{"id":14016,"date":"2024-09-24T12:49:32","date_gmt":"2024-09-24T10:49:32","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=14016"},"modified":"2024-09-24T12:55:23","modified_gmt":"2024-09-24T10:55:23","slug":"le-gothique-international","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/le-gothique-international\/","title":{"rendered":"Le Gothique International"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 10px;\"><em><strong>Image mise en avant :<\/strong> <a title=\"Colart de Laon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colart_de_Laon\">Colart de Laon<\/a>, \u00ab\u00a0Pri\u00e8re au Jardin des Oliviers, o\u00f9 le donateur\u00a0<a title=\"Louis Ier d'Orl\u00e9ans\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Ier_d%27Orl%C3%A9ans\">Louis Ier d&rsquo;Orl\u00e9ans<\/a>\u00ab\u00a0, vers 1405-1408,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Prado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Prado\">Mus\u00e9e du Prado<\/a><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international\">Le\u00a0<b>gothique international<\/b><\/a>\u00a0(ou\u00a0<b>style international<\/b>, ou\u00a0<b>art europ\u00e9en vers 1400<\/b><sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-1\">1<\/a><\/sup>) est une phase tardive de l&rsquo;<a title=\"Art gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_gothique\">art gothique<\/a>\u00a0qui s&rsquo;est simultan\u00e9ment d\u00e9velopp\u00e9e sur les terres\u00a0<a title=\"\u00c9cole franco-flamande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_franco-flamande\">franco-flamandes<\/a>, en\u00a0<a title=\"Histoire de la Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_la_Bourgogne\">Bourgogne<\/a>, en\u00a0<a title=\"Boh\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boh%C3%AAme\">Boh\u00eame<\/a>\u00a0et dans le nord de l&rsquo;Italie entre la fin du\u00a0<a title=\"XIVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0et le d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-2\">2<\/a><\/sup>\u00a0avant de se propager largement \u00e0 travers l&rsquo;ensemble de l&rsquo;Europe occidentale et centrale, justifiant ainsi le nom donn\u00e9 \u00e0 cette p\u00e9riode par l&rsquo;<a title=\"Histoire de l'art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_l%27art\">historien d&rsquo;art<\/a>\u00a0fran\u00e7ais\u00a0<a title=\"Louis Courajod\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Courajod\">Louis Courajod<\/a>\u00a0\u00e0 la fin du\u00a0<a title=\"XIXe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XIXe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a><sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-3\">3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ce style, nomm\u00e9 \u00ab\u00a0<i><span class=\"lang-de\" lang=\"de\">weicher Stil<\/span><\/i>\u00a0\u00bb, ou \u00ab\u00a0style doux\u00a0\u00bb en allemand, et influenc\u00e9 par l&rsquo;esprit\u00a0<a title=\"Amour courtois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amour_courtois\">courtois<\/a>\u00a0dont t\u00e9moigne \u00e9galement la\u00a0<a title=\"Roman courtois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_courtois\">litt\u00e9rature<\/a>, est marqu\u00e9 par une recherche nouvelle de l&rsquo;\u00e9l\u00e9gance pr\u00e9cieuse, et se traduit par l&#8217;emploi de tons plus vifs, jouant volontiers sur des appariements de couleurs primaires, par un affinement des repr\u00e9sentations humaines corrigeant les formes plus statiques et hi\u00e9ratiques du gothique, par une plus grande attention aux d\u00e9tails \u2014 par exemple des \u00e9toffes et des drap\u00e9s \u2014 et \u00e0 l&rsquo;observation de la nature \u2014 notamment des v\u00e9g\u00e9taux et des animaux. D&rsquo;un autre c\u00f4t\u00e9, le gothique international se fait aussi l&rsquo;\u00e9cho des inqui\u00e9tudes de l&rsquo;\u00e9poque, et conna\u00eet une inspiration plus sombre, s&rsquo;attachant \u00e0 des repr\u00e9sentations plus crues et saisissantes de la mort. L&rsquo;art s&rsquo;engage alors vers une relative s\u00e9cularisation de ses fonctions, les \u0153uvres ainsi produites pour une \u00e9lite de cour pouvant annoncer les commandes bourgeoises qui se d\u00e9velopperont au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Historiquement, ce style peut \u00eatre consid\u00e9r\u00e9 comme la derni\u00e8re manifestation d&rsquo;un art du\u00a0<a title=\"Moyen \u00c2ge\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen_%C3%82ge\">Moyen \u00c2ge<\/a>\u00a0cosmopolite, par opposition aux \u00e9volutions ult\u00e9rieures qui distingueront, \u00e0 partir du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, d&rsquo;un c\u00f4t\u00e9 l&rsquo;\u00e9cole italienne qui, poursuivant un mouvement amorc\u00e9 par\u00a0<a title=\"Giotto di Bondone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giotto_di_Bondone\">Giotto<\/a>\u00a0et certains de ses suiveurs, donnera lieu \u00e0 la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Renaissance\">Premi\u00e8re Renaissance<\/a>, de l&rsquo;autre l&rsquo;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Primitif flamand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Primitif_flamand\">\u00e9cole flamande<\/a>, qui sera marqu\u00e9e de mani\u00e8re d\u00e9cisive et d\u00e9finitive par les innovations picturales d&rsquo;<a title=\"Hubert van Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hubert_van_Eyck\">Hubert<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Jan van Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jan_van_Eyck\">Jan van Eyck<\/a>. En Europe du Nord, des continuations de ce style qualifi\u00e9es de \u00ab\u00a0gothique tardif\u00a0\u00bb, concernant tout particuli\u00e8rement les\u00a0<a title=\"Arts d\u00e9coratifs\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arts_d%C3%A9coratifs\">\u00e9l\u00e9ments d\u00e9coratifs<\/a>, peuvent subsister jusqu&rsquo;au\u00a0<a title=\"XVIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>, dans la mesure o\u00f9 aucun terme alternatif n&rsquo;a su s&rsquo;imposer pour le remplacer avant la Renaissance. L&rsquo;usage et l&rsquo;extension du terme varient cependant quelque peu parmi les historiens d&rsquo;art<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-4\">4<\/a><\/sup>, certains pr\u00e9f\u00e9rant m\u00eame le consid\u00e9rer, \u00ab\u00a0\u00e0 de nombreux \u00e9gards, [comme] non r\u00e9ellement pertinent [\u2026] dans la mesure o\u00f9 il tend \u00e0 aplanir les diff\u00e9rences comme les d\u00e9tails de la transmission [artistique]<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-5\">5<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Historique\">Historique<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Origines\">Origines<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article connexe\u00a0:\u00a0<a title=\"Art gothique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_gothique\">Art gothique<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg\/180px-Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg\/270px-Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5b\/Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg\/360px-Simone_Martini_-_The_Annunciation_and_Two_Saints_-_WGA21438.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"154\" data-file-width=\"1137\" data-file-height=\"970\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Simone Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_Martini\">Simone Martini<\/a>,\u00a0<i>Triptyque de l&rsquo;Annonciation<\/i>, 1333, 184 \u00d7 210\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>,\u00a0<a title=\"Galerie des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_des_Offices\">Galerie des Offices<\/a>, Florence<\/figcaption><\/figure>\n<figure style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_(96516).tiff?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_%2896516%29.tiff\/lossy-page1-100px-Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_%2896516%29.tiff.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_%2896516%29.tiff\/lossy-page1-150px-Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_%2896516%29.tiff.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/62\/Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_%2896516%29.tiff\/lossy-page1-200px-Madonna_and_Child_from_the_Church_in_Kruzlowa_Wyzna_-_MNK_I-119_%2896516%29.tiff.jpg 2x\" width=\"100\" height=\"244\" data-file-width=\"1637\" data-file-height=\"4000\" \/><\/a><figcaption><i>Madone de Kru\u017clowa<\/i>, vers 1410, 119\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"centim\u00e8tre\">cm<\/abbr>, Palais de l\u2019\u00c9v\u00eaque Erazm Cio\u0142ek,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national de Cracovie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_de_Cracovie\">Mus\u00e9e national de Cracovie<\/a>, Pologne<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">La propagation d&rsquo;un style international \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle trouve ses racines dans la conjugaison de plusieurs facteurs<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-6\">6<\/a><\/sup>. Tout d&rsquo;abord, la d\u00e9sagr\u00e9gation progressive du m\u00e9c\u00e9nat religieux du Moyen \u00c2ge, qui tendait \u00e0 maintenir des \u00e9coles locales, a favoris\u00e9 une certaine homog\u00e9n\u00e9isation des pratiques \u00e0 travers l&rsquo;Europe, avant l&rsquo;affirmation de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Corporations de m\u00e9tiers artistiques (Pays-Bas)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Corporations_de_m%C3%A9tiers_artistiques_(Pays-Bas)\">syst\u00e8mes corporatifs<\/a>\u00a0stricts au d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, qui eut pour effet de r\u00e9affirmer les sp\u00e9cificit\u00e9s nationales. La mobilit\u00e9 des \u0153uvres et des artistes de renom, dont le prestige d\u00e9passe les fronti\u00e8res des royaumes, caract\u00e9rise \u00e9galement une \u00e9poque o\u00f9 les cours europ\u00e9ennes les plus puissantes cherchent \u00e0 collectionner les chefs-d&rsquo;\u0153uvre dans le but d&rsquo;affirmer leur pouvoir, ce qui permet de diffuser en retour les innovations artistiques du temps. La multiplication des \u0153uvres transportables, telles que les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Manuscrits enlumin\u00e9s\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Manuscrits_enlumin%C3%A9s\">manuscrits enlumin\u00e9s<\/a>,\u00a0<a title=\"Retable\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Retable\">retables<\/a>\u00a0portatifs, pi\u00e8ces d&rsquo;orf\u00e8vrerie, tentures, etc., voyageant au gr\u00e9 des d\u00e9placements des diff\u00e9rentes cours, a donc pu entretenir les \u00e9changes entre les cours de\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>,\u00a0<a title=\"Sienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sienne\">Sienne<\/a>,\u00a0<a title=\"Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avignon\">Avignon<\/a>,\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>,\u00a0<a title=\"Dijon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dijon\">Dijon<\/a>, ou encore\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"Cologne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cologne\">Cologne<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a>, de m\u00eame que les filiations et mariages royaux \u2014 par exemple ceux de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Richard II d'Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Richard_II_d%27Angleterre\">Richard II d&rsquo;Angleterre<\/a>, avec\u00a0<a title=\"Anne de Boh\u00eame (1366-1394)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anne_de_Boh%C3%AAme_(1366-1394)\">Anne de Boh\u00eame<\/a>, puis\u00a0<a title=\"Isabelle de France (1389-1409)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_de_France_(1389-1409)\">Isabelle de Valois<\/a>\u00a0\u2014 ont pu propager des go\u00fbts aristocratiques similaires, et favoriser ainsi l&rsquo;\u00e9mulation.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreux traits caract\u00e9ristiques du gothique international apparaissent en Italie, et se r\u00e9pandent au nord des Alpes pour influencer la France, en partie \u00e0 travers la colonie d&rsquo;artistes italiens attach\u00e9s \u00e0 la\u00a0<a title=\"Papaut\u00e9 d'Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Papaut%C3%A9_d%27Avignon\">cour papale d&rsquo;Avignon<\/a>, au premier chef d&rsquo;entre eux le\u00a0<a title=\"\u00c9cole siennoise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_siennoise\">Siennois<\/a>\u00a0<a title=\"Simone Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simone_Martini\">Simone Martini<\/a>, qui y r\u00e9side entre 1330 et 1340, et qui peut \u00e0 bien des \u00e9gards \u00eatre consid\u00e9r\u00e9 comme un pr\u00e9curseur de ce style. L&rsquo;influence de la\u00a0<a title=\"Histoire de Sienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_Sienne\">r\u00e9publique de Sienne<\/a>\u00a0n&#8217;emp\u00eache cependant pas le gothique italien de conserver ses caract\u00e9ristiques propres, pendant et apr\u00e8s cette p\u00e9riode, alors que la flamboyante cour des\u00a0<a title=\"Famille Visconti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Visconti\">Visconti<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>, \u00e9galement \u00e9troitement affili\u00e9e \u00e0 la famille royale de France par la reine et \u00e9pouse de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Charles VI de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_VI_de_France\">Charles VI<\/a>\u00a0<a title=\"Isabeau de Bavi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabeau_de_Bavi%C3%A8re\">Isabeau de Bavi\u00e8re<\/a>, est pour un temps le plus important foyer d&rsquo;Italie du style courtois<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-7\">7<\/a><\/sup>. Mais la comp\u00e9n\u00e9tration fut r\u00e9ciproque, et les d\u00e9veloppements du style en Europe du Nord influenc\u00e8rent en retour les artistes italiens.<\/p>\n<figure class=\"mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Peter_Parler_triforium_bust.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bf\/Peter_Parler_triforium_bust.jpg\/180px-Peter_Parler_triforium_bust.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bf\/Peter_Parler_triforium_bust.jpg\/270px-Peter_Parler_triforium_bust.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bf\/Peter_Parler_triforium_bust.jpg\/360px-Peter_Parler_triforium_bust.