{"id":11453,"date":"2024-08-22T15:01:10","date_gmt":"2024-08-22T13:01:10","guid":{"rendered":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/?page_id=11453"},"modified":"2024-08-22T15:16:34","modified_gmt":"2024-08-22T13:16:34","slug":"mozart","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/mozart\/","title":{"rendered":"Mozart"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><b>Wolfgang Amadeus Mozart<\/b>\u00a0ou\u00a0<b>Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart<\/b><sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-1\">1<\/a><\/sup>, n\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien bday\" datetime=\"1756-01-27\" data-sort-value=\"1756-01-27\"><a title=\"27 janvier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/27_janvier\">27 janvier<\/a>\u00a0<a title=\"1756 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1756_en_musique_classique\">1756<\/a><\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Salzbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salzbourg\">Salzbourg<\/a>\u00a0(<a title=\"Principaut\u00e9 archi\u00e9piscopale de Salzbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Principaut%C3%A9_archi%C3%A9piscopale_de_Salzbourg\">Principaut\u00e9 archi\u00e9piscopale de Salzbourg<\/a>) et mort le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien dday\" datetime=\"1791-12-05\" data-sort-value=\"1791-12-05\"><a title=\"5 d\u00e9cembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/5_d%C3%A9cembre\">5<\/a>\u00a0<a title=\"D\u00e9cembre 1791\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cembre_1791\">d\u00e9cembre<\/a>\u00a0<a title=\"1791 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1791_en_musique_classique\">1791<\/a><\/time>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>, est un\u00a0<a title=\"Compositeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Compositeur\">compositeur<\/a>\u00a0<a title=\"Saint-Empire romain germanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Empire_romain_germanique\">autrichien<\/a>\u00a0de la\u00a0<a title=\"Musique de la p\u00e9riode classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_de_la_p%C3%A9riode_classique\">p\u00e9riode classique<\/a><sup id=\"cite_ref-musicologie_2-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-musicologie-2\">2<\/a><\/sup>. Il est consid\u00e9r\u00e9 comme l&rsquo;un des plus grands compositeurs de l&rsquo;histoire de la\u00a0<a title=\"Musique europ\u00e9enne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_europ%C3%A9enne\">musique europ\u00e9enne<\/a>. Avec\u00a0<a title=\"Joseph Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Haydn\">Joseph Haydn<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ludwig van Beethoven\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_van_Beethoven\">Ludwig van Beethoven<\/a>, il a port\u00e9 \u00e0 son apog\u00e9e l&rsquo;<a title=\"Classicisme viennois\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Classicisme_viennois\">\u00e9cole classique viennoise<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Enfant prodige et compositeur pr\u00e9coce, il est\u00a0<a title=\"Tourn\u00e9e europ\u00e9enne de la famille Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tourn%C3%A9e_europ%C3%A9enne_de_la_famille_Mozart\">produit en public d\u00e8s l&rsquo;\u00e2ge de sept ans \u00e0 travers l&rsquo;Europe<\/a>\u00a0o\u00f9 il subjugue les assistances avec sa s\u0153ur\u00a0<a title=\"Maria Anna Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maria_Anna_Mozart\">Maria Anna<\/a>. Mort \u00e0 trente-cinq ans, il laisse une \u0153uvre consid\u00e9rable (893\u00a0\u0153uvres sont r\u00e9pertori\u00e9es dans le\u00a0<a title=\"Catalogue K\u00f6chel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catalogue_K%C3%B6chel\">catalogue K\u00f6chel<\/a>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Selon le t\u00e9moignage de ses contemporains, il \u00e9tait, au\u00a0<a title=\"Piano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piano\">piano<\/a>\u00a0comme au\u00a0<a title=\"Violon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Violon\">violon<\/a>, un\u00a0<a title=\"Virtuose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Virtuose\">virtuose<\/a>. Il a \u00e9crit dans tous les\u00a0<a title=\"Genre musical\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Genre_musical\">genres musicaux<\/a>\u00a0de son \u00e9poque et a excell\u00e9 dans chacun d&rsquo;eux. On reconna\u00eet g\u00e9n\u00e9ralement qu&rsquo;il a port\u00e9 \u00e0 un point de perfection le\u00a0<a title=\"Concerto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto\">concerto<\/a>, la\u00a0<a title=\"Symphonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie\">symphonie<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Forme sonate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Forme_sonate\">sonate<\/a>, et qu&rsquo;il fut l&rsquo;un des plus grands ma\u00eetres de l&rsquo;<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">op\u00e9ra<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son succ\u00e8s ne s&rsquo;est jamais d\u00e9menti et son nom est pass\u00e9 dans le langage courant comme synonyme de talent, sinon de\u00a0<a title=\"G\u00e9nie (personne)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%A9nie_(personne)\">g\u00e9nie<\/a>\u00a0pr\u00e9coce<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-3\">3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"toc_niveau_2\" style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Biographie\">Biographie<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Enfance_(1756-1773)\"><span id=\"Enfance_.281756-1773.29\"><\/span>Enfance (1756-1773)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'enfant_prodige\"><span id=\"L.27enfant_prodige\"><\/span>L&rsquo;enfant prodige<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rodnydummozarta.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Rodnydummozarta.jpg\/130px-Rodnydummozarta.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Rodnydummozarta.jpg\/195px-Rodnydummozarta.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Rodnydummozarta.jpg\/260px-Rodnydummozarta.jpg 2x\" width=\"130\" height=\"173\" data-file-width=\"553\" data-file-height=\"737\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Maison natale de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_natale_de_Mozart\">Maison natale de Mozart<\/a>\u00a0\u00e0 Salzbourg, devenue un mus\u00e9e sur la vie du compositeur.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg\/170px-Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg\/255px-Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3f\/Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg\/340px-Wolfgang-amadeus-mozart_2.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"213\" data-file-width=\"3023\" data-file-height=\"3782\" \/><\/a><figcaption><i>Mozart enfant<\/i>, portrait peint en\u00a0<a title=\"1763 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1763_en_musique_classique\">1763<\/a>, probablement par\u00a0<a title=\"Pietro Antonio Lorenzoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pietro_Antonio_Lorenzoni\">Pietro Antonio Lorenzoni<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart na\u00eet le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien bday\" datetime=\"1756-01-27\" data-sort-value=\"1756-01-27\"><a title=\"27 janvier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/27_janvier\">27 janvier<\/a>\u00a0<a title=\"1756 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1756_en_musique_classique\">1756<\/a><\/time>\u00a0\u00e0 8\u00a0heures du soir au num\u00e9ro 9 de la\u00a0<a title=\"Getreidegasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Getreidegasse\">Getreidegasse<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Salzbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salzbourg\">Salzbourg<\/a>. Il est le fils de\u00a0<a title=\"Leopold Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leopold_Mozart\">L\u00e9opold Mozart<\/a>, musicien, compositeur et p\u00e9dagogue originaire d&rsquo;<a title=\"Augsbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augsbourg\">Augsbourg<\/a>, ville libre d&rsquo;Empire, qui occupe alors la fonction de vice-ma\u00eetre de chapelle \u00e0 la cour du prince-archev\u00eaque de Salzbourg, et d&rsquo;<a title=\"Anna Maria Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anna_Maria_Mozart\">Anna Maria Pertl<\/a>, sa femme<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-4\">4<\/a><\/sup>, fille d&rsquo;un fonctionnaire de la cour de Salzbourg.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comme Tr\u00e8ves, Cologne ou Mayence, Salzbourg est une\u00a0<a title=\"Principaut\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Principaut%C3%A9\">principaut\u00e9<\/a>\u00a0eccl\u00e9siastique du\u00a0<a title=\"Saint-Empire romain germanique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saint-Empire_romain_germanique\">Saint-Empire<\/a>, sous l&rsquo;autorit\u00e9 d&rsquo;un prince-archev\u00eaque, et rattach\u00e9e au\u00a0<a title=\"Cercle de Bavi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cercle_de_Bavi%C3%A8re\">Cercle de Bavi\u00e8re<\/a>. Elle est alors une petite ville (10 000 habitants), sur un des itin\u00e9raires joignant l&rsquo;Empire et l&rsquo;Italie, et tout enti\u00e8re centr\u00e9e avec ses familles nobles, ses bourgeois, ses petits fonctionnaires et ses artisans sur la cour du prince-archev\u00eaque.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"Souabe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Souabe\">Souabe<\/a>\u00a0par son p\u00e8re, salzbourgeois par sa m\u00e8re et sa naissance, Mozart ne se dira jamais autrichien ou\u00a0<a title=\"Bavi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bavi%C3%A8re\">bavarois<\/a>, mais toujours allemand.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wolfgang est le cadet de sept enfants. Trois enfants sont morts en bas \u00e2ge, avant la naissance de sa s\u0153ur a\u00een\u00e9e\u00a0<a title=\"Maria Anna Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maria_Anna_Mozart\">Maria Anna<\/a>\u00a0(surnomm\u00e9e\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Nannerl\u00a0\u00bb<\/span>, n\u00e9e en\u00a0<a title=\"1751 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1751_en_musique_classique\">1751<\/a>), et deux autres sont encore morts de maladie entre la naissance de Nannerl et la sienne<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-5\">5<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wolfgang est\u00a0<a title=\"Bapt\u00eame catholique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bapt%C3%AAme_catholique\">baptis\u00e9<\/a>\u00a0le lendemain de sa naissance dans une chapelle de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-Rupert de Salzbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-Rupert_de_Salzbourg\">cath\u00e9drale Saint-Rupert de Salzbourg<\/a>. Son acte de bapt\u00eame porte les pr\u00e9noms de\u00a0<i>Joannes Chrysost[omus]<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-6\">n 1<\/a><\/sup>\u00a0Wolfgangus<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-7\">n 2<\/a><\/sup>\u00a0Theophilus<\/i>.\u00a0<i>Theophilus<\/i>, signifiant\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0aim\u00e9 de Dieu\u00a0\u00bb<\/span>, a des \u00e9quivalents, allemand (<i>Gottlieb<\/i>, pr\u00e9nom que son p\u00e8re lui attribue un mois apr\u00e8s sa naissance), italien et latin (<i>Amedeo<\/i>\u00a0pr\u00e9nom adopt\u00e9 lors de son voyage en Italie en d\u00e9cembre 1769)<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-8\">6<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wolfgang se fera appeler g\u00e9n\u00e9ralement \u00ab\u00a0Wolfgang Amad\u00e8 Mozart\u00a0\u00bb, mais s\u2019amuse tout au long de sa vie \u00e0 d\u00e9guiser et \u00e0 d\u00e9former\u00a0<a title=\"Nom de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nom_de_Mozart\">ses diff\u00e9rents noms<\/a>\u00a0en de Mozartini, Gangflow (Wolfgang \u00e0 l\u2019envers), Trazom,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"et cetera\">etc.<\/abbr><sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-9\">7<\/a><\/sup>. Mais les signatures de sa correspondance ne comportent jamais le pr\u00e9nom Amadeus, qui ne sera employ\u00e9 qu&rsquo;apr\u00e8s sa mort.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart est un petit gar\u00e7on \u00e9motif et tendre, joignant la plus attentive docilit\u00e9 \u00e0 une spontan\u00e9it\u00e9 primesauti\u00e8re, avide de tout apprendre (les\u00a0<a title=\"Math\u00e9matiques\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Math%C3%A9matiques\">math\u00e9matiques<\/a>) et racontant des\u00a0<a title=\"Histoire de vie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_vie\">histoires<\/a>\u00a0avec une imagination d\u00e9bordante. Il s&rsquo;\u00e9panouit au sein d&rsquo;un foyer uni et aimant. Il joue avec sa s\u0153ur Nannerl, de peu son a\u00een\u00e9e et bonne musicienne, et re\u00e7oit l&rsquo;enseignement du remarquable p\u00e9dagogue qu&rsquo;est son p\u00e8re.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s l&rsquo;\u00e2ge de trois ans, il r\u00e9v\u00e8le des dons prodigieux pour la\u00a0<a title=\"Musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique\">musique<\/a>\u00a0: il a l&rsquo;<a title=\"Oreille absolue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oreille_absolue\">oreille absolue<\/a>\u00a0et certainement une\u00a0<a title=\"M\u00e9moire eid\u00e9tique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9moire_eid%C3%A9tique\">m\u00e9moire eid\u00e9tique<\/a><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-10\">8<\/a><\/sup>. Ses facult\u00e9s d\u00e9concertent son entourage et incitent son p\u00e8re \u00e0 lui apprendre le\u00a0<a title=\"Clavecin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clavecin\">clavecin<\/a>\u00a0d\u00e8s sa cinqui\u00e8me ann\u00e9e. Le jeune Mozart apprend par la suite le\u00a0<a title=\"Violon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Violon\">violon<\/a>, l&rsquo;<a title=\"Orgue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orgue\">orgue<\/a>\u00a0et la composition. Il sait d\u00e9chiffrer une\u00a0<a title=\"Partition (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Partition_(musique)\">partition<\/a>\u00a0<i><a title=\"Lecture \u00e0 vue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lecture_%C3%A0_vue\">a prima vista<\/a><\/i>\u00a0et jouer en mesure avant m\u00eame de savoir lire, \u00e9crire ou compter. \u00c0 l&rsquo;\u00e2ge de six ans (<a title=\"1762 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1762_en_musique_classique\">1762<\/a>), il compose d\u00e9j\u00e0 ses premi\u00e8res \u0153uvres (menuets\u00a0<a title=\"Catalogue K\u00f6chel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catalogue_K%C3%B6chel\">KV<\/a>. 2, 4 et 5, allegro KV. 3 inscrits dans le\u00a0<a title=\"Nannerl Notenbuch\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nannerl_Notenbuch\">Nannerl Notenbuch<\/a>, \u00ab\u00a0cahier de musique pour Nannerl\u00a0\u00bb)<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-11\">9<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart ne re\u00e7oit pas d&rsquo;autre \u00e9ducation que celle donn\u00e9e par son p\u00e8re. C&rsquo;est cependant moins au g\u00e9nie en herbe qu&rsquo;au\u00a0<a title=\"Virtuose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Virtuose\">virtuose<\/a>\u00a0que sa famille prend garde. L\u00e9opold a envie de faire conna\u00eetre cet \u00e9l\u00e8ve hors de pair et son ma\u00eetre, le prince-archev\u00eaque, autorisera des tourn\u00e9es qui feront honneur \u00e0 sa cour.<\/p>\n<div class=\"NavFrame\" style=\"text-align: justify;\" title=\"\" data-boite-deroulante-derouler=\"[afficher]\" data-boite-deroulante-enrouler=\"[masquer]\"><a class=\"NavToggle\">[afficher]<\/a><\/p>\n<div class=\"NavHead\">Ascendance de Mozart<\/div>\n<div class=\"NavEnd\">\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Le_voyageur\">Le voyageur<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Articles d\u00e9taill\u00e9s\u00a0:\u00a0<a title=\"Tourn\u00e9e europ\u00e9enne de la famille Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tourn%C3%A9e_europ%C3%A9enne_de_la_famille_Mozart\">Tourn\u00e9e europ\u00e9enne de la famille Mozart<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Mozart en Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_en_Italie\">Mozart en Italie<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Louis_Carrogis_dit_Carmontelle_-_Portrait_de_Wolfgang_Amadeus_Mozart_(Salzbourg,_1756-Vienne,_1791)_jouant_%C3%A0_Paris_avec_son_p%C3%A8re_Jean..._-_Google_Art_Project.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Louis_Carrogis_dit_Carmontelle_-_Portrait_de_Wolfgang_Amadeus_Mozart_%28Salzbourg%2C_1756-Vienne%2C_1791%29_jouant_%C3%A0_Paris_avec_son_p%C3%A8re_Jean..._-_Google_Art_Project.jpg\/170px-thumbnail.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Louis_Carrogis_dit_Carmontelle_-_Portrait_de_Wolfgang_Amadeus_Mozart_%28Salzbourg%2C_1756-Vienne%2C_1791%29_jouant_%C3%A0_Paris_avec_son_p%C3%A8re_Jean..._-_Google_Art_Project.jpg\/255px-thumbnail.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Louis_Carrogis_dit_Carmontelle_-_Portrait_de_Wolfgang_Amadeus_Mozart_%28Salzbourg%2C_1756-Vienne%2C_1791%29_jouant_%C3%A0_Paris_avec_son_p%C3%A8re_Jean..._-_Google_Art_Project.jpg\/340px-thumbnail.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"266\" data-file-width=\"3322\" data-file-height=\"5203\" \/><\/a><figcaption><a title=\"Leopold Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Leopold_Mozart\">Leopold<\/a>, Wolfgang au clavecin et\u00a0<a title=\"Maria Anna Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maria_Anna_Mozart\">Maria Anna<\/a>\u00a0(dite Nannerl) Mozart en\u00a0<a title=\"1764 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1764_en_musique_classique\">1764<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Entre\u00a0<a title=\"1762 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1762_en_musique_classique\">1762<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"1766 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1766_en_musique_classique\">1766<\/a>, le jeune Mozart entreprend le\u00a0<a title=\"Grand Tour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grand_Tour\">Grand Tour<\/a>\u00a0lors d&rsquo;un long p\u00e9riple musical avec son p\u00e8re, employ\u00e9 par le prince-archev\u00eaque\u00a0<a title=\"Sigismund von Schrattenbach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sigismund_von_Schrattenbach\">Sigismond de Schrattenbach<\/a>, ainsi qu&rsquo;avec sa s\u0153ur a\u00een\u00e9e Maria Anna, qu&rsquo;il appelle Nannerl. Ils vont d&rsquo;abord \u00e0\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>, puis \u00e0\u00a0<a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>, avant de s&rsquo;engager, le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1763-06-09\" data-sort-value=\"1763-06-09\"><a title=\"9 juin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/9_juin\">9 juin<\/a>\u00a0<a title=\"1763 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1763_en_musique_classique\">1763<\/a><\/time>, dans une longue tourn\u00e9e en\u00a0<a title=\"Europe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Europe\">Europe<\/a>, qui les emm\u00e8ne de nouveau \u00e0 Munich, puis \u00e0\u00a0<a title=\"Augsbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augsbourg\">Augsbourg<\/a>,\u00a0<a title=\"Mannheim\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mannheim\">Mannheim<\/a>,\u00a0<a title=\"Francfort-sur-le-Main\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Francfort-sur-le-Main\">Francfort<\/a>,\u00a0<a title=\"Bruxelles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bruxelles\">Bruxelles<\/a>\u00a0o\u00f9 il loge une nuit au\u00a0<a title=\"Ch\u00e2teau de Hasselbrouck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2teau_de_Hasselbrouck\">ch\u00e2teau de Hasselbrouck<\/a>,\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>,\u00a0<a title=\"Versailles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Versailles\">Versailles<\/a>,\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>,\u00a0<a title=\"La Haye\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Haye\">La Haye<\/a>,\u00a0<a title=\"Amsterdam\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amsterdam\">Amsterdam<\/a>,\u00a0<a title=\"Dijon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dijon\">Dijon<\/a>,\u00a0<a title=\"Lyon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lyon\">Lyon<\/a>,\u00a0<a title=\"Gen\u00e8ve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gen%C3%A8ve\">Gen\u00e8ve<\/a><sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-14\">12<\/a><\/sup>\u00a0et\u00a0<a title=\"Lausanne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lausanne\">Lausanne<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le jeune musicien \u00e9merveille les cours et les souverains, les dilettantes et les curieux. Il est cajol\u00e9 et r\u00e9compens\u00e9, parfois en esp\u00e8ces, mais plus souvent en bagues ou en montres, difficilement monnayables. On admire la simplicit\u00e9 naturelle dont il fait preuve avec les princes. Pour mieux \u00e9prouver sa virtuosit\u00e9, on lui fait accomplir des prouesses comme jouer sur un clavier recouvert d&rsquo;un drap. \u00c0 Londres, le naturaliste\u00a0<a title=\"Daines Barrington\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daines_Barrington\">Daines Barrington<\/a>\u00a0tente de montrer que Wolfgang n&rsquo;est qu&rsquo;une sorte de\u00a0<a title=\"Paradoxe du singe savant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paradoxe_du_singe_savant\">singe savant<\/a>\u00a0exhib\u00e9 par son p\u00e8re devant la noblesse europ\u00e9enne et qu&rsquo;il s&rsquo;agit d&rsquo;une supercherie, mais les \u00e9preuves auxquelles il soumet l&rsquo;enfant r\u00e9v\u00e8lent qu&rsquo;il est bien un prodige<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-15\">13<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le jeune Mozart d\u00e9montre ses qualit\u00e9s exceptionnelles de virtuose, non seulement au clavecin, et plus tard au\u00a0<a title=\"Piano-forte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piano-forte\"><i>pianoforte<\/i><\/a>, mais aussi au\u00a0<a title=\"Violon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Violon\">violon<\/a>\u00a0et \u00e0 l&rsquo;orgue.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jamais un apprentissage aussi riche et divers n&rsquo;a \u00e9t\u00e9 offert \u00e0 un jeune musicien. Il rencontre deux musiciens qui vont le marquer d\u00e9finitivement\u00a0:\u00a0<a title=\"Johann Schobert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Schobert\">Johann Schobert<\/a>\u00a0\u00e0 Paris et \u00e0 Londres\u00a0<a title=\"Johann Christian Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Christian_Bach\">Johann Christian Bach<\/a>, fils cadet de\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">Jean-S\u00e9bastien Bach<\/a>. Ce dernier lui fait d\u00e9couvrir le\u00a0<i>pianoforte<\/i>, invent\u00e9 au d\u00e9but du si\u00e8cle, et l&rsquo;<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">op\u00e9ra<\/a>\u00a0<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">italien<\/a>\u00a0; il lui apprend \u00e9galement \u00e0 construire une\u00a0<a title=\"Symphonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie\">symphonie<\/a>. C&rsquo;est d\u00e9j\u00e0 la moisson des premi\u00e8res \u0153uvres\u00a0: seize sonates pour violon et clavier, onze symphonies et en\u00a0<a title=\"1767 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1767_en_musique_classique\">1767<\/a>, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de onze ans, un premier\u00a0<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">op\u00e9ra<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Apollo et Hyacinthus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apollo_et_Hyacinthus\">Apollo et Hyacinthus<\/a><\/i>\u00a0(K.38), une com\u00e9die latine destin\u00e9e \u00e0 \u00eatre interpr\u00e9t\u00e9e par les \u00e9l\u00e8ves du\u00a0<a title=\"Enseignement secondaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Enseignement_secondaire\">lyc\u00e9e<\/a>\u00a0d\u00e9pendant de l&rsquo;universit\u00e9 de Salzbourg.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">De retour \u00e0 Salzbourg, Mozart se rend r\u00e9guli\u00e8rement \u00e0\u00a0<a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>, et, durant l&rsquo;\u00e9t\u00e9\u00a0<a title=\"1768 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1768_en_musique_classique\">1768<\/a>, compose deux autres op\u00e9ras\u00a0:\u00a0<i>Bastien et Bastienne<\/i>\u00a0et\u00a0<i>La finta semplice<\/i>\u00a0; il n&rsquo;a alors que douze ans. L&rsquo;ann\u00e9e suivante, il a 13 ans, le prince-archev\u00eaque Schrattenbach le nomme\u00a0<i>Konzertmeister<\/i>\u00a0(l&rsquo;\u00e9quivalent de premier violon). Onze ans plus tard, il n&rsquo;aura toujours pas mont\u00e9 en grade.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg\/220px-Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg\/330px-Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg\/440px-Anonymous_-_Wolfgang_Amadeus_Mozart_and_Thomas_Linley_in_the_family_of_Gavard_des_Pivets_in_Florence.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"178\" data-file-width=\"3200\" data-file-height=\"2587\" \/><\/a><figcaption>Mozart (au\u00a0<a title=\"Clavier (instrument)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Clavier_(instrument)\">clavier<\/a>) en\u00a0<a title=\"1770 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1770_en_musique_classique\">1770<\/a>\u00a0avec le\u00a0<a title=\"Violoniste\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Violoniste\">violoniste<\/a>\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Thomas Linley le jeune\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Linley_le_jeune\">Thomas Linley<\/a>, autre enfant prodige, d\u00e9tail d&rsquo;une toile anonyme du\u00a0<a title=\"XVIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>\u00a0(collection priv\u00e9e).<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Son p\u00e8re obtient un cong\u00e9 sans solde, ce qui lui permet de faire d\u00e9couvrir l&rsquo;<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">Italie<\/a>\u00a0\u00e0 son fils. De 1770 \u00e0 1773, il effectue trois voyages successifs en\u00a0<a title=\"Italie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Italie\">Italie<\/a>\u00a0: V\u00e9rone, Florence, Rome, Naples, Bologne,\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0et surtout\u00a0<a title=\"Milan\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milan\">Milan<\/a>. Alors qu&rsquo;il visite\u00a0<a title=\"Rome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rome\">Rome<\/a>, il entend le\u00a0<a title=\"Miserere (Allegri)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miserere_(Allegri)\"><i>Miserere<\/i><\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gregorio Allegri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gregorio_Allegri\">Gregorio Allegri<\/a>\u00a0le mercredi de la Semaine Sainte, le 11 avril 1770. Apr\u00e8s une seule audition, il aurait parfaitement retranscrit l&rsquo;\u0153uvre, morceau c\u00e9l\u00e8bre mais complexe, d&rsquo;une dur\u00e9e d&rsquo;un quart d&rsquo;heure et alors non publi\u00e9. Une autre version de l&rsquo;anecdote mentionne une seconde \u00e9coute le Vendredi Saint, Mozart regardant cette fois sa transcription et y apportant quelques modifications<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-16\">14<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le pape\u00a0<a title=\"Cl\u00e9ment XIV\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%A9ment_XIV\">Cl\u00e9ment XIV<\/a>\u00a0le nomme chevalier dans l&rsquo;<a title=\"Ordre de l'\u00c9peron d'or\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_de_l%27%C3%89peron_d%27or\">ordre de l&rsquo;\u00c9peron d\u2019or<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0 Bologne, le\u00a0<a title=\"Giovanni Battista Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Battista_Martini\">p\u00e8re Martini<\/a>, \u00e9rudit illustre, l&rsquo;initie au vieux style s\u00e9v\u00e8re et le fait recevoir \u00e0 l&rsquo;<a title=\"Accademia Filarmonica di Bologna\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Accademia_Filarmonica_di_Bologna\">Acad\u00e9mie philharmonique<\/a>\u00a0qui n&rsquo;admet en principe que des membres \u00e2g\u00e9s de plus de vingt ans. Mozart a alors quatorze ans et c&rsquo;est la derni\u00e8re haute distinction qu&rsquo;il recevra de sa vie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En Italie, Mozart \u00e9tudie l&rsquo;<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">op\u00e9ra<\/a>, genre musical dans lequel il excellera, mais d\u00e9couvre surtout la bouffonnerie et le travestissement des\u00a0<a title=\"Masque (spectacle baroque)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Masque_(spectacle_baroque)\">masques<\/a>, la concision dense et la nettet\u00e9 du trait, le brio d&rsquo;une vivacit\u00e9 jamais alourdie. La musique italienne l&rsquo;instruit moins qu&rsquo;elle ne le r\u00e9v\u00e8le \u00e0 lui-m\u00eame en lib\u00e9rant son temp\u00e9rament des docilit\u00e9s de l&rsquo;enfance. Il italianise en\u00a0<i>Amadeo<\/i>\u00a0le dernier de ses pr\u00e9noms, Gottlieb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les \u0153uvres de cette p\u00e9riode correspondent bien \u00e0 cette d\u00e9couverte personnelle\u00a0: symphonies, musiques de chambre, un premier\u00a0<a title=\"Opera seria\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Opera_seria\">opera seria<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Mitridate, re di Ponto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mitridate,_re_di_Ponto\">Mitridate<\/a><\/i>\u00a0(1770), une r\u00e9ussite formelle de virtuosit\u00e9 vocale, un\u00a0<a title=\"Oratorio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oratorio\">oratorio<\/a>,\u00a0<i><a title=\"Betulia liberata\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Betulia_liberata\">La Betulia liberata<\/a><\/i>\u00a0(1771, compos\u00e9 \u00e0 Salzbourg entre deux voyages), un spectacle de c\u00e9r\u00e9monie,\u00a0<i><a title=\"Ascanio in Alba\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ascanio_in_Alba\">Ascanio in Alba<\/a><\/i>, un autre opera seria plus personnel,\u00a0<i><a title=\"Lucio Silla\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucio_Silla\">Lucio Silla<\/a><\/i>\u00a0(1772) qui ne re\u00e7oit qu&rsquo;un demi-succ\u00e8s.