time>1996<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-87946-082-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-87946-082-4\"><span class=\"nowrap\">2-87946-082-4<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0113<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-41\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-41\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Guillou1995\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Fran\u00e7ois_Guillou1995\" class=\"ouvrage\">Jean-Fran\u00e7ois\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Guillou<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les Grands Classiques de la Peinture<\/cite>, Editions Solar,\u00a0<time>1995<\/time>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-263-02329-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-263-02329-1\"><span class=\"nowrap\">2-263-02329-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0125<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-44\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La nouvelle pr\u00e9sentation de ce tableau \u00e0 Brera, confi\u00e9e u cin\u00e9aste Olmi, avec un accrochage du tableau sans encadrement \u00e0 67 cm du sol, suscite une pol\u00e9mique \u00e0 Milan et dans les milieux de Lotre. Voir\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/culture\/article\/2014\/02\/13\/le-coup-du-christ_4366022_3246.html\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Le Coup du Christ\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fculture%2Farticle%2F2014%2F02%2F13%2Fle-coup-du-christ_4366022_3246.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur\u00a0<i>lemonde.fr<\/i><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:2-45\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:2_45-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-:2_45-1\">b<\/a><\/sup>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Arasse,\u00a0<i>L&rsquo;Homme en perspective<\/i>, p.124<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-47\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.getty.edu\/art\/gettyguide\/artObjectDetails?artobj=900&amp;handle=li\" rel=\"nofollow\">J-Paul Getty Museum<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.getty.edu%2Fart%2Fgettyguide%2FartObjectDetails%3Fartobj%3D900%26handle%3Dli\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-49\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.nationalgallery.org.uk\/cgi-bin\/WebObjects.exe\/CollectionSearch.woa\/wa\/newQuery?searchTerm=mantegna&amp;searchButton=Go\" rel=\"nofollow\">Notice de la National Gallery sur les \u00e9crits de Ronald Lightbown.\u00a0<i>Mantegna<\/i>. Oxford: Phaidon &amp; Christies, 1986, 21<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.nationalgallery.org.uk%2Fcgi-bin%2FWebObjects.exe%2FCollectionSearch.woa%2Fwa%2FnewQuery%3FsearchTerm%3Dmantegna%26searchButton%3DGo\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-50\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Henri Loyrette\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Loyrette\">Henri Loyrette<\/a>, in\u00a0<i>Mantegna<\/i>\u00a0(2008),\u00a0<i>op. cit.<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-51\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-51\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Arasse,\u00a0<i>L&rsquo;Homme en perspective<\/i>, p.123<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-52\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/expositions.bnf.fr\/proust\/grand\/113.htm\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Proust, l&rsquo;\u00e9criture et les arts\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fexpositions.bnf.fr%2Fproust%2Fgrand%2F113.htm\">archive<\/a>]<\/small>, exposition \u00e0 la BNF (Paris) du 9 novembre 1999 au 6 f\u00e9vrier 2000.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-53\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-53\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/mini-site.louvre.fr\/mantegna\/acc\/xmlfr\/section_1_7.html\" rel=\"nofollow\">Notice sur l&rsquo;exposition Andrea Mantegna au mus\u00e9e du Louvre du 26 septembre 2008 au 5 janvier 2009<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmini-site.louvre.fr%2Fmantegna%2Facc%2Fxmlfr%2Fsection_1_7.html\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andrea_Mantegna#cite_ref-54\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">A. Galansino, \u00ab\u00a0Mantegna au fil des si\u00e8cles\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Dossier de l&rsquo;art<\/i>\u00a0156, 2008,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">16-19<\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Gian Marco Cavalli\u00a0(attribu\u00e9),\u00a0Andrea Mantegna, buste en bronze,\u00a0basilique Saint-Andr\u00e9 de Mantoue, chapelle Mantegna. Andrea MantegnaN 1, n\u00e9 vers\u00a01431\u00a0\u00e0\u00a0Isola di Carturo\u00a0et mort le\u00a013 septembre\u00a01506\u00a0\u00e0\u00a0Mantoue, est un\u00a0graveur\u00a0et\u00a0peintre italien\u00a0de la\u00a0Premi\u00e8re Renaissance\u00a0qui a rompu d\u00e9finitivement avec le\u00a0style gothique\u00a0en plein milieu du\u00a0XVe\u00a0si\u00e8cle, sans se d\u00e9partir de cette attitude tout au long de sa vie. Marqu\u00e9 par [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14069,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14064","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14064"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14070,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14064\/revisions\/14070"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}