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"134\" data-file-width=\"980\" data-file-height=\"728\" \/><\/a><figcaption>Peter Parler,\u00a0<i>Autoportrait<\/i>, 1379-1386, cath\u00e9drale de Prague<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une importante version\u00a0<a title=\"Boh\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boh%C3%AAme\">boh\u00e9mienne<\/a>\u00a0prend naissance \u00e0 la cour d&rsquo;Empereur du\u00a0<a title=\"Saint-Empire romain germanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Empire_romain_germanique\">Saint-Empire romain germanique<\/a>\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Charles IV du Saint-Empire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_IV_du_Saint-Empire\">Charles IV<\/a>\u00a0\u00e0 Prague, qui devient pour une br\u00e8ve p\u00e9riode<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-8\">8<\/a><\/sup>\u00a0le fer de lance de l&rsquo;art europ\u00e9en. Charles, qui appartient \u00e0 la dynastie du\u00a0<a title=\"Maison de Luxembourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Luxembourg\">Luxembourg<\/a>, a \u00e9t\u00e9 \u00e9duqu\u00e9 par le futur\u00a0<a title=\"Papaut\u00e9 d'Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Papaut%C3%A9_d%27Avignon\">pape d&rsquo;Avignon<\/a>\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment VI\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_VI\">Cl\u00e9ment VI<\/a>\u00a0; dans sa jeunesse, il passe \u00e9galement sept ans \u00e0 la cour de France et se rend par deux fois en Italie. Ceci, conjugu\u00e9 \u00e0 ses relations familiales \u2014 tout particuli\u00e8rement son mariage avec\u00a0<a title=\"Blanche de Valois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Blanche_de_Valois\">Blanche de Valois<\/a>, s\u0153ur de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Philippe VI de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_VI_de_France\">Philippe VI de France<\/a>\u00a0\u2014, explique les liens intimes qu&rsquo;il entretient avec les diff\u00e9rentes cours de France, y compris celle de la\u00a0<a title=\"Papaut\u00e9 d'Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Papaut%C3%A9_d%27Avignon\">papaut\u00e9 d&rsquo;Avignon<\/a>, et, \u00e0 partir de 1363, celle de la branche des\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Maison cap\u00e9tienne de Valois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_cap%C3%A9tienne_de_Valois\">Valois<\/a>\u00a0du\u00a0<a title=\"Duch\u00e9 de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Duch%C3%A9_de_Bourgogne\">Duch\u00e9 de Bourgogne<\/a>, qui \u00e9choit \u00e0\u00a0<a title=\"Philippe II de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_II_de_Bourgogne\">Philippe le Hardi<\/a>\u00a0par l&rsquo;entremise de son p\u00e8re\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean II de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_II_de_France\">Jean le Bon<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le style boh\u00e9mien ne poss\u00e9dait initialement pas ces silhouettes ondulantes et \u00e9lanc\u00e9es caract\u00e9ristiques des autres centres artistiques, mais ses figures f\u00e9minines, notamment celles des \u00ab\u00a0Belles Madones\u00a0\u00bb, traduisent une richesse et une douceur eurent une grande influence sur les repr\u00e9sentations ult\u00e9rieures. Charles poss\u00e9dait au moins un retable italien, vraisemblablement r\u00e9alis\u00e9 en Italie par\u00a0<a title=\"Tommaso da Modena\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tommaso_da_Modena\">Tommaso de Mod\u00e8ne<\/a>, et envoy\u00e9 en Boh\u00eame pour orner le ch\u00e2teau de\u00a0<a title=\"Karl\u0161tejn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl%C5%A1tejn\">Karlstein<\/a>, pr\u00e8s de Prague, o\u00f9 il est encore actuellement conserv\u00e9<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-9\">9<\/a><\/sup>. Pour la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-Guy de Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-Guy_de_Prague\">Cath\u00e9drale Saint-Guy de Prague<\/a>, il s&rsquo;alloue d&rsquo;abord les services de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mathieu d\u2019Arras\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mathieu_d%E2%80%99Arras\">Mathieu d\u2019Arras<\/a>, un architecte fran\u00e7ais qui avait \u00e9t\u00e9 ma\u00eetre ma\u00e7on de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-Just-et-Saint-Pasteur de Narbonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-Just-et-Saint-Pasteur_de_Narbonne\">cath\u00e9drale de Narbonne<\/a>, puis, \u00e0 la mort de ce dernier en 1353, ceux de l&rsquo;Allemand\u00a0<a title=\"Peter Parler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Parler\">Peter Parler<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-10\">10<\/a><\/sup>, qui r\u00e9alise \u00e9galement, pour la d\u00e9coration du\u00a0<a title=\"Triforium\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Triforium\">triforium<\/a>, une s\u00e9rie de bustes de contemporains, dont le sien propre, qui constitue l&rsquo;un des premiers\u00a0<a title=\"Autoportrait\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Autoportrait\">autoportraits<\/a>\u00a0de l&rsquo;histoire de l&rsquo;art<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-11\">11<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Caract\u00e9ristiques_stylistiques_et_th\u00e9matiques\"><span id=\"Caract.C3.A9ristiques_stylistiques_et_th.C3.A9matiques\"><\/span>Caract\u00e9ristiques stylistiques et th\u00e9matiques<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant une p\u00e9riode qui s&rsquo;\u00e9tend approximativement de 1390 \u00e0 1420, on note une correspondance particuli\u00e8rement \u00e9troite entre des \u0153uvres produites dans des r\u00e9gions \u00e9loign\u00e9es de l&rsquo;Europe occidentale et centrale, ce qui permet d&rsquo;\u00e9tablir une parent\u00e9 entre des artistes tels que\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">ma\u00eetre Francke<\/a>\u00a0\u00e0 Hambourg et le\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre de Boucicaut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Boucicaut\">ma\u00eetre de Boucicaut<\/a>\u00a0\u00e0 Paris puis \u00e0 Milan, le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Jardin_de_Paradis_de_Francfort\">ma\u00eetre rh\u00e9nan du Jardin de Paradis<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Stefano da Verona\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stefano_da_Verona\">Stefano da Verona<\/a>, ou encore les Italiens\u00a0<a title=\"Pisanello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pisanello\">Pisanello<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Gentile da Fabriano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_da_Fabriano\">Gentile da Fabriano<\/a>\u00a0et les Franco-Flamands\u00a0<a title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\">fr\u00e8res de Limbourg<\/a>, au service, entre autres, du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\">duc de Berry<\/a><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-12\">12<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Ostentation_et_affirmation_d'une_splendeur_de_cour\"><span id=\"Ostentation_et_affirmation_d.27une_splendeur_de_cour\"><\/span>Ostentation et affirmation d&rsquo;une splendeur de cour<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg\/220px-Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg\/330px-Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg\/440px-Dijon_Salle_des_Gardes_Retable_Crucifixion2.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"124\" data-file-width=\"4224\" data-file-height=\"2376\" \/><\/a><figcaption>Jacques de Baerze,\u00a0<i>Retable de la crucifixion<\/i>, vers 1390,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Mus\u00e9e des beaux-arts de Dijon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_des_beaux-arts_de_Dijon\">Mus\u00e9e des beaux-arts de Dijon<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cons\u00e9quence d&rsquo;une \u00ab\u00a0spirale inflationnelle d&rsquo;ostentation sociale<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-13\">13<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb qui anime les cours europ\u00e9ennes, notamment en r\u00e9action \u00e0 l&rsquo;\u00e9mergence d&rsquo;une classe bourgeoise qui s&rsquo;affirmera au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, la tr\u00e8s haute noblesse adopte une stylisation \u00e0 l&rsquo;extr\u00eame des m\u0153urs et du comportement, qui se traduit par une qu\u00eate effr\u00e9n\u00e9e de splendeur d\u00e9monstrative. Les riches retables sculpt\u00e9s d&rsquo;origine allemande exposant, ouverts, des statuettes de bois dor\u00e9, et ferm\u00e9s, des peintures, apparaissent en France \u00e0 la faveur de la commande par\u00a0<a title=\"Philippe II de Bourgogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_II_de_Bourgogne\">Philippe le Hardi<\/a>\u00a0au sculpteur d&rsquo;origine flamande\u00a0<a title=\"Jacques de Baerze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_de_Baerze\">Jacques de Baerze<\/a>, du retable, spectaculaire pour l&rsquo;\u00e9poque, de la\u00a0<a title=\"Chartreuse de Champmol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartreuse_de_Champmol\">chartreuse de Champmol<\/a>, peint ensuite par\u00a0<a title=\"Melchior Broederlam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melchior_Broederlam\">Melchior Broederlam<\/a><sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-14\">14<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans la mesure o\u00f9 les commandes deviennent \u00e9galement le fait de monarques ou de riches aristocrates, et non plus de l&rsquo;\u00c9glise seulement, les donateurs demandent \u00e0 se faire repr\u00e9senter, le plus souvent agenouill\u00e9s, en posture de pri\u00e8re, dans des portraits votifs destin\u00e9s \u00e0 assurer leur salut<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-15\">15<\/a><\/sup>. Si leur taille est d&rsquo;abord minuscule, comme dans la\u00a0<i><a title=\"Sainte Vierge de Glatz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Vierge_de_Glatz\">Madone de Glatz<\/a><\/i>\u00a0(vers 1343-1344) r\u00e9alis\u00e9e par un ma\u00eetre de Boh\u00eame, elle tend \u00e0 augmenter pour \u00e9galer progressivement celle des personnages sacr\u00e9s qui les accompagnent, et \u00e9tablir un dialogue direct avec ceux-ci, \u00e0 l&rsquo;instar du roi d&rsquo;Angleterre\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Richard II d'Angleterre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Richard_II_d%27Angleterre\">Richard II<\/a>\u00a0dans le\u00a0<a title=\"Diptyque de Wilton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diptyque_de_Wilton\">diptyque de Wilton<\/a>\u00a0(vers 1395-1399).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les manuscrits enlumin\u00e9s sacr\u00e9s connaissent une m\u00eame \u00e9volution\u00a0: certaines miniatures mettent par exemple en sc\u00e8ne la r\u00e9ception de leur commanditaire au\u00a0<a title=\"Paradis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paradis\">Paradis<\/a>, tels\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean Ier de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Ier_de_Berry\">Jean de Berry<\/a>, accueilli avec quelques-uns de ses proches par\u00a0<a title=\"Pierre (ap\u00f4tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_(ap%C3%B4tre)\">Saint Pierre<\/a>\u00a0dans ses\u00a0<i><a title=\"Les Grandes Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_du_duc_de_Berry\">Grandes Heures<\/a><\/i>, ou\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Gian Galeazzo Visconti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gian_Galeazzo_Visconti\">Gian Galeazzo Visconti<\/a>\u00a0dans son\u00a0<a title=\"Livre d'heures de Jean Gal\u00e9as Visconti\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d%27heures_de_Jean_Gal%C3%A9as_Visconti\">livre d&rsquo;heures<\/a>\u00a0enlumin\u00e9 par\u00a0<a title=\"Giovannino de' Grassi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovannino_de%27_Grassi\">Giovannino de&rsquo; Grassi<\/a><sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-16\">16<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre anonyme de Boh\u00eame, La Madone de Glatz, vers 1343-1344, Gem\u00e4ldegalerie, Berlin.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_(Glatzer_Madonna)_-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_%28Glatzer_Madonna%29_-_Google_Art_Project.jpg\/152px-Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_%28Glatzer_Madonna%29_-_Google_Art_Project.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_%28Glatzer_Madonna%29_-_Google_Art_Project.jpg\/229px-Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_%28Glatzer_Madonna%29_-_Google_Art_Project.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_%28Glatzer_Madonna%29_-_Google_Art_Project.jpg\/305px-Bohemian_Master_-_Thronende_Maria_mit_dem_Kind_%28Glatzer_Madonna%29_-_Google_Art_Project.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre anonyme de Boh\u00eame, La Madone de Glatz, vers 1343-1344, Gem\u00e4ldegalerie, Berlin.\" width=\"119\" height=\"235\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"7865\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Ma\u00eetre anonyme de Boh\u00eame,\u00a0<i>La Madone de Glatz<\/i>, vers 1343-1344,\u00a0<a title=\"Gem\u00e4ldegalerie (Berlin)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gem%C3%A4ldegalerie_(Berlin)\">Gem\u00e4ldegalerie<\/a>, Berlin.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Entourage de Ma\u00eetre Th\u00e9odoric, Fragment d'une peinture votive de l'archev\u00eaque John Ocko of Vlasim vers 1370, Galerie nationale.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_Theoderich_von_Prag_(Umkreis)_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Meister_Theoderich_von_Prag_%28Umkreis%29_001.jpg\/156px-Meister_Theoderich_von_Prag_%28Umkreis%29_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Meister_Theoderich_von_Prag_%28Umkreis%29_001.jpg\/234px-Meister_Theoderich_von_Prag_%28Umkreis%29_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c1\/Meister_Theoderich_von_Prag_%28Umkreis%29_001.jpg\/311px-Meister_Theoderich_von_Prag_%28Umkreis%29_001.jpg 2x\" alt=\"Entourage de Ma\u00eetre Th\u00e9odoric, Fragment d'une peinture votive de l'archev\u00eaque John Ocko of Vlasim vers 1370, Galerie nationale.\" width=\"122\" height=\"235\" data-file-width=\"1256\" data-file-height=\"2418\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Entourage de\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre Th\u00e9odoric\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Th%C3%A9odoric\">Ma\u00eetre Th\u00e9odoric<\/a>,\u00a0<i>Fragment d&rsquo;une peinture votive de l&rsquo;archev\u00eaque John Ocko of Vlasim<\/i>\u00a0vers 1370,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Galerie nationale \u00e0 Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_nationale_%C3%A0_Prague\">Galerie nationale<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Hennequin de Bruges, Bible historiale de Jean de Vaudetar, folio 2, Jean de Vaudetar offre sa Bible au roi Charles V, 1372, Mus\u00e9e Meermanno, La Haye.