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Au_service_du_prince-archev\u00eaque_Colloredo_(1773-1777)\"><span id=\"Au_service_du_prince-archev.C3.AAque_Colloredo_.281773-1777.29\"><\/span>Au service du prince-archev\u00eaque Colloredo (1773-1777)<\/h3>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mozart_Lange.png?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Mozart_Lange.png\/170px-Mozart_Lange.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Mozart_Lange.png\/255px-Mozart_Lange.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/4c\/Mozart_Lange.png 2x\" width=\"170\" height=\"191\" data-file-width=\"293\" data-file-height=\"330\" \/><\/a><figcaption>Portrait de Mozart par\u00a0<a title=\"Joseph Lange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Lange\">Joseph Lange<\/a>\u00a0et, selon sa femme Constance, le plus ressemblant \u00e0 Mozart.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le jeune Mozart qui a parcouru l&rsquo;Europe n&rsquo;a plus d&rsquo;autre horizon que Salzbourg. Cette perspective est rendue d&rsquo;autant plus \u00e9touffante par l&rsquo;av\u00e8nement, le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1772-06-22\" data-sort-value=\"1772-06-22\"><a title=\"22 juin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/22_juin\">22<\/a>\u00a0<a title=\"Juin 1772\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juin_1772\">juin<\/a>\u00a0<a title=\"1772 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1772_en_musique_classique\">1772<\/a><\/time>, du nouveau prince-archev\u00eaque\u00a0<a title=\"Hieronymus von Colloredo-Mansfeld\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hieronymus_von_Colloredo-Mansfeld\">Hieronymus von Colloredo-Mansfeld<\/a>. Prince \u00e9clair\u00e9 et progressiste par certains c\u00f4t\u00e9s, le prince-archev\u00eaque Colloredo, \u00e0 la diff\u00e9rence de son pr\u00e9d\u00e9cesseur Schrattenbach, est entich\u00e9 de musique italienne et bien d\u00e9cid\u00e9 \u00e0 mettre au pas les Mozart p\u00e8re et fils qu&rsquo;il trouve arrogants et trop souvent absents. Son nouvel employeur lui impose la forme des pi\u00e8ces qu&rsquo;il doit composer pour les c\u00e9r\u00e9monies religieuses. \u00c0 dix-sept ans, Mozart a du mal \u00e0 accepter ces contraintes, et ses relations avec le prince-archev\u00eaque vont en se d\u00e9gradant au cours des trois ann\u00e9es qui suivent.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart r\u00e9agit \u00e0 cette situation par une surabondance cr\u00e9atrice\u00a0: son premier vrai concerto pour piano, son premier quintette \u00e0 cordes, trois symphonies dont la premi\u00e8re (K.183) des deux symphonies qu&rsquo;il \u00e9crira en\u00a0<a title=\"Sol mineur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sol_mineur\">sol mineur<\/a>, une partition pour le drame de\u00a0<i><a title=\"Thamos, K\u00f6nig in \u00c4gypten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thamos,_K%C3%B6nig_in_%C3%84gypten\">Thamos<\/a><\/i>. Cette pouss\u00e9e cr\u00e9atrice marque le d\u00e9but de la premi\u00e8re maturit\u00e9 mozartienne. Une accentuation et une mobilit\u00e9 nouvelle dans l&rsquo;expression des sentiments se fait jour, parfois jusqu&rsquo;au tragique le plus brutal. Avec un dramatisme aigu et un art personnel pour combiner rythmes et m\u00e9lodies, l&rsquo;art du jeune Mozart ne ressemble d\u00e9j\u00e0 plus \u00e0 aucun autre.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est \u00e0 cette \u00e9poque qu&rsquo;il fait la connaissance, \u00e0\u00a0<a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>, de son illustre a\u00een\u00e9\u00a0<a title=\"Joseph Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Haydn\">Joseph Haydn<\/a>, avec qui il entretiendra tout au long de sa vie une correspondance et une\u00a0<a title=\"Amiti\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amiti%C3%A9\">amiti\u00e9<\/a>\u00a0teint\u00e9e d&rsquo;admiration, r\u00e9ciproque. Mozart lui donnera le surnom affectueux de \u00ab\u00a0papa Haydn\u00a0\u00bb, rest\u00e9 aujourd&rsquo;hui encore vivace. Joseph Haydn \u00e0 L\u00e9opold Mozart qui le rapporte\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Je vous le dis devant Dieu, en honn\u00eate homme, votre fils est le plus grand compositeur que je connaisse, en personne ou de nom, il a du go\u00fbt, et en outre la plus grande science de la composition.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wolfgang Amadeus Mozart \u00e0 propos de Joseph Haydn\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Lui seul a le secret de me faire rire et de me toucher au plus profond de mon \u00e2me.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e8s 1776, Mozart entend quitte Salzbourg. Apr\u00e8s une ann\u00e9e de pr\u00e9paratifs, il envoie le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1777-08-01\" data-sort-value=\"1777-08-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0ao\u00fbt 1777<\/time>\u00a0sa d\u00e9mission \u00e0 l&rsquo;archev\u00eaque Colloredo qui, au lieu de l&rsquo;accepter, le renvoie purement et simplement de son poste de Konzertmeister pour cause d&rsquo;absences trop fr\u00e9quentes. Mozart ne semble pas appr\u00e9cier la gravit\u00e9 de sa situation\u00a0: partout o\u00f9 il sollicitera un poste, on \u00e9conduira ce jeune musicien sans recommandation qui a \u00e9t\u00e9 mis \u00e0 la porte par son ma\u00eetre.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"En_qu\u00eate_d'une_situation_(1777-1779)\"><span id=\"En_qu.C3.AAte_d.27une_situation_.281777-1779.29\"><\/span>En qu\u00eate d&rsquo;une situation (1777-1779)<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">De septembre 1777 \u00e0 janvier 1779, Mozart visite Munich, Augsbourg, Mannheim et Paris en qu\u00eate d&rsquo;une situation. Sa m\u00e8re accompagne ce jeune homme de vingt-et-un ans qui se rend d&rsquo;abord \u00e0\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>, o\u00f9 il n&rsquo;obtient pas de poste, puis \u00e0\u00a0<a title=\"Augsbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Augsbourg\">Augsbourg<\/a>\u00a0et enfin passe six mois \u00e0 la cour du prince-\u00e9lecteur du Palatinat, \u00e0\u00a0<a title=\"\u00c9cole de Mannheim\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89cole_de_Mannheim\">Mannheim<\/a>, o\u00f9 il se lie d&rsquo;amiti\u00e9 avec de nombreux musiciens au premier rang desquels\u00a0<a title=\"Christian Cannabich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christian_Cannabich\">Christian Cannabich<\/a>, dont il dira dans une lettre du 9 juillet 1778 qu&rsquo;il \u00e9tait le meilleur chef d&rsquo;orchestre qu&rsquo;il ait jamais connu<sup id=\"cite_ref-Melograni_17-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-Melograni-17\">15<\/a><\/sup>. Il fait \u00e9galement la rencontre de l&rsquo;intellectuel Otto von Gemmingen qu&rsquo;il retrouvera plus tard dans la franc-ma\u00e7onnerie viennoise. Toutefois, ses d\u00e9marches pour obtenir un poste restent l\u00e0 encore infructueuses.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C&rsquo;est \u00e9galement \u00e0 Mannheim qu&rsquo;il tombe \u00e9perdument amoureux de la cantatrice\u00a0<a title=\"Aloysia Weber\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aloysia_Weber\">Aloysia Weber<\/a>, ce qui suscite la col\u00e8re de son p\u00e8re, qui lui demande de ne pas oublier sa carri\u00e8re. Couvert de dettes, Mozart comprend qu&rsquo;il doit reprendre ses d\u00e9marches pour trouver un poste et part pour\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>\u00a0au mois de mars\u00a0<a title=\"1778 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1778_en_musique_classique\">1778<\/a>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-right\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Maison_Mozart.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9b\/Maison_Mozart.jpg\/180px-Maison_Mozart.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9b\/Maison_Mozart.jpg\/270px-Maison_Mozart.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9b\/Maison_Mozart.jpg\/360px-Maison_Mozart.jpg 2x\" width=\"180\" height=\"135\" data-file-width=\"5184\" data-file-height=\"3888\" \/><\/a><figcaption><center>Maison o\u00f9 r\u00e9sida Mozart \u00e0 Paris (8\u00a0<a title=\"Rue du Sentier (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_du_Sentier_(Paris)\">rue du Sentier<\/a>)<\/center><\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg\/170px-Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg\/255px-Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg\/340px-Signature_de_Mozart_registre_paroissial_de_Saint-Eustache_Paris_3_juillet_1778.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"66\" data-file-width=\"426\" data-file-height=\"166\" \/><\/a><figcaption>Signature de Wolfgang Amadeus Mozart au bas de l&rsquo;acte de s\u00e9pulture de sa m\u00e8re Anna Marie Pertl le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1778-07-03\" data-sort-value=\"1778-07-03\">3 juillet 1778<\/time>\u00a0dans le\u00a0<a title=\"Registres paroissiaux et d'\u00e9tat civil \u00e0 Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Registres_paroissiaux_et_d%27%C3%A9tat_civil_%C3%A0_Paris\">registre paroissial de l&rsquo;\u00e9glise Saint-Eustache \u00e0 Paris<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c0\u00a0<a title=\"Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paris\">Paris<\/a>, Mozart esp\u00e8re trouver de l&rsquo;aide aupr\u00e8s de\u00a0<a title=\"Friedrich Melchior Grimm\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Friedrich_Melchior_Grimm\">Friedrich Melchior Grimm<\/a>, qui s&rsquo;\u00e9tait occup\u00e9 de sa tourn\u00e9e lorsqu&rsquo;il avait sept ans, mais sans succ\u00e8s\u00a0; l&rsquo;homme de lettres lui reprochant \u00ab\u00a0un manque de savoir-faire pour se mettre en valeur\u00a0\u00bb. Grimm met fin, d\u00e9\u00e7u, au s\u00e9jour de son jeune prot\u00e9g\u00e9. Mozart ne trouve pas non plus de poste qui lui convienne, et a m\u00eame du mal \u00e0 se faire payer ses le\u00e7ons d&rsquo;un noble qui le traite avec condescendance\u00a0; comportement des nobles en g\u00e9n\u00e9ral qui marquera Mozart.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lors de ce s\u00e9jour \u00e0 Paris, sa m\u00e8re\u00a0<a title=\"Anna Maria Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anna_Maria_Mozart\">Anna Maria<\/a>\u00a0tombe malade et meurt le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1778-07-03\" data-sort-value=\"1778-07-03\"><a title=\"3 juillet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/3_juillet\">3<\/a>\u00a0<a title=\"Juillet 1778\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Juillet_1778\">juillet<\/a>\u00a0<a title=\"1778 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1778_en_musique_classique\">1778<\/a><\/time>\u00a0rue du Gros-Chenet (actuellement au 8\u00a0<a title=\"Rue du Sentier (Paris)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rue_du_Sentier_(Paris)\">rue du Sentier<\/a>, o\u00f9 se trouve une plaque comm\u00e9morative). Elle est inhum\u00e9e \u00e0 Paris apr\u00e8s une messe \u00e0 l&rsquo;<a title=\"\u00c9glise Saint-Eustache de Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89glise_Saint-Eustache_de_Paris\">\u00e9glise Saint-Eustache<\/a>, en pr\u00e9sence de son fils qui signe le\u00a0<a title=\"Registres paroissiaux et d'\u00e9tat civil \u00e0 Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Registres_paroissiaux_et_d%27%C3%A9tat_civil_%C3%A0_Paris\">registre paroissial<\/a>\u00a0de cette \u00e9glise<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-18\">n 3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Impatient de voler de ses propres ailes, Mozart marque une grande fiert\u00e9 devant les courtisans de Munich, les bourgeois d&rsquo;Augsbourg et la haute soci\u00e9t\u00e9 parisienne qu&rsquo;il juge de son juste orgueil de musicien conscient de son g\u00e9nie. Apr\u00e8s sa premi\u00e8re rencontre avec le fameux orchestre de Mannheim, il \u00e9crit\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Ceux qui ne savaient rien de moi m&rsquo;ont regard\u00e9 d&rsquo;une fa\u00e7on totalement risible. Ils s&rsquo;imaginent donc, parce je suis petit et jeune, qu&rsquo;il ne peut rien exister en moi de grand et de m\u00fbr\u00a0? Eh bien, ils vont s&rsquo;en rendre compte bient\u00f4t\u00a0!\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">S&rsquo;il a \u00e9t\u00e9 un \u00e9chec professionnel, ce voyage a grandement contribu\u00e9 \u00e0 la maturation artistique et humaine du jeune Mozart.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"De_retour_au_service_du_prince-archev\u00eaque_Colloredo_(1779-1781)\"><span id=\"De_retour_au_service_du_prince-archev.C3.AAque_Colloredo_.281779-1781.29\"><\/span>De retour au service du prince-archev\u00eaque Colloredo (1779-1781)<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s Paris, Mozart rentre \u00e0 Salzbourg sur les instances tr\u00e8s vives de son p\u00e8re. L\u00e9opold Mozart a r\u00e9ussi \u00e0 convaincre le prince-archev\u00eaque de le reprendre \u00e0 son service. Mozart pr\u00e9vient cependant son p\u00e8re de son \u00e9tat d&rsquo;esprit\u00a0:<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ab\u00a0Je vous jure sur mon honneur que je ne peux souffrir ni Salzbourg ni ses habitants &#8211; leur langage, leurs mani\u00e8res de vivre me sont insupportables.\u00a0\u00bb<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sur le trajet de son retour, il passe par Munich, o\u00f9 vit la famille Weber et o\u00f9 il apprend qu&rsquo;Aloysia aime un autre homme. Apr\u00e8s cette suite de d\u00e9convenues professionnelles et sentimentales, il arrive la mort dans l&rsquo;\u00e2me \u00e0 Salzbourg le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1779-01-19\" data-sort-value=\"1779-01-19\"><a title=\"19 janvier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/19_janvier\">19<\/a>\u00a0<a title=\"Janvier 1779\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Janvier_1779\">janvier<\/a>\u00a0<a title=\"1779 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1779_en_musique_classique\">1779<\/a><\/time>\u00a0et doit rentrer dans le rang. Le prince-archev\u00eaque Colloredo a daign\u00e9 le reprendre \u00e0 son service pour 450 florins par an. \u00c0 son ancien poste de\u00a0<i>Konzertmeister<\/i>, le contrat ajoute la fonction d&rsquo;organiste \u00e0 l&rsquo;\u00e9glise, \u00e0 la chapelle et \u00e0 la cour, la formation des enfants de ch\u0153ur et la composition de toute musique religieuse ou profane demand\u00e9e par le prince.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans ce climat de claustration, sa production musicale devient plus rare et se condense dans quelques \u0153uvres ma\u00eetresses\u00a0: la\u00a0<a title=\"Messe du Couronnement (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_du_Couronnement_(Mozart)\">messe du Couronnement<\/a>, trois symphonies, la\u00a0<a title=\"S\u00e9r\u00e9nade KV 320\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9r%C3%A9nade_KV_320\">s\u00e9r\u00e9nade Cor de Postillon<\/a>\u00a0et la\u00a0<a title=\"Symphonie concertante pour violon et alto (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_concertante_pour_violon_et_alto_(Mozart)\">symphonie concertante pour violon et alto<\/a>.<\/p>\n<figure class=\"mw-default-size mw-halign-left\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:W_A_Mozart_at_21c.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/W_A_Mozart_at_21c.jpg\/170px-W_A_Mozart_at_21c.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/W_A_Mozart_at_21c.jpg\/255px-W_A_Mozart_at_21c.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/79\/W_A_Mozart_at_21c.jpg\/340px-W_A_Mozart_at_21c.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"240\" data-file-width=\"656\" data-file-height=\"927\" \/><\/a><figcaption>Portrait appel\u00e9 le\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Mozart de Bologne\u00a0\u00bb<\/span>, peint en\u00a0<a title=\"1777 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1777_en_musique_classique\">1777<\/a>\u00a0\u00e0\u00a0<a title=\"Salzbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Salzbourg\">Salzbourg<\/a>\u00a0par un inconnu, pour le\u00a0<a title=\"Giovanni Battista Martini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Battista_Martini\">p\u00e8re Martini<\/a>, qui l&rsquo;avait command\u00e9 pour sa galerie de portraits de compositeurs<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-19\">n 4<\/a><\/sup>. L\u00e9opold Mozart \u00e9crira \u00e0 propos du portrait, dans une lettre adress\u00e9e au p\u00e8re Martini, dat\u00e9e du\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1777-12-22\" data-sort-value=\"1777-12-22\">22 d\u00e9cembre 1777<\/time>\u00a0:\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0C&rsquo;est une \u0153uvre d&rsquo;art de valeur m\u00e9diocre, mais je peux vous assurer que du point de vue de la ressemblance, elle est parfaite.\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-20\">n 5<\/a><\/sup><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">En novembre\u00a0<a title=\"1780 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1780_en_musique_classique\">1780<\/a>, le prince-archev\u00eaque ne peut refuser \u00e0 son domestique la commande d&rsquo;un op\u00e9ra par l&rsquo;\u00e9lecteur de Bavi\u00e8re pour le prochain carnaval. Mozart se rend \u00e0\u00a0<a title=\"Munich\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Munich\">Munich<\/a>, comme son contrat l&rsquo;y autorise, pour quatre mois de travail intense. La cr\u00e9ation, le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1781-01-29\" data-sort-value=\"1781-01-29\">29 janvier 1781<\/time>, de\u00a0<i><a title=\"Idomeneo, re di Creta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Idomeneo,_re_di_Creta\">Idomeneo, re di Creta<\/a><\/i>\u00a0(<i>Idom\u00e9n\u00e9e, roi de Cr\u00e8te<\/i>), un\u00a0<i><a title=\"Opera seria\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Opera_seria\">opera seria<\/a><\/i>\u00a0dans la tradition de\u00a0<a title=\"Christoph Willibald Gluck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christoph_Willibald_Gluck\">Gluck<\/a>, est accueillie tr\u00e8s favorablement par le public.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cependant, Mozart doit rejoindre son employeur \u00e0 Vienne o\u00f9 le prince-archev\u00eaque a \u00e9t\u00e9 appel\u00e9 pour faire sa cour au nouvel empereur\u00a0<a title=\"Joseph II (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_II_(empereur_du_Saint-Empire)\">Joseph II<\/a>\u00a0apr\u00e8s la mort de\u00a0<a title=\"Marie-Th\u00e9r\u00e8se d'Autriche (1717-1780)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Th%C3%A9r%C3%A8se_d%27Autriche_(1717-1780)\">Marie-Th\u00e9r\u00e8se<\/a>. Le 16 mars 1781, Mozart arrive de Munich \u00e0 Vienne o\u00f9 il est trait\u00e9 plus que jamais en laquais, plac\u00e9 \u00e0 table entre les valets de chambre et les cuisiniers, alors qu&rsquo;il vient de conna\u00eetre le succ\u00e8s \u00e0 Munich. Fier de son orchestre, Colloredo a formellement interdit \u00e0 tous ses musiciens de se produire \u00e0 Vienne pour leur propre compte, et il n\u2019entend utiliser Mozart que pour les r\u00e9ceptions qu\u2019il donne dans la ville imp\u00e9riale. Fin mars, apr\u00e8s un premier refus, il autorise cependant Mozart \u00e0 donner un concert au profit de la Caisse des veuves et orphelins des musiciens viennois, sous la pression du\u00a0<i>Kappelmeister<\/i>\u00a0de cette institution et gr\u00e2ce \u00e0 l\u2019influence de quelques membres de la noblesse locale. Le concert a lieu le 4 avril. D\u00e8s le lendemain, Colloredo demande \u00e0 Mozart de quitter Vienne pour regagner Salzbourg, faute de quoi il ne lui versera plus aucun traitement. Mozart essaie de temporiser, mais le 9 mai \u00e9clate une vive altercation qui voit le prince-archev\u00eaque traiter publiquement Mozart de d\u00e9bauch\u00e9, de gueux et de cr\u00e9tin avant de le cong\u00e9dier<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-21\">16<\/a><\/sup>. Sous le coup de l&rsquo;\u00e9motion, Mozart \u00e9crit le jour m\u00eame \u00e0 son p\u00e8re\u00a0: \u00ab\u00a0Je ne veux plus rien savoir de Salzbourg, je hais l&rsquo;archev\u00eaque jusqu&rsquo;\u00e0 la fr\u00e9n\u00e9sie.\u00a0\u00bb<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La d\u00e9mission \u00e9crite de Mozart ne parviendra jamais \u00e0 Colloredo, pas plus que celui-ci ne cong\u00e9diera officiellement Mozart. Ce qui marque la s\u00e9paration d\u00e9finitive, ce sera le c\u00e9l\u00e8bre coup de pied que Mozart recevra, le 2 juin \u00e0 la maison de l&rsquo;<a title=\"Ordre Teutonique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ordre_Teutonique\">Ordre teutonique<\/a>\u00a0\u00e0 Vienne, de la part d&rsquo;un intendant de la cour, le comte d\u2019Arco.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart d\u00e9cide alors de s&rsquo;installer \u00e0 Vienne. Il y passera les dix derni\u00e8res ann\u00e9es de sa vie comme compositeur ind\u00e9pendant.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Vienne_(1781-1791)\"><span id=\"Vienne_.281781-1791.29\"><\/span>Vienne (1781-1791)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"L'ind\u00e9pendance\"><span id=\"L.27ind.C3.A9pendance\"><\/span>L&rsquo;ind\u00e9pendance<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00e9sormais d\u00e9barrass\u00e9 de l&rsquo;autorit\u00e9 de son employeur mais aussi de la tutelle de son p\u00e8re, Mozart a gagn\u00e9 sa libert\u00e9. Mais il doit se faire conna\u00eetre \u00e0 Vienne et gagner sa vie au jour le jour en donnant des concerts, des le\u00e7ons, en publiant des partitions et en composant.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1781-12-24\" data-sort-value=\"1781-12-24\">24 d\u00e9cembre 1781<\/time>, \u00e0 l&rsquo;invitation de l&#8217;empereur\u00a0<a title=\"Joseph II (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_II_(empereur_du_Saint-Empire)\">Joseph II<\/a>, il participe devant la cour \u00e0 une joute musicale au\u00a0<a title=\"Piano-forte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piano-forte\">pianoforte<\/a>\u00a0contre\u00a0<a title=\"Muzio Clementi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Muzio_Clementi\">Muzio Clementi<\/a>, c\u00e9l\u00e8bre virtuose du clavier, tout juste arriv\u00e9 \u00e0 Vienne. Mozart a la pr\u00e9f\u00e9rence de l&#8217;empereur, Clementi celle de la\u00a0<a title=\"Marie-Louise d'Espagne (1745-1792)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Louise_d%27Espagne_(1745-1792)\">grande-duchesse Marie-Louise<\/a>. Les deux pianistes improvisent sur des th\u00e8mes impos\u00e9s, d\u00e9chiffrent \u00e0 vue une partition autographe de\u00a0<a title=\"Giovanni Paisiello\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Giovanni_Paisiello\">Paisiello<\/a>\u00a0et jouent des morceaux de leur composition. Mozart interpr\u00e8te des variations sur le th\u00e8me de\u00a0<i><a title=\"Douze variations en do majeur pour piano sur \u00ab Ah ! vous dirai-je, maman \u00bb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Douze_variations_en_do_majeur_pour_piano_sur_%C2%AB_Ah_!_vous_dirai-je,_maman_%C2%BB\">Ah vous dirais-je maman\u00a0!<\/a><\/i>. L&#8217;empereur d\u00e9clare la joute nulle et remet cinquante ducats \u00e0 chacun. Le pianiste\u00a0<a title=\"Ludwig Berger (compositeur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_Berger_(compositeur)\">Ludwig Berger<\/a>\u00a0se souviendra de Clementi lui disant en 1806 de Mozart\u00a0: \u00ab\u00a0Jamais jusqu&rsquo;alors je n&rsquo;avais entendu quelqu&rsquo;un jouer avec autant d&rsquo;esprit et de gr\u00e2ce. J&rsquo;ai \u00e9t\u00e9 particuli\u00e8rement impressionn\u00e9 par un adagio et par plusieurs de ses variations\u00a0<i>extempore,<\/i>\u00a0dont l&#8217;empereur avait choisi le th\u00e8me, et que nous devions concevoir alternativement.\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-22\">17<\/a><\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1782 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1782_en_musique_classique\">1782<\/a>,\u00a0<a title=\"Joseph II (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_II_(empereur_du_Saint-Empire)\">Joseph II<\/a>\u00a0commande un op\u00e9ra \u00e0 Mozart. Ce sera\u00a0<i>Die Entf\u00fchrung aus dem Serail (<a title=\"Die Entf\u00fchrung aus dem Serail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Die_Entf%C3%BChrung_aus_dem_Serail\">L&rsquo;Enl\u00e8vement au s\u00e9rail<\/a>)<\/i>, en langue\u00a0<a title=\"Allemand\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Allemand\">allemande<\/a>, qui incitera\u00a0<a title=\"Christoph Willibald Gluck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christoph_Willibald_Gluck\">Gluck<\/a>, compositeur et directeur des concerts publics \u00e0 Vienne, \u00e0 f\u00e9liciter Mozart et sera l&rsquo;op\u00e9ra de Mozart le plus jou\u00e9 \u00e0\u00a0<a title=\"Vienne (Autriche)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vienne_(Autriche)\">Vienne<\/a>. Joseph II est enchant\u00e9, voil\u00e0 l&rsquo;op\u00e9ra allemand dont il r\u00eave.