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg\/200px-MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg\/300px-MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg\/400px-MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg 2x\" alt=\"Hennequin de Bruges, Bible historiale de Jean de Vaudetar, folio 2, Jean de Vaudetar offre sa Bible au roi Charles V, 1372, Mus\u00e9e Meermanno, La Haye.\" width=\"157\" height=\"235\" data-file-width=\"750\" data-file-height=\"1124\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Hennequin de Bruges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hennequin_de_Bruges\">Hennequin de Bruges<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Bible historiale de Jean de Vaudetar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bible_historiale_de_Jean_de_Vaudetar\">Bible historiale de Jean de Vaudetar<\/a><\/i>, folio 2,\u00a0<i><a title=\"Famille de Vaud\u00e9tar\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_de_Vaud%C3%A9tar\">Jean de Vaudetar<\/a>\u00a0offre sa Bible au roi\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Charles V de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Charles_V_de_France\">Charles V<\/a><\/i>, 1372,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e Meermanno\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_Meermanno\">Mus\u00e9e Meermanno<\/a>,\u00a0<a title=\"La Haye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Haye\">La Haye<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre anglais (?) anonyme, Diptyque de Wilton, vers 1395-1399, National Gallery, Londres.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Wilton_diptych.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7a\/Wilton_diptych.jpg\/384px-Wilton_diptych.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7a\/Wilton_diptych.jpg\/577px-Wilton_diptych.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7a\/Wilton_diptych.jpg\/769px-Wilton_diptych.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre anglais (?) anonyme, Diptyque de Wilton, vers 1395-1399, National Gallery, Londres.\" width=\"300\" height=\"235\" data-file-width=\"2992\" data-file-height=\"2336\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Ma\u00eetre anglais (?) anonyme,\u00a0<i><a title=\"Diptyque de Wilton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diptyque_de_Wilton\">Diptyque de Wilton<\/a><\/i>, vers 1395-1399,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>, Londres.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Pseudo-Jacquemart, Les Grandes Heures du duc de Berry, folio 96, Jean de Berry accueilli par saint Pierre \u00e0 la porte du Paradis, 1407-1409, Biblioth\u00e8que nationale de France, Paris.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg\/211px-Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg\/316px-Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/08\/Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg\/422px-Grandes_Heures_du_duc_de_Berry_Lat919_-_f.96.jpg 2x\" alt=\"Pseudo-Jacquemart, Les Grandes Heures du duc de Berry, folio 96, Jean de Berry accueilli par saint Pierre \u00e0 la porte du Paradis, 1407-1409, Biblioth\u00e8que nationale de France, Paris.\" width=\"165\" height=\"235\" data-file-width=\"987\" data-file-height=\"1404\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Pseudo-Jacquemart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pseudo-Jacquemart\">Pseudo-Jacquemart<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Les Grandes Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_du_duc_de_Berry\">Les Grandes Heures du duc de Berry<\/a><\/i>, folio 96,\u00a0<i>Jean de Berry accueilli par saint Pierre \u00e0 la porte du Paradis<\/i>, 1407-1409,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">Biblioth\u00e8que nationale de France<\/a>, Paris.<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre de la Mazarine, Dialogues de Pierre Salmon, folio 4, Pierre Salomon conversation avec le roi Charles VI, 1412, Biblioth\u00e8que de Gen\u00e8ve.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maestro_di_Boucicaut,_Demandes_%C3%A0_Charles_VI,_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_(Ms._Fran%C3%A7ais_165,_f._4),_Biblioteca_di_Ginevra.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Maestro_di_Boucicaut%2C_Demandes_%C3%A0_Charles_VI%2C_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_%28Ms._Fran%C3%A7ais_165%2C_f._4%29%2C_Biblioteca_di_Ginevra.jpg\/182px-Maestro_di_Boucicaut%2C_Demandes_%C3%A0_Charles_VI%2C_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_%28Ms._Fran%C3%A7ais_165%2C_f._4%29%2C_Biblioteca_di_Ginevra.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Maestro_di_Boucicaut%2C_Demandes_%C3%A0_Charles_VI%2C_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_%28Ms._Fran%C3%A7ais_165%2C_f._4%29%2C_Biblioteca_di_Ginevra.jpg\/272px-Maestro_di_Boucicaut%2C_Demandes_%C3%A0_Charles_VI%2C_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_%28Ms._Fran%C3%A7ais_165%2C_f._4%29%2C_Biblioteca_di_Ginevra.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Maestro_di_Boucicaut%2C_Demandes_%C3%A0_Charles_VI%2C_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_%28Ms._Fran%C3%A7ais_165%2C_f._4%29%2C_Biblioteca_di_Ginevra.jpg\/363px-Maestro_di_Boucicaut%2C_Demandes_%C3%A0_Charles_VI%2C_Pierre_Salomon_in_conversazione_con_il_re_Carlo_VI_%28Ms._Fran%C3%A7ais_165%2C_f._4%29%2C_Biblioteca_di_Ginevra.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre de la Mazarine, Dialogues de Pierre Salmon, folio 4, Pierre Salomon conversation avec le roi Charles VI, 1412, Biblioth\u00e8que de Gen\u00e8ve.\" width=\"143\" height=\"235\" data-file-width=\"3549\" data-file-height=\"5857\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ma\u00eetre de la Mazarine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_la_Mazarine\">Ma\u00eetre de la Mazarine<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Dialogues de Pierre Salmon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dialogues_de_Pierre_Salmon\">Dialogues de Pierre Salmon<\/a><\/i>, folio 4,\u00a0<i>Pierre Salomon conversation avec le roi Charles VI<\/i>, 1412,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que de Gen\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_de_Gen%C3%A8ve\">Biblioth\u00e8que de Gen\u00e8ve<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Raffinement_et_id\u00e9alisation_des_personnages\"><span id=\"Raffinement_et_id.C3.A9alisation_des_personnages\"><\/span>Raffinement et id\u00e9alisation des personnages<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/220px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/330px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg\/440px-Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"352\" data-file-width=\"1148\" data-file-height=\"1838\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\">Fr\u00e8res de Limbourg<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/a><\/i>, folio 4v,\u00a0<i>Avril<\/i><\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg\/145px-Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg\/218px-Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e6\/Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg\/290px-Tapestry_by_unknown_weaver_-_The_Offering_of_the_Heart_-_WGA24173.jpg 2x\" width=\"145\" height=\"170\" data-file-width=\"785\" data-file-height=\"922\" \/><\/a><figcaption>Tapisserie d&rsquo;<a title=\"Arras\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arras\">Arras<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Offrande du c\u0153ur<\/i>, vers 1410,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg\/220px-Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg\/330px-Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg\/440px-Prayer_book_of_Maria_d%27Harcourt_-_Staatsbibliothek_zu_Berlin_MsGermQuart42_-_f19v.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"318\" data-file-width=\"664\" data-file-height=\"960\" \/><\/a><figcaption><i><a title=\"Livre d'heures de Marie d'Harcourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Livre_d%27heures_de_Marie_d%27Harcourt\">Livre d&rsquo;heures de Marie d&rsquo;Harcourt<\/a><\/i>\u00a0(<i>ou de Gueldre<\/i>), folio 19,\u00a0<i>Marie de Gueldre dans le jardin clos<\/i>, vers 1415,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que d'\u00c9tat de Berlin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_d%27%C3%89tat_de_Berlin\">Biblioth\u00e8que d&rsquo;\u00c9tat de Berlin<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Peintres et sculpteurs exaltent en outre la figure f\u00e9minine. La repr\u00e9sentation des hautes aristocrates est nettement influenc\u00e9e par l&rsquo;esth\u00e9tique courtoise, que l&rsquo;on retrouve aussi bien dans l&rsquo;\u00e9change des anneaux de la sc\u00e8ne de fian\u00e7ailles figur\u00e9e dans la miniature d&rsquo;<i>Avril<\/i>\u00a0du calendrier des\u00a0<i><a title=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry\">Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/a><\/i>\u00a0que dans une tapisserie d&rsquo;<a title=\"Arras\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Arras\">Arras<\/a>\u00a0montrant\u00a0<i>L&rsquo;Offrande du c\u0153ur<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les figures sacr\u00e9es, et en premier lieu celle de la Vierge, sont touch\u00e9es par la m\u00eame tendance \u00e0 l&rsquo;id\u00e9alisation raffin\u00e9e. En Europe centrale, les \u00ab\u00a0belles madones\u00a0\u00bb (<a class=\"new\" title=\"Pi\u0119kna Madonna (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pi%C4%99kna_Madonna&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pi\u0119kna Madonna<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"pl:Pi\u0119kna Madonna\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Pi%C4%99kna_Madonna\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en polonais\u00a0: \u00ab\u00a0Pi\u0119kna Madonna\u00a0\u00bb\">(pl)<\/span><\/a>) sculpt\u00e9es sur bois, inspir\u00e9es de mod\u00e8les gothiques fran\u00e7ais, traduisent une nouvelle douceur souriante<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-17\">17<\/a><\/sup>, et les r\u00e9gions rh\u00e9nanes voient l&rsquo;\u00e9mergence d&rsquo;un \u00ab\u00a0style doux\u00a0\u00bb, ou \u00ab\u00a0tendre\u00a0\u00bb (\u00ab\u00a0<span class=\"lang-de\" lang=\"de\">weicher Stil<\/span>\u00a0\u00bb), repr\u00e9sentant des corps empreints d&rsquo;une mollesse d\u00e9licate, o\u00f9 les membres ne semblent plus soutenus par l&rsquo;ossature du squelette.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La ligne, tant\u00f4t douce et sinueuse, tant\u00f4t plus nerveuse et angulaire, pr\u00e9vaut d\u00e9sormais, et les couleurs intenses, conjugu\u00e9es aux drap\u00e9s figurant des arabesques compliqu\u00e9es, viennent souligner l&rsquo;anatomie humaine. Les m\u00eames figures \u00e9lanc\u00e9es tr\u00e8s stylis\u00e9es, les vieillards aux longues barbes imposantes, les silhouettes ondulantes, se d\u00e9veloppent aux quatre coins de l&rsquo;Europe occidentale et centrale, que ce soit dans les domaines de l&rsquo;enluminure franco-flamande, avec les\u00a0<a title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\">fr\u00e8res de Limbourg<\/a>, de la peinture italienne, par exemple dans l&rsquo;<i>Adoration des Mages<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Lorenzo Monaco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Monaco\">Lorenzo Monaco<\/a>\u00a0(1422), ou de la sculpture, comme cet ensemble de six saints de terre cuite r\u00e9alis\u00e9s pour l&rsquo;\u00e9glise Saint-Laurent de\u00a0<a title=\"Nuremberg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nuremberg\">Nuremberg<\/a>\u00a0vers 1420, et actuellement conserv\u00e9s au Germanisches Nationalmuseum de la ville.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Profils aristocratiques<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Copie d'apr\u00e8s un peintre anonyme franco-bourguignon, Jean sans Peur, 1404-1405, Mus\u00e9e du Louvre, Paris\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:John_the_Fearless_Louvre.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/John_the_Fearless_Louvre.JPG\/214px-John_the_Fearless_Louvre.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/John_the_Fearless_Louvre.JPG\/322px-John_the_Fearless_Louvre.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/af\/John_the_Fearless_Louvre.JPG\/429px-John_the_Fearless_Louvre.JPG 2x\" alt=\"Copie d'apr\u00e8s un peintre anonyme franco-bourguignon, Jean sans Peur, 1404-1405, Mus\u00e9e du Louvre, Paris\" width=\"143\" height=\"200\" data-file-width=\"715\" data-file-height=\"1000\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Copie d&rsquo;apr\u00e8s un peintre anonyme franco-bourguignon,\u00a0<i>Jean sans Peur<\/i>, 1404-1405, Mus\u00e9e du Louvre, Paris<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"\u00c9cole franco-flamande, Portrait de dame, vers 1420, National Gallery of Art, Washington\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Artista_franco-fiammingo,_ritratto_di_gentildonna,_1410-15.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Artista_franco-fiammingo%2C_ritratto_di_gentildonna%2C_1410-15.jpg\/215px-Artista_franco-fiammingo%2C_ritratto_di_gentildonna%2C_1410-15.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Artista_franco-fiammingo%2C_ritratto_di_gentildonna%2C_1410-15.jpg\/322px-Artista_franco-fiammingo%2C_ritratto_di_gentildonna%2C_1410-15.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f6\/Artista_franco-fiammingo%2C_ritratto_di_gentildonna%2C_1410-15.jpg\/429px-Artista_franco-fiammingo%2C_ritratto_di_gentildonna%2C_1410-15.jpg 2x\" alt=\"\u00c9cole franco-flamande, Portrait de dame, vers 1420, National Gallery of Art, Washington\" width=\"144\" height=\"200\" data-file-width=\"2237\" data-file-height=\"3125\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">\u00c9cole franco-flamande,\u00a0<i>Portrait de dame<\/i>, vers 1420,\u00a0<a title=\"National Gallery of Art\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery_of_Art\">National Gallery of Art<\/a>,\u00a0<a title=\"Washington (district de Columbia)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Washington_(district_de_Columbia)\">Washington<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Pisanello, Portrait d'une princesse d'Este, vers 1435-1440, Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pisanello_016.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3b\/Pisanello_016.jpg\/209px-Pisanello_016.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3b\/Pisanello_016.jpg\/314px-Pisanello_016.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3b\/Pisanello_016.jpg\/418px-Pisanello_016.jpg 2x\" alt=\"Pisanello, Portrait d'une princesse d'Este, vers 1435-1440, Mus\u00e9e du Louvre\" width=\"140\" height=\"200\" data-file-width=\"2697\" data-file-height=\"3866\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Pisanello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pisanello\">Pisanello<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Portrait d'une princesse d'Este\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Portrait_d%27une_princesse_d%27Este\">Portrait d&rsquo;une princesse d&rsquo;Este<\/a><\/i>, vers 1435-1440, Mus\u00e9e du Louvre<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Madones<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre des belles Madones, Madone \u00e0 l'Enfant, vers 1390, Mus\u00e9e national de Varsovie\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG\/178px-Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG\/267px-Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG\/355px-Wroc%C5%82aw_Beautiful_Madonna.JPG 2x\" alt=\"Ma\u00eetre des belles Madones, Madone \u00e0 l'Enfant, vers 1390, Mus\u00e9e national de Varsovie\" width=\"178\" height=\"300\" data-file-width=\"502\" data-file-height=\"847\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Ma\u00eetre des belles Madones,\u00a0<i>Madone \u00e0 l&rsquo;Enfant<\/i>, vers 1390,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national de Varsovie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_de_Varsovie\">Mus\u00e9e national de Varsovie<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le couronnement de la Vierge, Ch\u00e2teau de La Fert\u00e9-Milon, vers 1410\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG\/400px-P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG\/600px-P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG\/800px-P1030827WK-Le_couronnement_de_la_vierge_La_Fert%C3%A9-Millon.JPG 2x\" alt=\"Le couronnement de la Vierge, Ch\u00e2teau de La Fert\u00e9-Milon, vers 1410\" width=\"400\" height=\"300\" data-file-width=\"2560\" data-file-height=\"1920\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><i>Le couronnement de la Vierge<\/i>,\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de La Fert\u00e9-Milon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_La_Fert%C3%A9-Milon\">Ch\u00e2teau de La Fert\u00e9-Milon<\/a>, vers 1410<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre du retable d'Ortenberg, La Sainte parent\u00e9, vers 1430, Mus\u00e9e r\u00e9gional de la Hesse\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg\/514px-Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg\/771px-Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0b\/Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg\/1028px-Meister_des_Ortenberger_Altars_001.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre du retable d'Ortenberg, La Sainte parent\u00e9, vers 1430, Mus\u00e9e r\u00e9gional de la Hesse\" width=\"503\" height=\"293\" data-file-width=\"2560\" data-file-height=\"1495\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Ma\u00eetre du retable d&rsquo;Ortenberg,\u00a0<i>La Sainte parent\u00e9<\/i>, vers 1430,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e r\u00e9gional de la Hesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_r%C3%A9gional_de_la_Hesse\">Mus\u00e9e r\u00e9gional de la Hesse<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Stefano da Verona, Vierge au rosier avec sainte Catherine, vers 1430, Worcester Art Museum\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:DiStefano-Madonna_of_Humility.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/39\/DiStefano-Madonna_of_Humility.jpg\/214px-DiStefano-Madonna_of_Humility.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/39\/DiStefano-Madonna_of_Humility.jpg\/322px-DiStefano-Madonna_of_Humility.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/3\/39\/DiStefano-Madonna_of_Humility.jpg 2x\" alt=\"Stefano da Verona, Vierge au rosier avec sainte Catherine, vers 1430, Worcester Art Museum\" width=\"210\" height=\"293\" data-file-width=\"429\" data-file-height=\"600\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Stefano da Verona,\u00a0<i>Vierge au rosier avec sainte Catherine<\/i>, vers 1430,\u00a0<a title=\"Worcester Art Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Worcester_Art_Museum\">Worcester Art Museum<\/a><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;inflation du nombre des personnages dans certaines sc\u00e8nes bibliques semble alors n&rsquo;avoir d&rsquo;autre but que de pr\u00e9senter aux yeux du spectateur la profusion et la richesse de costumes exotiques, librement inspir\u00e9s de ceux du\u00a0<a title=\"Moyen-Orient\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Moyen-Orient\">Moyen-Orient<\/a>\u00a0ou de l&rsquo;<a title=\"Empire byzantin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Empire_byzantin\">Empire byzantin<\/a>. Les\u00a0<a title=\"Rois mages\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rois_mages\">Mages<\/a>\u00a0sont d\u00e9sormais accompagn\u00e9s de longs cort\u00e8ges, et les sc\u00e8nes de\u00a0<a title=\"Crucifixion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Crucifixion\">Crucifixion<\/a>\u00a0deviennent un \u00e9v\u00e9nement auquel assiste une foule bigarr\u00e9e, dans des innovations qui survivront au style international lui-m\u00eame.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Sc\u00e8nes de groupes et exotisme<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Conrad von Soest, La Crucifixion, 1403, \u00e9glise saint Nicolas, Bad Wildungen\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg\/311px-Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg\/467px-Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg\/622px-Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg 2x\" alt=\"Conrad von Soest, La Crucifixion, 1403, \u00e9glise saint Nicolas, Bad Wildungen\" width=\"248\" height=\"238\" data-file-width=\"815\" data-file-height=\"786\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Conrad von Soest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conrad_von_Soest\">Conrad von Soest<\/a>,\u00a0<i>La Crucifixion<\/i>, 1403, \u00e9glise saint Nicolas,\u00a0<a title=\"Bad Wildungen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bad_Wildungen\">Bad Wildungen<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Fr\u00e8res de Limbourg, Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry, folio 51v, La Rencontre des Mages\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg\/203px-Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg\/304px-Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a3\/Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg\/406px-Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg 2x\" alt=\"Fr\u00e8res de Limbourg, Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry, folio 51v, La Rencontre des Mages\" width=\"162\" height=\"238\" data-file-width=\"1238\" data-file-height=\"1831\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Fr\u00e8res de Limbourg,\u00a0<i>Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/i>, folio 51v,\u00a0<i>La Rencontre des Mages<\/i><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gentile da Fabriano, L'Adoration des Mages, vers 1423-1425, Galerie des Offices\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg\/373px-Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg\/560px-Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b2\/Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg\/746px-Gentile_da_Fabriano_Adoration.jpg 2x\" alt=\"Gentile da Fabriano, L'Adoration des Mages, vers 1423-1425, Galerie des Offices\" width=\"297\" height=\"238\" data-file-width=\"908\" data-file-height=\"730\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Gentile da Fabriano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_da_Fabriano\">Gentile da Fabriano<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Adoration des Mages<\/i>, vers 1423-1425, Galerie des Offices<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Lorenzo Monaco, L' Adoration des Mages, 1420-1422, Galerie des Offices, Florence\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4e\/Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg\/360px-Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4e\/Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg\/540px-Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4e\/Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg\/720px-Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg 2x\" alt=\"Lorenzo Monaco, L' Adoration des Mages, 1420-1422, Galerie des Offices, Florence\" width=\"286\" height=\"238\" data-file-width=\"3176\" data-file-height=\"2648\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Lorenzo Monaco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Monaco\">Lorenzo Monaco<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo; Adoration des Mages<\/i>, 1420-1422,\u00a0<a title=\"Galerie des Offices\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Galerie_des_Offices\">Galerie des Offices<\/a>, Florence<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Repr\u00e9sentation_des_classes_humbles\"><span id=\"Repr.C3.A9sentation_des_classes_humbles\"><\/span>Repr\u00e9sentation des classes humbles<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 c\u00f4t\u00e9 des d\u00e9buts d&rsquo;une repr\u00e9sentation profane des personnages sacr\u00e9s selon une version aristocratique \u2014 des saints \u00e9tant montr\u00e9s comme des gentilshommes richement v\u00eatus, par exemple dans le\u00a0<i>Retable de saint Martin, sainte Ursule et saint Antoine abb\u00e9<\/i>\u00a0du peintre\u00a0<a title=\"Royaume de Valence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume_de_Valence\">valencien<\/a>\u00a0Gonzalo P\u00e9rez (vers 1420) \u2014, on note une attention \u00e0 la r\u00e9alit\u00e9 quotidienne des classes les plus humbles. Celle-ci est tout \u00e0 fait spectaculaire dans les enluminures de certains mois du\u00a0<a title=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry#Le_calendrier\">calendrier des\u00a0<i>Tr\u00e8s Riches Heures du Duc de Berry<\/i><\/a>, et offrent un pendant paysan aux sc\u00e8nes courtoises de l&rsquo;aristocratie des autres mois. Mais c&rsquo;est surtout avec la figure de\u00a0<a title=\"Joseph (Nouveau Testament)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_(Nouveau_Testament)\">saint Joseph<\/a>\u00a0que la classe sociale la plus pauvre va devenir une cl\u00e9 d&rsquo;interpr\u00e9tation des textes sacr\u00e9s, sinon un repoussoir des figures les plus nobles\u00a0: ainsi l&rsquo;\u00e9poux de Marie est-il repr\u00e9sent\u00e9 comme un humble artisan, avec ses outils de charpentier dans\u00a0<i>Le Doute de Joseph<\/i>\u00a0du\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Jardin_de_Paradis_de_Francfort\">Ma\u00eetre rh\u00e9nan du Jardin de Paradis<\/a>\u00a0(vers 1410-1420), ou pr\u00e9pare-t-il la soupe dans la\u00a0<i>Nativit\u00e9<\/i>\u00a0du\u00a0<i>Triptyque de Bad Wildungen<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Conrad von Soest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conrad_von_Soest\">Conrad von Soest<\/a>\u00a0(1403). Il va m\u00eame, dans\u00a0<i>L&rsquo;Adoration des mages<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">ma\u00eetre Francke<\/a>\u00a0(1424), jusqu&rsquo;\u00e0 confisquer les cadeaux faits \u00e0 J\u00e9sus pour les remiser sagement dans un coffre, dans une satire amus\u00e9e de la prudence paysanne<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-18\">18<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Repr\u00e9sentations de saint Joseph<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Conrad von Soest, Nativit\u00e9, 1403, \u00e9glise Saint-Nicolas de Bad Wildungen\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Soest-Geburt-Christi.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/92\/Soest-Geburt-Christi.jpg\/179px-Soest-Geburt-Christi.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/92\/Soest-Geburt-Christi.jpg\/268px-Soest-Geburt-Christi.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/92\/Soest-Geburt-Christi.jpg\/358px-Soest-Geburt-Christi.jpg 2x\" alt=\"Conrad von Soest, Nativit\u00e9, 1403, \u00e9glise Saint-Nicolas de Bad Wildungen\" width=\"125\" height=\"167\" data-file-width=\"1387\" data-file-height=\"1860\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Conrad von Soest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conrad_von_Soest\">Conrad von Soest<\/a>,\u00a0<i>Nativit\u00e9<\/i>, 1403, \u00e9glise Saint-Nicolas de\u00a0<a title=\"Bad Wildungen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bad_Wildungen\">Bad Wildungen<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Le Ma\u00eetre du Jardin de Paradis, Le Doute de Joseph, vers 1410-1420, Mus\u00e9e de l'\u0152uvre Notre-Dame\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_Doute_de_Joseph.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Le_Doute_de_Joseph.jpg\/241px-Le_Doute_de_Joseph.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Le_Doute_de_Joseph.jpg\/361px-Le_Doute_de_Joseph.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Le_Doute_de_Joseph.jpg\/481px-Le_Doute_de_Joseph.jpg 2x\" alt=\"Le Ma\u00eetre du Jardin de Paradis, Le Doute de Joseph, vers 1410-1420, Mus\u00e9e de l'\u0152uvre Notre-Dame\" width=\"169\" height=\"167\" data-file-width=\"822\" data-file-height=\"820\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Jardin_de_Paradis_de_Francfort\">Ma\u00eetre du Jardin de Paradis<\/a>,\u00a0<i>Le Doute de Joseph<\/i>, vers 1410-1420,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e de l'\u0152uvre Notre-Dame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_de_l%27%C5%92uvre_Notre-Dame\">Mus\u00e9e de l&rsquo;\u0152uvre Notre-Dame<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Gentile da Fabriano, La Pr\u00e9sentation au Temple, 1423, Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Presentazione_al_Tempio_(Gentile_da_Fabriano)_restored,_louvre.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9b\/Presentazione_al_Tempio_%28Gentile_da_Fabriano%29_restored%2C_louvre.jpg\/589px-Presentazione_al_Tempio_%28Gentile_da_Fabriano%29_restored%2C_louvre.