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart a fait la connaissance de la troisi\u00e8me fille de madame Weber,\u00a0<a title=\"Constance Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constance_Mozart\">Constance<\/a>, et d\u00e9cide de l&rsquo;\u00e9pouser, sans attendre le consentement \u00e9crit de son p\u00e8re qui en sera furieux. Le mariage est c\u00e9l\u00e9br\u00e9 \u00e0 Vienne le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1782-08-04\" data-sort-value=\"1782-08-04\"><a title=\"4 ao\u00fbt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/4_ao%C3%BBt\">4<\/a>\u00a0<a title=\"Ao\u00fbt 1782\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ao%C3%BBt_1782\">ao\u00fbt<\/a>\u00a0<a title=\"1782 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1782_en_musique_classique\">1782<\/a><\/time>\u00a0\u00e0 la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Vienne\">cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Peu apr\u00e8s, le\u00a0<a title=\"Gottfried van Swieten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gottfried_van_Swieten\">baron van Swieten<\/a>, directeur de la biblioth\u00e8que imp\u00e9riale, lui fait d\u00e9couvrir deux compositeurs qui sont alors tomb\u00e9s dans l&rsquo;oubli\u00a0:\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">Bach<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Georg Friedrich Haendel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georg_Friedrich_Haendel\">Haendel<\/a>. Mozart, homme de th\u00e9\u00e2tre, tout comme Haendel, admire les effets musicaux cr\u00e9\u00e9s par ce dernier pour accentuer le caract\u00e8re dramatique de ses \u0153uvres. Il est en outre fascin\u00e9 par l&rsquo;art du\u00a0<a title=\"Contrepoint rigoureux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contrepoint_rigoureux\">contrepoint<\/a>\u00a0de Bach, qui influence directement sa\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Messe en ut mineur de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_en_ut_mineur_de_Mozart\">Grande messe en ut mineur<\/a><\/i>\u00a0KV. 427, et nombre de ses \u0153uvres par la suite. La m\u00eame ann\u00e9e, il commence une s\u00e9rie de six quatuors d\u00e9di\u00e9s \u00e0 son ami\u00a0<a title=\"Joseph Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Haydn\">Joseph Haydn<\/a>, qui se terminera en\u00a0<a title=\"1785 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1785_en_musique_classique\">1785<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">P\u00e9tri des id\u00e9es des\u00a0<a title=\"Lumi\u00e8res (philosophie)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lumi%C3%A8res_(philosophie)\">Lumi\u00e8res<\/a>, Mozart entre le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1784-12-14\" data-sort-value=\"1784-12-14\"><a title=\"14 d\u00e9cembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/14_d%C3%A9cembre\">14<\/a>\u00a0<a title=\"D\u00e9cembre 1784\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cembre_1784\">d\u00e9cembre<\/a>\u00a0<a title=\"1784 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1784_en_musique_classique\">1784<\/a><\/time>\u00a0en\u00a0<a title=\"Franc-ma\u00e7onnerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franc-ma%C3%A7onnerie\">franc-ma\u00e7onnerie<\/a>\u00a0dans la loge\u00a0<i>Zur Wohlt\u00e4tigkeit<\/i>\u00a0(<i>la Bienfaisance<\/i>), et acc\u00e8de au grade de ma\u00eetre, le 13 janvier\u00a0<a title=\"1785 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1785_en_musique_classique\">1785<\/a><sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-23\">18<\/a><\/sup>. Tr\u00e8s \u00e9pris des id\u00e9aux de la ma\u00e7onnerie qui diffusent cette philosophie des Lumi\u00e8res, il \u00e9crit par la suite une douzaine d&rsquo;\u0153uvres pour ses fr\u00e8res ma\u00e7ons, dont\u00a0<i>Die Maurerfreude<\/i>\u00a0(<i>La Joie des ma\u00e7ons<\/i>, K. 471) en f\u00e9vrier\u00a0<a title=\"1785 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1785_en_musique_classique\">1785<\/a>, la\u00a0<i><a title=\"Maurerische Trauermusik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maurerische_Trauermusik\">Maurerische Trauermusik<\/a><\/i>\u00a0(<i>Musique fun\u00e8bre ma\u00e7onnique<\/i>, K. 477) en novembre\u00a0<a title=\"1785 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1785_en_musique_classique\">1785<\/a>, et surtout, en\u00a0<a title=\"1791 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1791_en_musique_classique\">1791<\/a>,\u00a0<i><a title=\"La Fl\u00fbte enchant\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fl%C3%BBte_enchant%C3%A9e\">La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0(dit \u00ab\u00a0op\u00e9ra ma\u00e7onnique\u00a0\u00bb) KV. 620, qui serait une transcription de l&rsquo;initiation \u00e0 la franc-ma\u00e7onnerie avec ses \u00e9preuves, son ma\u00eetre de c\u00e9r\u00e9monie, la r\u00e9p\u00e9tition de th\u00e8mes avec trois notes et une musique \u00e9voquant l&rsquo;id\u00e9al ma\u00e7onnique.<\/p>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Mozart et la franc-ma\u00e7onnerie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_et_la_franc-ma%C3%A7onnerie\">Mozart et la franc-ma\u00e7onnerie<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1786 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1786_en_musique_classique\">1786<\/a>, Mozart fait la connaissance du librettiste\u00a0<a title=\"Lorenzo da Ponte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lorenzo_da_Ponte\">Lorenzo da Ponte<\/a>, \u00ab\u00a0po\u00e8te imp\u00e9rial\u00a0\u00bb \u00e0 Vienne avec un rang directorial comparable \u00e0 celui de Salieri directeur musical du Th\u00e9\u00e2tre d&rsquo;op\u00e9ra imp\u00e9rial et kappelmeister. Da Ponte, alors bien en cour, contrairement \u00e0 Mozart, convainc l&#8217;empereur d&rsquo;autoriser la cr\u00e9ation d&rsquo;un op\u00e9ra bas\u00e9 sur\u00a0<i><a title=\"Le Mariage de Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Mariage_de_Figaro\">Le Mariage de Figaro<\/a><\/i>, de\u00a0<a title=\"Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre-Augustin_Caron_de_Beaumarchais\">Beaumarchais<\/a>, alors qu&rsquo;il avait fait auparavant interdire la pi\u00e8ce, jug\u00e9e subversive. Mozart met en musique le livret de Lorenzo da Ponte, et la premi\u00e8re de\u00a0<i><a title=\"Les Noces de Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Noces_de_Figaro\">Le nozze di Figaro<\/a>\u00a0(Les Noces de Figaro)<\/i>\u00a0a lieu le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1786-05-01\" data-sort-value=\"1786-05-01\"><a title=\"1er mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1er_mai\">1<sup>er<\/sup><\/a>\u00a0<a title=\"Mai 1786\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mai_1786\">mai<\/a>\u00a0<a title=\"1786 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1786_en_musique_classique\">1786<\/a><\/time>\u00a0\u00e0 Vienne. Son succ\u00e8s n&#8217;emp\u00eache pas son retrait rapide de l&rsquo;affiche, l\u2019\u0153uvre m\u00e9contentant la noblesse viennoise. Mozart part alors \u00e0\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>, o\u00f9\u00a0<i>Le nozze<\/i>\u00a0conna\u00eet un grand succ\u00e8s. En hommage \u00e0 cette ville, il compose la\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Symphonie n\u00ba 38 (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_n%C2%BA_38_(Mozart)\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a038 en r\u00e9 majeur<\/a><\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il re\u00e7oit alors du directeur du th\u00e9\u00e2tre de\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>, ville qui lui a fait f\u00eate, la commande d&rsquo;un op\u00e9ra pour la saison suivante. Mozart fait \u00e0 nouveau appel \u00e0 Lorenzo da Ponte librettiste \u00e0 succ\u00e8s, pour cr\u00e9er le livret de\u00a0<i><a title=\"Don Giovanni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Don_Giovanni\">Don Giovanni<\/a><\/i>. Il s&rsquo;inspire d&rsquo;un\u00a0<i>op\u00e9ra buffa<\/i>\u00a0italien de Gazzaniga produit \u00e0\u00a0<a title=\"Venise\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Venise\">Venise<\/a>\u00a0sur un livret de Bertati quelques mois auparavant<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-24\">19<\/a><\/sup>. Le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1787-05-28\" data-sort-value=\"1787-05-28\"><a title=\"28 mai\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/28_mai\">28<\/a>\u00a0<a title=\"Mai 1787\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mai_1787\">mai<\/a>\u00a0<a title=\"1787 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1787_en_musique_classique\">1787<\/a><\/time>, son p\u00e8re, L\u00e9opold, meurt. Il avait rompu avec lui. Ce d\u00e9c\u00e8s bouleverse Mozart, et va influencer la composition de son op\u00e9ra alors en chantier.\u00a0<i>Don Giovanni<\/i>\u00a0est cr\u00e9\u00e9 au\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre des \u00c9tats\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre_des_%C3%89tats\">th\u00e9\u00e2tre des \u00c9tats<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1787-10-28\" data-sort-value=\"1787-10-28\">28 octobre 1787<\/time>\u00a0avec un grand succ\u00e8s, mais qui ne se confirmera cependant pas \u00e0 Vienne. Mozart note Don Giovanni comme un\u00a0<i>op\u00e9ra buffa<\/i>, sans doute en raison du genre d&rsquo;op\u00e9ra, dans son catalogue<sup id=\"cite_ref-ReferenceA_25-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-ReferenceA-25\">20<\/a><\/sup>, mais cet op\u00e9ra sera publi\u00e9 et produit comme dramma giocoso, m\u00ealant le comique et le tragique.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le\u00a0<time class=\"nowrap date-lien\" datetime=\"1787-12-07\" data-sort-value=\"1787-12-07\"><a title=\"7 d\u00e9cembre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/7_d%C3%A9cembre\">7<\/a>\u00a0<a title=\"D\u00e9cembre 1787\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/D%C3%A9cembre_1787\">d\u00e9cembre<\/a>\u00a0<a title=\"1787 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1787_en_musique_classique\">1787<\/a><\/time>, Joseph II, satisfait de Mozart, le nomme musicien de la chambre imp\u00e9riale et royale avec un traitement confortable de 800\u00a0florins par an. Il le charge de la musique de danse. Mozart tentera en vain d&rsquo;obtenir le poste de Konzertmeister imp\u00e9rial, la fonction occup\u00e9e par\u00a0<a title=\"Christoph Willibald Gluck\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christoph_Willibald_Gluck\">Gluck<\/a>. \u00c0 ce traitement, Mozart ajoute ses cours priv\u00e9s donn\u00e9s \u00e0 la noblesse ou \u00e0 la bourgeoisie de Vienne, le fruit des concerts par souscription, qu&rsquo;il organise et qu&rsquo;il dirige et des gratifications pour chacun de ses op\u00e9ras. Des op\u00e9ras qui ne connaissent pas un grand succ\u00e8s selon Robbins Landon, la Cour et le public pr\u00e9f\u00e9rant l&rsquo;op\u00e9ra napolitain de Paisiello et\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Martin y Soler\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_y_Soler\">Martin y Soler<\/a>\u00a0notamment, bien qu&rsquo;il s&rsquo;inspire de ce style dans la trilogie, mais \u00e0 sa mani\u00e8re. C&rsquo;est cette mani\u00e8re qui \u00e0 cette \u00e9poque ravit les amateurs. M\u00eame\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Goethe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Goethe\">Goethe<\/a>\u00a0qui admire Mozart, lui pr\u00e9f\u00e8re\u00a0<a title=\"Domenico Cimarosa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Domenico_Cimarosa\">Cimarosa<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apr\u00e8s la mort de son protecteur, l&#8217;empereur Joseph II, L\u00e9opold II lui succ\u00e8de. Ce dernier ne semble pas appr\u00e9cier Mozart, qui perd sa situation, puis les faveurs de la\u00a0<a title=\"Noblesse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Noblesse\">noblesse<\/a>, sans doute \u00e0 cause du proc\u00e8s pour dettes intent\u00e9 par le\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Prince Lichnowsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prince_Lichnowsky\">prince Lichnowsky<\/a>\u00a0\u00e0 l&rsquo;issue d&rsquo;un voyage effectu\u00e9 en commun.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart visita trois fois la\u00a0<a title=\"Histoire de Mayence\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Histoire_de_Mayence#L'%C3%A2ge_baroque\">ville de Mayence<\/a>\u00a0jusqu&rsquo;en 1790<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-26\">21<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Du_succ\u00e8s_aux_difficult\u00e9s_financi\u00e8res\"><span id=\"Du_succ.C3.A8s_aux_difficult.C3.A9s_financi.C3.A8res\"><\/span>Du succ\u00e8s aux difficult\u00e9s financi\u00e8res<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans les premiers temps de son installation \u00e0 Vienne, tout semble favorable \u00e0 Mozart. Il est re\u00e7u de fa\u00e7on tr\u00e8s bienveillante par un certain nombre de m\u00e9c\u00e8nes nobles et par le public bourgeois des amateurs de musique. Dans les palais et les concerts publics qu&rsquo;il organise \u00e0 son b\u00e9n\u00e9fice, il joue ses concertos, improvise au clavier et fait entendre ses symphonies. Un seul de ses concerts peut lui rapporter de 500 \u00e0 1500 florins. Il donne des le\u00e7ons de piano et de composition, et re\u00e7oit chaque jour trois ou quatre \u00e9l\u00e8ves fortun\u00e9s qui peuvent chacun lui rapporter 400 \u00e0 500 florins par an. Il vend \u00e0 des \u00e9diteurs des sonates, de la musique de chambre, des quatuors. Il re\u00e7oit des gratifications pour les d\u00e9dicaces de ses \u0153uvres \u00e0 des m\u00e9c\u00e8nes et la somme forfaitaire de 500 florins pour chaque nouvel op\u00e9ra dont il peut exploiter le succ\u00e8s en r\u00e9aliser des arrangements de certains airs pour divers instruments.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jusqu&rsquo;en 1785, il b\u00e9n\u00e9ficie d&rsquo;une situation financi\u00e8re assez florissante avec des revenus annuels estim\u00e9s, selon les ann\u00e9es, entre 2000 et 6000 florins. \u00c0 partir de 1786, il ne parvient pas \u00e0 maintenir ses succ\u00e8s de pianiste \u00e0 la mode et la composition d&rsquo;op\u00e9ras ne parvient pas \u00e0 composer ce manque \u00e0 gagner. Probablement joueur, isol\u00e9 en raison de son caract\u00e8re difficile,\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0demeur\u00e9 enfant\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0selon sa s\u0153ur Nannerl, Mozart est lourdement endett\u00e9. Le 9 novembre 1791, peu avant sa mort, il est condamn\u00e9 par le tribunal de\u00a0<a title=\"Basse-Autriche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basse-Autriche\">Basse-Autriche<\/a>\u00a0(<i>Landrechte<\/i>) \u00e0 rembourser 1435\u00a0<a title=\"Florin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Florin\">florins<\/a>\u00a0avec mise sous s\u00e9questre de ses biens, au\u00a0<a title=\"Carl Alois de Lichnowsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carl_Alois_de_Lichnowsky\">prince Karl von Lichnowsky<\/a>\u00a0qui lui a intent\u00e9 un proc\u00e8s pour dettes \u00e0 l&rsquo;issue d&rsquo;un voyage effectu\u00e9 en commun \u00e0 Berlin en 1789. Le tribunal ordonne \u00e0 la chambre de la cour imp\u00e9riale, employeur de Mozart, de saisir la moiti\u00e9 du traitement annuel de 800 florins qui lui avait \u00e9t\u00e9 accord\u00e9 en 1787.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Maladie_et_fin_pr\u00e9matur\u00e9e\"><span id=\"Maladie_et_fin_pr.C3.A9matur.C3.A9e\"><\/span>Maladie et fin pr\u00e9matur\u00e9e<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg\/220px-Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg\/330px-Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7f\/Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg\/440px-Sankt_Marxer_Friedhof_Mozart-Grabmal_1.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"269\" data-file-width=\"819\" data-file-height=\"1001\" \/><\/a><figcaption>C\u00e9notaphe non officiel de Mozart dans le\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re Sankt Marx de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_Sankt_Marx_de_Vienne\">cimeti\u00e8re St Marx \u00e0 Vienne<\/a>\u00a0: la\u00a0<a title=\"St\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/St%C3%A8le\">st\u00e8le<\/a>\u00a0est une\u00a0<a title=\"Colonne bris\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Colonne_bris%C3%A9e\">colonne bris\u00e9e<\/a>\u00a0symbolisant la mort, une statue d&rsquo;ange \u00e9plor\u00e9 s&rsquo;appuyant \u00e0 son socle<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-27\">22<\/a><\/sup>. Ce c\u00e9notaphe se trouve dans le cimeti\u00e8re dans lequel Mozart fut inhum\u00e9 ce 6 d\u00e9cembre 1791 \u00e0 l&#8217;emplacement suppos\u00e9 de la fosse commune.<\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Beethoven,_Mozart,_Schubert_(15180721250).jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Beethoven%2C_Mozart%2C_Schubert_%2815180721250%29.jpg\/220px-Beethoven%2C_Mozart%2C_Schubert_%2815180721250%29.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Beethoven%2C_Mozart%2C_Schubert_%2815180721250%29.jpg\/330px-Beethoven%2C_Mozart%2C_Schubert_%2815180721250%29.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/13\/Beethoven%2C_Mozart%2C_Schubert_%2815180721250%29.jpg\/440px-Beethoven%2C_Mozart%2C_Schubert_%2815180721250%29.jpg 2x\" width=\"220\" height=\"165\" data-file-width=\"2735\" data-file-height=\"2051\" \/><\/a><figcaption>C\u00e9notaphe officiel de Mozart dans le\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re central de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_central_de_Vienne\">cimeti\u00e8re central de Vienne<\/a>\u00a0: une statue en bronze repr\u00e9sente la muse de la musique. Cette st\u00e8le \u00e9tait \u00e0 l&rsquo;origine dans le cimeti\u00e8re St Marx (v\u00e9ritable lieu de s\u00e9pulture de Mozart), elle fut mise ici dans le carr\u00e9 des musiciens au centre entour\u00e9e des vraies s\u00e9pultures des autres g\u00e9nies viennois\u00a0: Beethoven, Schubert, Brahms, Gluck, Johann Strauss II\u2026<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Durant les derni\u00e8res ann\u00e9es de sa vie, Mozart est souvent malade et chroniquement endett\u00e9. Il compose beaucoup\u00a0: sonates, concertos, symphonies, op\u00e9ras (dont\u00a0<i><a title=\"Cos\u00ec fan tutte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cos%C3%AC_fan_tutte\">Cos\u00ec fan tutte<\/a><\/i>, sa derni\u00e8re collaboration avec Lorenzo da Ponte). L&rsquo;ann\u00e9e\u00a0<a title=\"1790 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1790_en_musique_classique\">1790<\/a>, qui voit le d\u00e9c\u00e8s de l&#8217;empereur Joseph II (son successeur\u00a0<a title=\"L\u00e9opold II (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_II_(empereur_du_Saint-Empire)\">L\u00e9opold II<\/a>\u00a0n&rsquo;est pas favorable aux francs-ma\u00e7ons) et le d\u00e9part de Joseph Haydn pour Londres, est peu productive<sup id=\"cite_ref-Dermoncourt_689_28-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-Dermoncourt_689-28\">23<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En\u00a0<a title=\"1791 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1791_en_musique_classique\">1791<\/a>,\u00a0<a title=\"Emanuel Schikaneder\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emanuel_Schikaneder\">Emanuel Schikaneder<\/a>, franc-ma\u00e7on comme lui, mais d&rsquo;une autre loge, directeur d&rsquo;un petit th\u00e9\u00e2tre populaire de la banlieue de Vienne, le\u00a0<a title=\"Theater auf der Wieden\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Theater_auf_der_Wieden\">Freihaustheater auf der Wieden<\/a>, sollicite sa participation \u00e0 un op\u00e9ra populaire en allemand. Il en \u00e9crit le livret, et Mozart \u00e9crit la musique de son avant-dernier op\u00e9ra,\u00a0<i><a title=\"La Fl\u00fbte enchant\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fl%C3%BBte_enchant%C3%A9e\">Die Zauberfl\u00f6te<\/a><\/i>\u00a0(<i>La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/i>).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sa cr\u00e9ation le 30 septembre 1791, dans le th\u00e9\u00e2tre priv\u00e9 de Schikaneder, est un triomphe. Ce dernier a pr\u00e9vu de mettre en sc\u00e8ne plusieurs op\u00e9ras populaires de langue allemande inspir\u00e9s de\u00a0<i>Lulu, ou La Fl\u00fbte enchant\u00e9e et les Gar\u00e7ons judicieux<\/i>, tir\u00e9s du recueil de contes intitul\u00e9\u00a0<i>Dschinnistan<\/i>, de Wieland et Johann August Liebeskind (1786-1789). Le livret de\u00a0<i>La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/i>\u00a0(<i>Die Zauberfl\u00f6te<\/i>) repr\u00e9sente un op\u00e9ra f\u00e9\u00e9rique, mi-chant\u00e9, mi-parl\u00e9. D&rsquo;apr\u00e8s des recherches r\u00e9centes<sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-29\">24<\/a><\/sup>, les airs de l&rsquo;op\u00e9ra \u00e9maneraient de compositeurs divers collaborant avec Schikaneder et pas seulement de Mozart, mais toute la musique aurait \u00e9t\u00e9 attribu\u00e9e \u00e0 ce dernier. Il s&rsquo;agirait donc d&rsquo;une production collective<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-30\">25<\/a><\/sup>\u00a0qui se serait poursuivie dans un autre op\u00e9ra f\u00e9\u00e9rique\u00a0<i>Der Stein der Wiese<\/i>.\u00a0<i>La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/i>\u00a0passe pour avoir cr\u00e9\u00e9 un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0style d&rsquo;op\u00e9ra allemand compl\u00e8tement form\u00e9 fond\u00e9 sur l&rsquo;\u00e9trange m\u00e9lange et d&rsquo;humour vernaculaire qui caract\u00e9rise le texte\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-31\">26<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En juillet, un inconnu lui aurait command\u00e9 un\u00a0<a title=\"Requiem (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Requiem_(Mozart)\"><i>Requiem<\/i><\/a>\u00a0(KV. 626), qui devait rester anonyme. On sait aujourd&rsquo;hui qu&rsquo;il \u00e9tait commandit\u00e9 par le comte\u00a0<a title=\"Franz de Walsegg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franz_de_Walsegg\">Franz von Walsegg<\/a>, et on suppose que celui-ci souhaitait soit faire deviner \u00e0 ses amis le nom de l&rsquo;auteur, soit s&rsquo;en attribuer la paternit\u00e9. On a retrouv\u00e9 le contrat entre le comte et Mozart selon le\u00a0<i>Dictionnaire Dermoncourt<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart, affaibli par la maladie et les privations, doit, en outre, faire face \u00e0 une surcharge de travail, car il a re\u00e7u (d\u00e9but\u00a0<a title=\"Ao\u00fbt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ao%C3%BBt\">ao\u00fbt<\/a>) la commande d&rsquo;un op\u00e9ra (<i><a title=\"La clemenza di Tito\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_clemenza_di_Tito\">La Clemenza di Tito<\/a><\/i>, KV. 621) pour le couronnement du roi de\u00a0<a title=\"Boh\u00eame\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Boh%C3%AAme\">Boh\u00eame<\/a>\u00a0<a title=\"L\u00e9opold II (empereur du Saint-Empire)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9opold_II_(empereur_du_Saint-Empire)\">L\u00e9opold II<\/a>, qu&rsquo;il doit composer<sup id=\"cite_ref-ReferenceA_25-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-ReferenceA-25\">20<\/a><\/sup>\u00a0en trois semaines. L&rsquo;op\u00e9ra est mal accueilli, l&rsquo;imp\u00e9ratrice qualifie l\u2019\u0153uvre\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0porcheria tedesca\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0et de\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0musique tr\u00e8s mauvaise\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0; quant \u00e0 la cour, elle lui est hostile d\u00e8s le d\u00e9part (elle avait\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0une aversion fortement pr\u00e9con\u00e7ue pour la composition de Mozart\u00a0\u00bb<\/span>) et n&rsquo;aimait que l&rsquo;op\u00e9ra italien<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-32\">27<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Mort\">Mort<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart meurt le 5 d\u00e9cembre 1791, cinq minutes avant une heure du matin<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-33\">28<\/a><\/sup>, \u00e0 l&rsquo;\u00e2ge de trente-cinq ans, sans avoir pu achever ce Requiem (qui sera termin\u00e9 \u00e0 la demande de\u00a0<a title=\"Constance Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constance_Mozart\">Constance<\/a>\u00a0par trois de ses \u00e9l\u00e8ves,\u00a0<a title=\"Franz Xaver S\u00fc\u00dfmayr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franz_Xaver_S%C3%BC%C3%9Fmayr\">Franz Xavier S\u00fcssmayer<\/a>, Joseph Eybler, Freystadler et probablement l&rsquo;abb\u00e9 Stadler d&rsquo;apr\u00e8s\u00a0<a title=\"Howard Chandler Robbins Landon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Howard_Chandler_Robbins_Landon\">Robbins Landon<\/a><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-34\">29<\/a><\/sup>). Les raisons de sa mort restent inconnues. Il \u00e9tait alors fi\u00e9vreux, le corps gonfl\u00e9 et alit\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L&rsquo;\u00e9tat de sant\u00e9 de Mozart au cours de sa vie et au moment de sa mort ont fait l&rsquo;objet de nombreuses publications<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-35\">30<\/a><\/sup>\u00a0et pr\u00e8s de cent quarante causes possibles ont ainsi \u00e9t\u00e9 cit\u00e9es par Lucien Karhausen, chercheur et psychiatre germanique<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-36\">31<\/a><\/sup>\u00a0:\u00a0<a title=\"Grippe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Grippe\">grippe<\/a>,\u00a0<a title=\"H\u00e9morragie c\u00e9r\u00e9brale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9morragie_c%C3%A9r%C3%A9brale\">h\u00e9morragie c\u00e9r\u00e9brale<\/a>,\u00a0<a title=\"Trichinose\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trichinose\">trichinose<\/a>,\u00a0<a title=\"Ob\u00e9sit\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ob%C3%A9sit%C3%A9\">ob\u00e9sit\u00e9<\/a>,\u00a0<a title=\"Trouble bipolaire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trouble_bipolaire\">syndrome maniaco-d\u00e9pressif<\/a>,\u00a0<a title=\"Rhumatisme articulaire aigu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rhumatisme_articulaire_aigu\">fi\u00e8vre rhumatismale aigu\u00eb<\/a>\u00a0par streptocoque<sup id=\"cite_ref-37\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-37\">32<\/a><\/sup>,\u00a0<a title=\"Intoxication au mercure\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intoxication_au_mercure\">empoisonnement au mercure<\/a>\u00a0par\u00a0<a title=\"Antonio Salieri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Salieri\">Salieri<\/a>\u00a0jaloux (hypoth\u00e8se peu vraisemblable<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-38\">33<\/a><\/sup>), par les francs-ma\u00e7ons furieux de voir leurs rites r\u00e9v\u00e9l\u00e9s dans\u00a0<i><a title=\"La Fl\u00fbte enchant\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fl%C3%BBte_enchant%C3%A9e\">La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0(hypoth\u00e8se peu cr\u00e9dible car la Franc-ma\u00e7onnerie \u00e9ditait une gazette librement distribu\u00e9e et n&rsquo;\u00e9tait pas secr\u00e8te \u00e0 Vienne), ou par prise de la\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0liqueur de\u00a0<a title=\"Gerard van Swieten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gerard_van_Swieten\">Van Swieten<\/a>\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-39\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-39\">34<\/a><\/sup>, hypoth\u00e8se \u00e9galement peu vraisemblable et tr\u00e8s peu \u00e9voqu\u00e9e qui met en cause Van Swieten p\u00e8re, m\u00e9decin et ami de l&#8217;empereur Fran\u00e7ois\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">I<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0d&rsquo;Autriche. Pour Robbins Landon, les deux hypoth\u00e8ses vraisemblables sont que Mozart est mort\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0d&rsquo;une fi\u00e8vre rhumatismale ou selon un autre diagnostic d&rsquo;une insuffisance r\u00e9nale\u00a0\u00bb<\/span><sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-40\">35<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La l\u00e9gende, reprise dans le film\u00a0<a title=\"Amadeus (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amadeus_(film)\"><i>Amadeus<\/i><\/a>\u00a0de Milo\u0161 Forman (film inspir\u00e9 du c\u00e9l\u00e8bre ouvrage sur Mozart de\u00a0<a title=\"Wolfgang Hildesheimer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Hildesheimer\">Hildesheimer<\/a>) qui veut que Mozart ait compos\u00e9 ce\u00a0<i>Requiem<\/i>\u00a0en pr\u00e9monition de sa mort prochaine rel\u00e8ve plus de l&rsquo;imagerie romantique que de la r\u00e9alit\u00e9. Mozart re\u00e7oit un enterrement de troisi\u00e8me classe, usuel pour la bourgeoisie moyenne \u00e0 cette \u00e9poque. Sa femme Constance laisse\u00a0<a title=\"Gottfried van Swieten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gottfried_van_Swieten\">Gottfried van Swieten<\/a>, ami et m\u00e9c\u00e8ne du compositeur, organiser les fun\u00e9railles\u00a0: le service fun\u00e8bre se d\u00e9roule, sans messe ni musique<sup id=\"cite_ref-Dermoncourt_976_41-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-Dermoncourt_976-41\">36<\/a><\/sup>, dans la\u00a0<i>chapelle du Crucifix<\/i>, une chapelle lat\u00e9rale de la\u00a0<a title=\"Cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cath%C3%A9drale_Saint-%C3%89tienne_de_Vienne\">cath\u00e9drale Saint-\u00c9tienne de Vienne<\/a><sup id=\"cite_ref-42\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-42\">37<\/a><\/sup>. Le 6 d\u00e9cembre 1791, le corbillard conduit la d\u00e9pouille \u00e0 la tomb\u00e9e de la nuit au cimeti\u00e8re Saint Marx, dans la banlieue de Vienne, dans un des seize caveaux d&rsquo;un\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0tombeau communautaire simple\u00a0\u00bb<\/span>, conform\u00e9ment aux r\u00e8gles d&rsquo;inhumation viennoises, dit un seul auteur. Il fut en fait enterr\u00e9, de l&rsquo;avis g\u00e9n\u00e9ral des ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence, dans une fosse commune ordinaire\u00a0; une fosse pouvant contenir seize corps avec des couches de terre par rang\u00e9es de quatre selon le\u00a0<i>Dictionnaire Mozart<\/i><sup id=\"cite_ref-Dermoncourt_976_41-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-Dermoncourt_976-41\">36<\/a><\/sup>, au tarif le moins cher, 8 florins et 36 kreutzers, comme la majorit\u00e9 des classes moyennes<sup id=\"cite_ref-musicologie_2-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-musicologie-2\">2<\/a><\/sup>. \u00catre enterr\u00e9 dans une fosse commune anonyme<sup id=\"cite_ref-43\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-43\">n 6<\/a><\/sup>\u00a0n&rsquo;avait rien d&rsquo;inhabituel. L&rsquo;Empereur avait impos\u00e9 une loi en ce sens, pour \u00e9viter que les Viennois ne se rendent aux cimeti\u00e8res pour rendre hommage \u00e0 leurs morts et ram\u00e8nent en ville des maladies.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart n&rsquo;eut pas de\u00a0<a title=\"Croix\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Croix\">croix<\/a>, ce qui a choqu\u00e9 \u00e0 l&rsquo;\u00e9poque les admirateurs du compositeur. Une l\u00e9gende non fond\u00e9e veut que Joseph Rothmayer, un des fossoyeurs, note l&#8217;emplacement du corps en entourant le linceul d\u2019un fil de fer et, lors du remembrement du cimeti\u00e8re en 1801, r\u00e9cup\u00e8re le cr\u00e2ne suppos\u00e9 de Mozart pour le confier \u00e0 un anatomiste viennois, qui en fera don au Mozarteum de Salzbourg et sera l&rsquo;objet d&rsquo;\u00e9tudes anatomo-pathologiques<sup id=\"cite_ref-44\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-44\">38<\/a><\/sup>. Des analyses ADN r\u00e9centes n&rsquo;ont pas pu authentifier le cr\u00e2ne comme \u00e9tant celui de Mozart. Si ni la famille ni les amis \u2014\u00a0sauf Salieri, S\u00fcssmayer, Deiber et van Swieten franc-ma\u00e7on comme Mozart, cinq personnes en tout\u00a0\u2014 n&rsquo;accompagnent le cercueil \u00e0 son inhumation, cela pourrait \u00eatre en raison d&rsquo;un d\u00e9cret imp\u00e9rial qui interdisait aux convois fun\u00e8bres l&rsquo;acc\u00e8s aux faubourgs en raison d&rsquo;\u00e9pid\u00e9mies, dont le\u00a0<a title=\"Chol\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chol%C3%A9ra\">chol\u00e9ra<\/a><sup id=\"cite_ref-45\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-45\">39<\/a><\/sup>. Il est \u00e9tabli que devant l&rsquo;inaction de la veuve de Mozart, plusieurs personnes ont ensuite cherch\u00e9 \u00e0 retrouver ses restes dans le cimeti\u00e8re, en vain, les fosses communes \u00e9tant r\u00e9guli\u00e8rement remani\u00e9es pour accueillir de nouveaux corps.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il faut ajouter pour mieux comprendre la situation de la fin de vie de Mozart qu&rsquo;il ne connut pas le grand succ\u00e8s de son vivant. Joseph II appr\u00e9ciait Mozart, mais toutefois pr\u00e9f\u00e9rait, comme le public, les Italiens. A la diff\u00e9rence de Mozart, Gluck b\u00e9n\u00e9ficia en 1787 d&rsquo;obs\u00e8ques solennelles et d&rsquo;un enterrement dans une belle tombe avec une pierre distinctive \u00e0 son nom, le tout Vienne musical \u00e9tant pr\u00e9sent. \u00c0 Salzbourg, L\u00e9opold Mozart, p\u00e8re de Wolfgang, et\u00a0<a title=\"Michael Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Haydn\">Michael Haydn<\/a>, fr\u00e8re du grand Haydn et ami de Mozart, ont \u00e9t\u00e9 l&rsquo;objet d&rsquo;obs\u00e8ques plus relev\u00e9es avec tombe individuelle et cort\u00e8ge officiel. On peut donc s&rsquo;interroger sur la personnalit\u00e9 de Mozart et son probable rejet par l&rsquo;aristocratie comme le fait le musicologue Robbins Landon au\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"20\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle. D&rsquo;autres musiciens que lui ont eu droit en effet \u00e0 un traitement diff\u00e9rent pour leurs obs\u00e8ques, y compris avant 1791. Robbins Landon a recherch\u00e9 les raisons pour lesquelles Mozart n&rsquo;avait pas \u00e9t\u00e9 accept\u00e9 par la soci\u00e9t\u00e9 de Vienne, voire rejet\u00e9\u00a0; peut-\u00eatre, dit-il, parce qu&rsquo;il affichait ostensiblement son appartenance aux loges, alors qu&rsquo;apr\u00e8s 1789, le point de vue de l&rsquo;aristocratie change \u00e0 cet \u00e9gard.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Un service comm\u00e9moratif a lieu \u00e0\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>\u00a0le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"12-14\" data-sort-value=\"12-14\">14 d\u00e9cembre<\/time>, cette fois devant des milliers de personnes.\u00a0<a title=\"Emanuel Schikaneder\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Emanuel_Schikaneder\">Emanuel Schikaneder<\/a>\u00a0en organise un pr\u00e9alablement le 10 d\u00e9cembre 1791 \u00e0 Vienne, au cours duquel le d\u00e9but du\u00a0<i>Requiem<\/i>\u00a0(<a title=\"Intro\u00eft\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Intro%C3%AFt\">Intro\u00eft<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Kyrie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Kyrie\">Kyrie<\/a>) pourrait avoir \u00e9t\u00e9 chant\u00e9, la partie compos\u00e9e par Mozart lui-m\u00eame<sup id=\"cite_ref-46\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-46\">40<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En son honneur est \u00e9rig\u00e9 un\u00a0<a title=\"C\u00e9notaphe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/C%C3%A9notaphe\">c\u00e9notaphe<\/a>\u00a0con\u00e7u en 1859 par le sculpteur\u00a0<a title=\"Hanns Gasser\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hanns_Gasser\">Hanns Gasser<\/a>\u00a0: une statue en bronze repr\u00e9sente la muse de la musique assise sur un socle de granit. Elle porte dans sa main droite une partition du\u00a0<i>Requiem<\/i>\u00a0et dans sa main gauche, reposant sur une pile d&rsquo;\u0153uvres de Mozart, une couronne de laurier. Le monument est vandalis\u00e9 \u00e0 plusieurs reprises (1868, 1879) et \u00e0 la suite de la fermeture du\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re Sankt Marx de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_Sankt_Marx_de_Vienne\">cimeti\u00e8re Sankt Marx<\/a>\u00a0en 1874, il est transf\u00e9r\u00e9 en 1891 (l&rsquo;ann\u00e9e du centenaire de la mort du compositeur) dans le\u00a0<a title=\"Cimeti\u00e8re central de Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cimeti%C3%A8re_central_de_Vienne\">cimeti\u00e8re central de Vienne<\/a>\u00a0pour faire partie du \u00ab\u00a0carr\u00e9\u00a0\u00bb des s\u00e9pultures de grands musiciens comme\u00a0<a title=\"Ludwig van Beethoven\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_van_Beethoven\">Beethoven<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Johann Strauss\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Strauss\">Johann Strauss<\/a>. Le groupement, actuellement \u00e0 Sankt Marx, constitu\u00e9 d&rsquo;un \u00ab\u00a0g\u00e9nie r\u00eaveur\u00a0\u00bb appuy\u00e9 \u00e0 une colonne tronqu\u00e9e, est rajout\u00e9 \u00e0 la fin du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"19\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIX<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle par Alexander Kugler, gardien de cimeti\u00e8re et admirateur du compositeur. Il entreprend de mani\u00e8re non officielle de refaire conna\u00eetre ce lieu abandonn\u00e9, \u00e0 partir de sculptures r\u00e9cup\u00e9r\u00e9es sur des tombes voisines \u00e0 l&rsquo;abandon. Endommag\u00e9 \u00e0 la fin de la Seconde Guerre mondiale, le monument fun\u00e9raire de Sankt Marx est restaur\u00e9 en 1950 par le sculpteur Florian Josephu-Drouot<sup id=\"cite_ref-47\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-47\">41<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Famille\">Famille<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg\/170px-Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg\/255px-Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d7\/Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg\/340px-Constanze_Mozart_by_Lange_1782.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"229\" data-file-width=\"556\" data-file-height=\"749\" \/><\/a><figcaption>Constance Mozart,<br \/>\nportrait de\u00a0<a title=\"Joseph Lange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Lange\">Joseph Lange<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart \u00e9pousa\u00a0<a title=\"Constance Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Constance_Mozart\">Constance Weber<\/a>\u00a0(1763-1842) le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1782-08-04\" data-sort-value=\"1782-08-04\">4 ao\u00fbt 1782<\/time>. Ils eurent six enfants en pr\u00e8s de neuf ans\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Raimund Leopold Mozart (<time class=\"nowrap\" datetime=\"1783-06-17\" data-sort-value=\"1783-06-17\">17 juin 1783<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1783-08-19\" data-sort-value=\"1783-08-19\">19 ao\u00fbt 1783<\/time>)\u00a0;<\/li>\n<li><a title=\"Karl Thomas Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Thomas_Mozart\">Karl Thomas Mozart<\/a>\u00a0(<time class=\"nowrap\" datetime=\"1784-09-21\" data-sort-value=\"1784-09-21\">21 septembre 1784<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1858-10-31\" data-sort-value=\"1858-10-31\">31 octobre 1858<\/time>)\u00a0;<\/li>\n<li>Johann Thomas Leopold Mozart (<time class=\"nowrap\" datetime=\"1786-10-18\" data-sort-value=\"1786-10-18\">18 octobre 1786<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1786-11-15\" data-sort-value=\"1786-11-15\">15 novembre 1786<\/time>)\u00a0;<\/li>\n<li>Theresia Maria Anna Mozart (<time class=\"nowrap\" datetime=\"1787-12-27\" data-sort-value=\"1787-12-27\">27 d\u00e9cembre 1787<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1788-06-29\" data-sort-value=\"1788-06-29\">29 juin 1788<\/time>)\u00a0;<\/li>\n<li>Anna Maria Mozart (mort-n\u00e9e le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1789-11-16\" data-sort-value=\"1789-11-16\">16 novembre 1789<\/time>)\u00a0;<\/li>\n<li><a title=\"Franz Xaver Wolfgang Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franz_Xaver_Wolfgang_Mozart\">Franz Xaver Wolfgang Mozart<\/a>\u00a0(<time class=\"nowrap\" datetime=\"1791-07-26\" data-sort-value=\"1791-07-26\">26 juillet 1791<\/time>\u00a0&#8211;\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1844-07-29\" data-sort-value=\"1844-07-29\">29 juillet 1844<\/time>).<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Seuls deux de ses six enfants,\u00a0<a title=\"Karl Thomas Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Thomas_Mozart\">Karl Thomas<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Franz Xaver Wolfgang Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franz_Xaver_Wolfgang_Mozart\">Franz Xaver Wolfgang<\/a>, surv\u00e9curent au-del\u00e0 la petite enfance.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Physique\">Physique<\/h2>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg\/170px-Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg\/255px-Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/f1\/Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg\/340px-Mozart_drawing_by_Doris_Stock_1789.jpg 2x\" width=\"170\" height=\"207\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"730\" \/><\/a><figcaption>Mozart en\u00a0<a title=\"1789 en musique classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1789_en_musique_classique\">1789<\/a>, portrait de\u00a0<a title=\"Dora Stock\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dora_Stock\">Dora Stock<\/a>\u00a0(<a title=\"Mozarteum\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozarteum\">Mozarteum<\/a>\u00a0de Salzbourg). Il est l&rsquo;un des rares portraits ressemblants du compositeur.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">De nombreux portraits pr\u00e9sum\u00e9s de Mozart semblent avoir \u00e9t\u00e9 effectu\u00e9s de seconde main, probablement sans voir le musicien ou bien r\u00e9trospectivement, apr\u00e8s la mort du compositeur. Ils montrent des physionomies diff\u00e9rentes et sont douteux quant \u00e0 leur ressemblance. Le portrait peint vers 1782 par\u00a0<a title=\"Joseph Lange\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Lange\">Joseph Lange<\/a>, beau-fr\u00e8re de Mozart et peintre amateur, \u00e9tait consid\u00e9r\u00e9 par sa femme, Constance, comme \u00e9tant \u00ab\u00a0de loin la meilleure image de lui\u00a0\u00bb<sup id=\"cite_ref-48\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-48\">42<\/a><\/sup>. Mais le portrait de qualit\u00e9 le plus ressemblant est un\u00a0<a title=\"Miniature (portrait)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Miniature_(portrait)\">portrait en miniature<\/a>\u00a0r\u00e9alis\u00e9 par\u00a0<a title=\"Dora Stock\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dora_Stock\">Dora Stock<\/a>\u00a0le 16 ou le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1789-04-17\" data-sort-value=\"1789-04-17\">17 avril 1789<\/time>\u00a0lors d&rsquo;un s\u00e9jour de Mozart \u00e0\u00a0<a title=\"Dresde\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dresde\">Dresde<\/a>. D&rsquo;une grande finesse, il est dessin\u00e9 selon la technique de la\u00a0<i><a title=\"Pointe d'argent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pointe_d%27argent#Miniature\">carta tinta<\/a><\/i>\u00a0sur un carton pr\u00e9par\u00e9 de couleur ivoire. Il montre le compositeur en buste de profil \u00e0 gauche. Le format ovale r\u00e9duit (76\u00a0\u00d7\u00a060\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"millim\u00e8tre\">mm<\/abbr>) et le portrait de profil sont courants dans les portraits en miniature de la fin du\u00a0<a title=\"XVIIIe si\u00e8cle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/XVIIIe_si%C3%A8cle\"><abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle<\/a>. Ce portrait de 1789 est consid\u00e9r\u00e9 comme le dernier portrait connu de Mozart r\u00e9alis\u00e9 d&rsquo;apr\u00e8s le mod\u00e8le vivant.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans son livre de m\u00e9moires\u00a0<i>Reminiscences<\/i>, le t\u00e9nor\u00a0<a title=\"Michael Kelly (chanteur)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michael_Kelly_(chanteur)\">Michael Kelly<\/a>\u00a0d\u00e9crit Mozart comme un homme de petite taille (1,52\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"m\u00e8tre\">m<\/abbr>, sa croissance ayant \u00e9t\u00e9 probablement frein\u00e9e lors de sa tourn\u00e9e europ\u00e9enne ext\u00e9nuante qui le privait de sommeil et d&rsquo;<a title=\"Hormone de croissance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hormone_de_croissance\">hormone de croissance<\/a>\u00a0s\u00e9cr\u00e9t\u00e9e la nuit<sup id=\"cite_ref-49\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-49\">43<\/a><\/sup>), p\u00e2le et maigre, la chevelure blonde, le visage gr\u00eal\u00e9 par la\u00a0<a title=\"Variole\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Variole\">petite v\u00e9role<\/a>. V\u00eatu de mani\u00e8re \u00e9l\u00e9gante, il se r\u00e9v\u00e8le un grand s\u00e9ducteur<sup id=\"cite_ref-50\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-50\">44<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans son livre\u00a0<i>Les Confessions de Constanze Mozart<\/i>, la romanci\u00e8re\u00a0<a title=\"Isabelle Duquesnoy\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Isabelle_Duquesnoy\">Isabelle Duquesnoy<\/a>\u00a0d\u00e9crit Mozart comme blond (il a cess\u00e9 de porter des perruques d\u00e8s son arriv\u00e9e \u00e0 Vienne), aux yeux bleus, le regard doux, myope, gaucher et affubl\u00e9 d&rsquo;une\u00a0<a title=\"Oreille de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oreille_de_Mozart\">malformation cong\u00e9nitale \u00e0 l&rsquo;oreille<\/a>. Sa femme sera accus\u00e9e d&rsquo;adult\u00e8re, notamment avec un \u00e9l\u00e8ve de Mozart (S\u00fcssmayer), qui l&rsquo;avait accompagn\u00e9e en cure \u00e0 Baden durant une grossesse difficile\u00a0; les rumeurs cesseront lorsque l&rsquo;enfant (<a title=\"Franz Xaver Wolfgang Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franz_Xaver_Wolfgang_Mozart\">Franz Xaver Wolfgang Mozart<\/a>) na\u00eetra, porteur de cette m\u00eame malformation.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Son_\u0153uvre\"><span id=\"Son_.C5.93uvre\"><\/span>Son \u0153uvre<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Style\">Style<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Style_galant_et_style_savant\">Style galant et style savant<\/h4>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart est, avec\u00a0<a title=\"Joseph Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Haydn\">Haydn<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Ludwig van Beethoven\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_van_Beethoven\">Beethoven<\/a>, l\u2019un des principaux repr\u00e9sentants du style\u00a0<a title=\"Musique de la p\u00e9riode classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_de_la_p%C3%A9riode_classique\">classique<\/a>\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0viennois\u00a0\u00bb<\/span>. Cela ne suffit certes pas \u00e0 le d\u00e9finir. Dans une \u00e9poque domin\u00e9e par le\u00a0<a title=\"Style galant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_galant\">style galant<\/a>, Mozart r\u00e9alise la synth\u00e8se des complexit\u00e9s\u00a0<a title=\"Contrepoint rigoureux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contrepoint_rigoureux\">contrapuntiques<\/a>\u00a0propres au\u00a0<a title=\"Baroque\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Baroque\">baroque<\/a>\u00a0tardif et des formes novatrices influenc\u00e9es notamment par les fils\u00a0<a title=\"Famille Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Famille_Bach\">Bach<\/a>\u00a0ou par\u00a0<a title=\"Joseph Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Haydn\">Haydn<\/a>. Si Mozart est consid\u00e9r\u00e9 comme le meilleur repr\u00e9sentant du style\u00a0<a title=\"Musique de la p\u00e9riode classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_de_la_p%C3%A9riode_classique\">classique<\/a>, son style va toutefois bien au-del\u00e0\u00a0: il est l\u2019un des plus personnels et des plus imm\u00e9diatement reconnaissables \u00e0 l\u2019oreille.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00e9 dans une famille de musiciens, t\u00f4t habitu\u00e9 \u00e0 voyager et \u00e0 rencontrer des instrumentistes et compositeurs d\u2019horizons et nationalit\u00e9s diff\u00e9rents, Mozart devient d\u00e8s l\u2019enfance un imitateur de g\u00e9nie et s\u2019approprie tout ce qu\u2019il entend. Il suit cette m\u00e9thode tout au long de sa vie, notamment quand il s\u2019agit de se familiariser avec le\u00a0<a title=\"Contrepoint rigoureux\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Contrepoint_rigoureux\">contrepoint<\/a>, ce\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0style savant\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0(ou\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0s\u00e9v\u00e8re\u00a0\u00bb<\/span>) si difficile \u00e0 assimiler \u00e0 l\u2019\u00e9poque o\u00f9 on lui oppose le\u00a0<a title=\"Style galant\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Style_galant\">style galant<\/a>\u00a0dans lequel Mozart baigne depuis l\u2019enfance. Mozart commence par transcrire plusieurs\u00a0<a title=\"Fugue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fugue\">fugues<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">Bach<\/a>\u00a0pour\u00a0<a title=\"Trio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trio\">trio<\/a>\u00a0\u00e0 cordes, sur une commande de Van Swieten (KV. 404a), puis se consacre r\u00e9ellement \u00e0 composer des\u00a0<a title=\"Fugue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fugue\">fugues<\/a>, non sans difficult\u00e9s\u00a0: celle entam\u00e9e pour le final de la\u00a0<i><a title=\"Sonate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate\">Sonate<\/a>\u00a0pour\u00a0<a title=\"Violon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Violon\">violon<\/a><\/i>\u00a0KV. 402 reste inachev\u00e9e\u00a0; tandis que celles du\u00a0<i><a title=\"Pr\u00e9lude\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9lude\">Pr\u00e9lude<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Fugue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fugue\">fugue<\/a><\/i>\u00a0KV. 394 compos\u00e9 en\u00a0<a title=\"1782\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1782\">1782<\/a>\u00a0ou de la\u00a0<i>Suite dans le style de\u00a0<a title=\"Georg Friedrich Haendel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Georg_Friedrich_Haendel\">Haendel<\/a><\/i>\u00a0KV 399 sont d\u2019une extr\u00eame complexit\u00e9, qui traduit les difficult\u00e9s rencontr\u00e9es par Mozart dans l\u2019\u00e9tude du contrepoint. Pourtant, celui-ci nourrit la\u00a0<i>Messe en ut mineur<\/i>\u00a0KV. 427 entam\u00e9e \u00e0 la m\u00eame \u00e9poque. Dans les mois suivants, on retrouve des fugues pour vents (<i>S\u00e9r\u00e9nade<\/i>\u00a0KV. 388), pour piano (<i>Fugue en do mineur pour 2 pianos<\/i>\u00a0KV. 426, par la suite transcrite pour orchestre dans l\u2019<i>Adagio et fugue<\/i>\u00a0KV. 546), et plus tard pour\u00a0<a title=\"Orgue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orgue\">orgue<\/a>\u00a0(KV. 594 et KV 608). Puis, dans les ann\u00e9es suivantes, Mozart abandonne la simple imitation, mais des \u0153uvres b\u00e9n\u00e9ficient de ce travail\u00a0: le final du\u00a0<i>Quatuor en sol majeur<\/i>\u00a0(KV. 387) ou le final de la\u00a0<a title=\"Symphonie no 41 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_41_de_Mozart\"><i>Symphonie \u00ab\u00a0Jupiter\u00a0\u00bb<\/i><\/a>\u00a0(KV. 551), deux mouvements o\u00f9 la superposition des lignes atteint une ma\u00eetrise in\u00e9gal\u00e9e.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Un_g\u00e9nie_audacieux_et_diversifi\u00e9\"><span id=\"Un_g.C3.A9nie_audacieux_et_diversifi.C3.A9\"><\/span>Un g\u00e9nie audacieux et diversifi\u00e9<\/h4>\n<\/div>\n<figure class=\"mw-default-size\" style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-file-description\" href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Mozart_libretto_figaro_1786.jpg?uselang=fr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Mozart_libretto_figaro_1786.jpg\/170px-Mozart_libretto_figaro_1786.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Mozart_libretto_figaro_1786.jpg\/255px-Mozart_libretto_figaro_1786.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/29\/Mozart_libretto_figaro_1786.jpg\/340px-Mozart_libretto_figaro_1786.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"259\" data-file-width=\"400\" data-file-height=\"609\" \/><\/a><figcaption>Le livret des\u00a0<i><a title=\"Les Noces de Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Noces_de_Figaro\">Noces de Figaro<\/a><\/i>\u00a0pour la cr\u00e9ation \u00e0\u00a0<a title=\"Prague\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Prague\">Prague<\/a>, en\u00a0<a title=\"1786\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1786\">1786<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Il est impossible de d\u00e9finir Mozart par un genre pr\u00e9cis.\u00a0<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">Op\u00e9ra<\/a>,\u00a0<a title=\"Symphonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie\">symphonie<\/a>,\u00a0<a title=\"Concerto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto\">concerto<\/a>,\u00a0<a title=\"Musique de chambre\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_de_chambre\">musique de chambre<\/a>,\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Musique sacr\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_sacr%C3%A9e\">musique sacr\u00e9e<\/a>\u2026 Mozart est un touche-\u00e0-tout qui s\u2019approprie chaque\u00a0<a title=\"Genre musical\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Genre_musical\">genre<\/a>, chaque\u00a0<a title=\"Forme musicale\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Forme_musicale\">forme<\/a>, chaque\u00a0<a title=\"Instrument de musique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instrument_de_musique\">instrument<\/a>\u00a0pour mieux le r\u00e9inventer. Si les traits principaux du style\u00a0<a title=\"Musique de la p\u00e9riode classique\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Musique_de_la_p%C3%A9riode_classique\">classique<\/a>\u00a0sont bien pr\u00e9sents dans ses \u0153uvres (clart\u00e9 de la structure et de ses articulations, \u00e9quilibre de la\u00a0<a title=\"Ensemble musical\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ensemble_musical\">formation<\/a>,\u00a0<a title=\"Harmonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Harmonie\">harmonie<\/a>\u00a0simple), si son don inn\u00e9 pour la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"M\u00e9lodie (succession de hauteurs)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A9lodie_(succession_de_hauteurs)\">m\u00e9lodie<\/a>\u00a0est une \u00e9vidence, Mozart en joue pour mieux faire ressortir tel motif, telle\u00a0<a title=\"Dissonance (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dissonance_(musique)\">dissonance<\/a>, surprendre par des audaces peu pris\u00e9es de ses contemporains\u00a0: quelques \u0153uvres, \u00e0 l\u2019\u00e9poque confidentielles, en portent la marque (comme la\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Fantaisie n\u00ba 4 (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fantaisie_n%C2%BA_4_(Mozart)\"><i>Fantaisie en ut mineur KV. 475<\/i><\/a>\u00a0ou le\u00a0<a title=\"Quatuors d\u00e9di\u00e9s \u00e0 Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatuors_d%C3%A9di%C3%A9s_%C3%A0_Haydn#Quatuor_no_19_KV._465_en_do_majeur_op._10_no_6_%C2%AB_Les_dissonances_%C2%BB\"><i>Quatuor\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Dissonance\u00a0\u00bb<\/span>\u00a0KV. 465<\/i><\/a>, dont l\u2019introduction justifie le nom).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart n\u2019\u00e9tait pas pour autant un r\u00e9volutionnaire. Il est l\u2019auteur d\u2019une abondante production de\u00a0<a title=\"Divertimento (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Divertimento_(musique)\">divertimenti<\/a>,\u00a0<a title=\"Menuet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Menuet\">menuets<\/a>\u00a0et airs tr\u00e8s conformes aux conventions de l\u2019\u00e9poque, sans jamais se laisser enfermer dans un registre. Lorsqu\u2019il compose ses op\u00e9ras, c\u2019est chaque fois avec une alternance entre\u00a0<i>op\u00e9ra buffa<\/i>\u00a0(<i><a title=\"Les Noces de Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Noces_de_Figaro\">Les Noces de Figaro<\/a><\/i>,\u00a0<i><a title=\"Cos\u00ec fan tutte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cos%C3%AC_fan_tutte\">Cos\u00ec fan tutte<\/a><\/i>) inspir\u00e9s de l&rsquo;op\u00e9ra napolitain qui connait alors un grand succ\u00e8s et\u00a0<i>op\u00e9ra seria<\/i>\u00a0(<a title=\"Idomeneo, re di Creta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Idomeneo,_re_di_Creta\"><i>Idomeneo<\/i><\/a>). Et son avant-dernier\u00a0<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">op\u00e9ra<\/a>\u00a0rompt avec chacun de ces deux styles puisqu\u2019il s\u2019agit d\u2019un\u00a0<i><a title=\"Singspiel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Singspiel\">singspiel<\/a><\/i>, une op\u00e9rette allemande charg\u00e9e de symbolisme et, \u00e0 vrai dire, inclassable\u00a0:\u00a0<i><a title=\"La Fl\u00fbte enchant\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fl%C3%BBte_enchant%C3%A9e\">la Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/a><\/i>\u00a0qui prend place dans une s\u00e9rie d&rsquo;op\u00e9ras populaires cr\u00e9\u00e9s par Schikaneder, directeur de troupe.