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/9b\/Presentazione_al_Tempio_%28Gentile_da_Fabriano%29_restored%2C_louvre.jpg 1.5x\" alt=\"Gentile da Fabriano, La Pr\u00e9sentation au Temple, 1423, Mus\u00e9e du Louvre\" width=\"412\" height=\"167\" data-file-width=\"768\" data-file-height=\"313\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Gentile da Fabriano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_da_Fabriano\">Gentile da Fabriano<\/a>,\u00a0<i>La Pr\u00e9sentation au Temple<\/i>, 1423,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre Francke, L'Adoration des mages, 1424, Hamburger Kunsthalle\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg\/212px-Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg\/318px-Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/a7\/Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg\/424px-Meister_Francke_-_Adoration_of_the_Magi_-_WGA14322.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre Francke, L'Adoration des mages, 1424, Hamburger Kunsthalle\" width=\"149\" height=\"167\" data-file-width=\"751\" data-file-height=\"850\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">Ma\u00eetre Francke<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Adoration des mages<\/i>, 1424,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Hamburger Kunsthalle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hamburger_Kunsthalle\">Hamburger Kunsthalle<\/a><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_Francke_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Meister_Francke_001.jpg\/220px-Meister_Francke_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Meister_Francke_001.jpg\/330px-Meister_Francke_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/58\/Meister_Francke_001.jpg\/440px-Meister_Francke_001.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"374\" data-file-width=\"1576\" data-file-height=\"2679\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">Ma\u00eetre Francke<\/a>,\u00a0<i>La Poursuite de sainte Barbe<\/i>, vers 1410-1415,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e national de Finlande\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_national_de_Finlande\">Mus\u00e9e national de Finlande<\/a>,\u00a0<a title=\"Helsinki\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Helsinki\">Helsinki<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Car le traitement artistique des classes aristocratiques et populaires diff\u00e8re encore largement. Si, dans\u00a0<i>La Poursuite de sainte Barbe<\/i>\u00a0de ma\u00eetre Francke (vers 1410-1415), c&rsquo;est encore la tr\u00e8s nette disproportion d&rsquo;\u00e9chelle qui marque la distinction entre la classe des \u00ab\u00a0petits\u00a0\u00bb (aux deux sens du terme) et celle des seigneurs, on voit progressivement appara\u00eetre, \u00e0 c\u00f4t\u00e9 de l&rsquo;id\u00e9alisation raffin\u00e9e r\u00e9serv\u00e9e aux figures nobles et exemptes de toutes connotations psychologiques sp\u00e9cifiques, une tendance \u00ab\u00a0naturaliste<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-19\">19<\/a><\/sup>\u00a0\u00bb pour repr\u00e9senter le peuple. Ce contraste peut traduire une sorte de plaisir aristocratique pris \u00e0 confronter le monde poli des cours et son contraire, celui des humbles et des mis\u00e9rables\u00a0: par exemple, dans la partie droite de la\u00a0<a title=\"Pr\u00e9delle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9delle\">pr\u00e9delle<\/a>\u00a0de l&rsquo;<i>Adoration des Mages<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gentile da Fabriano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_da_Fabriano\">Gentile da Fabriano<\/a>\u00a0figurant une\u00a0<i>Pr\u00e9sentation au Temple<\/i>\u00a0(1423), les deux majestueuses femmes de l&rsquo;aristocratie \u00e0 gauche du panneau, repr\u00e9sent\u00e9es selon leur profil noble mettant en valeur la richesse de leurs habits, forment un contraste saisissant avec les deux pauvres mendiants, en haillons, \u00e0 l&rsquo;autre extr\u00e9mit\u00e9 de la sc\u00e8ne<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-20\">20<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Une_attention_minutieuse_aux_d\u00e9tails,_mais_un_espace_encore_conventionnel\"><span id=\"Une_attention_minutieuse_aux_d.C3.A9tails.2C_mais_un_espace_encore_conventionnel\"><\/span>Une attention minutieuse aux d\u00e9tails, mais un espace encore conventionnel<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Une grande attention est accord\u00e9e aux moindres d\u00e9tails de chaque \u00e9l\u00e9ment de la composition, au d\u00e9triment parfois de la coh\u00e9rence d&rsquo;ensemble et de l&rsquo;unification de l&rsquo;espace \u2014 qui seront le fait de la\u00a0<a title=\"Premi\u00e8re Renaissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Premi%C3%A8re_Renaissance\">Premi\u00e8re Renaissance<\/a>\u00a0en Italie, et n&rsquo;appara\u00eetront r\u00e9ellement au nord des Alpes qu&rsquo;avec les\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Primitif flamand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Primitif_flamand\">primitifs flamands<\/a>, avec notamment la mise en place d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Perspective (repr\u00e9sentation)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Perspective_(repr%C3%A9sentation)\">perspective<\/a>\u00a0correcte.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quand personnages nobles et humbles coexistent dans une m\u00eame sc\u00e8ne, ceux-ci sont trait\u00e9s selon des styles distincts, id\u00e9alis\u00e9s pour les premiers, et de fa\u00e7on plus proche de la r\u00e9alit\u00e9 pour les seconds. De m\u00eame, les diff\u00e9rents \u00e9l\u00e9ments de la composition semblent encore isol\u00e9s les uns par rapport aux autres, plac\u00e9s librement dans le d\u00e9cor, parfois selon des tailles antinaturalistes n\u00e9gligeant les effets de plans successifs. Ainsi les animaux de\u00a0<i>La Cr\u00e9ation<\/i>\u00a0du\u00a0<i>Retable de Grabow<\/i>\u00a0peint par\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre Bertram\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Bertram\">Ma\u00eetre Bertram<\/a>\u00a0(vers 1379-1383) sont-ils repr\u00e9sent\u00e9s avec une r\u00e9elle fid\u00e9lit\u00e9 par rapport \u00e0 la nature, mais dans un espace encore tr\u00e8s conventionnel et th\u00e9orique<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-21\">21<\/a><\/sup>\u00a0: les silhouettes d\u00e9coup\u00e9es sont simplement juxtapos\u00e9es, et les oiseaux, quoique figur\u00e9s sur le fond dor\u00e9, ne sont pas montr\u00e9s en vol \u2014 \u00e0 la mani\u00e8re des figures animali\u00e8res ornant les marges des manuscrits enlumin\u00e9s de l&rsquo;\u00e9poque. Et si le souci d&rsquo;une perspective coh\u00e9rente n&rsquo;est pas non plus pr\u00e9sent dans le\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Jardin_de_Paradis_de_Francfort#Le_Jardin_de_Paradis_de_Francfort\">Jardin de Paradis<\/a><\/i>\u00a0(vers 1410), le tableau constitue n\u00e9anmoins un extraordinaire pr\u00e9cis de botanique et d&rsquo;ornithologie. De m\u00eame, le d\u00e9cor de la chasse de\u00a0<i><a title=\"La Vision de saint Eustache\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vision_de_saint_Eustache\">La Vision de saint Eustache<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Pisanello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pisanello\">Pisanello<\/a>\u00a0(vers 1436-1438) semble encore n&rsquo;\u00eatre qu&rsquo;un pr\u00e9texte \u00e0 une compilation d&rsquo;animaux, comme directement copi\u00e9s de carnets de croquis<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-22\">22<\/a><\/sup>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre Bertram, La Cr\u00e9ation des animaux, 1375-1383, Kunsthalle de Hambourg\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg\/198px-Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg\/297px-Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg\/396px-Meister_Bertram_von_Minden_004.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre Bertram, La Cr\u00e9ation des animaux, 1375-1383, Kunsthalle de Hambourg\" width=\"147\" height=\"223\" data-file-width=\"1576\" data-file-height=\"2384\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ma\u00eetre Bertram\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Bertram\">Ma\u00eetre Bertram<\/a>,\u00a0<i>La Cr\u00e9ation des animaux<\/i>, 1375-1383,\u00a0<a title=\"Kunsthalle de Hambourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunsthalle_de_Hambourg\">Kunsthalle de Hambourg<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre rh\u00e9nan (strasbourgeois?), Le Jardin de Paradis, vers 1410-1420, St\u00e4delsches Kunstinstitut\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/57\/Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg\/385px-Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/57\/Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg\/578px-Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/57\/Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg\/771px-Meister_des_Frankfurter_Paradiesg%C3%A4rtleins_001.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre rh\u00e9nan (strasbourgeois?), Le Jardin de Paradis, vers 1410-1420, St\u00e4delsches Kunstinstitut\" width=\"287\" height=\"223\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"1576\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Ma\u00eetre rh\u00e9nan (strasbourgeois?),\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Jardin_de_Paradis_de_Francfort#Le_Jardin_de_Paradis_de_Francfort\">Le Jardin de Paradis<\/a><\/i>, vers 1410-1420,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e St\u00e4del\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_St%C3%A4del\">St\u00e4delsches Kunstinstitut<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Pisanello, La Vision de saint Eustache, 1436-1438, National Gallery, Londres\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pisanello_018.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Pisanello_018.jpg\/365px-Pisanello_018.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Pisanello_018.jpg\/547px-Pisanello_018.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/23\/Pisanello_018.jpg\/729px-Pisanello_018.jpg 2x\" alt=\"Pisanello, La Vision de saint Eustache, 1436-1438, National Gallery, Londres\" width=\"272\" height=\"223\" data-file-width=\"5137\" data-file-height=\"4226\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Pisanello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pisanello\">Pisanello<\/a>,\u00a0<i><a title=\"La Vision de saint Eustache\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Vision_de_saint_Eustache\">La Vision de saint Eustache<\/a><\/i>, 1436-1438,\u00a0<a title=\"National Gallery\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/National_Gallery\">National Gallery<\/a>, Londres<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Martin Torner. Les tailles signalent le statut symbolique.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Marti_Torner_(XV)_Annonciation_au_berger.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Marti_Torner_%28XV%29_Annonciation_au_berger.jpg\/165px-Marti_Torner_%28XV%29_Annonciation_au_berger.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Marti_Torner_%28XV%29_Annonciation_au_berger.jpg\/247px-Marti_Torner_%28XV%29_Annonciation_au_berger.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Marti_Torner_%28XV%29_Annonciation_au_berger.jpg\/330px-Marti_Torner_%28XV%29_Annonciation_au_berger.jpg 2x\" alt=\"Martin Torner. Les tailles signalent le statut symbolique.\" width=\"122\" height=\"223\" data-file-width=\"1346\" data-file-height=\"2448\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Martin Torner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Torner\">Martin Torner<\/a>. Les tailles signalent le statut symbolique.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Un_pendant_\u00ab_nocturne_\u00bb\"><span id=\"Un_pendant_.C2.AB_nocturne_.C2.BB\"><\/span>Un pendant \u00ab\u00a0nocturne\u00a0\u00bb<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En parall\u00e8le \u00e0 l&rsquo;id\u00e9alisation et au raffinement courtois coexiste une tendance significative \u00e0 un style beaucoup plus expressif s&rsquo;attachant \u00e0 une repr\u00e9sentation crue et violente de la mort, \u00e0 une \u00e9poque encore marqu\u00e9e par le souvenir de la\u00a0<a title=\"Peste noire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peste_noire\">Grande peste<\/a>\u00a0qui ravagea l&rsquo;Europe du milieu du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, et qui s&rsquo;exprime \u00e9galement dans le motif de la\u00a0<a title=\"Danse macabre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Danse_macabre\">danse macabre<\/a>, qui appara\u00eet vers 1400<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-23\">23<\/a><\/sup>. Certaines sc\u00e8nes de martyres n&rsquo;\u00e9pargnent plus la vision sanguinolente des plaies, ni la m\u00e9lancolie se d\u00e9gageant du corps souffrant, ou sans vie, comme dans les deux versions du\u00a0<i>Cristo dolente<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">Ma\u00eetre Francke<\/a>\u00a0(vers 1430), ou la\u00a0<i>Grande Piet\u00e0 ronde<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Jean Malouel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Malouel\">Jean Malouel<\/a>\u00a0(vers 1400).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les repr\u00e9sentations de cadavres d\u00e9passent \u00e9galement les seules sc\u00e8nes sacr\u00e9es, ainsi le\u00a0<a title=\"Art fun\u00e9raire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Art_fun%C3%A9raire\">monument fun\u00e9raire<\/a>\u00a0du cardinal\u00a0<a title=\"Jean de La Grange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_La_Grange\">Jean de La Grange<\/a>\u00a0(1403), premier exemple du th\u00e8me du\u00a0<a title=\"Transi du cardinal Jean de La Grange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transi_du_cardinal_Jean_de_La_Grange\">transi<\/a>\u00a0qui va ensuite se propager dans toute l&rsquo;Europe \u2014 et que l&rsquo;on peut rapprocher d&rsquo;une miniature des\u00a0<i><a title=\"Les Grandes Heures de Rohan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_de_Rohan\">Grandes heures de Rohan<\/a><\/i>\u00a0(vers 1430) figurant de\u00a0<i>La Mort devant son juge<\/i>.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerycaption\">Repr\u00e9sentations de la souffrance et de la mort<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Jean Malouel, Grande Piet\u00e0 ronde, vers 1400, Mus\u00e9e du Louvre, Paris\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Jean_Malouel_001.