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a class=\"mw-redirect\" title=\"Cultiv\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cultiv%C3%A9\">Cultiv\u00e9<\/a>, curieux, sans cesse \u00e0 l\u2019<a title=\"\u00c9coute active\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89coute_active\">\u00e9coute<\/a>\u00a0des inventions musicales ou artistiques de son \u00e9poque, Mozart a su jusqu\u2019au bout faire \u00e9voluer son style au gr\u00e9 des d\u00e9couvertes. On sent facilement l\u2019influence d\u00e9butante du\u00a0<i><a title=\"Sturm und Drang (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sturm_und_Drang_(musique)\">Sturm und Drang<\/a><\/i>\u00a0allemand dans les derni\u00e8res ann\u00e9es mozartiennes (et pas seulement dans\u00a0<i><a title=\"Don Giovanni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Don_Giovanni\">Don Giovanni<\/a><\/i>\u00a0ou dans le\u00a0<a title=\"Requiem (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Requiem_(Mozart)\"><i>Requiem<\/i><\/a>\u00a0inachev\u00e9, qui reprend des th\u00e8mes du remarquable\u00a0<a title=\"Requiem (Michael Haydn)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Requiem_(Michael_Haydn)\">requiem de Michael Haydn<\/a>, son ami). Le propre du g\u00e9nie mozartien est l\u00e0\u00a0: avoir su s\u2019inspirer de ses contemporains sans jamais suivre d\u2019autre mod\u00e8le que le sien propre. La conscience de son g\u00e9nie lui donne une impertinence ac\u00e9r\u00e9e qui fait partie de sa tournure d&rsquo;esprit fonci\u00e8rement anti-conformiste<sup id=\"cite_ref-51\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-51\">45<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">La force et la gr\u00e2ce, la puissance et l\u2019\u00e9motion, le path\u00e9tique, l\u2019<a title=\"Humour\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Humour\">humour<\/a>, l\u2019\u00e9l\u00e9gance la plus exquise sont r\u00e9unis dans son \u0153uvre pour faire de Mozart le compositeur le plus accompli de sa g\u00e9n\u00e9ration avec Haydn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">On peut dire de sa musique qu&rsquo;elle a pouss\u00e9 la forme classique, la musique du\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"18\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XVIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, \u00e0 son paroxysme, avant l&rsquo;av\u00e8nement du\u00a0<i>romantisme<\/i>, son g\u00e9nie est d&rsquo;avoir mis toute la tendresse, toute la musicalit\u00e9 dans cette forme dite \u00ab\u00a0classique\u00a0\u00bb.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Influence\">Influence<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart a eu une grande influence sur l\u2019histoire de la musique, et ce directement aupr\u00e8s de ses contemporains. Il cl\u00f4t une p\u00e9riode plus qu&rsquo;il en ouvre une autre. M\u00eame son a\u00een\u00e9,\u00a0<a title=\"Joseph Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Haydn\">Haydn<\/a>, ami et admirateur de Mozart, en subit l\u2019influence dans ses derni\u00e8res\u00a0<a title=\"Symphonie\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie\">symphonies<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Messe (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_(musique)\">messes<\/a>, et dans ses deux\u00a0<a title=\"Oratorio\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oratorio\">oratorios<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Les successeurs de Mozart n\u2019y \u00e9chappent pas\u00a0:\u00a0<a title=\"Ludwig van Beethoven\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_van_Beethoven\">Beethoven<\/a>, qui l&rsquo;a rencontr\u00e9 en 1787, et\u00a0<a title=\"Franz Schubert\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Franz_Schubert\">Schubert<\/a>, davantage encore, qui grandit \u00e0 Vienne quelques ann\u00e9es apr\u00e8s sa mort, \u00e0 l\u2019\u00e9poque m\u00eame o\u00f9 le g\u00e9nie de Mozart est enfin unanimement reconnu. D\u2019autres compositeurs, moins \u00e0 l\u2019avant-garde du romantisme, restent plus proches de l\u2019esprit mozartien classique, notamment son \u00e9l\u00e8ve\u00a0<a title=\"Johann Nepomuk Hummel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Nepomuk_Hummel\">Johann Nepomuk Hummel<\/a>\u00a0ou\u00a0<a title=\"Louis Spohr\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Spohr\">Louis Spohr<\/a>. Les\u00a0<a title=\"Op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Op%C3%A9ra\">op\u00e9ras<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Gioachino Rossini\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gioachino_Rossini\">Gioachino Rossini<\/a>\u00a0doivent \u00e0 Mozart en tant qu&rsquo;auteur d&rsquo;op\u00e9ras\u00a0<i>buffe<\/i>\u00a0d&rsquo;inspiration napolitaine, et ce n\u2019est pas un hasard si l&rsquo;italien choisit de mettre en musique\u00a0<i><a title=\"Le Barbier de S\u00e9ville\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Barbier_de_S%C3%A9ville\">Le Barbier de S\u00e9ville<\/a><\/i>\u00a0de\u00a0<a title=\"Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pierre-Augustin_Caron_de_Beaumarchais\">Beaumarchais<\/a>, premier volet des m\u00e9saventures de\u00a0<a title=\"Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Figaro\">Figaro<\/a>\u00a0ayant d\u00e9j\u00e0 fait l&rsquo;objet d&rsquo;un op\u00e9ra de Paisiello (c\u00e9l\u00e8bre en son temps) que Mozart a connu \u00e0 Vienne. Enfin,\u00a0<a title=\"Felix Mendelssohn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Felix_Mendelssohn\">Mendelssohn<\/a>,\u00a0<a title=\"Fr\u00e9d\u00e9ric Chopin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Chopin\">Chopin<\/a>,\u00a0<a title=\"Johannes Brahms\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Brahms\">Brahms<\/a>, et m\u00eame\u00a0<a title=\"Ferruccio Busoni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ferruccio_Busoni\">Busoni<\/a>\u00a0assument l\u2019h\u00e9ritage de Mozart dans une grande partie de leurs \u0153uvres, souvent \u00e0 la m\u00eame hauteur que celui de\u00a0<a title=\"Jean-S\u00e9bastien Bach\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-S%C3%A9bastien_Bach\">Bach<\/a>\u00a0alors peu jou\u00e9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Le disque et les \u0153uvres de fiction contribuent \u00e0 faire de lui le plus populaire des compositeurs classiques.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Catalogue_K\u00f6chel_(KV)\"><span id=\"Catalogue_K.C3.B6chel_.28KV.29\"><\/span>Catalogue K\u00f6chel (KV)<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Catalogue K\u00f6chel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Catalogue_K%C3%B6chel\">Catalogue K\u00f6chel<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quelques d\u00e9cennies apr\u00e8s la mort de Mozart, plusieurs tentatives ont \u00e9t\u00e9 faites afin d\u2019inventorier ses compositions. Toutefois, ce n&rsquo;est qu&rsquo;en\u00a0<a title=\"1862\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1862\">1862<\/a>\u00a0que le musicologue autrichien\u00a0<a title=\"Ludwig von K\u00f6chel\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_von_K%C3%B6chel\">Ludwig von K\u00f6chel<\/a>\u00a0ach\u00e8vera un catalogue chronologique de 626\u00a0\u0153uvres, qui fait, aujourd\u2019hui encore, figure de r\u00e9f\u00e9rence. Sa sixi\u00e8me \u00e9dition recense d\u00e9sormais 893\u00a0\u0153uvres.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"\u0152uvres_majeures\"><span id=\".C5.92uvres_majeures\"><\/span>\u0152uvres majeures<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"\u0152uvres_sacr\u00e9es\"><span id=\".C5.92uvres_sacr.C3.A9es\"><\/span>\u0152uvres sacr\u00e9es<\/h4>\n<\/div>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Mozart - vesperae de dominica. 2. confitebor.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Mozart_-_vesperae_de_dominica._2._confitebor.ogg\">Vesperae de dominica, Confitebor<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 6\u00a0minutes et 0\u00a0seconde.<\/span><span aria-hidden=\"true\">6:00<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Veni Sancte Spiritus (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Veni_Sancte_Spiritus_(Mozart)\"><i>Veni sancte spiritus<\/i><\/a>, KV. 47<\/li>\n<li><a title=\"Messe en ut mineur K. 139 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_en_ut_mineur_K._139_de_Mozart\"><i>Missa Waisenhaus<\/i><\/a>, KV. 139 (messe de cons\u00e9cration de l&rsquo;Orphelinat de Vienne, 1768)<\/li>\n<li><i><a title=\"Exsultate, jubilate\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Exsultate,_jubilate\">Exsultate, jubilate<\/a><\/i>, KV. 165 (1773, Milan)<\/li>\n<li><a title=\"Vesper\u00e6 solennes de Dominica (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vesper%C3%A6_solennes_de_Dominica_(Mozart)\"><i>Vesper\u00e6 de dominica<\/i><\/a>, KV. 321<\/li>\n<li><a title=\"Messe du Couronnement (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_du_Couronnement_(Mozart)\"><i>Kr\u00f6nungsmesse en ut majeur<\/i><\/a>\u00a0(<i><a title=\"Messe du Couronnement (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_du_Couronnement_(Mozart)\">Messe du Couronnement<\/a><\/i>), KV. 317 (1779)<\/li>\n<li><a title=\"Vesper\u00e6 solennes de confessore (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Vesper%C3%A6_solennes_de_confessore_(Mozart)\"><i>Vesper\u00e6 solennes de confessore<\/i><\/a>, KV. 339<\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Messe en ut mineur de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Messe_en_ut_mineur_de_Mozart\"><i>Messe en ut mineur<\/i><\/a>, KV. 427 (1782-83)<\/li>\n<li><a title=\"Ave verum corpus (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ave_verum_corpus_(Mozart)\"><i>Ave verum corpus<\/i><\/a>, KV. 618<\/li>\n<li><a title=\"Requiem (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Requiem_(Mozart)\"><i>Requiem en r\u00e9 mineur<\/i><\/a>, KV. 626 (1791, Vienne)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Op\u00e9ras\"><span id=\"Op.C3.A9ras\"><\/span>Op\u00e9ras<\/h4>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Die Schuldigkeit des ersten Gebots\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Die_Schuldigkeit_des_ersten_Gebots\">Die Schuldigkeit des ersten Gebots<\/a><\/i>\u00a0(<i><a title=\"Die Schuldigkeit des ersten Gebots\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Die_Schuldigkeit_des_ersten_Gebots\">Le Devoir du premier Commandement<\/a><\/i>), K. 35 (12 mars 1767, Salzbourg) Singspiel spirituel (drame sacr\u00e9) (premier acte)<\/li>\n<li><i><a title=\"Apollo et Hyacinthus\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Apollo_et_Hyacinthus\">Apollo und Hyacinthus<\/a><\/i>\u00a0(<i>Apollon et Hyacinthe<\/i>), K. 38 (13 mai 1767, Salzbourg) C&rsquo;est le premier v\u00e9ritable op\u00e9ra de Mozart, alors \u00e2g\u00e9 de 11 ans<\/li>\n<li><i><a title=\"Bastien und Bastienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Bastien_und_Bastienne\">Bastien und Bastienne<\/a><\/i>\u00a0(<i>Bastien et Bastienne<\/i>), K. 50 (1768, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"La finta semplice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_finta_semplice\">La finta semplice<\/a><\/i>\u00a0(<i><a title=\"La finta semplice\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_finta_semplice\">La Fausse Ing\u00e9nue<\/a><\/i>), K. 51 (1769, Salzbourg)<\/li>\n<li><i><a title=\"Mitridate, re di Ponto\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mitridate,_re_di_Ponto\">Mitridate, re di Ponto<\/a><\/i>\u00a0(<i>Mithridate, roi du Pont<\/i>), K. 87 (1770, Milan)<\/li>\n<li><i><a title=\"Ascanio in Alba\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ascanio_in_Alba\">Ascanio in Alba<\/a><\/i>, K. 111 (1771, Milan)<\/li>\n<li><i><a title=\"Il sogno di Scipione\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Il_sogno_di_Scipione\">Il sogno di Scipione<\/a><\/i>\u00a0(<i>Le songe de Scipion<\/i>), K. 126 (1772, Salzbourg)<\/li>\n<\/ul>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Wolfgang Amadeus Mozart - Don Giovanni - Overt\u00fcre.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Don_Giovanni_-_Overt%C3%BCre.ogg\"><i>Don Giovanni<\/i>, Ouverture<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 6\u00a0minutes et 49\u00a0secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">6:49<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Lucio Silla\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Lucio_Silla\">Lucio Silla<\/a><\/i>, K. 135 (1772, Milan)<\/li>\n<li><i><a title=\"La finta giardiniera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_finta_giardiniera\">La finta giardiniera<\/a><\/i>, K. 196 (1775, Munich)<\/li>\n<li><i><a title=\"Il re pastore\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Il_re_pastore\">Il re pastore<\/a><\/i>\u00a0(<i>Le Roi pasteur<\/i>), K. 208 (1775, Salzbourg)<\/li>\n<li><i><a title=\"La finta giardiniera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_finta_giardiniera\">Die G\u00e4rtnern aus liebe<\/a><\/i>\u00a0(<i>La Jardini\u00e8re par amour<\/i>, version\u00a0<i>singspiel<\/i>\u00a0de\u00a0<i><a title=\"La finta giardiniera\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_finta_giardiniera\">La finta giardiniera<\/a><\/i>) K. 196 (1779, Salzbourg)<\/li>\n<li><i><a title=\"Zaide\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Zaide\">Zaide<\/a><\/i>, K. 344 (1780, Salzbourg) (op\u00e9ra inachev\u00e9)<\/li>\n<li><i><a title=\"Thamos, K\u00f6nig in \u00c4gypten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thamos,_K%C3%B6nig_in_%C3%84gypten\">Thamos, K\u00f6nig in \u00c4gypten<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Thamos, K\u00f6nig in \u00c4gypten\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Thamos,_K%C3%B6nig_in_%C3%84gypten\"><i>Thamos, roi d&rsquo;\u00c9gypte<\/i><\/a>) K. 345 (336a) (entre 1773 et 1780)<\/li>\n<li><i><a title=\"Idomeneo, re di Creta\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Idomeneo,_re_di_Creta\">Idomeneo, re di Creta<\/a><\/i>\u00a0(<i>Idom\u00e9n\u00e9e, roi de Cr\u00e8te<\/i>), K. 366 (1781, Munich)<\/li>\n<li><i><a title=\"Die Entf\u00fchrung aus dem Serail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Die_Entf%C3%BChrung_aus_dem_Serail\">Die Entf\u00fchrung aus dem Serail<\/a><\/i>\u00a0(<i><a title=\"Die Entf\u00fchrung aus dem Serail\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Die_Entf%C3%BChrung_aus_dem_Serail\">L&rsquo;Enl\u00e8vement au s\u00e9rail<\/a>)<\/i>, K. 384 (1782, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"L'oca del Cairo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/L%27oca_del_Cairo\">L&rsquo;oca del Cairo<\/a><\/i>\u00a0(L&rsquo;oie du caire) K. 422 (1783, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Der Schauspieldirektor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Der_Schauspieldirektor\">Der Schauspieldirektor<\/a><\/i>\u00a0(<a title=\"Der Schauspieldirektor\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Der_Schauspieldirektor\"><i>Le Directeur de th\u00e9\u00e2tre<\/i><\/a>) K. 486 (1786, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Les Noces de Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Noces_de_Figaro\">Le Nozze di Figaro<\/a><\/i>\u00a0(<i>Les Noces de Figaro<\/i>), K. 492 (1786, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Don Giovanni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Don_Giovanni\">Don Giovanni<\/a><\/i>\u00a0(<i>Don Juan<\/i>), K. 527 (1787, Vienne et Prague)<\/li>\n<li><i><a title=\"Cos\u00ec fan tutte\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cos%C3%AC_fan_tutte\">Cos\u00ec fan tutte<\/a><\/i>\u00a0(<i>Ainsi font-elles toutes<\/i>), K. 588 (1790, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"La clemenza di Tito\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_clemenza_di_Tito\">La clemenza di Tito<\/a><\/i>\u00a0(<i>La Cl\u00e9mence de Titus<\/i>), K. 621 (1791)<\/li>\n<li><i><a title=\"La Fl\u00fbte enchant\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/La_Fl%C3%BBte_enchant%C3%A9e\">Die Zauberfl\u00f6te<\/a><\/i>\u00a0(<i>La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/i>), K. 620 (1791, Vienne)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Symphonies\">Symphonies<\/h4>\n<\/div>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Wolfgang Amadeus Mozart - Symphony 40 g-moll - 1. Molto allegro.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Symphony_40_g-moll_-_1._Molto_allegro.ogg\">Symphonie n\u00b0 40, Molto Allegro<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 8\u00a0minutes et 14\u00a0secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">8:14<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Symphonie no 25 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_25_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a025<\/a>\u00a0en sol mineur<\/i>, K. 183 (fin 1773)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 28 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_28_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a028<\/a>\u00a0en ut majeur<\/i>, K. 200 (novembre 1773)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 29 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_29_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a029<\/a>\u00a0en la majeur<\/i>, K. 201 (d\u00e9but 1774)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 31 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_31_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a031<\/a>\u00a0en r\u00e9 majeur<\/i>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Paris\u00a0\u00bb<\/span>, K. 297 (mars 1778)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 34 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_34_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a034<\/a>\u00a0en ut majeur<\/i>, K. 338 (ao\u00fbt 1780)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 35 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_35_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a035<\/a>\u00a0en r\u00e9 majeur<\/i>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Haffner\u00a0\u00bb<\/span>, K. 385 (juillet-ao\u00fbt 1782)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 36 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_36_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a036<\/a>\u00a0en ut majeur<\/i>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Linz\u00a0\u00bb<\/span>, K. 425 (novembre 1783)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 38 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_38_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a038<\/a>\u00a0en r\u00e9 majeur<\/i>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Prague\u00a0\u00bb<\/span>, K. 504 (fin 1786)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 39 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_39_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a039<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 543 (juillet-ao\u00fbt 1788)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 40 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_40_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a040<\/a>\u00a0en sol mineur<\/i>, K. 550 (juillet-ao\u00fbt 1788)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie no 41 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_no_41_de_Mozart\">Symphonie\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a041<\/a>\u00a0en ut majeur<\/i>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Jupiter\u00a0\u00bb<\/span>, K. 551 (juillet-ao\u00fbt 1788)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Concertos\">Concertos<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"bandeau-container bandeau-section metadata bandeau-niveau-information\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bandeau-cell bandeau-icone-css loupe\">Article d\u00e9taill\u00e9\u00a0:\u00a0<a title=\"Concertos pour piano de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concertos_pour_piano_de_Mozart\">Concertos pour piano de Mozart<\/a>.<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"Container\" class=\"toccolours\" style=\"text-align: justify;\">\n<div id=\"Contains-Timeline-Scale-Notes\">\n<div id=\"Scale\">\n<div>1772\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1774\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1776\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1778\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1780\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1782\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1784\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1786\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1788\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1790\u00a0\u2014<\/div>\n<div>\u2013<\/div>\n<div>1792\u00a0\u2014<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"ScaleBar\">\u00a0<\/div>\n<div id=\"Timeline\" class=\"toccolours\">\n<div class=\"bar\">\n<div class=\"nudge\">\n<div><i>Grands concertos viennois<\/i><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bar\">\n<div class=\"nudge\">\n<div><i>Premiers concertos viennois<\/i><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bar\">\n<div class=\"nudge\">\n<div><i>Concertos salzbourgeois<\/i><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bar\">\n<div class=\"nudge\">\n<div><i>Derniers concertos<\/i><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"Annotations\">\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 5 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_5_de_Mozart\"><i>n\u00ba5<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 6 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_6_de_Mozart\"><i>n\u00ba6<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 7 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_7_de_Mozart\"><i>n\u00ba7<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 8 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_8_de_Mozart\"><i>n\u00ba8<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 9 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_9_de_Mozart\"><i>n\u00ba9<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 10 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_10_de_Mozart\"><i>n\u00ba10<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 11 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_11_de_Mozart\"><i>n\u00ba11<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 12 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_12_de_Mozart\"><i>n\u00ba12<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 13 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_13_de_Mozart\"><i>n\u00ba13<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 14 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_14_de_Mozart\"><i>n\u00ba14<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 15 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_15_de_Mozart\"><i>n\u00ba15<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 16 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_16_de_Mozart\"><i>n\u00ba16<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 17 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_17_de_Mozart\"><i>n\u00ba17<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 18 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_18_de_Mozart\"><i>n\u00ba18<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 19 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_19_de_Mozart\"><i>n\u00ba19<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 20 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_20_de_Mozart\"><i>n\u00ba20<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 21 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_21_de_Mozart\"><i>n\u00ba21<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 22 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_22_de_Mozart\"><i>n\u00ba22<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 23 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_23_de_Mozart\"><i>n\u00ba23<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 24 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_24_de_Mozart\"><i>n\u00ba24<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 25 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_25_de_Mozart\"><i>n\u00ba25<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 26 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_26_de_Mozart\"><i>n\u00ba26<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-arrow\">\n<div>\u2190<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div><a class=\"mw-redirect\" title=\"Concerto pour piano n\u00ba 27 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_n%C2%BA_27_de_Mozart\"><i>n\u00ba27<\/i><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"annot-bar\">\n<div class=\"annot-nudge\">\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"Legend\" class=\"toccolours\">\u00a0<\/div>\n<div id=\"Caption\" class=\"toccolours\">Chronologie des concertos pour piano de Mozart<\/div>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Concertos pour piano et orchestre\u00a0:\n<ul>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 9 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_9_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a09<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>\u00a0dit improprement<sup id=\"cite_ref-52\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-52\">n 7<\/a><\/sup>\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Jeunehomme\u00a0\u00bb<\/span>, K. 271 (1777).<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 10 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_10_de_Mozart\">Concerto pour deux pianos\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a010<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 365 (janvier 1779)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 12 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_12_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a012<\/a>\u00a0en la majeur<\/i>, K. 414 (1783)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 13 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_13_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a013<\/a>\u00a0en do majeur<\/i>, K. 415 (1783)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 14 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_14_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a014<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 449 (1783)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 15 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_15_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a015<\/a>\u00a0en si b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 450 (1784)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 16 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_16_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a016<\/a>\u00a0en r\u00e9 majeur<\/i>, K. 451 (1784)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 17 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_17_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a017<\/a>\u00a0en sol majeur<\/i>, K. 453<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 18 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_18_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a018<\/a>\u00a0en si b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 456 (1784)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 19 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_19_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a019<\/a>\u00a0en fa majeur<\/i>, K. 459 (1784, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 20 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_20_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a020<\/a>\u00a0en r\u00e9 mineur<\/i>, K. 466 (1785, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 21 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_21_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a021<\/a>\u00a0en ut majeur<\/i>, K. 467 (1785, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 22 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_22_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a022<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 482<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 23 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_23_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a023<\/a>\u00a0en la majeur<\/i>, K. 488<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 24 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_24_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a024<\/a>\u00a0en ut mineur<\/i>, K. 491<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 25 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_25_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a025<\/a>\u00a0en ut majeur<\/i>, K. 503<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 26 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_26_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a026<\/a>\u00a0en r\u00e9 majeur<\/i>\u00a0dit\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0du Couronnement\u00a0\u00bb<\/span>, K. 537 (1788)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour piano no 27 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_piano_no_27_de_Mozart\">Concerto pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a027<\/a>\u00a0en si b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 595<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Wolfgang Amadeus Mozart - Klaviersonate C-Dur KV 330 (300h) - 2- Andante cantabile - Schmidt 2000.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Klaviersonate_C-Dur_KV_330_(300h)_-_2-_Andante_cantabile_-_Schmidt_2000.ogg\">Concerto pour piano n\u00b0 25, Andante<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 5\u00a0minutes et 36\u00a0secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">5:36<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Concertos pour violon et orchestre\u00a0:\n<ul>\n<li><i><a title=\"Concerto pour violon no 1 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_violon_no_1_de_Mozart\">Concerto pour violon\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01 en si b\u00e9mol majeur<\/a><\/i>, K. 207<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour violon no 2 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_violon_no_2_de_Mozart\">Concerto pour violon\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02 en r\u00e9 majeur<\/a><\/i>, K. 211<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour violon no 3 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_violon_no_3_de_Mozart\">Concerto pour violon\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03 en sol majeur<\/a><\/i>, K. 216<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour violon no 4 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_violon_no_4_de_Mozart\">Concerto pour violon\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a04 en r\u00e9 majeur<\/a><\/i>, K. 218<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour violon no 5 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_violon_no_5_de_Mozart\">Concerto pour violon\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a05 en la majeur<\/a><\/i>, K. 219<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Concertos pour cor et orchestre\u00a0:\n<ul>\n<li><i><a title=\"Concerto pour cor no 1 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_cor_no_1_de_Mozart\">Concerto pour cor et orchestre\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01<\/a>\u00a0en r\u00e9 majeur<\/i>, K. 412<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour cor no 2 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_cor_no_2_de_Mozart\">Concerto pour cor et orchestre\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 417<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour cor no 3 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_cor_no_3_de_Mozart\">Concerto pour cor et orchestre\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 447<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour cor no 4 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_cor_no_4_de_Mozart\">Concerto pour cor et orchestre\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a04<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 495<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Wolfgang Amadeus Mozart - Klarinettenkonzert A-Dur - 2. Adagio.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Klarinettenkonzert_A-Dur_-_2._Adagio.ogg\">Concerto pour clarinette, adagio<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 6\u00a0minutes et 59\u00a0secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">6:59<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autres concertos\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Concerto pour basson (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_basson_(Mozart)\">Concerto pour basson en si b\u00e9mol majeur<\/a><\/i>, K. 191 (1774)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour hautbois de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_hautbois_de_Mozart\">Concerto pour hautbois<\/a>\u00a0en\u00a0<a title=\"Do majeur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Do_majeur\">do majeur<\/a><\/i>, K. 314 (1777, Salzbourg)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concertos pour fl\u00fbte de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concertos_pour_fl%C3%BBte_de_Mozart\">Concertos pour fl\u00fbte\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ros\">n<sup>os<\/sup><\/abbr>\u00a0 1 et 2<\/a><\/i>, K. 313 et 314 (1778, Mannheim)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour fl\u00fbte et harpe\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_fl%C3%BBte_et_harpe\">Concerto pour fl\u00fbte et harpe en ut majeur, K. 299<\/a><\/i>\u00a0(1778, Paris)<\/li>\n<li><i><a title=\"Concerto pour clarinette de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concerto_pour_clarinette_de_Mozart\">Concerto pour clarinette<\/a>\u00a0en la majeur<\/i>, K. 622 (1791, Vienne)<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autres \u0153uvres concertantes\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>Concertone pour 2 violons, hautbois, violoncelle et orchestre en ut majeur<\/i>, K. 190 (1774, Salzbourg)<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie concertante pour hautbois, clarinette, cor et basson (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_concertante_pour_hautbois,_clarinette,_cor_et_basson_(Mozart)\">Sinfonia concertante pour hautbois, clarinette, cor, basson et orchestre<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 297b<\/li>\n<li><i><a title=\"Symphonie concertante pour violon et alto (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Symphonie_concertante_pour_violon_et_alto_(Mozart)\">Sinfonia concertante pour violon, alto et orchestre<\/a>\u00a0en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 364<\/li>\n<\/ul>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Wolfgang Amadeus Mozart - Sinfonia Concertante f\u00fcr Violine, Viola und Orchester - 3. Presto.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Wolfgang_Amadeus_Mozart_-_Sinfonia_Concertante_f%C3%BCr_Violine,_Viola_und_Orchester_-_3._Presto.ogg\">Sinfonia concertante pour violon et alto, Presto<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 6\u00a0minutes et 29\u00a0secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">6:29<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Musique_pour_clavier\">Musique pour clavier<\/h4>\n<\/div>\n<table class=\"infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"entete audio\" colspan=\"2\">Fichier audio<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a title=\"Fichier:Rondo Alla Turka.ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fichier:Rondo_Alla_Turka.ogg\">Rondo Alla Turka<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-center\"><span class=\"mw-tmh-player audio mw-file-element\"><span class=\"mw-tmh-duration mw-tmh-label\"><span class=\"sr-only\">Dur\u00e9e : 3\u00a0minutes et 45\u00a0secondes.<\/span><span aria-hidden=\"true\">3:45<\/span><\/span><\/span><\/figure>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">\n<figure class=\"mw-halign-left\"><a title=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/14px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/21px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/10\/OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg\/28px-OOjs_UI_icon_help-ltr-progressive.svg.png 2x\" alt=\"Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias ?\" width=\"14\" height=\"14\" data-file-width=\"20\" data-file-height=\"20\" \/><\/a><\/figure>\n<p><small><i><a title=\"Aide:Regarder des vid\u00e9os ogg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aide:Regarder_des_vid%C3%A9os_ogg\">Des difficult\u00e9s \u00e0 utiliser ces m\u00e9dias\u00a0?<\/a><\/i><\/small><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td class=\"navigation-only\" colspan=\"2\"><span class=\"plainlinks\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Wolfgang_Amadeus_Mozart&amp;action=edit&amp;section=0\"><span class=\"infodoc\">modifier<\/span><\/a><\/span>\u00a0<a title=\"Consultez la documentation du mod\u00e8le\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mod%C3%A8le:Infobox_Liste_de_fichiers\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/12px-Info_Simple.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/18px-Info_Simple.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/Info_Simple.svg\/24px-Info_Simple.svg.png 2x\" alt=\"\" width=\"12\" height=\"12\" data-file-width=\"512\" data-file-height=\"512\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Sonates_pour_piano\">Sonates pour piano<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Liste de\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Sonates pour piano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonates_pour_piano\">sonates pour piano<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 1 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_1_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01 en do majeur<\/i><\/a>, K. 279 (1775)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 2 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_2_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02 en fa majeur<\/i><\/a>, K. 280 (1775)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 3 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_3_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a03 en si b\u00e9mol majeur<\/i><\/a>, K. 281 (1775)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 4 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_4_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a04 en mi b\u00e9mol majeur<\/i><\/a>, K. 282 (1775)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 5 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_5_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a05 en sol majeur<\/i><\/a>, K. 283 (1775)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 6 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_6_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a06 en r\u00e9 majeur<\/i><\/a>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Durnitz\u00a0\u00bb<\/span>, K. 284<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 7 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_7_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a07 en ut majeur<\/i><\/a>, K. 309 (1777)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 8 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_8_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a08 en la mineur<\/i><\/a>, K. 310 (1778)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 9 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_9_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a09 en r\u00e9 majeur<\/i><\/a>, K. 311 (1778, Paris)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 10 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_10_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a010 en ut majeur<\/i><\/a>, K. 330<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 11 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_11_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a011 en la majeur<\/i><\/a>\u00a0dite\u00a0<i><a title=\"Alla turca\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alla_turca\">Alla Turca<\/a><\/i>, K. 331 (1781-83, Munich ou Vienne)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 12 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_12_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a012 en fa majeur<\/i><\/a>, K. 332 (1783)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 13 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_13_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a013 en si b\u00e9mol majeur<\/i><\/a>, K. 333 (1785)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 14 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_14_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a014 en ut mineur<\/i><\/a>, K. 457 (1783)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 15 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_15_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a015 en fa majeur<\/i><\/a>, K. 533\/494 (1786-1788)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 16 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_16_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a016 en do majeur<\/i><\/a>\u00a0dite \u00ab\u00a0Facile\u00a0\u00bb, K. 545 (1788)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 17 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_17_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a017 en si b\u00e9mol majeur<\/i><\/a>, K. 570 (1789)<\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano no 18 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_no_18_de_Mozart\"><i>Sonate pour piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a018 en r\u00e9 majeur<\/i><\/a>, K. 576 (1789)<\/li>\n<li><i><a title=\"Sonate pour deux pianos (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_deux_pianos_(Mozart)\">Sonate pour deux pianos<\/a><\/i>, K. 448 (1781)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Sonates_\u00e0_quatre_mains_pour_piano\"><span id=\"Sonates_.C3.A0_quatre_mains_pour_piano\"><\/span>Sonates \u00e0 quatre mains pour piano<\/h5>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en do majeur, K. 19d\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_%C3%A0_quatre_mains_en_do_majeur,_K._19d\">Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en do majeur<\/a><\/i>, K. 19d (1765)<\/li>\n<li><i><a title=\"Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en r\u00e9 majeur, K. 381\/123a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_%C3%A0_quatre_mains_en_r%C3%A9_majeur,_K._381\/123a\">Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en r\u00e9 majeur<\/a><\/i>, K. 381\/123a (1772)<\/li>\n<li><i><a title=\"Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en si b\u00e9mol majeur, K. 358\/186c\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_%C3%A0_quatre_mains_en_si_b%C3%A9mol_majeur,_K._358\/186c\">Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en si b\u00e9mol majeur<\/a><\/i>, K. 358\/186c (1774)<\/li>\n<li><i><a title=\"Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en sol majeur, K. 357\/497a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_%C3%A0_quatre_mains_en_sol_majeur,_K._357\/497a\">Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en sol majeur<\/a><\/i>, K. 357\/497a (inachev\u00e9e, 1786)<\/li>\n<li><i><a title=\"Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en fa majeur, K. 497\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_%C3%A0_quatre_mains_en_fa_majeur,_K._497\">Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en fa majeur<\/a><\/i>, K. 497 (1786)<\/li>\n<li><i><a title=\"Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en do majeur, K. 521\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_%C3%A0_quatre_mains_en_do_majeur,_K._521\">Sonate pour piano \u00e0 quatre mains en do majeur<\/a><\/i>, K. 521 (1787)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Autres_pi\u00e8ces_pour_piano\"><span id=\"Autres_pi.C3.A8ces_pour_piano\"><\/span>Autres pi\u00e8ces pour piano<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Liste de autres pi\u00e8ces pour\u00a0<a title=\"Piano\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Piano\">piano<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Douze variations en do majeur pour piano sur \u00ab Ah ! vous dirai-je, maman \u00bb\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Douze_variations_en_do_majeur_pour_piano_sur_%C2%AB_Ah_!_vous_dirai-je,_maman_%C2%BB\">Douze variations en do majeur pour piano sur \u00ab\u00a0Ah\u00a0! vous dirai-je, maman\u00a0\u00bb<\/a><\/i>, K. 265<\/li>\n<li><a title=\"Pr\u00e9lude (Fantaisie) et fugue en do majeur pour piano (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%A9lude_(Fantaisie)_et_fugue_en_do_majeur_pour_piano_(Mozart)\"><i>Pr\u00e9lude et fugue en ut majeur<\/i><\/a>, K. 394<\/li>\n<li><a title=\"Fantaisie no 3 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fantaisie_no_3_de_Mozart\"><i>Fantaisie en r\u00e9 mineur<\/i><\/a>, K. 397<\/li>\n<li><a title=\"Fantaisie no 4 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fantaisie_no_4_de_Mozart\"><i>Fantaisie en ut mineur<\/i><\/a>, K. 475<\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Rondo pour piano n\u00ba 1 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rondo_pour_piano_n%C2%BA_1_de_Mozart\"><i>Rondo en r\u00e9 majeur<\/i><\/a>, K. 485<\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Rondo pour piano n\u00ba 3 de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rondo_pour_piano_n%C2%BA_3_de_Mozart\"><i>Rondo en la mineur<\/i><\/a>, K. 511<\/li>\n<li><a title=\"Adagio en si mineur (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adagio_en_si_mineur_(Mozart)\"><i>Adagio en si mineur<\/i><\/a>, K. 540<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Pi\u00e8ces_pour_orgue\"><span id=\"Pi.C3.A8ces_pour_orgue\"><\/span>Pi\u00e8ces pour orgue<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Liste des pi\u00e8ces pour\u00a0<a title=\"Orgue\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Orgue\">orgue<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Adagio et allegro en fa mineur pour orgue m\u00e9canique, K. 594\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adagio_et_allegro_en_fa_mineur_pour_orgue_m%C3%A9canique,_K._594\"><i>Adagio et allegro en fa mineur pour orgue m\u00e9canique<\/i><\/a>, K. 594<\/li>\n<li><a title=\"Fantaisie en fa mineur pour orgue m\u00e9canique, K. 608\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fantaisie_en_fa_mineur_pour_orgue_m%C3%A9canique,_K._608\"><i>Fantaisie en fa mineur pour orgue m\u00e9canique<\/i><\/a>, K. 608<\/li>\n<li><a title=\"Andante en fa majeur pour un petit orgue m\u00e9canique, K. 616\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andante_en_fa_majeur_pour_un_petit_orgue_m%C3%A9canique,_K._616\"><i>Andante en fa majeur<\/i><\/a>, K. 616<\/li>\n<li><i>Marche en do majeur<\/i>, K. 408\/1<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading4\" style=\"text-align: justify;\">\n<h4 id=\"Musique_de_chambre\">Musique de chambre<\/h4>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Pi\u00e8ces_pour_cordes\"><span id=\"Pi.C3.A8ces_pour_cordes\"><\/span>Pi\u00e8ces pour cordes<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Liste des pi\u00e8ces pour\u00a0<a title=\"Cordes (musique)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cordes_(musique)\">cordes<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>6\u00a0<a title=\"Quintette \u00e0 cordes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quintette_%C3%A0_cordes\">quintettes \u00e0 corde<\/a><\/i><\/li>\n<li><a title=\"Sonate pour piano et violon K. 296\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_piano_et_violon_K._296\"><i>Sonate pour violon et piano en ut majeur<\/i><\/a>, K. 296<\/li>\n<li><i><a title=\"Quatuors d\u00e9di\u00e9s \u00e0 Haydn\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatuors_d%C3%A9di%C3%A9s_%C3%A0_Haydn\">Quatuors d\u00e9di\u00e9s \u00e0 Haydn<\/a><\/i>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Quatuor en sol majeur<\/i>, K. 387 (1782, Vienne)<\/li>\n<li><i>Quatuor en r\u00e9 mineur<\/i>, K. 421 (1783, Vienne)<\/li>\n<li><i>Quatuor en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 428 (1783, Vienne)<\/li>\n<li><i>Quatuor en si b\u00e9mol majeur<\/i>\u00a0dit\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0La chasse\u00a0\u00bb<\/span>, K. 458 (1784, Vienne)<\/li>\n<li><i>Quatuor en la majeur<\/i>\u00a0K. 464 (1785, Vienne)<\/li>\n<li><i>Quatuor en do majeur<\/i>\u00a0dit\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les dissonances\u00a0\u00bb<\/span>, K. 465 (1785, Vienne)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><i><a title=\"Quatuors avec piano de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatuors_avec_piano_de_Mozart\">Quatuors avec piano<\/a><\/i>\u00a0:\n<ul>\n<li><i>Quatuor avec piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a01 en sol mineur<\/i>, K. 478 (1785)<\/li>\n<li><i>Quatuor avec piano\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a02 en mi b\u00e9mol majeur<\/i>, K. 493 (1786)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>S\u00e9r\u00e9nade\u00a0<i><a title=\"Une petite musique de nuit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Une_petite_musique_de_nuit\">Eine Kleine Nachtmusik<\/a><\/i>\u00a0(<i><a title=\"Une petite musique de nuit\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Une_petite_musique_de_nuit\">Une petite musique de nuit<\/a><\/i>), K. 525 (1787, Vienne)<\/li>\n<li><i><a title=\"Adagio et fugue en ut mineur\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adagio_et_fugue_en_ut_mineur\">Adagio et fugue en ut mineur<\/a><\/i>, K. 546<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Pi\u00e8ces_pour_vents\"><span id=\"Pi.C3.A8ces_pour_vents\"><\/span>Pi\u00e8ces pour vents<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Liste des pi\u00e8ces pour\u00a0<a title=\"Instrument \u00e0 vent\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Instrument_%C3%A0_vent\">vents<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i><a title=\"Sonate pour basson et violoncelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sonate_pour_basson_et_violoncelle\">Sonate pour basson et violoncelle<\/a><\/i>, K. 292<\/li>\n<li><i><a title=\"S\u00e9r\u00e9nade KV 361\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9r%C3%A9nade_KV_361\">S\u00e9r\u00e9nade pour instruments \u00e0 vent<\/a><\/i>\u00a0dite\u00a0<span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"it\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Gran Partita<\/span>\u00a0\u00bb<\/span>, K. 361<\/li>\n<li><i><a title=\"S\u00e9r\u00e9nade KV 375\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9r%C3%A9nade_KV_375\">S\u00e9r\u00e9nade pour octuor \u00e0 vent en mi b\u00e9mol majeur<\/a><\/i>, K. 375 (1781) \u2013 2 hautbois 2 clarinettes, 2 cors, 2 bassons<\/li>\n<li><i><a title=\"S\u00e9r\u00e9nade KV 388\/384a\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9r%C3%A9nade_KV_388\/384a\">S\u00e9r\u00e9nade pour octuor \u00e0 vent en ut mineur<\/a><\/i>, K. 388 (1782, Vienne) \u2013 2 hautbois, 2 clarinettes, 2 cors, 2 bassons<\/li>\n<li><i>Divertimento pour 3\u00a0<a title=\"Cor de basset\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cor_de_basset\">cors de basset<\/a><\/i>, K. 439<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading5\" style=\"text-align: justify;\">\n<h5 id=\"Pi\u00e8ces_pour_ensemble_mixte\"><span id=\"Pi.C3.A8ces_pour_ensemble_mixte\"><\/span>Pi\u00e8ces pour ensemble mixte<\/h5>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Liste des pi\u00e8ces pour ensemble mixte\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Trio Kegelstatt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Trio_Kegelstatt\"><i>Trio en mi b\u00e9mol majeur pour piano, clarinette et alto<\/i><\/a>\u00a0dit\u00a0<span class=\"citation\">\u00ab\u00a0Les quilles\u00a0\u00bb<\/span>, K. 498 (1786, Vienne)<\/li>\n<li><a title=\"Quintette avec clarinette de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quintette_avec_clarinette_de_Mozart\"><i>Quintette avec clarinette en la majeur<\/i><\/a>, K. 581 (1789, Vienne)<\/li>\n<li><a title=\"Quintette pour cor et cordes de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quintette_pour_cor_et_cordes_de_Mozart\"><i>Quintette pour cor et cordes en mi b\u00e9mol majeur<\/i><\/a>, K. 407<\/li>\n<li><a title=\"Quatuor pour hautbois (Mozart)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quatuor_pour_hautbois_(Mozart)\"><i>Quatuor pour hautbois et cordes en fa majeur<\/i><\/a>, K. 370 (1781)<\/li>\n<li><a title=\"Quintette pour piano et vents K. 452\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Quintette_pour_piano_et_vents_K._452\"><i>Quintette pour piano, hautbois, clarinette, cor et basson en mi b\u00e9mol majeur<\/i><\/a>, K. 452<\/li>\n<li><a title=\"Adagio et rondo pour harmonica de verre, fl\u00fbte, hautbois, alto et violoncelle\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Adagio_et_rondo_pour_harmonica_de_verre,_fl%C3%BBte,_hautbois,_alto_et_violoncelle\"><i>Adagio et rondo pour harmonica de verre, fl\u00fbte, hautbois, alto et violoncelle en do majeur<\/i><\/a>, K. 617<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Instruments\">Instruments<\/h3>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bien que certaines des premi\u00e8res pi\u00e8ces de Mozart aient \u00e9t\u00e9 \u00e9crites pour clavecin, il s&rsquo;est \u00e9galement familiaris\u00e9 dans ses premi\u00e8res ann\u00e9es avec des pianos fabriqu\u00e9s par le constructeur de Ratisbonne Franz Jakob Sp\u00e4th<sup id=\"cite_ref-:0_53-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-:0-53\">46<\/a><\/sup>. Plus tard, lors d&rsquo;une visite \u00e0 Augsbourg, Mozart a \u00e9t\u00e9 impressionn\u00e9 par les pianos Stein et en a fait part \u00e0 son p\u00e8re dans une lettre<sup id=\"cite_ref-:0_53-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-:0-53\">46<\/a><\/sup>. Le 22 octobre 1777, Mozart a cr\u00e9\u00e9 son concerto pour trois pianos (K.242) sur des instruments fournis par Stein<sup id=\"cite_ref-54\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-54\">47<\/a><\/sup>. L&rsquo;organiste de la cath\u00e9drale d&rsquo;Augsbourg Demmler jouait la premi\u00e8re partie, Mozart la deuxi\u00e8me et Stein la troisi\u00e8me<sup id=\"cite_ref-55\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-55\">48<\/a><\/sup>. En 1783, alors qu&rsquo;il vivait \u00e0 Vienne, il a achet\u00e9 un instrument de\u00a0<a title=\"Anton Walter\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Anton_Walter\">Walter<\/a><sup id=\"cite_ref-56\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-56\">49<\/a><\/sup>. Leopold Mozart a confirm\u00e9 l&rsquo;attachement que Mozart avait pour son pianoforte Walter\u00a0:\u00a0<i>\u00ab\u00a0Il est impossible de d\u00e9crire l&rsquo;agitation. Le pianoforte de votre fr\u00e8re a \u00e9t\u00e9 d\u00e9plac\u00e9 au moins douze fois de sa maison au th\u00e9\u00e2tre ou chez quelqu&rsquo;un d&rsquo;autre\u00a0\u00bb<\/i><sup id=\"cite_ref-57\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-57\">50<\/a><\/sup>.<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"\u00c9crits\"><span id=\".C3.89crits\"><\/span>\u00c9crits<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mozart ne peut pas \u00eatre consid\u00e9r\u00e9 comme \u00e9crivain. Toutefois, son abondante\u00a0<a title=\"Correspondance\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Correspondance\">correspondance<\/a>, qui a fait l\u2019objet d\u2019\u00e9ditions partielles puis compl\u00e8tes, n\u2019est pas seulement une source importante pour la compr\u00e9hension du compositeur et de son \u00e9poque, mais \u00e9galement une \u0153uvre d\u2019une qualit\u00e9 litt\u00e9raire certaine bien qu&rsquo;elle soit avant tout utilitaire et d\u00e9pourvue de commentaires sur la musique et la vie musicale et culturelle de son temps.<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span id=\"Einstein1991\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Alfred_Einstein1991\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Alfred Einstein\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alfred_Einstein\">Alfred Einstein<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Mozart<\/cite>, Gallimard,\u00a0<time>1991<\/time>, 686\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>, Poche\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-0707-2194-8\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-0707-2194-8\"><span class=\"nowrap\">978-2-0707-2194-8<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>.<\/li>\n<li><i>Correspondance de Wolfgang Amadeus Mozart<\/i>, \u00e9dition de la Fondation Internationale Mozarteum, r\u00e9unie et annot\u00e9e par A. Bauer, O. Deutsch et J. Eibl, trad. par Genevi\u00e8ve Geffray. Flammarion, Paris, 1986-1999, 7 vol.\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-08-067782-2\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-08-067782-2\"><span class=\"nowrap\">978-2-08-067782-2<\/span><\/a>)<\/small>\u00a0(\u00e9dition compl\u00e8te, sous coffret).<\/li>\n<li><i>Lettres des jours ordinaires (1756-1791)<\/i>, choisies, pr\u00e9sent\u00e9es et annot\u00e9es par Annie Paradis, traduites par Bernard Lortholary, Fayard, 2005.<\/li>\n<li><span id=\"Mozart2011\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Wolfgang_Amadeus_Mozart2011\" class=\"ouvrage\">Wolfgang Amadeus\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Mozart<\/span>,\u00a0<cite class=\"italique\">Correspondance compl\u00e8te, \u00e9dition de la Fondation internationale Mozarteum Salzbourg\u00a0: \u00e9dition fran\u00e7aise et traduction de l&rsquo;allemand par Genevi\u00e8ve Geffray<\/cite>,\u00a0<a title=\"Groupe Flammarion\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Groupe_Flammarion\">Flammarion<\/a>,\u00a0<time>2011<\/time>, 1906\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a>\u00a0<a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-2-081-23647-9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-2-081-23647-9\"><span class=\"nowrap\">978-2-081-23647-9<\/span><\/a>)<\/small><\/span><\/span>\u00a0(\u00e9dition compl\u00e8te en un volume).