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Jean_Malouel_001.jpg\/299px-Jean_Malouel_001.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Jean_Malouel_001.jpg\/448px-Jean_Malouel_001.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b9\/Jean_Malouel_001.jpg\/597px-Jean_Malouel_001.jpg 2x\" alt=\"Jean Malouel, Grande Piet\u00e0 ronde, vers 1400, Mus\u00e9e du Louvre, Paris\" width=\"199\" height=\"199\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"2034\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Jean Malouel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Malouel\">Jean Malouel<\/a>,\u00a0<i>Grande Piet\u00e0 ronde<\/i>, vers 1400,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Louvre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Louvre\">Mus\u00e9e du Louvre<\/a>, Paris<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre Francke, Cristo dolente, vers 1435, Kunsthalle de Hambourg\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Meister_Francke_003.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Meister_Francke_003.jpg\/216px-Meister_Francke_003.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Meister_Francke_003.jpg\/325px-Meister_Francke_003.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Meister_Francke_003.jpg\/433px-Meister_Francke_003.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre Francke, Cristo dolente, vers 1435, Kunsthalle de Hambourg\" width=\"143\" height=\"199\" data-file-width=\"1546\" data-file-height=\"2141\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">Ma\u00eetre Francke<\/a>,\u00a0<i>Cristo dolente<\/i>, vers 1435,\u00a0<a title=\"Kunsthalle de Hambourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunsthalle_de_Hambourg\">Kunsthalle de Hambourg<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Transi du cardinal Jean de La Grange, 1403, Mus\u00e9e du Petit Palais, Avignon\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg\/549px-Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg\/824px-Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fc\/Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg\/1098px-Jean_de_la_Grange_1403_Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_Avignon.jpg 2x\" alt=\"Transi du cardinal Jean de La Grange, 1403, Mus\u00e9e du Petit Palais, Avignon\" width=\"364\" height=\"199\" data-file-width=\"1171\" data-file-height=\"640\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Transi du cardinal Jean de La Grange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Transi_du_cardinal_Jean_de_La_Grange\">Transi du cardinal Jean de La Grange<\/a>, 1403,\u00a0<a title=\"Mus\u00e9e du Petit Palais (Avignon)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mus%C3%A9e_du_Petit_Palais_(Avignon)\">Mus\u00e9e du Petit Palais<\/a>, Avignon<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Ma\u00eetre de Rohan, Les Grandes Heures de Rohan, La Mort devant son juge, 1430, BNF.\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Le_Mort_devant_son_juge,_Maitre_de_Rohan.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1f\/Le_Mort_devant_son_juge%2C_Maitre_de_Rohan.jpg\/197px-Le_Mort_devant_son_juge%2C_Maitre_de_Rohan.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1f\/Le_Mort_devant_son_juge%2C_Maitre_de_Rohan.jpg\/295px-Le_Mort_devant_son_juge%2C_Maitre_de_Rohan.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1f\/Le_Mort_devant_son_juge%2C_Maitre_de_Rohan.jpg\/393px-Le_Mort_devant_son_juge%2C_Maitre_de_Rohan.jpg 2x\" alt=\"Ma\u00eetre de Rohan, Les Grandes Heures de Rohan, La Mort devant son juge, 1430, BNF.\" width=\"132\" height=\"200\" data-file-width=\"650\" data-file-height=\"991\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Ma\u00eetre de Rohan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Rohan\">Ma\u00eetre de Rohan<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Les Grandes Heures de Rohan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Grandes_Heures_de_Rohan\">Les Grandes Heures de Rohan<\/a><\/i>,\u00a0<i>La Mort devant son juge<\/i>, 1430,\u00a0<a title=\"Biblioth\u00e8que nationale de France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France\">BNF<\/a>.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Fin_du_mouvement_international\">Fin du mouvement international<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">La r\u00e9v\u00e9lation de\u00a0<i>L&rsquo;Adoration des Mages<\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gentile da Fabriano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_da_Fabriano\">Gentile da Fabriano<\/a>\u00a0\u00e0 Florence en 1423, \u00ab\u00a0point culminant de la peinture du gothique international\u00a0\u00bb fut suivie, trois ans apr\u00e8s, par celle de la fresque monumentale de la\u00a0<a title=\"Chapelle Brancacci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Brancacci\">Chapelle Brancacci<\/a>, r\u00e9alis\u00e9e par\u00a0<a title=\"Masolino da Panicale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Masolino_da_Panicale\">Masolino da Panicale<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Masaccio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Masaccio\">Masaccio<\/a>, et consid\u00e9r\u00e9e comme la perc\u00e9e d&rsquo;un style nouveau qui allait se d\u00e9ployer au cours du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-24\">24<\/a><\/sup>. De m\u00eame, au chef-d&rsquo;\u0153uvre des\u00a0<a title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\">fr\u00e8res de Limbourg<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry\">Les Tr\u00e8s Riches Heures du duc de Berry<\/a><\/i>\u00a0succ\u00e9da le manuscrit des\u00a0<i><a title=\"Les Tr\u00e8s Belles Heures de Notre-Dame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre-Dame#Le_Missel_et_livre_de_pri%C3%A8re_ou_Heures_de_Turin-Milan\">Heures de Turin-Milan<\/a><\/i>, forme achev\u00e9e de l&rsquo;ouvrage commenc\u00e9 quelques ann\u00e9es auparavant par le\u00a0<a title=\"Ma\u00eetre du Parement de Narbonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Parement_de_Narbonne\">Ma\u00eetre du Parement de Narbonne<\/a>\u00a0pour le duc de Berry, et qui, en d\u00e9pit de son cadre gothique, inaugurait un nouveau style de peinture gr\u00e2ce \u00e0 la main de\u00a0<a title=\"Jan van Eyck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jan_van_Eyck\">Jan van Eyck<\/a>\u00a0et de son atelier. Dans le domaine de la sculpture, ce sont les statues bourguignonnes pleines de vie et de monumentalit\u00e9 que\u00a0<a title=\"Claus Sluter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claus_Sluter\">Claus Sluter<\/a>\u00a0r\u00e9alise pour la\u00a0<a title=\"Chartreuse de Champmol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartreuse_de_Champmol\">chartreuse de Champmol<\/a>\u00a0qui marquent une rupture d\u00e9finitive avec le style international, conduisant \u00e0 l&rsquo;art de la Renaissance<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-25\">25<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si le style cosmopolite du gothique international perdure ponctuellement dans des r\u00e9gions \u00e9loign\u00e9es des cours et des principaux foyers artistiques, il s&rsquo;\u00e9teint cependant rapidement apr\u00e8s la seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle pour laisser la place \u00e0 des inspirations \u00e0 nouveau nettement divergentes entre l&rsquo;Italie et l&rsquo;Europe au nord des Alpes.<\/p>\n<ul class=\"gallery mw-gallery-packed\" style=\"text-align: justify;\">\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Claus Sluter, Vierge \u00e0 l'enfant, trumeau de la Chartreuse de Champmol, 1393\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg\/177px-Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg\/266px-Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/be\/Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg\/355px-Dijon_-_Chartreuse_de_Champmol_-_Portail_4.jpg 2x\" alt=\"Claus Sluter, Vierge \u00e0 l'enfant, trumeau de la Chartreuse de Champmol, 1393\" width=\"118\" height=\"200\" data-file-width=\"1196\" data-file-height=\"2020\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Claus Sluter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claus_Sluter\">Claus Sluter<\/a>,\u00a0<i>Vierge \u00e0 l&rsquo;enfant<\/i>, trumeau de la\u00a0<a title=\"Chartreuse de Champmol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chartreuse_de_Champmol\">Chartreuse de Champmol<\/a>, 1393<\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Masolino da Panicale et Masaccio, fresques de la chapelle Brancacci, Florence\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cappella_brancacci_00.JPG?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Cappella_brancacci_00.JPG\/225px-Cappella_brancacci_00.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Cappella_brancacci_00.JPG\/337px-Cappella_brancacci_00.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9a\/Cappella_brancacci_00.JPG\/450px-Cappella_brancacci_00.JPG 2x\" alt=\"Masolino da Panicale et Masaccio, fresques de la chapelle Brancacci, Florence\" width=\"150\" height=\"200\" data-file-width=\"1536\" data-file-height=\"2048\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\"><a title=\"Masolino da Panicale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Masolino_da_Panicale\">Masolino da Panicale<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Masaccio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Masaccio\">Masaccio<\/a>, fresques de la\u00a0<a title=\"Chapelle Brancacci\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chapelle_Brancacci\">chapelle Brancacci<\/a>,\u00a0<a title=\"Florence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florence\">Florence<\/a><\/div>\n<\/li>\n<li class=\"gallerybox\">\n<div class=\"thumb\"><a class=\"mw-file-description\" title=\"Atelier des fr\u00e8res van Eyck, Heures de Milan-Turin, f.30v, Le Christ au Mont des Oliviers, vers 1430, Turin\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg\/205px-14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg\/307px-14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg\/409px-14th-century_painters_-_Page_from_the_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre_Dame_de_Jean_de_Berry_-_WGA16011.jpg 2x\" alt=\"Atelier des fr\u00e8res van Eyck, Heures de Milan-Turin, f.30v, Le Christ au Mont des Oliviers, vers 1430, Turin\" width=\"137\" height=\"200\" data-file-width=\"750\" data-file-height=\"1099\" \/><\/a><\/div>\n<div class=\"gallerytext\">Atelier des fr\u00e8res van Eyck,\u00a0<i><a title=\"Les Tr\u00e8s Belles Heures de Notre-Dame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Tr%C3%A8s_Belles_Heures_de_Notre-Dame#Le_Missel_et_livre_de_pri%C3%A8re_ou_Heures_de_Turin-Milan\">Heures de Milan-Turin<\/a><\/i>, f.30v,\u00a0<i>Le Christ au Mont des Oliviers<\/i>, vers 1430,\u00a0<a title=\"Turin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Turin\">Turin<\/a><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Artistes_repr\u00e9sentatifs_du_gothique_international\"><span id=\"Artistes_repr.C3.A9sentatifs_du_gothique_international\"><\/span>Artistes repr\u00e9sentatifs du gothique international<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Liste g\u00e9ographique et chronologique<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-26\">26<\/a><\/sup>\u00a0:<\/b><\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Europe_de_l'Ouest\"><span id=\"Europe_de_l.27Ouest\"><\/span>Europe de l&rsquo;Ouest<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Andr\u00e9 Beauneveu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A9_Beauneveu\">Andr\u00e9 Beauneveu<\/a>, 1335\u20131401, peintre et sculpteur fran\u00e7ais<\/li>\n<li><a title=\"Jean de Beaumetz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_de_Beaumetz\">Jean de Beaumetz<\/a>, vers 1335(?)-1396, peintre fran\u00e7ais<\/li>\n<li><a title=\"Jacques de Baerze\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_de_Baerze\">Jacques de Baerze<\/a>,\u00a0?-apr\u00e8s 1399, sculpteur flamand<\/li>\n<li><a title=\"Jacquemart de Hesdin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacquemart_de_Hesdin\">Jacquemart de Hesdin<\/a>, 1350\u20131410, enlumineur fran\u00e7ais<\/li>\n<li><a title=\"Jean Malouel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Malouel\">Jean Malouel<\/a>, 1365\u20131415, peintre n\u00e9erlandais<\/li>\n<li><a title=\"Fr\u00e8res de Limbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A8res_de_Limbourg\">Hermann, Jean et Pol de Limbourg<\/a>, vers 1380-1416, enlumineurs n\u00e9erlandais<\/li>\n<li><a title=\"Henri Bellechose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Bellechose\">Henri Bellechose<\/a>, 1415\u20131440, peintre flamand<\/li>\n<li><a title=\"Melchior Broederlam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melchior_Broederlam\">Melchior Broederlam<\/a>, 1355\u20131411, peintre flamand<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre de Boucicaut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Boucicaut\">Ma\u00eetre de Boucicaut<\/a>, actif entre 1405 et 1420, enlumineur fran\u00e7ais ou flamand<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre de Bedford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Bedford\">Ma\u00eetre de Bedford<\/a>, actif dans la premi\u00e8re moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, enlumineur fran\u00e7ais<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre de Rohan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Rohan\">Ma\u00eetre de Rohan<\/a>, actif entre 1410 et 1435, enlumineur fran\u00e7ais<\/li>\n<li><a title=\"Hennequin de Bruges\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hennequin_de_Bruges\">Hennequin de Bruges<\/a>\u00a0(appel\u00e9 aussi Jean de Bondol), vers 1340-vers 1400, peintre flamand<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre du Parement de Narbonne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Parement_de_Narbonne\">Ma\u00eetre du Parement de Narbonne<\/a>, actif entre 1356 et 1408, peintre et enlumineur fran\u00e7ais<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Saint-Empire_romain_germanique\">Saint-Empire romain germanique<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Ma\u00eetre Th\u00e9odoric\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Th%C3%A9odoric\">Ma\u00eetre Th\u00e9odoric<\/a>, mentionn\u00e9 de 1348 \u00e0 1368, peintre actif \u00e0 la cour de Prague<\/li>\n<li>Ma\u00eetre de la\u00a0<a title=\"Sainte Vierge de Glatz\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sainte_Vierge_de_Glatz\">Madone de Glatz<\/a>, vers 1350, peintre de Boh\u00eame<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre de Vy\u0161\u0161\u00ed Brod\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Vy%C5%A1%C5%A1%C3%AD_Brod\">Ma\u00eetre du cycle de Vy\u0161\u0161\u00ed Brod<\/a>, actif vers 1350-1360, peintre de Boh\u00eame<\/li>\n<li><a title=\"Peter Parler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Parler\">Peter Parler<\/a>, 1330\u20131399, sculpteur allemand<\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre de Wittingau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_Wittingau\">Ma\u00eetre de T\u0159ebo\u0148<\/a>, seconde moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre de Boh\u00eame<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre Bertram\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Bertram\">Ma\u00eetre Bertram<\/a>, fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre actif \u00e0 Hambourg<\/li>\n<li><a title=\"Conrad von Soest\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Conrad_von_Soest\">Conrad von Soest<\/a>, vers 1370-1422, peintre westphalien<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre de la V\u00e9ronique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_de_la_V%C3%A9ronique\">Ma\u00eetre de la V\u00e9ronique<\/a>, d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre allemand actif \u00e0 Cologne<\/li>\n<li><a title=\"Ma\u00eetre Francke\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_Francke\">Ma\u00eetre Francke<\/a>, premier tiers du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre actif \u00e0 Hambourg<\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ma%C3%AEtre_du_Jardin_de_Paradis_de_Francfort\">Ma\u00eetre du Jardin de Paradis de Francfort<\/a>, actif dans le premier quart du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre rh\u00e9nan, actif \u00e0 Strasbourg<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Ma\u00eetre du retable d'Ortenberg (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ma%C3%AEtre_du_retable_d%27Ortenberg&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ma\u00eetre du retable d&rsquo;Ortenberg<\/a>, premier tiers du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre allemand (<a class=\"new\" title=\"Meister des Ortenberger Altars (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Meister_des_Ortenberger_Altars&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Meister des Ortenberger Altars<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:Meister des Ortenberger Altars\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Meister_des_Ortenberger_Altars\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0Meister des Ortenberger Altars\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a>)<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Ma\u00eetre de Heiligenkreuz (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ma%C3%AEtre_de_Heiligenkreuz&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ma\u00eetre de Heiligenkreuz<\/a>, premi\u00e8re moiti\u00e9 du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre autrichien (<a class=\"new\" title=\"Meister von Heiligenkreuz (page inexistante)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Meister_von_Heiligenkreuz&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Meister von Heiligenkreuz<\/a>\u00a0<a class=\"extiw\" title=\"de:Meister von Heiligenkreuz\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Meister_von_Heiligenkreuz\"><span class=\"indicateur-langue\" title=\"Article en allemand\u00a0: \u00ab\u00a0Meister von Heiligenkreuz\u00a0\u00bb\">(de)<\/span><\/a>)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Angleterre\">Angleterre<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Ma\u00eetre du\u00a0<a title=\"Diptyque de Wilton\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Diptyque_de_Wilton\">diptyque de Wilton<\/a>, fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"14\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, peintre anglais ou fran\u00e7ais<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9ninsule_ib\u00e9rique\"><span id=\"P.C3.A9ninsule_ib.C3.A9rique\"><\/span>P\u00e9ninsule ib\u00e9rique<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Pere Serra (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pere_Serra_(peintre)\">Pere Serra<\/a>\u00a0(c. 1357-1406),\u00a0<a title=\"Catalogne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catalogne\">Catalogne<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Lloren\u00e7 Saragoss\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lloren%C3%A7_Saragoss%C3%A0\">Lloren\u00e7 Saragoss\u00e0<\/a>\u00a0(c. 1363-1406),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Lluis Borrass\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lluis_Borrass%C3%A0\">Lluis Borrass\u00e0<\/a>, 1360\u20131424,\u00a0<a title=\"Barcelone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barcelone\">Barcelone<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Andreu Mar\u00e7al de Sax\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andreu_Mar%C3%A7al_de_Sax\">Andreu Mar\u00e7al de Sax<\/a>, (c. 1370-1415),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Gon\u00e7al Peris Sarri\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gon%C3%A7al_Peris_Sarri%C3%A0\">Gon\u00e7al Peris Sarri\u00e0<\/a>\u00a0(c. 1360-1451),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Jaume Mateu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jaume_Mateu\">Jaume Mateu<\/a>\u00a0(c. 1360-1452),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Pere Nicolau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pere_Nicolau\">Pere Nicolau<\/a>\u00a0[c. 1365-1408),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Miquel Alcany\u00eds\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miquel_Alcany%C3%ADs\">Miquel Alcany\u00eds<\/a>\u00a0(c. 1380-1447),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Ramon de Mur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ramon_de_Mur\">Ramon de Mur<\/a>\u00a0(1380-1436),\u00a0<a title=\"Tarragone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tarragone\">Tarragone<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Bernat Martorell\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bernat_Martorell\">Bernat Martorell<\/a>, vers 1390-1452,\u00a0<a title=\"Barcelone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barcelone\">Barcelone<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Llu\u00eds Dalmau\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Llu%C3%ADs_Dalmau\">Llu\u00eds Dalmau<\/a>, vers 1400-1460,\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Barcelone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Barcelone\">Barcelone<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Jaume Ba\u00e7\u00f3 Escriv\u00e0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jaume_Ba%C3%A7%C3%B3_Escriv%C3%A0\">Jaume Ba\u00e7\u00f3 Escriv\u00e0<\/a>\u00a0(1411-1461),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Joan Reixach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joan_Reixach\">Joan Reixach<\/a>\u00a0(c. 1431-1482),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Martin Torner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Torner\">Martin Torner<\/a>\u00a0(c. 1480-1497),\u00a0<a title=\"Valence (Espagne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Valence_(Espagne)\">Valence<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"P\u00e9ninsule_italienne\"><span id=\"P.C3.A9ninsule_italienne\"><\/span>P\u00e9ninsule italienne<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Gothique international italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international_italien\">Gothique international italien<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Donato et Catarino, signent ensemble de 1367 \u00e0 1386<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_note-27\">27<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Giovanni da Milano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_da_Milano\">Giovanni da Milano<\/a>, 1350\u20131369, peintre italien<\/li>\n<li><a title=\"Lorenzo Veneziano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Veneziano\">Lorenzo Veneziano<\/a>, actif entre 1357 et 1372, peintre italien<\/li>\n<li><a title=\"Lorenzo Monaco\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_Monaco\">Lorenzo Monaco<\/a>, vers 1370\u2013vers 1425, peintre italien<\/li>\n<li><a title=\"Gentile da Fabriano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gentile_da_Fabriano\">Gentile da Fabriano<\/a>, 1370\u20131427, peintre italien des\u00a0<a title=\"Marches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marches\">Marches<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Olivuccio di Ciccarello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Olivuccio_di_Ciccarello\">Olivuccio da Ciccarello<\/a>, 1365-1439, peintre italien des\u00a0<a title=\"Marches\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marches\">Marches<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Jacobello del Fiore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jacobello_del_Fiore\">Jacobello del Fiore<\/a>, v. 1370 &#8211; v. 1439, peintre italien<\/li>\n<li><a title=\"Stefano da Verona\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stefano_da_Verona\">Stefano da Verona<\/a>, 1375\u20131438, peintre italien<\/li>\n<li><a title=\"Sassetta (peintre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sassetta_(peintre)\">Sassetta<\/a>, 1392-1450 ou 1451, peintre italien<\/li>\n<li><a title=\"Pisanello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pisanello\">Pisanello<\/a>, vers 1395 &#8211; vers 1455, peintre italien<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Sources\">Sources<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Cet article est partiellement ou en totalit\u00e9 issu de l\u2019article de Wikip\u00e9dia en anglais intitul\u00e9\u00a0<span class=\"plainlinks\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/International_Gothic?oldid=501856746\">International Gothic<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/International_Gothic?action=history\">voir la liste des auteurs<\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : italien\">(it)<\/abbr>\u00a0Cet article est partiellement ou en totalit\u00e9 issu de l\u2019article de Wikip\u00e9dia en italien intitul\u00e9\u00a0<span class=\"plainlinks\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Tardo_gotico?oldid=50789507\">Tardo gotico<\/a>\u00a0\u00bb\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Tardo_gotico?action=history\">voir la liste des auteurs<\/a>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"R\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"R.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>R\u00e9f\u00e9rences<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\" style=\"text-align: justify;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-1\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Du nom de la huiti\u00e8me exposition tenue sous les auspices du Conseil de l&rsquo;Europe au\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Kunsthistorisches Museum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kunsthistorisches_Museum\">Kunsthistorisches Museum<\/a>\u00a0de Vienne du 7 mai 1962 au 31 juillet 1962.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.coe.int\/t\/dg4\/cultureheritage\/culture\/events\/1962_fr.asp\" rel=\"nofollow\">Lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.coe.int%2Ft%2Fdg4%2Fcultureheritage%2Fculture%2Fevents%2F1962_fr.asp\">archive<\/a>]<\/small>. Page consult\u00e9e le 4 juillet 2012<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-2\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Ingo F. Walther, Robert Suckale, Manfred Wundram,\u00a0<i>Masterpieces of Western Art: A History of Art in 900 Individual Studies from the Gothic to the Present Day<\/i>, Taschen, 2002,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a022.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.co.uk\/books?id=O7YSKD3scdcC&amp;pg=PA22&amp;dq=International+Gothic+Gothic+art+Burgundy,+Bohemia,+France++Italy&amp;as_brr=3&amp;sig=ACfU3U0uIHJQDrAyeEBjyEetb3hzBOJAXg#PPA22,M1\" rel=\"nofollow\">Lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.co.uk%2Fbooks%3Fid%3DO7YSKD3scdcC%26pg%3DPA22%26dq%3DInternational%2BGothic%2BGothic%2Bart%2BBurgundy%2C%2BBohemia%2C%2BFrance%2B%2BItaly%26as_brr%3D3%26sig%3DACfU3U0uIHJQDrAyeEBjyEetb3hzBOJAXg%23PPA22%2CM1\">archive<\/a>]<\/small>.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/3-8228-1825-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/3-8228-1825-9\"><span class=\"nowrap\">3-8228-1825-9<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-3\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Gabriele Fattorini, Mauro Lucco, Giovanni Sassu et Giovanni C. F. Villa, \u00ab\u00a0Le\u00a0<a title=\"XVe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0\u00bb, in\u00a0<i>La Peinture italienne<\/i>, sous la direction de Carlo Pirovano, tome I, Meng\u00e8s, 2002,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0227.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85620-426-0\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85620-426-0\"><span class=\"nowrap\">2-85620-426-0<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-4\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0D\u00e9finition du \u00ab\u00a0style gothique international\u00a0\u00bb sur le site de la Web Gallery of Art.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.wga.hu\/tours\/gothic\/definiti.html\" rel=\"nofollow\">Lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.wga.hu%2Ftours%2Fgothic%2Fdefiniti.html\">archive<\/a>]<\/small>. Page consult\u00e9e le 4 juillet 2012<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-5\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Luke Syson et Dillian Gordon,\u00a0<i>Pisanello\u00a0: Painter to the Renaissance Court<\/i>, Londres, National Gallery Company, 2001,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a058.