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Paternit\u00e9_autrichienne\"><span id=\"Paternit.C3.A9_autrichienne\"><\/span>Paternit\u00e9 autrichienne<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u2019Autriche consid\u00e8re Mozart comme l\u2019un de ses enfants les plus illustres<sup id=\"cite_ref-58\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-58\">n 8<\/a><\/sup>\u00a0bien qu&rsquo;historiquement il soit n\u00e9 dans la\u00a0<a title=\"Principaut\u00e9 archi\u00e9piscopale de Salzbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Principaut%C3%A9_archi%C3%A9piscopale_de_Salzbourg\">principaut\u00e9 eccl\u00e9siastique de Salzbourg<\/a>\u00a0incluse alors dans le\u00a0<a title=\"Cercle de Bavi\u00e8re\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cercle_de_Bavi%C3%A8re\">cercle de Bavi\u00e8re<\/a>\u00a0et non dans le\u00a0<a title=\"Cercle d'Autriche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cercle_d%27Autriche\">cercle d&rsquo;Autriche<\/a>. En effet, Salzbourg ne devient autrichienne qu&rsquo;en 1805 lors des\u00a0<a title=\"Guerres napol\u00e9oniennes\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guerres_napol%C3%A9oniennes\">guerres napol\u00e9oniennes<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dans sa correspondance, Mozart se dit allemand, dans un sens g\u00e9n\u00e9ral et non un sens administratif, l&rsquo;ensemble politique du Saint-Empire romain germanique ne donnant aucune post\u00e9rit\u00e9 \u00e9tatique<sup id=\"cite_ref-59\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-59\">51<\/a><\/sup>. Mozart est donc avant tout un Salzbourgeois de langue allemande, et par extension un sujet du Saint-Empire romain germanique, auquel participe \u00e9galement l&rsquo;Autriche et qu&rsquo;elle domine en partie (depuis le\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"13\u1d49 si\u00e8cle\"><span class=\"romain\">XIII<\/span><sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0si\u00e8cle, la couronne imp\u00e9riale se transmettant g\u00e9n\u00e9ralement dans la\u00a0<a title=\"Maison de Habsbourg\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Habsbourg\">Maison de Habsbourg<\/a>\u00a0(devenue\u00a0<a title=\"Maison de Habsbourg-Lorraine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maison_de_Habsbourg-Lorraine\">Maison de Habsbourg-Lorraine<\/a>\u00a0en 1765).<\/p>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Noms_donn\u00e9s_en_hommage\"><span id=\"Noms_donn.C3.A9s_en_hommage\"><\/span>Noms donn\u00e9s en hommage<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>L&rsquo;ast\u00e9ro\u00efde\u00a0<a title=\"(1034) Mozartia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/(1034)_Mozartia\">(1034) Mozartia<\/a><sup id=\"cite_ref-60\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-60\">52<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>Le crat\u00e8re\u00a0<a title=\"Mozart (crat\u00e8re)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_(crat%C3%A8re)\">Mozart<\/a><sup id=\"cite_ref-61\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-61\">53<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li>La rose\u00a0<a title=\"Mozart (rose)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_(rose)\">&lsquo;Mozart&rsquo;<\/a>.<\/li>\n<li>L&rsquo;<a title=\"A\u00e9roport de Salzbourg-W.-A.-Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/A%C3%A9roport_de_Salzbourg-W.-A.-Mozart\">a\u00e9roport Wolfgang-Amadeus-Mozart de Salzbourg<\/a>.<\/li>\n<li>Plusieurs villes, poss\u00e8dent une rue Mozart, notamment\u00a0<a title=\"Londres\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Londres\">Londres<\/a>\u00a0au\u00a0<a title=\"Royaume-Uni\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Royaume-Uni\">Royaume-Uni<\/a>,\u00a0<a title=\"Shibuya\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Shibuya\">Shibuya<\/a>\u00a0(un quartier de\u00a0<a title=\"Tokyo\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tokyo\">Tokyo<\/a>) au\u00a0<a title=\"Japon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Japon\">Japon<\/a>,\u00a0<a title=\"Los Angeles\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Los_Angeles\">Los Angeles<\/a>,\u00a0<a title=\"East Rutherford\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/East_Rutherford\">East Rutherford<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Chicago\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Chicago\">Chicago<\/a>\u00a0aux\u00a0<a title=\"\u00c9tats-Unis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tats-Unis\">\u00c9tats-Unis<\/a>. Paris, en France, poss\u00e8de une\u00a0<a title=\"Avenue Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Avenue_Mozart\">avenue Mozart<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Concert_du_nouvel_an_\u00e0_Vienne\"><span id=\"Concert_du_nouvel_an_.C3.A0_Vienne\"><\/span>Concert du nouvel an \u00e0 Vienne<\/h2>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quatre \u0153uvres de Mozart ont \u00e9t\u00e9 interpr\u00e9t\u00e9es lors du traditionnel\u00a0<a title=\"Concert du nouvel an \u00e0 Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concert_du_nouvel_an_%C3%A0_Vienne\">concert du nouvel an \u00e0 Vienne<\/a>\u00a0:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><i>La danse allemande en do majeur<\/i>, KV 605, n\u00b0 3 (<i>Le Voyage en tra\u00eeneau)\u00a0;<\/i>\u00a0<i>Les contredanses, KV 609, n\u00b01 et n\u00b03<\/i>\u00a0: en\u00a0<a title=\"Concert du nouvel an 1991 \u00e0 Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concert_du_nouvel_an_1991_%C3%A0_Vienne\">1991<\/a>\u00a0(<a title=\"Claudio Abbado\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Claudio_Abbado\">Claudio Abbado<\/a>).<\/li>\n<li>L&rsquo;<i>ouverture des\u00a0<a title=\"Les Noces de Figaro\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Noces_de_Figaro\">Noces de Figaro<\/a><\/i>, KV 492\u00a0: en\u00a0<a title=\"Concert du nouvel an 2006 \u00e0 Vienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Concert_du_nouvel_an_2006_%C3%A0_Vienne\">2006<\/a>\u00a0(<a title=\"Mariss Jansons\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mariss_Jansons\">Mariss Jansons<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Mozart_dans_la_fiction\">Mozart dans la fiction<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Cin\u00e9ma\"><span id=\"Cin.C3.A9ma\"><\/span>Cin\u00e9ma<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1909\u00a0:\u00a0<i>La Mort de Mozart<\/i>, film fran\u00e7ais de\u00a0<a title=\"Louis Feuillade\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Feuillade\">Louis Feuillade<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1921\u00a0:\u00a0<i>Mozart Leben, Lieben und Leiden<\/i>, film autrichien d&rsquo;Otto Kreisler\u00a0;<\/li>\n<li>1931\u00a0:\u00a0<i>The Forester&rsquo;s Daughter,<\/i>\u00a0film allemand de\u00a0<a title=\"Friedrich Zelnik\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Friedrich_Zelnik\">Frederic Zelnik<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Oskar Karlweis\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oskar_Karlweis\">Oskar Karlweis<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1936\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Aim\u00e9 des dieux (film, 1936)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aim%C3%A9_des_dieux_(film,_1936)\">Aim\u00e9 des dieux<\/a>\u00a0(Whom the Gods Love<\/i>, film britannique de\u00a0<a title=\"Basil Dean\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Basil_Dean\">Basil Dean<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Stephen Haggard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stephen_Haggard\">Stephen Haggard<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1939\u00a0:\u00a0<i>Die kleine Nachtmusik<\/i>, film allemand de Leopold Hainisch, avec\u00a0<a title=\"Hannes Stelzer (acteur, 1910-1944)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hannes_Stelzer_(acteur,_1910-1944)\">Hannes Stelzer<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1940\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Melodie eterne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Melodie_eterne\">Melodie eterne<\/a><\/i>, film italien de\u00a0<a title=\"Carmine Gallone\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carmine_Gallone\">Carmine Gallone<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Gino Cervi\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Gino_Cervi\">Gino Cervi<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1942\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Aim\u00e9 des dieux (film, 1942)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Aim%C3%A9_des_dieux_(film,_1942)\">Aim\u00e9 des dieux<\/a><\/i>\u00a0(<i>Wen die G\u00f6tter lieben<\/i>), film allemand de\u00a0<a title=\"Karl Hartl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Hartl\">Karl Hartl<\/a>, avec\u00a0<a title=\"Hans Holt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Hans_Holt\">Hans Holt<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1955\u00a0:\u00a0<a title=\"Mozart (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_(film)\"><i>Mozart<\/i><\/a>, film autrichien de\u00a0<a title=\"Karl Hartl\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Hartl\">Karl Hartl<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Oskar Werner\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Oskar_Werner\">Oskar Werner<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1975\u00a0:\u00a0<i>Aufzeichnungen einer Jugend<\/i>, film allemand de Klaus Kirchner avec avlos Bekiaris, Diego Crovetti et Santiago Ziesmer\u00a0;<\/li>\n<li>1984\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Une saison italienne\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Une_saison_italienne\">Une saison italienne<\/a><\/i>, film italien de\u00a0<a title=\"Pupi Avati\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pupi_Avati\">Pupi Avati<\/a>\u00a0avec Christopher Davidson\u00a0;<\/li>\n<li>1984\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Amadeus (film)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amadeus_(film)\">Amadeus<\/a><\/i>, film am\u00e9ricain de\u00a0<a title=\"Milo\u0161 Forman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milo%C5%A1_Forman\">Milo\u0161 Forman<\/a>\u00a0avec\u00a0<a title=\"Tom Hulce\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Tom_Hulce\">Tom Hulce<\/a>\u00a0;<\/li>\n<li>1985\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Verge\u00dft Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Verge%C3%9Ft_Mozart\">Verge\u00dft Mozart<\/a>,<\/i>\u00a0film germano-tch\u00e8que de Miloslav Luther avec Max Tidof\u00a0;<\/li>\n<li>1988\u00a0:\u00a0<i>Mozart Reise nach Prag<\/i>, film allemand de Tobias Schachner\u00a0;<\/li>\n<li>2009\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Don Giovanni, naissance d'un op\u00e9ra\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Don_Giovanni,_naissance_d%27un_op%C3%A9ra\">Don Giovanni, naissance d&rsquo;un op\u00e9ra<\/a>,<\/i>\u00a0film\u00a0<a title=\"Cin\u00e9ma italien\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cin%C3%A9ma_italien\">italo<\/a>&#8211;<a title=\"Cin\u00e9ma espagnol\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Cin%C3%A9ma_espagnol\">espagnol<\/a>\u00a0de\u00a0<a title=\"Carlos Saura\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Carlos_Saura\">Carlos Saura<\/a>\u00a0avec Lino Guanciale\u00a0;<\/li>\n<li>2010\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Nannerl, la s\u0153ur de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nannerl,_la_s%C5%93ur_de_Mozart\">Nannerl, la s\u0153ur de Mozart<\/a><\/i>, film fran\u00e7ais de\u00a0<a title=\"Ren\u00e9 F\u00e9ret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_F%C3%A9ret\">Ren\u00e9 F\u00e9ret<\/a>, avec David Moreau.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"T\u00e9l\u00e9vision\"><span id=\"T.C3.A9l.C3.A9vision\"><\/span>T\u00e9l\u00e9vision<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"1982 \u00e0 la t\u00e9l\u00e9vision\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/1982_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision\">1982<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Mozart (feuilleton)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_(feuilleton)\">Mozart<\/a><\/i>, t\u00e9l\u00e9film en six \u00e9pisodes de\u00a0<a title=\"Marcel Bluwal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Marcel_Bluwal\">Marcel Bluwal<\/a>, avec\u00a0<a title=\"Karol Beffa\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Karol_Beffa\">Karol Beffa<\/a>\u00a0(Mozart enfant),\u00a0<a title=\"Christoph Bantzer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christoph_Bantzer\">Christoph Bantzer<\/a>\u00a0(Mozart adulte) et\u00a0<a title=\"Michel Bouquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Bouquet\">Michel Bouquet<\/a>\u00a0(L\u00e9opold Mozart)<sup id=\"cite_ref-62\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-62\">54<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a title=\"2004\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2004\">2004<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a title=\"En Marge de l'histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/En_Marge_de_l%27histoire\">En Marge de l&rsquo;histoire<\/a>,<\/i>\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"Onzi\u00e8me\">11<sup>e<\/sup><\/abbr>\u00a0\u00e9pisode de la saison 15 de la\u00a0<a title=\"S\u00e9rie t\u00e9l\u00e9vis\u00e9e\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%A9rie_t%C3%A9l%C3%A9vis%C3%A9e\">s\u00e9rie t\u00e9l\u00e9vis\u00e9e<\/a>\u00a0d&rsquo;<a title=\"Animation (audiovisuel)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Animation_(audiovisuel)\">animation<\/a>\u00a0<i><a title=\"Les Simpson\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Les_Simpson\">Les Simpson<\/a><\/i>.<\/li>\n<li><a title=\"2006\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2006\">2006<\/a>\u00a0:\u00a0<i>Le Petit Amadeus<\/i>\u00a0s\u00e9rie anim\u00e9 allemande<sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-63\">55<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><a title=\"2008 \u00e0 la t\u00e9l\u00e9vision\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2008_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision\">2008<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Saison 2 (2008) de Secrets d'Histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saison_2_(2008)_de_Secrets_d%27Histoire#Pourquoi_Mozart_est-il_mort_pr%C3%A9matur%C3%A9ment_?\">Pourquoi Mozart est-il mort pr\u00e9matur\u00e9ment\u00a0?<\/a><\/i>, documentaire-fiction r\u00e9alis\u00e9 par Jean-Christophe de Revi\u00e8re et diffus\u00e9 dans le cadre de l&rsquo;\u00e9mission\u00a0<i><a title=\"Secrets d'Histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Secrets_d%27Histoire\">Secrets d&rsquo;Histoire<\/a><\/i><\/li>\n<li><a title=\"2013 \u00e0 la t\u00e9l\u00e9vision\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/2013_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision\">2013<\/a>\u00a0:\u00a0<i><a class=\"mw-redirect\" title=\"Saison 7 (2013) de Secrets d'Histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Saison_7_(2013)_de_Secrets_d%27Histoire#Mozart_:_la_libert%C3%A9_ou_la_mort_!\">Mozart\u00a0: la libert\u00e9 ou la mort\u00a0!<\/a><\/i>, documentaire-fiction r\u00e9alis\u00e9 par Dominique Leeb et diffus\u00e9 dans le cadre de l&rsquo;\u00e9mission\u00a0<i><a title=\"Secrets d'Histoire\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Secrets_d%27Histoire\">Secrets d&rsquo;Histoire<\/a><\/i><sup id=\"cite_ref-64\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_note-64\">56<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Th\u00e9\u00e2tre\"><span id=\"Th.C3.A9.C3.A2tre\"><\/span>Th\u00e9\u00e2tre<\/h3>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>1830\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Mozart et Salieri\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart_et_Salieri\">Mozart et Salieri<\/a><\/i>, op\u00e9ra d&rsquo;<a title=\"Alexandre Pouchkine\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alexandre_Pouchkine\">Alexandre Pouchkine<\/a>, musique de\u00a0<a title=\"Nikola\u00ef Rimski-Korsakov\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nikola%C3%AF_Rimski-Korsakov\">Nikola\u00ef Rimski-Korsakov<\/a>.<\/li>\n<li>1979\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Amadeus (pi\u00e8ce de th\u00e9\u00e2tre)\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Amadeus_(pi%C3%A8ce_de_th%C3%A9%C3%A2tre)\">Amadeus<\/a><\/i>, pi\u00e8ce de\u00a0<a title=\"Peter Shaffer\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Peter_Shaffer\">Peter Shaffer<\/a>\u00a0sur les rapports entre Mozart et Salieri.\n<dl>\n<dd>En\u00a0<a title=\"France\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/France\">France<\/a>, la pi\u00e8ce est cr\u00e9\u00e9e en 1981, avec\u00a0<a title=\"Roman Polanski\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Polanski\">Roman Polanski<\/a>\u00a0(Mozart) et\u00a0<a title=\"Fran\u00e7ois P\u00e9rier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7ois_P%C3%A9rier\">Fran\u00e7ois P\u00e9rier<\/a>\u00a0(Salieri)\u00a0; elle est adapt\u00e9e au cin\u00e9ma en 1984 par\u00a0<a title=\"Milo\u0161 Forman\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Milo%C5%A1_Forman\">Milo\u0161 Forman<\/a>.<\/dd>\n<\/dl>\n<\/li>\n<li>2009\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Mozart, l'op\u00e9ra rock\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Mozart,_l%27op%C3%A9ra_rock\">Mozart, l&rsquo;op\u00e9ra rock<\/a><\/i>, spectacle musical de\u00a0<a title=\"Dove Attia\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Dove_Attia\">Dove Attia<\/a>\u00a0et\u00a0<a title=\"Albert Cohen\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Cohen\">Albert Cohen<\/a>.<\/li>\n<li>2016\u00a0:\u00a0<i><a title=\"Le Dernier Baiser de Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Le_Dernier_Baiser_de_Mozart\">Le Dernier Baiser de Mozart<\/a><\/i>, pi\u00e8ce d\u2019<a title=\"Alain Teuli\u00e9\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Teuli%C3%A9\">Alain Teuli\u00e9<\/a>, cr\u00e9\u00e9e au\u00a0<a title=\"Festival Off d'Avignon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Festival_Off_d%27Avignon\">Festival Off d&rsquo;Avignon<\/a>\u00a0puis reprise au\u00a0<a title=\"Th\u00e9\u00e2tre Montparnasse\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9%C3%A2tre_Montparnasse\">Petit Montparnasse<\/a>, avec\u00a0<a title=\"Delphine Depardieu\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Delphine_Depardieu\">Delphine Depardieu<\/a>\u00a0(Constance Mozart) et\u00a0<a title=\"Guillaume Marquet\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Guillaume_Marquet\">Guillaume Marquet<\/a>\u00a0(Franz S\u00fcssmayr).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Enregistrements_sur_instruments_anciens\">Enregistrements sur instruments anciens<\/h2>\n<\/div>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><a title=\"Paul Badura-Skoda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Badura-Skoda\">Paul Badura-Skoda<\/a>. Wolfgang Amadeus Mozart.\u00a0<i>Works for piano.<\/i>\u00a0Pianoforte Walter<\/li>\n<li><a title=\"Paul Badura-Skoda\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Badura-Skoda\">Paul Badura-Skoda<\/a>. Wolfgang Amadeus Mozart.\u00a0<i>Works for piano.<\/i>\u00a0Pianoforte Walter<\/li>\n<li><a title=\"Nikolaus Harnoncourt\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Nikolaus_Harnoncourt\">Nikolaus Harnoncourt<\/a>,\u00a0<a title=\"Rudolf Buchbinder\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Rudolf_Buchbinder\">Rudolf Buchbinder<\/a>. Wolfgang Amadeus Mozart.\u00a0<i>Piano Concerti Nos. 23 &amp; 25.<\/i>\u00a0Walter (Paul McNulty)<\/li>\n<li><a title=\"Robert D. Levin\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Robert_D._Levin\">Robert Levin<\/a>,\u00a0<a title=\"Academy of Ancient Music\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Academy_of_Ancient_Music\">Academy of Ancient Music<\/a>,\u00a0<a title=\"Christopher Hogwood\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Christopher_Hogwood\">Christopher Hogwood<\/a>. Wolfgang Amadeus Mozart.\u00a0<i>Piano Concertos Nos 15 &amp; 26<\/i>. Walter (Paul McNulty)<\/li>\n<li><a title=\"Andr\u00e1s Schiff\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Andr%C3%A1s_Schiff\">Andr\u00e1s Schiff<\/a>. Wolfgang Amadeus Mozart.\u00a0<i>Piano works.<\/i>\u00a0Pianoforte Walter (Salzburg)<\/li>\n<li><a title=\"Viviana Sofronitsky\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Viviana_Sofronitsky\">Viviana Sofronitsky<\/a>. W.A. Mozart\u00a0:\u00a0<i>11CD box, the first world complete works for piano and orchestra performed on original instruments.<\/i>\u00a0Orchestra\u00a0: Musicae Antiquae Collegium Varsoviense \u00ab\u00a0Pro Musica Camerata\u00a0\u00bb, Poland. Walter (Paul McNulty)<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"mw-heading mw-heading2\" style=\"text-align: justify;\">\n<h2 id=\"Notes_et_r\u00e9f\u00e9rences\"><span id=\"Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences\"><\/span>Notes et r\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\n<\/div>\n<div class=\"mw-heading mw-heading3\" style=\"text-align: justify;\">\n<h3 id=\"Notes\">Notes<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"references-small decimal\">\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-6\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-6\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a title=\"Jean Chrysostome\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Chrysostome\">Jean Chrysostome<\/a>\u00a0est le saint f\u00eat\u00e9 le jour de sa naissance le 27 janvier.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-7\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Wolfgang (litt\u00e9ralement\u00a0: la \u00ab\u00a0venue du loup\u00a0\u00bb ou la \u00ab\u00a0d\u00e9marche du loup\u00a0\u00bb) est le nom de son grand-p\u00e8re maternel, connu comme chanteur et chef de ch\u0153ur.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-18\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Mozart est nomm\u00e9 Wolfgang Am\u00e9d\u00e9e (<i>sic<\/i>) Mozart dans le\u00a0<a title=\"Registres paroissiaux et d'\u00e9tat civil \u00e0 Paris\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Registres_paroissiaux_et_d%27%C3%A9tat_civil_%C3%A0_Paris\">registre paroissial de l&rsquo;\u00e9glise Saint-Eustache \u00e0 Paris<\/a>, l&rsquo;acte de s\u00e9pulture indiquant\u00a0: \u00ab\u00a0En ce jour, Marie-Anne Pertl, \u00e2g\u00e9e de 57\u00a0ans, femme de L\u00e9opold Mozart, ma\u00eetre de chapelle \u00e0 Salzbourg, Bavi\u00e8re, qui mourut hier rue du Gros-chenet, a \u00e9t\u00e9 enterr\u00e9e dans le cimeti\u00e8re en la pr\u00e9sence de Wolfgang Am\u00e9d\u00e9e Mozart, son fils, et de Fran\u00e7ois Heine, un ami trompette dans la cavalerie l\u00e9g\u00e8re de la Garde royale\u00a0\u00bb. Cit\u00e9 par\u00a0<a title=\"Auguste Jal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Auguste_Jal\">Auguste Jal<\/a>,\u00a0<i>Dictionnaire critique de biographie et d&rsquo;histoire<\/i>, Plon, 1872,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0893.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-19\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Actuellement, le portrait se trouve au Civico Museo Bibliografico Musicale de Bologne.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-20\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"citation not_fr_quote\" lang=\"de\">\u00ab\u00a0<span class=\"italique\">Malerisch hat es wenig wert, aber was die \u00c4hnlichkeit anbetrifft, so versichere ich Ihnen, da\u00df es ihm ganz und gar \u00e4hnlich sieht.<\/span>\u00a0\u00bb<\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-43\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-43\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">M\u00eame les tombes individuelles des riches \u00e9taient anonymes, leurs noms \u00e9tant appos\u00e9s sur le portail du cimeti\u00e8re.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-52\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-52\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">La d\u00e9dicataire serait en fait la pianiste fran\u00e7aise Louise-Victoire Jenamy (1749-1812) et non un membre de la famille \u00ab\u00a0Jeunehomme\u00a0\u00bb comme on a longtemps pens\u00e9\u00a0:\u00a0<span id=\"Lorenz\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Michael_Lorenz\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Michael Lorenz,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/michaelorenz.blogspot.co.at\/2014\/11\/the-continuing-jeunehomme-nonsense.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">\u00ab\u00a0<i>The continuing Jeunehomme nonsense<\/i>\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmichaelorenz.blogspot.co.at%2F2014%2F11%2Fthe-continuing-jeunehomme-nonsense.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0[\u00ab\u00a0\u00ab\u00a0L&rsquo;absurde Jeunehomme continue\u00a0\u00bb\u00a0\u00bb]\u00a0<small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2014-11-14\" data-sort-value=\"2014-11-14\">14 novembre 2014<\/time>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-58\" style=\"text-align: justify;\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-58\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Son effigie figure sur les\u00a0<a title=\"Pi\u00e8ces en euro de l'Autriche\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Pi%C3%A8ces_en_euro_de_l%27Autriche\">pi\u00e8ces d&rsquo;un euro autrichiennes<\/a>.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<p><span style=\"font-size: 28px;\"><strong>Ref\u00e9rences<\/strong><\/span><\/p>\n<div class=\"mw-references-wrap\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"reference-text\">Prononciation fran\u00e7aise : [<span class=\"API\" title=\"Alphabet phon\u00e9tique international\"><a title=\"Alphabet phon\u00e9tique international\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Alphabet_phon%C3%A9tique_international\"><span class=\"nowrap\">m\u0254za\u02d0\u0281<\/span><\/a><\/span>]. Cf.\u00a0<a title=\"Jean-Marie Pierret\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Marie_Pierret\">Jean-Marie Pierret<\/a>,\u00a0<i>Phon\u00e9tique historique du fran\u00e7ais et notions de phon\u00e9tique g\u00e9n\u00e9rale<\/i>, Peeters,\u00a0<a title=\"Louvain-la-Neuve\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Louvain-la-Neuve\">Louvain-la-Neuve<\/a>, 1994,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0103.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-musicologie-2\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-musicologie_2-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-musicologie_2-1\">b<\/a><\/sup><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.musicologie.org\/Biographies\/mozart_w_a.html\" rel=\"nofollow\"><cite>\u00ab\u00a0Mozart Wolfgang Amadeus\u00a0\u00bb<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.musicologie.org%2FBiographies%2Fmozart_w_a.html\">archive<\/a>]<\/small><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2008-05-29\" data-sort-value=\"2008-05-29\">29 mai 2008<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-3\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"extiw\" title=\"wikt:Mozart\" href=\"https:\/\/fr.wiktionary.org\/wiki\/Mozart\">\u00ab\u00a0Mozart\u00a0\u00bb<\/a>, nom commun sur\u00a0<i>Wiktionnaire<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-4\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Parouty2006\">Parouty 2006<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a014.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-5\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Parouty2006\">Parouty 2006<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a015.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-8\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Autexier1982\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Philippe_Autexier1982\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Philippe Autexier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philippe_Autexier\">Philippe Autexier<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Les \u0153uvres t\u00e9moins de Mozart<\/cite>, \u00c9d. A. Leduc,\u00a0<time>1982<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0108<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-9\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Erich_Deutsch1965\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Otto_Erich_Deutsch1965\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Otto Erich Deutsch,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Mozart\u00a0: A Documentary Biography<\/cite>,\u00a0<a title=\"Stanford University Press\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Stanford_University_Press\">Stanford University Press<\/a>,\u00a0<time>1965<\/time>, 692\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><small>(<a title=\"International Standard Book Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Book_Number\">ISBN<\/a><a title=\"Sp\u00e9cial:Ouvrages de r\u00e9f\u00e9rence\/978-0-8047-0233-1\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence\/978-0-8047-0233-1\"><span class=\"nowrap\">978-0-8047-0233-1<\/span><\/a>,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.com\/books?id=e8AtwaddUW4C&amp;printsec=frontcover\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3De8AtwaddUW4C%26printsec%3Dfrontcover\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a09<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-10\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Deutsch1990\" class=\"ouvrage\"><span id=\"E.O._Deutsch1990\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0E.O. Deutsch,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Mozart\u00a0: A documentary biography<\/cite>,\u00a0<a title=\"Simon &amp; Schuster\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Simon_%26_Schuster\">Simon and Schuster<\/a>,\u00a0<time>1990<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a021<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-11\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Deutsch,\u00a0<abbr class=\"abbr nowrap italique\" title=\"opere citato (\u00ab dans l'ouvrage cit\u00e9 \u00bb)\">op. cit.<\/abbr>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0455.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-12\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Brigitte et Jean Massin, \u00ab\u00a0Tableau g\u00e9n\u00e9alogique Mozart-Pertl\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Mozart<\/i>, Fayard, Paris, 1978.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-13\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Ben Laurie, Camilla von Massenbach,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/genealogy.links.org\/links-cgi\/readged?\/home\/ben\/camilla-genealogy\/current+c-sulzer98807+2-2-0-1-0\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Anna Maria Sulzer (1696-1766)\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fgenealogy.links.org%2Flinks-cgi%2Freadged%3F%2Fhome%2Fben%2Fcamilla-genealogy%2Fcurrent%2Bc-sulzer98807%2B2-2-0-1-0\">archive<\/a>]<\/small>,\u00a0<i>genealogy.links.org<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-14\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Kling1866\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Henri_Kling1866\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Henri Kling\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Henri_Kling\">Henri Kling<\/a>, \u00ab\u00a0<cite>Mozart et Gr\u00e9try \u00e0 Gen\u00e8ve 1766-1767<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Journal de Gen\u00e8ve<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1866-07-28\" data-sort-value=\"1866-07-28\">28 juillet 1866<\/time><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-15\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Barrington1770\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Daines_Barrington1770\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr><a title=\"Daines Barrington\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Daines_Barrington\">Daines Barrington<\/a>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\">Account of a very remarkable young Musician<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"Philosophical Transactions of the Royal Society\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Philosophical_Transactions_of_the_Royal_Society\">Philosophical Transactions of the Royal Society<\/a><\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a060,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1770-01-01\" data-sort-value=\"1770-01-01\"><abbr class=\"abbr\" title=\"premier\">1<sup>er<\/sup><\/abbr>\u00a0janvier 1770<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a054\u00a0<small>(<a title=\"International Standard Serial Number\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/International_Standard_Serial_Number\">ISSN<\/a><span class=\"plainlinks noarchive\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/portal.issn.org\/resource\/issn\/0261-0523\" rel=\"nofollow\">0261-0523<\/a><\/span>,\u00a0<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a><span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.1098\/rstl.1770.0008\" rel=\"nofollow\">10.1098\/rstl.1770.0008<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-16\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Rogers2014\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Sam_Rogers2014\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Sam Rogers,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">What&rsquo;s So Great About Mozart?<\/cite>, KidLit-O Press,\u00a0<time>2014<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a047<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Melograni-17\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-Melograni_17-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Melograni2007\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Piero_Melograni2007\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Piero Melograni,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Wolfgang Amadeus Mozart: A Biography<\/cite>, University of Chicago Press,\u00a0<time>2007<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a079<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-21\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Parouty2006\">Parouty 2006<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0132\u00a0: extrait d&rsquo;une correspondance.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-22\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Berger1829\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ludwig_Berger1829\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : allemand\">(de)<\/abbr>\u00a0Ludwig Berger, \u00ab\u00a0<cite lang=\"de\">Erl\u00e4uterung eines Mozartschen Urtheils \u00fcber Muzio Clementi<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-de\" lang=\"de\">Caecilia\u00a0: eine Zeitschrift f\u00fcr die musikalische Welt<\/span><\/i>,\u200e\u00a0<time>1829<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0238-240\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.digizeitschriften.de\/dms\/resolveppn\/?PID=PPN472885294_0010%7Clog53\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.digizeitschriften.de%2Fdms%2Fresolveppn%2F%3FPID%3DPPN472885294_0010%257Clog53\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-23\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0Mozart, Wolfgang Amadeus\u00a0\u00bb dans \u00c9ric Saunier (dir.),\u00a0<i>Encyclop\u00e9die de la franc-ma\u00e7onnerie<\/i>, Librairie g\u00e9n\u00e9rale fran\u00e7aise, La Pochot\u00e8que, 2008 (2000), page 590.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-24\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Dermoncourt2005\">Dermoncourt 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0331.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-ReferenceA-25\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-ReferenceA_25-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-ReferenceA_25-1\">b<\/a><\/sup><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Gautier1873\">Gautier 1873<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0205.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-26\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"European_Mozart_Ways\" class=\"ouvrage\">European Mozart Ways, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.mozartways.com\/content.php?m=2&amp;typ2=57&amp;lang=fr\" rel=\"nofollow\"><cite>Le sejour de Mozart \u00e0 Mainz<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.mozartways.com%2Fcontent.php%3Fm%3D2%26typ2%3D57%26lang%3Dfr\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">mozartways.com<\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2018-04-29\" data-sort-value=\"2018-04-29\">29 avril 2018<\/time>)<\/small><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-27\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Lowell_Nelson2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"David_Lowell_Nelson2006\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0David Lowell Nelson,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Vienna for the music lover\u00a0: the complete guide to Vienna&rsquo;s musical sites and performances today<\/cite>, Brandst\u00e4tter,\u00a0<time>2006<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0112<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Dermoncourt_689-28\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-Dermoncourt_689_28-0\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Dermoncourt2005\">Dermoncourt 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0689.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-29\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><cite class=\"italique\">La Fl\u00fbte enchant\u00e9e<\/cite>, L&rsquo;Avant-sc\u00e8ne op\u00e9ra<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-30\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">\u00ab\u00a0La gen\u00e8se de\u00a0<i>Die Zauberfl\u00f6te<\/i>\u00a0et le Theater auf der Wieden\u00a0\u00bb,\u00a0<i>L&rsquo;Avant-Sc\u00e8ne Op\u00e9ra<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a0196, 2000,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0110.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-31\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Robbins_Landon1990\">Robbins Landon 1990<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0206.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-32\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">H. C. Robbins Landon,\u00a0<i>Mozart connu et inconnu<\/i>, \u00e9d. Arcades de Gallimard, 1995,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0303.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-33\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Robbins_Landon1990\">Robbins Landon 1990<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a044.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-34\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">H. C. Robbins Landon,\u00a0<i>Mozart connu et inconnu<\/i>,\u00a0<i>op. cit.<\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr><span class=\"nowrap\">255-277<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-35\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">C.\u00a0Franzen, \u00ab\u00a0W. A. Mozart: Seine Krankheiten und sein Tod\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Dtsch Med Wochenschr<\/i>, 2006\u00a0<a class=\"external autonumber\" href=\"https:\/\/www.thieme-connect.com\/products\/ejournals\/abstract\/10.1055\/s-2006-957219#RWH-347-23\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.thieme-connect.com%2Fproducts%2Fejournals%2Fabstract%2F10.1055%2Fs-2006-957219%23RWH-347-23\">archive<\/a>]<\/small><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-36\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Karhausen2010\" class=\"ouvrage\"><span id=\"L._R._Karhausen2010\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0L. R.\u00a0<span class=\"nom_auteur\">Karhausen<\/span>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\"><i>Mozart&rsquo;s 140 causes of death and 27 mental disorders<\/i><\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\"><a title=\"British Medical Journal\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/British_Medical_Journal\">British Medical Journal<\/a><\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a0341,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2010-12-10\" data-sort-value=\"2010-12-10\">10 d\u00e9cembre 2010<\/time><small>(<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a><span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.1136\/bmj.c6789\" rel=\"nofollow\">10.1136\/bmj.c6789<\/a><\/span>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-37\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Neumayr1994\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Anton_Neumayr1994\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Anton Neumayr,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Music and Medicine\u00a0: Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert<\/cite>, Medi-Ed Press,\u00a0<time>1994<\/time>, 447\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-38\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Puech1993\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Pierre-Fran\u00e7ois_Puech1993\" class=\"ouvrage\">Pierre-Fran\u00e7ois Puech,\u00a0<cite class=\"italique\">Mozart, une enqu\u00eate hors du commun<\/cite>, Maison Rhodanienne,\u00a0<time>1993<\/time><small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.academia.edu\/217176\/MOZART_une_enquete_hors_du_commun\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.academia.edu%2F217176%2FMOZART_une_enquete_hors_du_commun\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a067-68<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-39\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Bavelier2012\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Ariane_Bavelier2012\" class=\"ouvrage\">Ariane Bavelier, \u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.lefigaro.fr\/musique\/2012\/12\/28\/03006-20121228ARTFIG00445-mozart-aurait-ete-empoisonne-par-une-liqueur.php\" rel=\"nofollow\"><cite>Mozart aurait \u00e9t\u00e9 empoisonn\u00e9 par une liqueur<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fmusique%2F2012%2F12%2F28%2F03006-20121228ARTFIG00445-mozart-aurait-ete-empoisonne-par-une-liqueur.php\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Le Figaro<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-12-28\" data-sort-value=\"2012-12-28\">28 d\u00e9cembre 2012<\/time><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-40\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-40\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">H. Robbins Landon,\u00a0<i>Une journ\u00e9e particuli\u00e8re (12 novembre 1791)<\/i>, J.C. Latt\u00e8s, 167 p., 1993,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0156.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-Dermoncourt_976-41\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-Dermoncourt_976_41-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-Dermoncourt_976_41-1\">b<\/a><\/sup><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Dermoncourt2005\">Dermoncourt 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0976.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-42\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-42\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Michaux2006\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Louis_Michaux2006\" class=\"ouvrage\">Jean-Louis Michaux,\u00a0<cite class=\"italique\">L&rsquo;Autopsie de Mozart\u00a0: abattu par le d\u00e9shonneur<\/cite>,\u00a0<a title=\"\u00c9ditions L'\u00c2ge d'Homme\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89ditions_L%27%C3%82ge_d%27Homme\">\u00c9ditions L&rsquo;\u00c2ge d&rsquo;Homme<\/a>,\u00a0<time>2006<\/time><small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/books.google.fr\/books?id=N6uK2K1wyaoC\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3DN6uK2K1wyaoC\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0218-219<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-44\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Puech_et_al.1989\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Bernard_Puech_et_al.1989\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Bernard Puech\u00a0<i>et al.<\/i>, \u00ab\u00a0<cite lang=\"en\"><i>Did Mozart have a chronic extradural haematoma\u00a0?<\/i><\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i><span class=\"lang-en\" lang=\"en\">Injury<\/span><\/i>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"volume\">vol.<\/abbr>\u00a020,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"num\u00e9ro\">n<sup>o<\/sup><\/abbr>\u00a06,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"1989-11\" data-sort-value=\"1989-11\">novembre 1989<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a0327-330\u00a0<small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.academia.edu\/398627\/MOZARTS_SKULL_INVESTIGATION_-_death_-_Epidural_hematoma_-_B.PUECH_P-F_PUECH_P.DHELLEMMES_Ph.PELLERIN_Fr_LEPOUTRE_and_C.TICHY\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.academia.edu%2F398627%2FMOZARTS_SKULL_INVESTIGATION_-_death_-_Epidural_hematoma_-_B.PUECH_P-F_PUECH_P.DHELLEMMES_Ph.PELLERIN_Fr_LEPOUTRE_and_C.TICHY\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-45\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Georges Masson,\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/documents.irevues.inist.fr\/bitstream\/handle\/2042\/33982\/ANM_2006_79.pdf\" rel=\"nofollow\"><i>Mozart, un Europ\u00e9en au Si\u00e8cle des Lumi\u00e8res<\/i><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fdocuments.irevues.inist.fr%2Fbitstream%2Fhandle%2F2042%2F33982%2FANM_2006_79.pdf\">archive<\/a>]<\/small>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-46\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#Dermoncourt2005\">Dermoncourt 2005<\/a>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page(s)\">p.<\/abbr>\u00a0769.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-47\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-47\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2002\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr><cite class=\"italique\" lang=\"en\">Vienna<\/cite>, Michelin Travel Publications,\u00a0<time>2002<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0196<\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-48\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-48\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2012\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/michaelorenz.blogspot.com\/2012\/09\/joseph-langes-mozart-portrait.html\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\"><i>Joseph Lange&rsquo;s Mozart Portrait<\/i><\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fmichaelorenz.blogspot.com%2F2012%2F09%2Fjoseph-langes-mozart-portrait.html\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">michaelorenz.blogspot.com<\/span>,\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2012-09-19\" data-sort-value=\"2012-09-19\">19 septembre 2012<\/time><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2019-08-30\" data-sort-value=\"2019-08-30\">30 ao\u00fbt 2019<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-49\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-49\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Hutchings1976\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Arthur_Hutchings1976\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0Arthur Hutchings,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Mozart<\/cite>, Van de Velde,\u00a0<time>1976<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"pages\">p.<\/abbr>\u00a021-42<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-50\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-50\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Solomon1996\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Maynard_Solomon1996\" class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr><a title=\"Maynard Solomon\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Maynard_Solomon\">Maynard Solomon<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\" lang=\"en\">Mozart. A Life<\/cite>, Harper Perennial,\u00a0<time>1996<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a0308<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-51\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-51\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"Hocquard1987\" class=\"ouvrage\"><span id=\"Jean-Victor_Hocquard1987\" class=\"ouvrage\"><a title=\"Jean-Victor Hocquard\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Victor_Hocquard\">Jean-Victor Hocquard<\/a>,\u00a0<cite class=\"italique\">Mozart\u00a0: L&rsquo;Amour, la Mort<\/cite>, Libr. S\u00e9guier\/M. Archimbaud,\u00a0<time>1987<\/time>,\u00a0<abbr class=\"abbr\" title=\"page\">p.<\/abbr>\u00a014<\/span><\/span>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-:0-53\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\">\u2191\u00a0<sup><a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-:0_53-0\"><span class=\"cite-accessibility-label\">Revenir plus haut en\u202f:<\/span>a<\/a>\u00a0et\u00a0<a href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-:0_53-1\">b<\/a><\/sup><\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.gutenberg.org\/files\/5307\/5307-h\/5307-h.htm\" rel=\"nofollow\">The Letter of Wolfgang Amadeus Mozart (1769-1791).<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Ffiles%2F5307%2F5307-h%2F5307-h.htm\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0In Two Volumes. Vol. 1. By Wolfgang Amadeus Mozart. Translated, from the Collection of Ludwig Nohl, by Lady Wallace. New York and Philadelphia, 1866<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-54\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-54\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\">Augsburgische Staats- und gelehrte Zeitung, 28 octobre 1777<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-55\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-55\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.oxfordmusiconline.com\/grovemusic\/view\/10.1093\/gmo\/9781561592630.001.0001\/omo-9781561592630-e-0000007542\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Demmler [Demler, D\u00fcmmler], Johann Michael<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.oxfordmusiconline.com%2Fgrovemusic%2Fview%2F10.1093%2Fgmo%2F9781561592630.001.0001%2Fomo-9781561592630-e-0000007542\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Grove Music Online<\/span><small>(<a title=\"Digital Object Identifier\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Digital_Object_Identifier\">DOI<\/a><span class=\"plainlinks noarchive nowrap\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/dx.doi.org\/10.1093\/gmo\/9781561592630.article.07542\" rel=\"nofollow\">10.1093\/gmo\/9781561592630.article.07542<\/a><\/span>, consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-06-23\" data-sort-value=\"2021-06-23\">23 juin 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-56\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-56\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/academic.oup.com\/em\/article-abstract\/XXV\/3\/383\/612979?redirectedFrom=fulltext\" rel=\"nofollow\">Early Music, Volume XXV<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Facademic.oup.com%2Fem%2Farticle-abstract%2FXXV%2F3%2F383%2F612979%3FredirectedFrom%3Dfulltext\">archive<\/a>]<\/small>, Issue 3, August 1997, Pages 383\u2013400,<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-57\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-57\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.cengage.com\/music\/book_content\/049557273X_wrightSimms\/assets\/ITOW\/7273X_47_ITOW_Mozart.pdf\" rel=\"nofollow\">Translated from the original German in Mozart: Briefe und Aufzeichnungen<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.cengage.com%2Fmusic%2Fbook_content%2F049557273X_wrightSimms%2Fassets%2FITOW%2F7273X_47_ITOW_Mozart.pdf\">archive<\/a>]<\/small>, ed. Wilhelm A. Bauer and Otto Erich Deutsch (Kassel, 1963), Vol. III.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-59\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-59\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.radio-canada.ca\/arts-spectacles\/musique\/2006\/01\/26\/002-mozart-origines.asp\" rel=\"nofollow\">\u00ab\u00a0Mozart\u00a0: Autrichien ou Allemand\u00a0?\u00a0\u00bb<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.radio-canada.ca%2Farts-spectacles%2Fmusique%2F2006%2F01%2F26%2F002-mozart-origines.asp\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0sur\u00a0<i>radio-canada.ca<\/i>.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-60\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-60\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.minorplanetcenter.net\/db_search\/show_object?object_id=1034\" rel=\"nofollow\"><cite>IAU Minor Planet Center: (1034) Mozartia<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=http%3A%2F%2Fwww.minorplanetcenter.net%2Fdb_search%2Fshow_object%3Fobject_id%3D1034\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">minorplanetcenter.net<\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-08-18\" data-sort-value=\"2020-08-18\">18 ao\u00fbt 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-61\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-61\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/planetarynames.wr.usgs.gov\/Feature\/4058\" rel=\"nofollow\"><cite>Planetary Names: Crater, craters: Mozart on Mercury<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fplanetarynames.wr.usgs.gov%2FFeature%2F4058\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">planetarynames.wr.usgs.gov<\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-08-18\" data-sort-value=\"2020-08-18\">18 ao\u00fbt 2020<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-62\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-62\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\"><abbr class=\"abbr indicateur-langue\" title=\"Langue : anglais\">(en)<\/abbr>\u00a0\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt0276709\/reference\" rel=\"nofollow\"><cite lang=\"en\">Mozart (TV mini-series)<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.imdb.com%2Ftitle%2Ftt0276709%2Freference\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">Internet movie database<\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2021-01-02\" data-sort-value=\"2021-01-02\">2 janvier 2021<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-63\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-63\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.programme-tv.net\/programme\/jeunesse\/r388501-le-petit-amadeus\/\" rel=\"nofollow\"><cite>Le petit Amadeus<\/cite><\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.programme-tv.net%2Fprogramme%2Fjeunesse%2Fr388501-le-petit-amadeus%2F\">archive<\/a>]<\/small>\u00a0\u00bb, sur\u00a0<span class=\"italique\">programme-tv.net<\/span><small>(consult\u00e9 le\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2022-03-04\" data-sort-value=\"2022-03-04\">4 mars 2022<\/time>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-64\"><span class=\"mw-cite-backlink noprint\"><a title=\"Revenir plus haut\" href=\"https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Wolfgang_Amadeus_Mozart#cite_ref-64\" aria-label=\"Revenir plus haut\">\u2191<\/a><\/span><span class=\"reference-text\"><span id=\"2020\" class=\"ouvrage\">\u00ab\u00a0<cite>Programme TV du lundi 23 novembre\u00a0: notre s\u00e9lection<\/cite>\u00a0\u00bb,\u00a0<i>Le Parisien<\/i>,\u200e\u00a0<time class=\"nowrap\" datetime=\"2020-11-23\" data-sort-value=\"2020-11-23\">23 novembre 2020<\/time><small>(<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.leparisien.fr\/culture-loisirs\/tv\/programme-tv-du-lundi-23-novembre-notre-selection-23-11-2020-8409950.php\" rel=\"nofollow\">lire en ligne<\/a><small class=\"cachelinks\">\u00a0[<a title=\"archive sur Wikiwix\" href=\"https:\/\/archive.wikiwix.com\/cache\/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Fculture-loisirs%2Ftv%2Fprogramme-tv-du-lundi-23-novembre-notre-selection-23-11-2020-8409950.php\">archive<\/a>]<\/small>)<\/small><\/span><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wolfgang Amadeus Mozart\u00a0ou\u00a0Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart1, n\u00e9 le\u00a027 janvier\u00a01756\u00a0\u00e0\u00a0Salzbourg\u00a0(Principaut\u00e9 archi\u00e9piscopale de Salzbourg) et mort le\u00a05\u00a0d\u00e9cembre\u00a01791\u00a0\u00e0\u00a0Vienne, est un\u00a0compositeur\u00a0autrichien\u00a0de la\u00a0p\u00e9riode classique2. Il est consid\u00e9r\u00e9 comme l&rsquo;un des plus grands compositeurs de l&rsquo;histoire de la\u00a0musique europ\u00e9enne. Avec\u00a0Joseph Haydn\u00a0et\u00a0Ludwig van Beethoven, il a port\u00e9 \u00e0 son apog\u00e9e l&rsquo;\u00e9cole classique viennoise. Enfant prodige et compositeur pr\u00e9coce, il est\u00a0produit en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11464,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-11453","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11453","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11453"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11463,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11453\/revisions\/11463"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oraziopuglisi.art\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}