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-1857099324\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-1857099324\"><span class=\"nowrap\">978-1857099324<\/span><\/a>)<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-6\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Erwin Panofsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erwin_Panofsky\">Erwin Panofsky<\/a>, \u00ab\u00a0Le d\u00e9but du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle et le style international\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, II, 4-5,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">134-149<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-7\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Luke Syson et Dillian Gordon,\u00a0<i>Pisanello, Painter to the Renaissance Court<\/i>, National Gallery Company, London, 2001,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">59-60<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-8\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">La pr\u00e9dominance de Prague comme centre initiateur d&rsquo;un style artistique se r\u00e9p\u00e9tera avec le\u00a0<a title=\"Mani\u00e9risme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mani%C3%A9risme\">mani\u00e9risme<\/a>\u00a0de la cour de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Rodolphe II du Saint Empire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rodolphe_II_du_Saint_Empire\">Rodolphe II du Saint Empire<\/a>, \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"16\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVI<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Michael Levey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Levey\">Michael Levey<\/a>, Painting at Court, Weidenfeld and Nicholson, London, 1971, 24-7,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a037 et suivantes.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-10\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Andrew Martindale, \u00ab\u00a0L&rsquo;art europ\u00e9en de 1350 \u00e0 1400\u00a0\u00bb,\u00a0<i>L&rsquo;Art gothique<\/i>, Thames and Hudson, Paris, 1993 (traduction de l&rsquo;\u00e9dition de 1967), chap. 4,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0221.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-11\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ernst Hans Gombrich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernst_Hans_Gombrich\">Ernst Hans Gombrich<\/a>,\u00a0<i>Histoire de l&rsquo;Art<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Septi\u00e8me\">7<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9dition, Paris, Phaidon, 2001,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0215.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-12\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erwin Panofsky,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, r\u00e9\u00e9d. 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0135.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-13\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erwin Panofsky,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, r\u00e9\u00e9d. 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0136.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-14\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erwin Panofsky,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, r\u00e9\u00e9d. 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">157-158<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Matthias Weniger, \u00ab\u00a0La Peinture europ\u00e9enne du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle\u00a0\u00bb,\u00a0<span id=\"SuckaleWenigerWundram2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Robert_SuckaleMatthias_WenigerManfred_Wundram2006\" class=\"ouvrage\">Robert\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Suckale<\/span>, Matthias\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Weniger<\/span>\u00a0et Manfred\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Wundram<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Gothique<\/cite>, Cologne, Taschen,\u00a0<time>2006<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a023<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-16\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Michael Levey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Levey\">Michael Levey<\/a>,\u00a0<i>Painting at court<\/i>, 1971, 12-38.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-17\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Stefano Zuffi,\u00a0<i>L&rsquo;Art au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"15\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XV<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/i>, Hazan, 2005,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a071.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-18\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erwin Panofsky,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, r\u00e9\u00e9d. 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0139.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-19\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erwin Panofsky,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, r\u00e9\u00e9d. 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0143.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-20\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">C\u00e9cile Maisonneuve, Notice de\u00a0<i>La Pr\u00e9sentation au Temple<\/i>\u00a0sur le site officiel du Mus\u00e9e du Louvre.\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.louvre.fr\/oeuvre-notices\/la-presentation-au-temple-0\" rel=\"nofollow\">Lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.louvre.fr%2Foeuvre-notices%2Fla-presentation-au-temple-0\">archive<\/a>]<\/small>. Page consult\u00e9e le 11 juillet 2012<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-21\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Matthias Weniger,\u00a0<i>La Cr\u00e9ation des animaux de l&rsquo;autel de Grabow<\/i>, in\u00a0<span id=\"SuckaleWenigerWundram2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Robert_SuckaleMatthias_WenigerManfred_Wundram2006\" class=\"ouvrage\">Robert\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Suckale<\/span>, Matthias\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Weniger<\/span>\u00a0et Manfred\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Wundram<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Gothique<\/cite>, Cologne, Taschen,\u00a0<time>2006<\/time>, 95\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-8228-5293-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-8228-5293-4\"><span class=\"nowrap\">978-3-8228-5293-4<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a050-51<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-22\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erika Langmuir,\u00a0<i>National Gallery, le guide<\/i>, Londres, National Gallery Company, 2004,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">85-86<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-23\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">Erwin Panofsky,\u00a0<i>Les Primitifs flamands<\/i>, r\u00e9\u00e9d. 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">143-149<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Timothy Hyman,\u00a0<i>Sienese Painting<\/i>, Thames &amp; Hudson, 2003,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">139-140<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-25\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ernst Hans Gombrich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ernst_Hans_Gombrich\">Ernst Hans Gombrich<\/a>,\u00a0<i>Histoire de l&rsquo;Art<\/i>, 2001,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0235.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-26\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\">D&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Alain Erlande-Brandenburg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Erlande-Brandenburg\">Alain Erlande-Brandenburg<\/a>,\u00a0<i>L&rsquo;Art gothique<\/i>, Paris, Citadelles et Mazenod, 1983,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0<span class=\"nowrap\">610-611<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gothique_international#cite_ref-27\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a>\u00a0<\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Nepi_Scir\u00e92008\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Giovanna_Nepi_Scir\u00e92008\" class=\"ouvrage\">Giovanna Nepi Scir\u00e9,\u00a0<cite class=\"italique\">La Peinture dans les Mus\u00e9es de Venise<\/cite>, Paris, Editions Place des Victoires,\u00a0<time>2008<\/time>, p.31<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Bibliographie\">Bibliographie<\/h3>\n<\/div>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Erlande-Brandenburg1983\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alain_Erlande-Brandenburg1983\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Alain Erlande-Brandenburg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Erlande-Brandenburg\">Alain\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Erlande-Brandenburg<\/span><\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;Art gothique<\/cite>, Paris, Citadelles et Mazenod,\u00a0<time>1983<\/time>, 628\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-85088-013-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-85088-013-1\"><span class=\"nowrap\">978-2-85088-013-1<\/span><\/a>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0132-135<\/span><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Timothy Hyman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Timothy_Hyman\">Timothy Hyman<\/a>,\u00a0<i>Sienese Painting<\/i>, Thames &amp; Hudson, 2003\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-500-20372-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-500-20372-5\"><span class=\"nowrap\">0-500-20372-5<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0<a title=\"Michael Levey\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Levey\">Michael Levey<\/a>,\u00a0<i>Painting at Court<\/i>, Weidenfeld and Nicholson, London, 1971<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Richard Marks et Nigel Morgan,\u00a0<i>The Golden Age of English Manuscript Painting, 1200-1400<\/i>, 1981, Chatto &amp; Windus,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-7011-2540-3\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-7011-2540-3\"><span class=\"nowrap\">0-7011-2540-3<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Panofsky2003\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Erwin_Panofsky2003\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Erwin Panofsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Erwin_Panofsky\">Erwin\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Panofsky<\/span><\/a>\u00a0(<abbr class=\"abbr\" title=\"traduction\">trad.<\/abbr>\u00a0de l&rsquo;anglais),\u00a0<cite class=\"italique\">Les Primitifs flamands<\/cite>, Paris, Hazan,\u00a0<time>2003<\/time>, 806\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/2-85025-903-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/2-85025-903-9\"><span class=\"nowrap\">2-85025-903-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"SuckaleWenigerWundram2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Robert_SuckaleMatthias_WenigerManfred_Wundram2006\" class=\"ouvrage\">Robert\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Suckale<\/span>, Matthias\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Weniger<\/span>\u00a0et Manfred\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Wundram<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Gothique<\/cite>, Cologne, Taschen,\u00a0<time>2006<\/time>, 95\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-3-8228-5293-4\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-3-8228-5293-4\"><span class=\"nowrap\">978-3-8228-5293-4<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Luke Syson et Dillian Gordon,\u00a0<i>Pisanello, Painter to the Renaissance Court<\/i>, 2001, National Gallery Company, London,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/1-85709-946-X\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/1-85709-946-X\"><span class=\"nowrap\">1-85709-946-X<\/span><\/a>)<\/small>, 525081<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Marcel Thomas,\u00a0<i>The Golden Age: Manuscript Painting at the Time of Jean, Duc de Berry<\/i>, 1979, Chatto &amp; Windus,\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/0-7011-2472-5\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/0-7011-2472-5\"><span class=\"nowrap\">0-7011-2472-5<\/span><\/a>)<\/small><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Tomasi2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michele_Tomasi2006\" class=\"ouvrage\">Michele\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Tomasi<\/span>, \u00ab\u00a0<cite>L\u2019art en France autour de 1400\u00a0: \u00e9l\u00e9ments pour un bilan<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Perspective (La revue de l&rsquo;Institut National d&rsquo;Histoire de l&rsquo;Art)<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ros\">n<sup>os<\/sup><\/abbr>\u00a01-2006,\u200e\u00a0<time>2006<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a097-120\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.unil.ch\/webdav\/site\/hart\/shared\/Documents\/Les_arts_en_France_autour_de_1400.pdf\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.unil.ch%2Fwebdav%2Fsite%2Fhart%2Fshared%2FDocuments%2FLes_arts_en_France_autour_de_1400.pdf\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span id=\"Velasco\" class=\"ouvrage\">Alberto Velasco Gonzalez (dir.),\u00a0<cite class=\"italique\">Late gothic painting in the crown of Aragon and the Hispanic kingdoms<\/cite>, Boston\u00a0: Brill,\u00a0<time>2018<\/time>\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.ch\/books?id=ImdjDwAAQBAJ&amp;pg=PA249&amp;dq=painter+marti+torner\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.ch%2Fbooks%3Fid%3DImdjDwAAQBAJ%26pg%3DPA249%26dq%3Dpainter%2Bmarti%2Btorner\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Image mise en avant : Colart de Laon, \u00ab\u00a0Pri\u00e8re au Jardin des Oliviers, o\u00f9 le donateur\u00a0Louis Ier d&rsquo;Orl\u00e9ans\u00ab\u00a0, vers 1405-1408,\u00a0Mus\u00e9e du Prado Le\u00a0gothique international\u00a0(ou\u00a0style international, ou\u00a0art europ\u00e9en vers 14001) est une phase tardive de l&rsquo;art gothique\u00a0qui s&rsquo;est simultan\u00e9ment d\u00e9velopp\u00e9e sur les terres\u00a0franco-flamandes, en\u00a0Bourgogne, en\u00a0Boh\u00eame\u00a0et dans le nord de l&rsquo;Italie entre la fin du\u00a0XIVe\u00a0si\u00e8cle\u00a0et le d\u00e9but [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14021,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14016","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14016","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14016"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14016\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14022,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14016\/revisions\/14022"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}